Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Bost, lau, hiru, bi, bat.
Normalean, pelikula orain hasiko zen,
baina jakin pelikula honek poliziaren historia aztertzen duela
eta hausnartzea nahiko nuke.
Film honek jakin-mina edo, gutxienez, mesfidantza eskatzen du.
Aukera zure esku dago.
Polizia-boterea berehalako boterea da.
Bat-batekoa da.
Da...
"Egin nik diodana oraintxe bertan".
Itxaron gabe. Deirik gabe. Txorakeriarik gabe... Edo ikusiko duzu.
Nik erabakiko dut zer gertatzen den orain.
Polizia ona izateko gauza bakarra behar da: bihotza.
Baina batzuetan kabroia izan behar zara.
Batzuetan zerri bat bezala jokatu behar da.
Polizia! Ez mugitu!
Prest. Adi.
Belaunetaraino.
Gerriraino.
20 URTE ESKASEAN, NEW YORK, FILADELFIA, CINCINNATI ETA CHICAGOK
BEREN SAILAK SORTU ZITUZTEN.
Hainbat erakundetan bezala, ideia da
"beti egin izan da horrela, eta horrela egin behar da",
inor atzera itzuli gabe eta bere buruari galdetuz:
"Zein zen gure eginkizuna?".
Nondik dator "polizia" hitza? Polis hitzetik dator.
Herri autonomoa garela eta autogobernuaren printzipioan
sinesten dugula suposatzen da.
Arazoa da ez dakigula nork kontrolatzen duen polizia.
Ezin da jakin zerk ematen dion boterea poliziari herriaren gainean.
Polizia gure komunitatera dator gure eremuak okupatzera tropa arrotzak
lurraldea okupatzen duen bezala.
Jende askok uste du polizia kontrolik gabe dagoela.
Baina zenbait komunitatetan ere indarkeria eta delinkuentzia handia dago,
eta kontrolik eza da nagusi.
18 000 SEGURTASUN-KIDEGO DAUDE, MILIOI BAT AGENTE BAINO GEHIAGOREKIN.
IA DELAWAREKO BIZTANLERIA DA.
Poliziaren basakeriak
adierazten du ez dugula herritartasun osoa lortu.
Horregatik polizia da neurriz kanpoko protesta hauek pizten dituen txinparta,
zuzenean zalantzan jartzen duelako gu hemengoak izatea,
hemen egoteko dugun eskubidea.
Sakabanatu oraintxe bertan edo atxilotu ahal izango zaituztegu!
Oraintxe bertan!
Bihar herrialde bat sortuko bagenu eta asmatuko genukeenaren zati bat
lege eta ordena sistema bat balitz, justizia kriminalarena, poliziarena,
nekez sortuko genuke oraintxe daukagunaren antzeko bat.
Hala ere, martxan jarraitzen du.
Polizia-boterea izugarria da,
ahalguztiduna,
eta kokatzeko zaila.
Milioi bat poliziaren boterea da, aldi berean leku guztietan zabalduak.
Hala ere, botere poliziala oso intimoa da.
Erakunde erraldoi batek zure poltsikoetan bila dezake,
mugikorra arakatu,
identifikazioa eskatu,
segurtasun-kamerekin zaindu edo zure DNA bildu.
Estatu Batuetan, botere poliziala ez dago araututa.
Demokrazia mota honetan, nork du botere handiagoa?
Jendeak?
Ala poliziak?
MINNEAPOLIS, 2022KO MARTXOA 4. POLIZIA-BARRUTIA
Zein delitu mota da ohikoena iparraldean?
Zeri egin behar diozue aurre barruti honetan?
Indarkeria asko dago, hilketak. Hau Ipar Institutua da, han ikasi nuen.
LAUGARREN BARRUTIA MINNEAPOLISKO IPARRALDEAN DAGO.
Indarkeria handia dago.
Kirolari bat, quarterbacka, tiroz hil zuten duela bi aste.
Zer jazo zen?
Uste zuten lehenago aterako zirela,
Amir Lockeren tiroketaren protestara joateko.
Beraz, D. Hill beste jokalari batzuekin joan zen institututik.
Bere etxera zihoan, edo lagun baten etxera,
eta tipo batekin gurutzatu zen Golden Valley Roaden.
Handik igaroko gara.
Tipoarekin gurutzatu zen, besterik ez.
Tipoak buelta eman zuen, ez dakigu elkar jo zuten edo zerbait,
D. joan zen.
Tipoak motxilatik pistola bat atera eta garondoan tiro egin zion.
Berehala hil zuen.
- Goazen, mutilak. - Aurrera.
- Zaindu zuen artean. - Arreta jarri.
Atea irekita dago. Banoa.
Polizia, segurtasun kidegoak, erakunde paramilitarrak dira.
Polizia! Miaketa agindua!
Eman!
- Aurrera! - Polizia!
- Miaketa agindua! Lurrera! - Lurrera!
Zurekin noa!
Ez dira konturatzen erakunde paramilitarra izatearen arrazoia
esklaboen patruiletatik datozelako dela.
Altxatu!
Altxa, laztana!
Ugazabaren baimenik gabe hirira joaten ziren esklabo bihurtutakoak
jipoitu egiten zituzten, eta ez gutxi.
Ugazabak nazkatuta zeuden esklaboen patruilekin,
beraz, militarrei eskatu zieten
entrenatzeko eta hierarkia bat emateko.
Eta zein hierarkia izan zen hori?
Paramilitarra.
Non bizi zara?
- 80 kalean... - Jaitsi eskuak.
- Non? Zoaz. - 80 Figueroarekin.
Agenteek ulertuko hori balute
eta historia osoa azalduko balitzaie,
jakingo lukete zergatik dioten afroamerikarrek
esklaboen patruiletatik datozela.
Gutxienez ulertuko lukete zertaz ari diren.
Jargoia dagoelako, "patruilatzea" bezala, aldatu ez dena.
Ugazabaren baimenaz ari ginen hirira joateko, ezta?
Zer egiten du poliziak gizon beltzen taldea ikustean?
"Dokumentazioa".
Gauza bera da.
JABETZA
AEBetako poliziaren jatorrian pentsatzen dugunean,
puntu zehatz bat bilatzeko joera dugu.
Baina, egia esan,
kontrola denboran zehar puntu askotan sortzen den zerbait da.
Jatorri-puntu bat muga izango litzateke,
non kolono zuriak populazio indigenarekin
lurrak lortzeko lehian ari izan diren posizio batean dauden.
Eta kolono zuriak lurrarekiko eskubidea eta jabetza ezartzen saiatzen diren.
1830 ETA 1847 BITARTEAN, AEB-ETAKO GOBERNUAK TROPAK ZABALDU ZITUEN
Mugako milizia izan daiteke
polizia orain denaren sorlekuetako bat.
Hegoaldean beste sistema bat zegoen.
Esklaboen patruilen antzekoa, baina miliziei lotua.
Batez ere gizon taldeak ziren,
eta haien helburua zen plantazioetatik joatea
eta bertan bizi ziren esklaboek arazorik ez ematea ziurtatzea.
Funtsean, talde horiek kontrolatzen zituzten.
Esklaboen patruilak erakunde bihurtu ziren
esklabotzaren esparruan, eta, beraz,
polizia-indarltzat har litezke.
Abisatu ahal dudanean, ados?
Dena prest.
Ondo. Akzioa.
XVIII. eta XIX. mendeetan, udal-kontrol handia ikusten da,
ordena mantentzea helburu duena langileen artean,
langile-klasekoen artean.
Hirugarren puntua litzateke, nolabait esateko,
non polizia bat agertzen den klaseen ordenaren gainbegirale gisa.
Toledoko langileen greba.
Guardiek gas negar-eragileak, beruna eta altzairua erabili dituzte
grebalariak lasaitzeko, erradikalek xaxatuta.
Gas ezgaitzaileen etengabeko bonbardaketa.
Gudu-zelai horrek bi hildako eta zazpi zauritu utzi ditu
grebalariak sakabanatu eta buruzagiak atxilotu aurretik.
Kaleko gerra. Hiri-borrokaren okerrena.
Poliziak 1800. eta 1900. urteetan zuen eginkizun nagusietako bat
grebak sakabanatzea zen, langileak manifestatzen zirenean,
eta enplegatzaileen jabetza babestea ere.
Esaten ari ginenera itzultzen gara.
AEBetako proiektu politikoaren hiru dimentsio dira.
Bat sortzen da esklabotzatik
eta eskulan beltzaren harrapaketa eta estortsiotik.
Beste bat sortzen da mugaren, hedapenaren,
lur-egarriaren eta herri indigenen konkistaren ondorioz.
Eta beste bat sortzen da kapitalismo estatubatuarraren garapenetik
eta haren eskulan beharretik.
Jabetzari lotutako harreman batetik sortzen da beti.
Beti sortzen da ideia beretik: jabetzarik gabeko jendea...
edo haiek jabetza direnak, esklabo bihurtutakoen kasuan bezala,
jabetzan oinarritutako gizarte-ordenarako mehatxua dira,
ordena hori ez zaielako komeni.
Ordena horren biktimak dira.
ANARKISTEN ATXILOKETA, 1910
Litekeena da jende guzti hau hilda egotea.
Jipoitzen edo jipoituta egonda.
Iragan urruneko indarkeria.
Baina iraganean jarraitzen du ala denboran aurrera doa?
Hemen dantza bat dago,
indarkeriaren lerroa zeharkatu eta itzultzen den mugimendua.
Zer sentituko zuten gizon haiek une hartan?
Nola sentitu ziren borroka amaitzean?
Justifikatuta? Boteretsuak?
Besteak zaintzen eta kontrolatzen aritzen zarenean...
zer eragiten dizu botere horrek?
Sarekadak egin eta taberna guztiak itxiko ditugu
South Canaletik North Havenera.
Tximinoak zaintzen jarraituko dugu, aspertu
eta giltzapetu edo hiritik alde egin arte.
Herrialdetik! Hiritik ez, herrialdetik!
Ez.
Utzi eskuak irekitzeari. Itxi ukabiletan eta erabili.
Historikoki, legeak eta ordenak
gizarte-zati txikiak menderatzea ekarri dute,
biztanleria-tarte zabalagoen mesedetan.
Azter dezagun lege eta ordenaren kontzeptua, gauza ezberdinak baitira.
Poliziaren zein alderdik zaintzen du legea betetzea?
Eta zein zaintzen du ordena soziala mantentzea?
Eta nork zehazten du ordena sozial hori?
Kontrola oso lotuta dago herrialdeko arraza-historiarekin.
Eta azpiko esparrua ulertzeko,
Europako logika kulturalen erdigunera jo behar da.
Hau ez da Ferguson.
Hau ez da edonon.
Hau Baltimore da.
David Hume filosofoak, adibidez,
zioen beltza bazinen hizketa imitatu besterik ez zenuela egiten.
Zergatik ezin naiz dendara joan ni gelditu gabe?
Loro gisa irudikatzen gaitu, txori exotiko gisa.
Beltzek ez dute ideia propiorik.
Thomas Jeffersonek sormenik ez dugula zioen bezala.
Immanuel Kantek defendatzen zuen burutik oinetara beltza izatea
froga ukaezina dela beltz batek dioena ergelkeria dela.
Hegel filosofo alemaniarrak esaten zuen jende beltzak ez duela
alemanez "Geist" deitzen dena, "espiritua".
Betiereko haurrak gara,
primitiboak Afrikako eskualdeetan, Egipto izan ezik, nola ez.
Hori! Hau zuek eragin duzue!
Neurri batean, iruditeria zuriak
kontrajarri egin du gorputz beltza, azkenean
zuritasuna gizakiarena izan dadin,
pertsonena,
eta jende beltza desbideratze bat izan dadin,
beti problematikoa, arriskutsua eta zalapartatsua izan dadin.
Zer esan nahi du bakea asaldatzeak?
Ozen hitz egitea?
Gehiegi hurbiltzea?
Galdera gehiegi egitea?
Aginduak betetzeari uko egitea?
Agian arriskutsutzat edo erronkaritzat jo zaituzte.
Agian gehiegi hurbildu den
zalapartari batek deseroso sentiarazi zaitu.
Nola erreakzionatu zenuen?
KONTROL SOZIALA
Gizon hori ote da
duela 24 ordu baino gutxiago
bizitza jokatu zuena eta horren truke jasoko duena
honek baino diru gutxiago?
"THE POLICE FILM" PELIKULA
BEN GAZZARAK KONTATUA
Polizia-funtzioaren kontzeptua eta taldearekiko erantzukizuna
duela milioika urte inurri horien arbasoek
beren polizia-funtzioa ezarri zutenean gertatutakoarekin aldera daiteke.
Orain, milioika urteko bilakaeraren ondoren,
inurrien sistema sozialean, inurri batzuk
erne ibiltzen dira eta inurritegian sartzen saiatzen direnak zaintzen dituzte.
Etsaitzat hartzen badituzte, inurri polizialek alerta ematen dute
eta inurri gehiago joaten dira arrotzak hiltzeko.
Ez da burugabea pentsatzea XIX. mendean
sortu zen polizia modernoaren oinarriak
desberdin eta "beste"-tzat jotzen zuen
jendeari erantzuteko sortu zirela.
Esan daiteke
1844an New Yorkeko lehen polizia-departamentua
erantzun zuzena izan zela Europatik etorritako etorkinen aurrean,
zehazki, irlandarrei dagokionez, behe-mailakoak zirela uste baitzen.
Izan ere, orain Irlandako biztanleria zuritzat jotzen dugu,
baina XIX. mendearen erdialdean ez ziren zuritzat hartzen.
DELITUGILE BAT ERRETRATATZEN
Estatu Batuetan, batez ere XIX. mendearen amaieran,
etorkinak AEBetara iritsi zireneko punturik gorenean,
ez zegoen adostasunik nor ote zen arraza bakoitzarena
eta arrazen arteko mugei buruz.
Poliziak zure atzetik ibiltzea
jendeak zuritzat ez jotzeko zuen modua zen sarritan.
Poliziak italiar, greziar
edo irlandar jatorriko herritarrak kontrolatzen zituenean,
gaur egun zuriak ez direnek jasaten dituzten abusuzko eta diskriminaziozko
jokabide mota guztiak jasaten zituzten.
Ez ziren derrigorrez zuriez bestelako etniatzat hartzen,
baina arraza-estatus ez-zuria zuten.
Kontrola botererako bide bat da.
Eta Estatu Batuetako historian zehar ikusi dugu
nola herrialdera iristen ziren talde etniko zuri ezberdinak
ziren polizia estatubatuarraren helburu,
eta ez zuten borrokatzen AEBetako zuritasunean integratzeko,
baizik eta AEBetako polizian ere.
AEBetako hiri nagusietako indar polizialak ikusten dituzunean,
identitate etniko zuriek osatzen dituzte, hain zuzen ere,
lehen polizia-taktika gordin, diskriminatzaile
eta oldarkorren biktima izan zirenak.
Esklabotzaren justu aurretik eta justu ondoren,
abonatu gabeko langile zuriei edo jende zuri txiroari,
lehenago, langileei, eta gero, txiroei,
historialariek arraza eroskeria deitzen dutena eskaintzen zieten:
"Urrundu zure klaseko jendearengandik. Ez adierazi elkartasunik.
Ordainetan, zuritasuna deritzan gauza bat emango dizugu.
Eta praktika eta lege batzuei esker, pribilegio batzuk lortuko dituzu".
Polizia erabakigarria izango da pribilegio hauek emateko.
1690eko hamarkadan, Virginian,
Virginiako koloniako gobernadoreei zera bururatu zitzaien:
"Zerbitzariek eta esklaboek gure aurka
bat egiten ez dutela ziurtatzeko,
zerbitzariak arroparekin astinduko ditugu,
eta esklaboak arroparik gabe".
Horrek argi uzten du pare bat gauza.
Argi uzten du pribilegio zuria ez dela hain ona, hala ere astintzen bazaituzte.
Agerian dago ere ahaleginak egiten dituztela bereizteko,
eta bermatzeko, literalki, pertsona beltzak Estatuaren indarraren
eta basakeriaren aurrean kalteberenak izateko arriskuan geratzen direla.
Kontua ez da beltza izatea,
zuritik zein hurbil zauden baizik.
Zuriarekiko duzun hurbiltasunaren arabera, kontrolaren maila, maiztasuna
eta arriskua erabat desberdinak izango dira.
Hasiberria nintzenean, oinez jazarri nuen auto bat lapurtu zuen bat.
Harrapatu eta lurerra bota nuen.
Eta ezerezetik kolpe bat hartu nuen.
Buelta eman eta galdetu nion: "Zergatik egin duzu?".
Haren erantzuna: "Bi beltz ikusi ditut.
Harrapatu dudan lehenengoari eman diot". Halaxe.
Izan zen nahiko... Eta lasai-lasai geratu zen, badakizu?
Ez ditugu beltzak gorrotatzen.
Jainkoak beltz egin zituen, eta gu, zuri.
Eta hau Genesiko 11. kapituluan agertzen da,
arrazak banatu zituen kapitulua.
Eta duela 5000 urtetik dakigu zuriak goi mailako arraza garela.
Eta Ku Klux Klaneko zaldunok horrela jarraitzea nahi dugu.
Segregazioaren erruz, eta arrazak afroamerikarrak markatzeko moduagatik,
etorkin asko, jasaten zituztenak irainak,
zapalkuntza eta bazterkeria,
beste zerbait bihurtzen ziren.
Abizena aldatzen zuten. Doinua disimulatzen zuten.
Gizartearen begietara zuri bihurtzen ziren
afroamerikarrek lortu ezin zuten moduan.
Ezin da aldatu azalaren kolorea.
KONTRAINSURGENTZIA
Poliziak gas negar-eragilea jaurti du jendetzaren kontra.
Haizeak aurretik jotzen badu,
komeni da CN gas jaurtigai luzeak botatzea jendetzaren atzetik,
haizeak haiengana eraman dezan.
XX. mendearen amaieran, AEBetako hiri askotako poliziak
hiriko sistema politikoan sartuta zegoen.
Polizia aparatu politikoaren parte zenean,
ez zuen balio krimena kontrolatzeko.
Are gehiago, erakunde kriminalen parte ziren.
Polizia-erreformisten belaunaldia hura aldatzen saiatu zen.
Askok esperientzia militarra zuten itsasoz bestaldean.
Eta Estatu Batuetara itzultzean polizia eraldatu nahi zuten,
armada operazio militar kolonial
bihurtu zen bezala,
Karibean, Filipinetan eta beste toki batzuetan bezala.
Poliziak profesionalizatu nahi zituzten,
soldaduak profesionalizatzen ari ziren bezala.
Gaur egungo polizia ulertzeko,
AEBetako itsasoz bestaldeko lehen erasoaldietara jo behar da.
Eta August Vollmer datorkit burura.
August Vollmer pertsonaia liluragarria da.
Polizia ospetsu bat da: polizia modernoaren aita zen.
August Vollmerrek armadan zerbitzatu zuen,
bereziki Filipinetan,
Hispanoamerikako Gerran.
Estatu Batuek ez zituzten Filipinak kolonia gisa eskatu.
Baina Filipinak okupaziopean mantendu zituen
gutxienez mende erdiz.
Okupazio hori ezartzeak kontrainsurgentzia gerra eragin zuen.
Filipinetako gerra kolonialean, AEBetako armadak
teknika eta taktika asko hobetu zituen matxinatuekin borrokatzeko,
errebeldeekin borrokatzeko eta...
"anaiatxo marroiak" kudeatzeko, filipinarrei esaten zietenez.
August Vollmer aktore garrantzitsua izan zen kanpainan.
Nahierara aukeratu zuten
eliteko kontrainsurgentzia unitate mugikor baterako,
indar mugikorrekin sartu
eta Filipinetako matxinatuak bilatu eta akabatzeko.
Vollmer erreparatu behar zaion figura handi horietako bat da,
polizia delako,
Filipinetan denboraldi bat eman zuelako,
kontrol-erakundeak diseinatzen, eta gero akademiko bihurtu zelako.
Polizia-aparatuak nolakoa izan beharko lukeen
idazten duten pertsona gutxietako bat da.
Beharbada Gerra Handian erabili ziren bagoietan inspiratuta,
zaldiz dabiltza poliziaren dibisioak furgoi flota bat erosi du.
Kabinan hamar agente, armak, negarra eragiteko bonbak
eta gainerako ekipamenduak sartzen dira.
Vollmerrek aipatu ditugun hainbat alderdi jorratzen ditu.
Tokiko ordenari begira dago.
Esperientzia hartzen ari da kontrainsurgentzia egoera batean,
hau da, gerrarekin lotu genezakeen egoera batean,
baina bakegintzakoa dena.
Kontrolaren zilegitasuna
nola bermatu ere pentsatzen saiatzen da.
Borroka fisikoa saihesteko, poliziak gas negar-eragilea erabili zuen
jendetza monumentuaren eremura bideratzeko.
Kontrainsurgentziako tresna eta taktika horiek erabiltzeak
poliziari adierazten dio herritarrak edo gaizkile potentzialak
atzerriko matxinatuak bezalakoak direla,
eta, beraz, Estatuaren etsaiak dira
eta behar adina indarkeria eragin dakieke.
Bere ezaugarriengatik,
polizia ia erakunde koloniala da.
Gobernatzeko moduan ahotsik ez duten pertsonak
kontrolatzen dituen gobernu baten boterea da.
Nire ustez, horrek esan nahi du polizia, erakunde koloniala den aldetik,
batez ere bideratzen dela zerbitzatzera
kolonizatzaileen interesak,
kolonoenak, jende aberats eta zuriari lotu ohi direnak.
Gure lurra aberatsa da edertasunean.
Imajina daitezkeen kolore guztietako emakume amerikarrak daude.
Miss Amerikak serio hartzen du bere itxura.
Haren adimen- eta gorputz-edertasuna bere herentzia amerikar handia da,
bereak jaiotzez,
arbasoak herrialde honetara etorri zirelako
beren seme-alabei eta ondorengoei mundu berri bat emateko.
Lurralde libre honetan,
herrialde askotako jendea nahastu, ezkondu
eta seme-alaba amerikarrak izan zituzten.
INDARKERIA-LANA
Poliziak ez du gobernuaren beste edozein adarren antzik,
Estatuaren funtsezko boterea gauzatzen baita
indarkeria legitimoaren monopolioa eskatzeko,
zein indarkeria dagoen ondo eta zein ez epaitzeko.
Poliziaren lana aztertzea
boterea eta poliziak gizartean nola funtzionatzen duen aztertzea da,
egoera jakin bat mantentzeko.
Agenteak kontziente diren ala ez alde batera utzita.
Botereari erreparatu behar zaio,
eragile horiek nola bihurtzen diren gizarte honetan bereziki dauden
botere-desberdintasunen partaide.
Tira, sartu.
Lurrera. Eseri.
Eseri. Lasai.
Ez mugitu.
Norbait gehiago al dago? Lasai.
- Ez dugu ezer egin. - Ez mugitu.
- Pistolarik dago? Drogak? - Ez dugu ezer.
- Dirurik duzu? Altxatu. - Lanean irabazten dudana.
- Ea, erakutsi. - Lanean irabazitako dirua da.
Indarkeria-lanak ez du esan nahi indarkeria erabili behar denik.
Eskuak autoaren kontra. Segi! Oraintxe bertan, arraioa!
Estatuko indarkeria-lana da.
Eta hobeto funtzionatzen du indarkeriari eusten zaionean,
indarkeria ezartzen ez den mehatxua denean,
edozein unetan erabil daitekeela aditzera ematen denean.
Labana atera didate!
Ulertzen didazu?
Zuek, irten kalera. Orain. Igo horra!
Baztertutako jendea mehatxu distopiko moduko bat dela diodanean,
zehaztu egin beharko nuke kutsagarritzat jotzen direla
eta gainerakoei eragin diezaieketela.
Helburua, beraz, beren lekura itzultzea da,
ez bakarrik maila sozialera,
baita erreserbatu diegun leku geografikora ere.
Kartzelako logikaren garapena gehien definitu duen taldea
AEBetako biztanleria beltza izan da.
Eta, neurri batean, da poliziak eboluzionatu zuelako
beltzen esklabotzaren testuinguruan.
Esklabotza debekatu zenean,
beldurgarria izan zen jende askorentzat.
Lehenengo, Kode Beltzak ezarri zituzten,
biztanleria beltzari bakarrik aplikatzen zitzaizkion legeak.
Argi zegoen haiek kontrolatzen saiatzen zirela,
beste talde batzuk kontrolatzen ez ziren bezala.
BELTZEK DEBEKATUTA ZUTEN LAN EGITEA, NEKAZARITZA,
ESKULAN EDO ZERBITZUAN IZAN EZIK.
ARMAK EROSTEA DEBEKATZEN ZIETEN.
EDOZEIN ZURIK ATXILOTU ZEZAKEEN BELTZ BAT,
DELITUA EGIN ZUELA USTE BAZUEN.
Martxa hemen amaitzen da. Argi geratzen zaizue?
Argi dago kartzelako logika horrek
ez diela beltzei eta marroiei bakarrik eragiten.
Denoi eragiten digu.
Baina beldurraren aurrekari horiek ez baleude,
"Zer egingo dugu beltzek esklaboak ez direnean?
Ezin baditugu horrela kontrolatu, nola jakingo dugu portatuko direla?".
Aurrekari horiek ez baleude,
oso bestelako ibilbidea izango zuen segurtasun publikoko
sistema bat ikusiko genukeela uste dut.
BELTZA, DENA DAUKAZU, ZER GEHIAGO NAHI DUZU?
Nola iritsi gara honaino?
Galdera planteatu bezain laster adarkatzen da.
Nori buruz ari du pluralak? Zer da "honaino"?
Prest... Aurrera!
Zuk eta biok
herrialde bera partekatzen dugu, baina plural berean sartzen al gara?
Zure Estatu Batuak nireak bezalakoak dira?
Inoiz izan al dira?
ERRESISTENTZIA
Hau poliziaren basakeria da?
Edo defentsa propioa?
Zer uste duzu?
"Ez dakit" esan ez baduzu,
poliziaren aldeko edo kontrako aurreiritziak dituzu.
Eta hobe dugu datuak ematea, behar adina
polizia ulertzeko,
haren eginkizuna eta herritarrekiko erantzukizuna.
Beraz, intsektuak zein gizakiak,
polizia-indarraren kontzeptua premiagatik sortu zen.
Giza gorputzak ere badu bere polizia gaixotasunei edo zauriei aurre egiteko.
Globulu zuriek bakterio kaltegarrietatik eta gorputza mehatxatzen duten
beste substantzia batzuetatik babesten gaituzte.
Gizateria zibilizatuago bihurtu zenean,
beharrezkoa izan zen bizikidetza-arau landuagoak ezartzea, legeak ezartzea.
Ahula indartsu eta oldarkorretik babesteko legeak.
Hala, gizabanakoei ematen zitzaien
taldearen boterea eta indarra, taldearen izenean jarduteko.
Printzipio bera aplikatzen zaio egungo polizia-indarrari.
Minneapoliseko iparraldea, Plymouth Avenue.
Plymouth Avenue ezaguna da 60ko hamarkadan...
Matxinada bat egon zen. Amaieran, 67an edo 68an.
Denda garestien etorbidea zen, delicatessen eta horrelakoena.
Baina beltzak haserretu eta su eman zioten.
Oso ondo gogoratzen dut.
Bost urte nituen, baina gogoan dut gertakaria, zeren,
hurrengo egunean, osabak hona ekarri gintuelako,
denda juduan sartu eta dena lapurtu zuelako.
Haragia eta denetarik eraman zuen.
Gogoan dut amak errieta egin ziola
gizon horrek kredituan ordaintzen uzten ziolako.
Zer gertatzen zen komunitatean? Zergatik haserretu ziren?
Istilu bat izan zen poliziarekin.
Beltzek ez zuten egonkortasunik.
Polizia-jazarpena zegoen iparraldean.
Taberna batean istilu bat izan zen. Jabeetako batek jipoia eman zion
gizon beltz bati, eta poliziak ez zuen ezer egin.
Urak gainezka egiteko falta zen tanta zen.
Negozio batzuk zeuden Plymouth Avenuen,
eta gau batean su eman zieten.
Eszena hori AEB osoan errepikatu zen urte hartan.
LOS ANGELES, INDARKERIAREN ONDORIOAK
Egitura kaltetuak, kontrolik gabeko sugarrak,
eta atzemate-giroa
oraindik Los Angelesko Watts isilaren gainetik daude.
Bota poltsa eta altxa eskuak.
Eskuak gora!
Eskuak gora! Igotzeko! Altxa eskuak. Tira.
Buruzagi beltzek hainbat gaitz soziali egozten diete.
Pobrezia, langabezia, eskola eta etxebizitza prekarioak,
hori guztia diskriminazioarekin batera.
Bozeramaile beltzak poliziaren basakeria nabarmendu zuen.
Iritzi orokorra zen egoiliarrek
bereziki, egoiliar beltzek,
hasi zituztela poliziaren eta komunitateko erakundeen
aurkako indarkeriazko gertakariak.
Protesta politiko mota horren
historia eta eragina errepasatzen ditugunean,
ia 2000 matxinada izan ziren 1964 eta 1972 artean,
ikusten dugu, egiatan, poliziak eragin zituela istilu horiek.
Panorama sinesgaitza.
Tiroketa bat Broadwayn bertan.
Granadak Los Angeleseko kaleetan.
Eta hitzematen dizuet hau ez dela Harlem, Rochester edo New York bezala izango.
Garaiz gabiltza konpontzeko.
Abisatzen dizuet, gaur gauekoa berriro gertatuko da, atsegin ala ez.
Ez, itxaron. Entzun.
Ea, begira... Beltzok nazkatuta gaude.
Badakizue zer egingo duten? Berdin zaie.
Ez dute hemen borrokan jarraituko.
Zurien bila joango dira.
Eta gizarte honetan inork ez zituen gelditu gure eliza erre zutenean.
Baina erantzuten dugunean, denak haserretzen dira.
Zentzu askotan, ikusten ditugu 60ko hamarkadako matxinadak
poliziaren indarkeriari erantzun gisa.
Baina zurien indarkeria-aldi luze bati ere erantzuten diote.
Ez kezkatu, ez dugu gehiago onartuko.
Alabamako Lowndes konderrian, joan den hilean, bi eliza erre zituzten.
Eliza beltzak ziren.
Astebete geroago, eliza zuri bat erre zen.
Edo denok egiten dugu otoitz barruan edo denok egiten dugu otoitz kanpoan.
Matxinada Mendebalde Ertain industrialean lehertu zen,
Eguzkiaren eta Herdoilaren gerrikoetan, ekialdeko kostaldean eta hegoaldean.
Hau da, jende beltza dagoen edozein lekutan,
segregazio baldintzetan, ezberdintasun baldintzetan, ohiko kontrolaz gain.
60ko krimenaren aurkako gerra zuzentzeko era berriak erabiltzen ziren.
Koktel horrek matxinadak eragin zituen
herrialde osoko hiri eta herrietan.
Nazkatuta nago zuriak gu gobernatzeaz.
Nola gobernatzeaz? Zein modutan?
Kalean gelditu, jipoitzen gaituzte,
komisariara eraman eta hortzik gabe uzten gaituzte.
Jendea kalean gelditzea berria da, lehen ez zuten egiten.
Denbora daramate egiten.
Poliziak ez... Gure komunitatean ez...
Ez du gure ongizatea bilatzen, ezta gure segurtasuna zaintzen ere.
Hemen daude guri eusteko, tratu txarrak emateko eta hiltzeko,
horretarako agindua dutelako.
Gure komunitateko polizia ez dago hemen
gure jabetzak babesteko, ez daukagulako ezer.
Ez daude hemen ere
prozesu zuzenak bermatzeko arrazoi sinple batengatik:
poliziak berak ukatzen digulako beharrezko lege-prozesua.
Beraz, argi dago polizia ez datorrela gure komunitatera
gure segurtasuna zaintzera, baizik eta hemengo negozioen segurtasuna zaintzera,
eta baita egoera aldaketarik gabe mantentzera.
Konturatzen zarenetenean zuen zergek
erasotzen dizuen poliziari doazela...
Ordaintzen diezue.
Ordaintzen ari zarete zuek jipoitzeko.
Etor daitezen eta zuen seme-alabei jotzeko.
Kalean zuen atzetik ibiltzeko.
Ordaintzen ari zarete hiltzeko.
ALTXAMENDU GLOBALA
Ez beldurrik izan. Ez lotsatu.
Botere beltza nahi dugu!
Stokely Carmichael, 25 urteko iraultzailea.
Uda honetan, Mississippin,
Carmichael, bere botere beltzaren oihuarekin,
erreferente nazional bihurtu zen eta, askorentzat, beldurgarria zen.
Mississippiko epaitegi guztiak erre beharko lirateke gaitz honekin amaitzeko.
Zer nahi duzuen galdetzean, badakizue zer esan!
- Zer nahi duzue? - Botere beltza!
Poliziak 60ko hamarkadako estremismo beltza
erakunde global gisa ikusten zuen.
Komunismoa estremismo beltzaren eskutik
zetorren mehatxutzat jotzen zuen poliziak.
Ez zen urrutiko "han" batera mugatutako arazoa.
AEBetako segurtasun agenteek
hiri amerikarretako kaleetan gertatzen zena ikusten zuten.
Ikusten zuten mugimendu horiek mundu osoan zehar
ematen ziren mugimendu liberalen antzekoak zirela.
Estremismoarekiko eta komunismoarekiko izugarrizko beldurra zegoen.
Poliziaren militarizazioari
ideia nahasi bat gehitu behar zaio, agian arraro egingo dena,
baina pentsatu behar dugu, aldi berean, armada "polizifikatu" zela.
Mila.
Geldi.
Helmenean.
Egia esan, polizia da kategoriarik garrantzitsuena.
Militarren lana kontrolatzea da.
Nazioa defendatzeko gerra batean borrokatzea izateari uzten dio,
beste botere subiranoekin, II. Mundu Gerra eta gero.
Itsasoz bestaldeko proiektuak bihurtzen dira, matxinaden aurka,
baketzeko...
Alderdi militarrak polizian sartzen dira,
eta poliziaren oinarri kontrolatzailea ekintza militarrean sartzen da.
Jendeak gero eta ondorio erradikalagoak ateratzen ditu,
eta Estatu Batuetan
ondorio horiek nazioarteko mugimenduak elikatu eta bultzatzen dituzte,
mugimendu antikolonialistak.
Herrialde horietan,
jendeak esparru politiko erradikalak hartzen ditu.
Sozialista deitzen diote beren buruari.
Botereari buru egiten diote eta horregatik gobernatzeko eskubidea aldarrikatzen dute.
Eta herri honetako erradikalen artean entzuten diren ideiak dira,
nahiz eta hemen ez diren herritarrak kolonizatu zentzu horretan,
baina haien egoera antzekoa da.
1971KO URTARRILAREN 31
Baliteke ohiko kolonialismoa ez izatea,
baina oso antzekoa da.
Beraz, jendea hasten da idea
eta diskurtso horiek bereganatzen eta kapitalismoa zalantzan jartzen.
Beltzok liderrak behar ditugu.
Eta non daude?
Ez daude hemen, eta ez dira etorriko, zeren...
Horixe. Hori da, berriz saltzen ari gaituzte
eta nazkatuta gaude esklabo gisa saltzen gaituztelako.
- Mesedez, ez nazazu hil! - Altxa eta utzi estolda.
Ez nazazu hil.
Dena amaitu zenean, manifestari gazte bat
tiroz hil zuten.
Gutxienez 30 zauritu, 19 zauritu balengatik eta 88 atxilotu izan ziren.
60ko hamarkadan zehar,
polizia-agente askok uste zuten eskubide zibilen aldeko mugimendua
eta gero Botere Beltzaren mugimendua Sobietar Batasunaren engainuak zirela,
manipulatzen ari zirela,
astintzaileak zeudela herrialde osoko
afroamerikarrei buruan ideiak sartzen,
matxinatzeko konbentzitzeko.
Samuel Cartwright mediku bat zen,
eta plantazioen jabe zuriak harengan joaten ziren,
konturatzen baitziren jende beltza
plantazioetatik ihesi zebilela.
Zentzua du, ezta?
Libre izan nahi zuten, beraz, ihes egiten zuten.
Bada, plantazioen jabe zuriek ez zuten ulertzen.
Jende beltza berez behe-mailakoa bazen, tresnak baziren,
zergatik ihes egin?
Cartwrightengana joan, pentsatu eta esan zuen: "Erantzuna daukat".
Esan zuen beltzek "drapetomania" deitu zuena pairatzen zutela.
"Drapetomania" plantazioetatik ihes egitearen gaixotasuna da.
Gorputz beltza zurien irudietara egokitzeko moldatzen da,
jende beltzak ezin duelako aske izan nahi.
Izan ere, askatasun bila plantazioetatik ihes egiten badute,
horrek gezurtatu egiten du pertsona beltzak berez esklabo direlaren ideia.
Itxaron pixka bat. Lana besterik ez dugu nahi.
Eman lana eta ez zaituztegu gehiago gogaituko.
Lanik ez badago, Los Angeles suntsituko dugu.
Zer deritzozu, anaia, polizia-egoerari? Uste duzu...?
Polizia?
Horiek ere erre egingo ditugu.
Poliziak ez zuen uste mugimendu horiek naturalak eta justifikatuak zirenik,
ezta benetako bidegabekerian oinarritutakoak ere.
Horrek esan nahi zuen mugimendu horiek etsaiaren
konplota balira bezala tratatzen zituztela.
Horregatik,
itsasoz bestaldeko mugimendu horiek zapaltzeko erabiltzen ziren tresnak
orain etxean ere erabil zitezkeen.
AEBetako herria,
astebetez jasan dugu inork bizi behar ez lukeena.
Uste dut erantzun behar diogula
matxinadei buruzko oinarrizko hiru galderari.
Zer jazo da? Zergatik jazo da?
Zer egin dezakegu behin eta berriz errepika ez dadin?
Gaur gauean desordena zibilen batzorde berezi batera deitu dut.
Illinoisko Otto Kerner gobernadoreak onartu du presidente izatea.
NON DAGO ISTILUEN TXOSTENA?
Kerner batzordeko txostena funtsezkoa da.
Mugarria da Estatu Batuetako gobernuaren historian.
Lehen aldiz, argi eta garbi aitortzen da
Estatu Batuetako gizartearen kontrola
nola dagoen lotuta arraza-patroi batek
zatitutako gizarte bat sortzearekin, zeina,
batzordearen arabera, desberdina eta zatikatua baita.
Txostenak arrakasta handia izan du salmentetan.
740 000 ale saldu ziren lehenengo hiru asteetan.
Milioi bat baino gehiago editatu dira.
Editoreek, Bantam Books, diote
Valley of the dolls-etik azkarren saldu den liburua dela,
nahiz eta hain estilo desberdinak izan.
ISTILUEN ARRAZOI GISA, BATZORDEAK NABARMENDU ZUEN
DISKRIMINAZIO OROKORRA ENPLEGUAN, HEZKUNTZAN ETA ETXEBIZITZAN
Erosi liburuak istilu batzordean.
Bushwickeko zenbait apaiz gazte mobilizatzen ari dira
eta txostenaren salmentak bultzatzen ari dira, zuriek onar dezaten
apaizek eta txostenak oinarrizko arazotzat
jotzen dutena: arrazakeria zuria.
Zer erantzungo zaio txostenari?
Zer egingo du Washingtonek?
Roger Mudd, Kongresuko korrespontsala.
Zer eragin izan du?
Etxe Zuriak oraindik ez du adierazpenik egin.
- Zergatik ez? - Baliteke pentsatuta egotea.
Presidenteak txostena finkatu arte itxaron behar du,
eta milimetrora kalkulatu behar ditu ondorio politikoak.
Kontuan hartu beharko lirateke pare bat gai.
Kongresua erdi-mailako klaseko estatubatuar zuriek osatzen dute,
batez ere.
Beraz, horrelako txosten batekiko nolabaiteko errezeloa egongo da,
matxinaden erantzuletzat jotzen baititu.
Baina Kerner batzordeak zerbait zeukan denentzat.
Ezkerreko jendearentzat,
delinkuentziaren arrazoiak asko azpimarratzen zituen.
Eta eskuinekoentzat,
polizia-kontrola eta -teknikak sendotzeko gomendioak egiten zituen.
KOMISIOAK GOMENDATU ZUEN LANA SORTZEA, ETXE ESKURAGARRIAK ETA ZAINTZA GEHIAGO
Eskuineko iradokizunek ezkerreko azterketa gailendu zuten.
Johnsonek Kerner txostenaren gomendioei jarraitu zien,
batez ere polizia indartzearenari.
Delinkuentzia hiriko arazotzat hartzen da,
baina aldirietan ere delinkuentzia areagotu egiten da.
Lakewooden, Kalifornian, helikopteroak erabiltzen dituzte patruila-auto gisa.
Lakewoodeko esperimentuak, Skyknight proiektuak,
auto bat esleitzen dio airean dagoen polizia bakoitzari.
Gobernu federalaren funtsen injekzioak handitu zuen
polizia uniformatu eta zibil gisa kontratatutako pertsonen kopurua.
136, hemen Skyknight. Comptonetik Downeyra goaz.
Eta polizia-kontrolean erabilitako teknologia eta bitartekoak indartu zituen.
1968KO LEGEEK EKIPAMENDU MILITARRAREN BANAKETA BIZKORTU ZUTEN
Sky Knight, baditut. Atxilotu egingo ditut.
Johnsonen esku-hartzea
ez da soilik poliziaren profesionalizazioan zentratzen,
baizik eta gobernu federala kontrolean sartzen du,
tokiko kontrolean, inoiz egin ez den bezala.
Estatu Batuetako herria aspertuta dago
herrialdearen delinkuentzia eta anarkiaren gorakadarekin.
Herritarrek onartzen dute gobernu nazionalak
laguntza eman diezaiekeela eta eman behar diela hiriei eta estatuei
krimenaren aurkako gerran.
Jendeak gerrara deitzen duenean, oro har,
jendeari eskatzen dio baimena eman diezaiola gobernuari
behar dena egiteko eta behar diren urratsak emateko.
Arazoa kokatzeko modu bat da,
jendeak erantzukizunik eta azalpenik eska ez dezan,
poliziari baimena eman diezaioten eta egoki deritzotena
egingo dutela espero dezaten.
Suposatzen delako babestu behar duten komunitatearen aurkako
mehatxu existentzial bati aurre egiten diotela.
Delinkuentziaren arazoa gero eta larriagoa da.
Duela hamarkada batzuk pentsa genezakeena
baino mehatxu larriagoa da nazioarentzat.
Delitugintzak konplize bat du izendatzaile komun gisa
jokabide moralaren kolapsoan.
legeak onartzen jarraituko dugu
Herritarrak indarkeriatik babesteko.
Gure lana hasi besterik ez da egin.
Denbora amaitzen ari zaie AEBetako gaizkile eta ustelkeria trafikatzaileei.
Delinkuentzia uholdeak ez du zehaztuko Amerikako Estatu Batuen etorkizuna.
Gure erakundeak 1925eko lehen 55 gizonetatik
ia 4000 gizon eta emakume izatera igo dira.
Berriro ere, zoriondu nahi zaituztet
zibilizazioa deitzen dugun soilgune hau mehatxatzen duen
oihana geldiarazten duen lerro urdin mehean sartzeagatik.
Joan den otsailean, 700 milioi dolarreko igoera eskatu nuen
datorren urtean drogak kontrolatzeko.
Beste 1500 milioi dolar behar ditugu lehenbailehen.
2200 milioi horiekin,
1990erako drogen aurkako aurrekontua ia 8000 milioi dolarrekoa da.
Etorri naiz esatera
Kongresurako nire aurrekontu proposamenean
ia 1300 milioi dolar erabiliko direla
polizia komunitarioaren programa berritzeko.
HSGPk estatuko eta tokiko gobernuak finantzatzen ditu
planifikatzeko, antolatzeko, ekipatzeko, prestatzeko eta jarduteko
balizko eraso terroristen aurrean.
Horregatik, hasieratik, nire administrazioak hartu zuen
tokiko eta estatuko segurtasun-indarrei baliabideak emateko konpromisoa.
Dagoeneko 3500 milioi bideratu ditugu
Berreskuratze Legeari tokiko agintariei laguntzeko.
Zuek babesteko borrokatuko dut.
Ordenaren eta legearen presidentea naiz.
Gaur biziki gomendatu diet gobernadoreei
Guardia Nazionaleko kide nahikoak izan ditzatela
kaleak menderatzeko.
Ados gaude irtenbidea ez dela poliziari dirua kentzea.
Dirua ematea baizik.
Dirua ematea poliziari.
2023AN, AEB-ETAKO GOBERNUAK 129 200 MILIOI BIDERATU ZITUEN
SEGURTASUN INDARRETARA, POLIZIARA ETA ESPETXEETARA.
Statu quo-a.
Gauzen aurrez ezarritako egoera,
batez ere gai sozial edo politikoei dagokienez.
Poliziaren hedapena AEBetako historiako
ia barne-gerra eta gizarte-ondoeza guztien ondorioa da.
Statu quo-ari aurre egiten zaionean,
erresistentzia hori indar ikaragarri batekin zapaltzen da.
Erantzun armatu bat,
poliziaren hedapena guk ordenera itzultzeko.
STATU QUO-A
Ikusten ari naiz...
McDonald's-eko eta jatetxeko kamerak nahi ditut.
Eta bien artean, badago beste bat likore-dendan.
Drogetan sartuta daude, beraz...
Aurrean daukat.
Ez dakit orratzak botatzen ari diren. Heroinarekin jarraitzen dute?
Edo belarra saltzen dute?
Mutil gazteei begira nabil.
Nahiago nuke izkina bakoitzean kamerak baleude,
oso lagungarriak direlako.
Ez dute delitua egiteko asmoa kenduko,
jende gehienak ez baitaki hor dauden.
Ez dira sekretu bat.
Iaz udaletxean bazen jendea
"Anaia Handiak zaintzen zaitu" ideia atsegin ez zuena.
Baina hiri osoan hainbeste kamera edukitzeak
bizitza errazten dizu gaizkileak eta kaleko andereñoak harrapatzeko orduan.
Honek etengabe grabatzen du.
Gauza ona da badakigula zein ibilgailuk parte hartzen duen. SUV beltz hau bezala.
Lau afroamerikar horiek orduak daramatzate hor.
Entregak egiten ikusi ditut, beraz, haien bila joan gaitezke.
Kausa probabletzat har daiteke.
Honek ez dio errugabeei eragiten.
Gure misioa irakurriko dut,
gai-zerrenda errepasatu eta gero kontu bakoitza aztertuko dugu.
Polizia Beltza proiektua gara.
Minneapolisko polizia talde bat gara, komunitate beltzeko kideak,
komunitate segurua sustatzeko konfiantzako harremanak ehuntzen dituztenak.
Autoen lapurreten gorakadaz hitz egin nahi dut.
Kontua da...
auto lapur gehienak, ia % 99, adingabeak direla.
Ez da ohikoa heldu batek egitea, baina batzuetan gertatzen da.
Gazteena bederatzi urte zituen.
Eta neska bat ere dago, 16 urte ingurukoa,
hogei auto lapurreta baino gehiagorekin, gainerako delituak kontuan hartu gabe.
Adingabeen epaitegietako ate birakariaz hitz egin dugu.
Ez ditugu gure umeak kriminalizatu nahi,
baina ez dugu onartzen delitugileak direnik.
Berriz askatu eta okerragoak egiten dituzte.
Arazoa da...
Gertatzen dena da sistema legalak huts egiten duela, Charlie.
Nire ustez, dena aldatu beharko litzateke...
Neska horiek hilda bukatuko dute.
Edo norbait hilko dute, dagoeneko ez badute egin.
Niri harritzen nauena zera da, ez aurkitzea ume horiek
epailearekin Zoometik hitz egiteko modua,
esku hartze bat eman diezaien.
Argi dago zer deritzoten gure umeez. Badakizu zuriekin zer jazotzen den?
Epaiketa aurreko esku-hartzeak dituzte.
Epaiketa aurreko esku-hartzeak.
Errehabilitaziora bidaltzen dituzte, era guztietako...
Deshaun tirokatu zuen eroari, ziur esku-hartze bat eskaini ziotela.
Errealitatea da...
Horrela huts egiten digu sistema judizialak.
Ezin duzu zure lana ere egin.
Eta zer egingo dugu?
Azkenean ume afroamerikar batzuk ditugu erreformatorio batean sartuta.
Ez da egokiena, ez lukete hor egon behar.
- Baina ez dugu portaera kontrolatzen. - Bai.
Giltzapetuta daude portaeragatik, ez diren pertsonengatik.
Hitz egin dezakegu nola planteatu behar dugun esku-hartzea.
Ondo deritzot.
Arazoa da gure seme-alabei ez dietela esku-hartzea eskaintzen.
Eta gure sistema judizialak uste du inolako esku-hartzerik gabe
aska ditzakegula eta berma dezakegula ez dutela berreragingo. Bai zera.
Gure seme-alabak porrotera bultzatzen dituzte, zuek eta denok.
Edinan ez da hori gertatzen.
Atxiloketa bakoiotza, gelditu eta miatze bakoitzak,
polizia-indarkeriaren instantzia bakoitzak erakusten du botere polizialaren paradoxa.
Sekulako erakundea da,
hemezortzi mila polizia-departamenturekin,
baina ukigarriago bihurtzen da aurrez aurreko topaketetan.
Nabarmendu nahi dut menderatzearen gaia,
Ray Kellyk esaten zuen gelditu eta miatzea diseinatu zela
gazte beltz eta marroiei "beldurra emateko", armak ez eramateko.
Ez da delitugintzarako erantzuna, kontrol- eta menderatze-metodoa baizik.
Egunez egun, polizia-erakundeak ez du aurpegi bakar bat ere,
baina makinerian sartuta dauden pertsonek badute.
2008an, piper egiten nuen sarri,
institututik botatzeko zorian nengoen.
Nire bizitza, funtsean, piper egitea zen.
Etxean txarto nengoen.
Eskolan ere txarto.
Egon gabe jasaten nuen, erantzukizunak saihestuz.
Eta horregatik izan nintzen ezaguna Flushingeko auzoan.
Astean pare bat aldiz gelditu eta miatzen nindutela uste dut.
Norbait gelditzen zuten egunean behin, gutxienez. 30 edo 40ko taldea ginen.
"Ezin gara Bowne Parkera joan gaur, polizia dago eta".
Zen, zera... "Navinder gelditu dute".
Edo "Asha gelditu dute", eta horrela.
Batzuetan lagunkoiak ziren,
beste batzuetan oso oldarkorrak.
Uste dut gehiago pizten nauela lagunkoiak izatea.
- Zein da zure izena? - Hops.
- Nola? - Hops.
- Eta berea? - Eddie.
Zatoz hona, mutil.
Nora zoaz, Eddie?
Berriz ikusten badut, arazoa izango du.
- Ados? - Badakit.
Eddie! Hobe duzu hona etortzea!
Errutina bihurtu zen.
Izenez ezagutzen nituen. Eta haiek ni.
Behin banku batean irakurtzen nengoela jazo zitzaidan.
Egun hartan pentsatu nuen ezingo zidala ezer aurpegiratu.
Ezin zidala ezer leporatu.
Ni: "Aupa, Amanda. Zer moduz? Egun ona?".
Eta bera: "Bai, Nilesh. Egun ona.
Jarri eskuak bankuan".
- Nahiago duzu komisarian hitz egin? - Ez.
- Izena esango didazu? - Eddie.
- Eddie zer? - Smith.
- Bai zera, gizona. - Benetan, Eddie Smith...
Eseri autoan.
Ez zaitut atxilotuko. Eseri autoan.
- Eta komisariara joan? - Eseri autoan.
Hori denean poliziarekin duzun tratua,
aldi bakoitzean,
minutu bat hamar bihurtzen dira.
Bost minutu 30 dirudite.
Eta izugarri kikiltzen zara, ziztu bizian.
Ni ergela nintzen.
Badakizu zergatik? Pikutara zu eta polizia.
Eta, benetan, ni ere ez nintzen...
ez nintzen borrokazalea edo halako zerbait.
Mukizu indiar bat nintzen.
Hasieran errua sentitzen duzu:
"Ene, poliziak gelditu nau.
Pertsona txarra naiz...".
Baina gero da: "Tira, hau da tokatzen zaidana
ni naizena izateagatik".
Eta azkenean sentsazio horrekin identifikatzen zara,
eta baita jarritako etiketarekin.
Ezin dut esan zein etiketa den, ez dakit.
Baina gaizkile bat bezala sentitzen nintzen.
Arratoi bat sentitzen nintzen,
jonki bat bezala edo halako zerbait.
Erabat horrela sentitzen nintzen.
Pertsona mota hori nintzen,
tratatzen ninduten moduagatik.
Baina tira, horixe zen...
Ez dut inoiz horrelakorik egin.
Zin egiten dut, baina...
Etengabe bultzatzen zaituzte.
Bultzadatxo bat da.
Baina konstantea da, nazkatu arte edo...
amorrua sartu edo eztanda egiten duzun arte,
eta hilda amaitzen duzu, arraioa.
Gehien liluratzen nauten adibideetako bat
New York hiria da, gelditu eta miaketen garaian,
funtsean kontrol modu libre eta malguagoa zena.
Ez zegoen hiriaren sektore-banaketa hori,
nahiz eta oraindik egon,
baizik eta hiriko mugimenduaren kontrola.
NEW YORKEKO POLIZIAK 4,4 MILIOI MIAKETA EGIN ZITUEN
2004-2012 URTEETAN, GELDITU ETA MIATZEAK BABESTUTA.
Armak % 1,5ean baino ez zituzten aurkitu.
Armak berreskuratzeko tasa % 0,1ekoa zen.
Programa zentzugabea zen.
Nolabait,
arraza-proiektu algoritmiko moduko bat zen,
pentsatzen baduzu.
Poliziak hirian zehar mugitzen diren
gorputz mota ezberdinak ikusten ditu,
eta une batez erabakitzen dute,
literalki, gorputz horiek bahitzea.
Gelditu eta miatu.
Susmagarri bihurtzen dituzte dauden lekuan daudelako.
Pentsa genezake
ia segregazio mugikorreko proiektu bat dela.
Hortik mugituko gara...
Ez diogu inori esango non egon daitekeen edo ez,
baina batzuk beti joko dira tokiz kanpo bezala,
ez luketen hor egon beharko pertsonak.
Begira, ez ditut kaka horiek onartzen.
Sartu eta gero bi lagun sartu ziren.
Kantoia libre eduki behar zen.
Uste dut haien metodoa dela atera eta minutu batzuk kanpoan geratzea.
Botatzen ez badituzte, denak irteten hasten dira.
Irten bezain laster bota behar dira,
zeren, asko elkartzen badira,
nahaspila da eta etxadiaren jabeak direla uste dute.
Eta gurea da, ez haiena.
Han biziko dira, baina gurea da.
Kaleak gureak dira.
Ez da labana, ezta pistola ere,
baina emakume horrek zapata jaurtitzen duenean, atxilotzen dute.
Flynnek harri edo adreilutzat jo duelako.
Aurre egin gabe obeditzeko eskatzea, hori baita poliziak espero duena,
gizarte estatubatuarraz dugun ideiaren aurka doa,
gizarte demokratiko gisa,
non ez duzun zertan agindu autoritarioen subjektu izan.
Horri deitzen diogu: "eskatu, agindu, behartu".
Lehenik, zerbait eskatzen dut. Gero agintzen dut.
Eta ez badute egiten, fisikoki derrigortzen ditut.
Telebistan gobernu autoritarioa duten telesailak ikusten ditugunean,
edo haiei buruz irakurtzen dugunean,
non herritarrek erresistentziarik gabe men egitea
eta botere bati obeditzea espero duten,
barre egin eta esaten dugu: "Izugarria! A zer tiranoak!
Eskerrak hemen libre garen".
Itotzea polizia batzuek erabiltzen duten maniobra da,
esaten dizutena egitea nahi dutenean,
baina ezin duzu, arnasa hartu ezin duzulako.
Bistan denez, poliziei kosta egiten zaie gogoratzea
kalean borroka bortitz batean
non dauden odol-hodiak eta lepoko nerbioak.
Bestalde, badakigu,
mediku-aholkulariek eta instruktoreek diotenez,
zenbat eta gehiago erabili eta teknika bat
eta azpiko anatomia ezagutu,
orduan eta aukera gutxiago dagoela kalteak edo lesioak eragiteko.
Hainbat kasu aztertu ondoren, uste dut
maniobra berezi horiek, behar bezala aplikatuta,
oso arrisku gutxi dakartzatela...
Ezin dut arnasarik hartu.
Polizia-boterea dutenak zerbait oso zehatza egiten ari dira.
Estatuaren boterearen funtsezko zati bat bihurtzen ari dira,
indarkeria legitimoaren monopolioa praktikan jartzeko gaitasuna.
- Zer? - Ireki atea.
- Saiatzen ari naiz! - Irten.
- Ez dakit zer jazo... - Irten.
Ados, gelditu autoa. Gelditu!
Irteten ari naiz.
Geldi! Irteten ari naiz!
Geldi!
Irteten saiatzen ari naiz!
Zer arraio! Geldi! Irteten ari naiz!
Irteteko!
Atera autotik arraioa!
Geldi hemen.
Ados. Iraungipena.
Indarkeria hemen geldituz gero, jasangarriagoa al da?
Ezkutatu dut.
Baina zenbat ezkutatu daiteke?
- Ez du erantzuten. - Pultsurik al du?
Ez, aizu, begira hari. Ez du erantzuten.
- Bilatu pultsua. - Benetan?
- Zutik hemen hori lepoan duela? - Pultsua!
Arnasten ari da?
- Bilatu pultsua! - Zenbat iraungo du solasaldi honek?
- Esan dizut pultsua bilatzeko. - Aizu, Thao, bilatu pultsua.
Aizu, pultsua bilatzeko. Hau psikopata.
- Utzi drogak. - Drogak uzteko?
Zer gertatzen zaizu? Ondo egin duela deritzozu?
- Atzera. - Ondo egin duela deritzozu?
Ondo eginten ari da?
- Suhiltzailea zara? - Bai, Minneapoliskoa naiz.
- Espaloira. - Erakutsi bere pultsua.
- Egiaztatu orain, arraioa. - Zoaz espaloira.
Gizona ez da oraindik mugitu, aizu.
Kosta egiten da agenteak epaiketara eramatea koloreko jendea hiltzeagatik,
legezkoa izaten delako.
Eskuak gora! Orain.
Eman buelta!
Lurrera!
Auzitegi Gorenak superbotereak eman dizkio poliziari
arrazaren araberako profilak egiteko, atxilotzeko eta hiltzeko.
Indarraren erabilerari dagokionez, Graham vs. Connor da gakoa.
Auzitegi Gorenak ebatzi zuen
poliziak indarra erabil dezakeela,
baldin eta agente arrunt batek uste badu erabilera egokia izan dela.
Hori da araua.
Eta polizia-barruti asko daude
indarraren erabilera gehiago arautzearen aurka.
Azken hamarkadetan, polizia-sindikatuek
negoziazio kolektiboa erabili dute oldarka
beren kontratuak gizentzeko, eta kasu batzuetan,
baita estatuko legeak ere, klausula eskuzabalekin,
eta, gainera, bihurritu dituzte polizia erantzukizunetik salbuesteko.
Hango etxea zela uste dut.
Isilduta zaude?
Bai, baina ahal dut...
Ikusteaz pozten naiz.
Isildu.
Galdera errepikatzen da:
zergatik isildu zituzten kamerak Sacramentoko agenteek?
Isilduta zaude?
- Bai. Erabat. - Ados.
Sindikatu polizialak eseri eta gobernuari esaten diote
zorretan daudela beraiekin,
ia-ia, belaunikatzeko: "Hau da nahi duguna.
Hogeita lau edo 48 ordu izan nahi ditugu
agente batek egindakoari buruz deklaratu baino lehen,
norbait tiroz hil badu ere.
Diziplina-parteak konfidentzialak izatea.
Aurrekariak kentzea denbora pixka bat igarota,
sei hilabete ere.
Ez dadila arrastorik geratu".
Horrelako gauzek ahalbidetzen dute
agenteak beti berearekin ateratzea, immunitate kualifikatua ez aipatzeagatik.
GORENAK SORTUTAKO IMMUNITATE KUALIFIKATUAK
POLIZIAK AUZITARA ERAMATEA SAIHESTEN DU, BAITA LEGEA HAUTSI BADUTE ERE.
- Ez mugitu. - Taser bat dut.
- Taser! - Geldi!
Tiro egin dit.
Mesedez, gelditu.
Tiro egin diot.
- Tiro egin diozu? - Bai!
Ados.
Tiro egin diot! Ene!
Kim, eseri.
Polizia-sistema, neurri handi batean,
estatubatuar arrunten iritzietatik kanpo eraiki da,
eta poliziak arautzen dituzten legeak poliziek
edo haien lobbyek eman dituzte ia beti.
Eta horrek esan nahi du poliziak bere boterea kodifikatu,
bikoiztu edo hirukoiztu ahal izan duela behin eta berriz.
Lege-esparruan, oso arau gutxi daude maila nazionalean.
Ia bat ere ez.
Eta nazio mailan ere ez dago nabarmentzeko moduko askorik.
Ezta udalerri mailan ere.
Polizia arautzen duten arauak
poliziak berak, sailek eta haien elkarte profesionalek zehazten dituzte.
Bermatu nahi dugu poliziak egiten duena legezkoa dela
eta legez kanpo jokatzen dutenean
kontuak eman behar dituztela.
Baina poliziaren arazo nagusia da
bere lanak eragiten duen ia kalte guztia legezkoa dela.
Beldurgarria da, ezta?
Horregatik da gure kontua.
Guk legeztatu dugulako.
Ez dut polizia errutik salbuesten saiatzen,
baina egiten duten kaltea legezkoa da.
Interesatzen zait...
"Gurea" den zerbait izatea.
Antzeko oharrak egin dituzue legeari buruz:
"guk" baimentzen dugula edo hori egiten uzten diegula.
Eta ni hemen nago pentsatzen: "Nik ez diet hori baimentzen...
Ez dut nahi poliziak halakorik egitea. Ez nekien legezkoa zenik".
"Gu" horren parte naiz?
Eskertuko nizuke kokatzea
benetan noren esku dagoen
legegileak beren erantzukizunetik aldentzea
poliziari zorrotz esateko zer egin eta nola egin.
Ondo legoke.
Poliziari erantzukizuna egozteko
aginte-jarrera duen edonork
aurre egin behar die polizia-departamentuari
eta bere inguruneko status quo-aren beste defendatzaile batzuei.
Eta beti berdinak izaten dira. Korporatibismoa, interes monetarioak.
Nahikoa da poliziak izan duen rola ikustea.
Iparraldeko sindikatuak zapaldu zituzten hasieran.
Esklaboen patruilak zituzten hegoaldean hasieran.
Beti babesten dituzte
masak beren onurarako ustiatzen dituztenen interesak.
Politikariengan eta poliziengan pentsatzean,
gizabanakoengan pentsatzen dugu, pertsonengan,
ez sistemetan,
baina pertsona horiek argi eta garbi babesten ez duten
eta agian kritikatu ere egiten duten sistema baten alde jarduten dute.
Baina bere lan gehienak sistema indartzeko eta sendotzeko balio du.
Eta elite bati mesede egiten dion sistema da,
arraza-elite bati, estigma sozialik gabeko jendeari.
Hala ere, goraipatzean inplikatutako jende asko
defendatzen dutenaren kontrako aldean dago.
Polizia izatea gogorra da. Oso gogorra.
Egunero sentitzen naiz...
Egun bakoitza nekagarria da.
Iaz 12 urteko mutiko bat tirokatu zuten.
Justu hemen...
Ikusten da non egin zioten tiro beste mutil batekin borrokatzeagatik.
Heldu nintzenean,
ez didate inoiz hain azkar esan nor izan den.
Hemen oraindik nirekin hazi zen jendea bizi delako.
- Zer gertatu zitzaion umeari? - Hil zen.
Herrialde hau komunitate kalteberez beteta dago.
Eta galdetzen diezunean ea polizia abolitu nahi duten,
askok diote ezetz, gehiago egotea nahi dutela.
Baina, beste alde batetik, haiekin hitz egitean,
kontrolatzeak traba egiten diela diote.
Hor huts egin dugu.
Lagundu ahal izango litzaieke,
kartzelako kontrol oldarkorra egitetik harago.
Baina ez dugu egiten.
Beti defendatu izan dut
zenbat eta polizia beltz gehiago, orduan eta arazo gutxiago.
"Inspektore beltz batekin istilu gutxiago izango da".
Hala pentsatu nuen 30 urtez.
Baina orain ez dut hori uste.
Asko galdu dut nire saileko polizia beltzak defendatzeagatik.
Batzuetan galdetzen diot neure buruari...
Eta bere lana egin eta ezer esaten ez duenetako bat banintz?
Non egongo nintzateke?
Charlie Adams polizia da 1986tik, eta ez du erretiroa hartzeko asmorik.
Bere misioa bete nahi du laugarren barrutiko detektibe gisa.
Nire begiek ikusi dute
loria...
Atlantikoan zehar hamahiru estatu izaten hasi ginen.
Askatasuna ekartzen dugu.
Polisa eta gobernu-era subjektu demokratiko autonomoak badira,
polizia da indar ezkutua esaten duena:
"Aginteari eusteko existitzen gara, gobernatzeko gai ez zaretenean.
Gizartearen indarkeria kontrolatzeko eta arautzeko existitzen gara,
guretzat indarkeria guztia bereganatuz".
Jende beltzak bere bizitzak, etxeak, familiak eta seme-alabak errespetatzeko
eskatzen dieten bakoitzean, segurtasun-indarren erantzuna
sistematikoki da: "Bai zera.
Hartu indar hau, ea gustatzen zaizuen".
1991KO MARTXOAREN 3A
Sistema poliziala eta AEBetan nola hazi den pentsatzen duzunean,
indar izugarria izan arte...
Poliziaz haratago bazoaz,
espetxe-sarearekin, preso kopuruarekin
eta kondenatutako jende kopuruarekin,
horrek dakarren guztiarekin,
zigortu, jazarri, espetxeratzen duten jende horren ezagun guztiekin,
herrialdearen gehiengo handiaz hitz egiten ari gara oraintxe bertan.
Ez da gutxiengoa, biztanleriaren gehiengoa da.
Gehiegi zaindutako gizartea gara,
eta gehiegizko zaintza horrek esan nahi du
poliziaren eta herriaren arteko harremana ustelduta dagoela.
Politikaren eta protesten bidez
elkar ulertzen eta gatazkak konpontzen saiatzen diren pertsonen
mundu demokratiko autonomo honen
parte gisa ikus daitekeen jende kopurua handitu beharrean,
horren ordez, kontua da, sinplifikatuta,
gutxi batzuei nahi dutena egiten uzten zaiela
eta gero eta talde handiagoa dagoela poliziaren begiradapean.
161 irteera.
Ados, ikusten dut.
Erregimen faxista totalitaristen lehen neurrietako bat
polizia ahalduntzea da.
Bide bat da polizia-boterea indartzea, gobernuaren laugarren adarra.
Poliziari botere gehiago emateak demokrazia galtzea dakar.
Batzuetan gustatzen zait esatea: "Pentsatu AEBetako
pertsonarik boteretsuenean, Biden, Trump edo Hillary Clinton,
hariak mugitzen dituztenak direla uste baduzu.
Ezin dute arma bat atera eta zuri tiro egin.
AEBetako polizia guztiak arma bat ateratzeko
eta zuri tiro egiteko eskubidea eta boterea dute".
- Odoletan dago! - Odola dario belarrietatik!
- Atera hemendik! - Odola dario belarritik!
Deitu medikuari.
Zergatik ez zarete gelditzen?
Demokrazia galtzen dugun egunean ez du zerikusirik izango
Donald Trump bezalako demagogo eskuindar batekin.
Gure isla demokratikoak handitu eta garatzearen
eta herri autonomo gisa jarduteko
oinarriak ezartzearen kaltetan
polizia handitzearen arazo sistemikoari heldu gabe
igaro den denbora guztiagatik izango da.
Igaro dira
hamar urte Trayvon Martinen ostean, ia beste bat Michael Brownen ostean...
eta estatubatuarrek erabaki behar dute.
Gai horiei helduko badiegu eta serio hitz egingo badugu
sistema horiek aldatzeko moduari buruz, hori baitzen askok nahi zutena,
orduan galdera horiek guztiak planteatu beharko dira.
Sistema gogorrak direlako.
Solidoak. Konplikatuak.
Boteretsuak.
Frederick Douglassek zion: "Botereak ez du ezer ematen eskatzen ez bazaio".
Eta polizia estatubatuarraren botereak ez du ezer eman.
Asko jota, boterea bikoiztu edo hirukoiztu du.
Mugi!
"Botereak ez du ezer ematen eskatzen ez bazaio.
Ez du inoiz egin eta ez du egingo".
Frederick Douglass.
Azpitituluak: Nerea Múgica