Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
MÉRIDA, MEXICODAG VAN DE DODEN
In Mérida,op het schiereiland Yucatán...
...vond de grootste rampuit de geschiedenis van de planeet plaats.
Hier sloeg een asteroïde in.
Dat gebeurde miljoenen jaren geleden,nog voor er mensen waren.
Toch lijkt dit ritueel met vuurballenop een voorstelling van die gebeurtenis.
De oude Maya's hadden er nietvan kunnen afweten.
We weten nietwat er in de toekomst op ons afkomt.
TSJELJABINSK, SIBERIË
En ons zal vernietigen.
Maar het zal eruitzienzoals deze vuurbal boven Siberië...
...maar dan een stuk groter.
De opnamesvan een eenvoudige dashboardcamera...
...lijken net sciencefiction.
Buitenaardse bezoekers...
...uit de duisternis van het universumhebben ons bereikt.
En ontelbaar veel anderezijn nog onderweg.
WOLFE CREEK-KRATERWEST-AUSTRALIË
Als er iets groots gaat gebeuren...
...zal dat de lucht zelfs bij daglichtvolledig verlichten.
Maar dat kan nog miljoenen jaren duren.
In de loop der tijd is onze planeetdoor talloze meteorieten geraakt.
De grote meteoroïden hebbencomplete landschappen veranderd.
Maar ze hebben ookeen grote impact gehad op culturen.
Een goed voorbeeld daarvanis de islamitische cultuur.
Een eeuwenoude traditie...
...zegt dat Godeen steen vanuit de hemel stuurde...
...om Adam en Eva te begeleidennaar waar een altaar gebouwd moest worden.
Op de plek van de meteorietwerd later de heilige stad Mekka gebouwd.
MEKKA, SAUDI-ARABIË
We zijn op de heiligste plekvan de islamitische wereld.
In het midden staat de Kaäba.
In de oostelijke hoek zit de Zwarte Steen.
Al in pre-islamitische tijdenwerd de steen vereerd...
...zeker 1000 jaarvoordat Mohammed de islam stichtte.
De Zwarte Steen zit in 'n zilveren frame.
Niemand mag hem analyseren...
...maar het is vrijwel zekereen meteoriet.
De islam is een religiemet 1,9 miljard volgelingen.
Voor de bedevaartgangers isde Zwarte Steen een belangrijk relikwie.
Het trekt jaarlijks miljoenen mensendie de steen willen aanraken en kussen.
Als niet-moslim mogen wede heilige stad niet eens betreden.
Daarom gebruiken we de opnamesdie een gelovige heeft gemaakt.
Weer terug in de stiltevan de Australische woestijn.
Clive Oppenheimervan de universiteit van Cambridge...
...hielp ons op weg met deze filmen geeft me nu uitleg.
Pas in 1947 ontdekten wetenschappersdit enorme gat in de grond.
Het werd vanuit de lucht gezien.
De krater heeft een diametervan een kilometer.
Het werd gecreëerdtoen een stuk ijzerasteroïde...
...zo groot als een slagschip en meteen snelheid van 15 km per seconde...
...neerstortte op de aarde.
De kraterwanden rondom het gatbestaan uit eeuwenoude stenen...
...die door de impact werden verbrijzelden rondgeslingerd.
De meteoroïde zelfging bijna volledig in rook op.
In de woestijn rondom de kraterzijn slechts een paar fragmenten gevonden.
Het patroonvan het uitgeworpen materiaal...
...duidt erop dat de bolideuit die richting kwam.
De temperatuur was zo hoog...
...dat er een enormethermische pluim ontstond.
Die klom omhoog door de atmosfeeren de stratosfeer...
...waarna er over een groot gebiedgesmolten puin regende.
De impact zelf genereerdeongelofelijk veel seismische energie.
Enorme aardbevingen dus.
We staan hier midden in de woestijn...
...maar stel je eens voordat zoiets in een stad zou gebeuren.
Dat zou desastreus zijn.
Komt het maar zelden voordat een meteoriet inslaat?
Er was een vrouwdie werd geraakt door een meteoriet...
...die door het dak kwam.
Ze werd geraakt terwijl zeop haar stoel tv zat te kijken.
De Sylacauga-meteoriet.
Ze overleefde het,maar had een ernstige kneuzing.
Het landschap rondom de kraterziet er kil en akelig uit.
Toch hebben hieraltijd Aboriginals gewoond.
Veel van hen werken
als kunstenaar.
Zoals de mensenin de nabijgelegen gemeenschap Billiluna.
Ze konden de impact van100.000 jaar geleden niet hebben gezien.
Maar recentere gebeurtenissen...
...kunnen een culturele herinneringhebben opgeroepen.
Ze gebruiken de krater als patroonin hun tekeningen...
...maar het zit dieper.
We praten met Katie Darkie...
...een van de beste kunstenaarsin de gemeenschap.
Dit is een van jouw schilderijen, toch?
Laten we dit eens bekijken.
Wat zien we hier?Het is een prachtig schilderij.
Dit is de zandheuvel.
Dit is het gras.
En er zijn geenkarnti. Geen aardappelen.
KATIE DARKIEKUNSTENAAR
Lang geleden zeiden de oude mensen...
...dat er een man bij de beekjesop vogels ging jagen.
Hij liep door de tunnel onder de rivier.
Wij noemen het een beekje.
Hij kwam er aan de andere kantvan de krater weer uit.
Toen liep hij weer terugnaar waar hij vandaan kwam...
...toen hij op jacht was.
Wat zegt dit verhaalover hoe de krater werd gevormd?
Wat is de oorsprong?
In de wereld vankartiyawordt gezegd dat het een meteoriet was.
Dat is het verhaal van witte mensen.-Van witte mensen.
Anderen zeggendat er een ster in is gevallen.
Maar onze vooroudersen oude mensen zeggen...
...dat de regenboogslangin de krater viel.
We hebben dus drie verschillende verhalen,maar ze zijn met elkaar verbonden.
We gaan er vaak met de kinderen heen.Elk weekend gaan we daar kamperen.
We voelen daar de aanwezigheidvan onze voorouders en familie.
Ze houden ons veiligals we de krater bezoeken.
Het is een heel bijzondere plek voor ons.
En voor onze families.
Meteorieten vallenop willekeurige plekken.
In de Elzas in Frankrijk viel een grote.
Deze meteoriet had een grote invloedop onze geschiedenis.
In de verte ligt het dorpje Ensisheim.
ENSISHEIMELZAS, FRANKRIJK
In de 15e eeuw werd hierwereldgeschiedenis geschreven...
...doordat het Habsburgse rijkhier werd gelegitimeerd...
...door een vallende rots.
Een gedenkteken markeert de locatie.
Clive heeftprofessor Simon Schaffer meegenomen...
...een collega van de universiteit.
Historicus op het gebied van wetenschapen een van de weinige polyhistors.
Wat gebeurde er op 7 november 1492?
Op deze bijzondere dag...
...verscheen er in het zuidoosteneen vuurbal in de lucht...
...die met hoge snelheidvoorbij kwam gesuisd.
Rond half 11 's ochtendsstortte die hier in dit veld neer.
Volgens de meeste verslagenstond er slechts één persoon in het veld.
Een herdersjongen.
Hij zou een geweldig spektakelhebben gezien.
Hij zag hoe een steen van ruim 130 kilohier neerstortte...
...en hier een flink gat sloeg.
7 november 1492...
...de dag waarop deze steen hier viel...
...was slechts een paar dagenna een andere historische gebeurtenis.
De aankomst van Christoffel Columbusen zijn bemanning...
...in de nieuwe wereld,in het Caribisch gebied.
Dankzij Columbusgroeit er nu mais op dit veld.
De Europese landbouwzag de plotselinge opkomst...
...van gewassendie voorheen alleen in Amerika groeiden.
De inslag van de steenwas zo belangrijk...
...dat in sommige kroniekenover het jaar 1492...
...alleen de Ensisheim-steenwordt genoemd.
Columbus komt er niet in voor.
De steen viel, misschien volgens Gods wenszoals sommigen dachten...
...vlak bij een zeer belangrijk dorpjegenaamd Ensisheim in de Elzas.
In die tijd was Ensisheim...
...het hoofdkwartiervan het Oostenrijkse leger in deze regio.
Binnen twee weken nadat de steenwas gevallen...
...kwam de Oostenrijkse legeraanvoerder...
...opperbevelhebber Maximiliaan,ook aan in het dorpje.
Maar waarom viel die steen in hemelsnaamop deze plek op dat tijdstip?
In hemelsnaam inderdaad,dat was de reden dat die steen hier viel.
Bovennatuurlijke tekens warentoen berichten uit de hemel.
Het was alsof God een e-mail stuurdenaar de onderdanen van Maximiliaan...
...dat zijn heerschappijwas gerechtvaardigd.
Hij zou zijn vijanden verslaanen de mensen moesten hem gehoorzamen.
Waar haal jij je fascinatie vandaan?
Wat ik nou echt bijzonder vindaan meteorieten...
...is dat ze betekenis hebbenen van waarde zijn.
Men dacht dat ze verwant waren...
...aan andere zaken die uit de luchtvielen, zoals kikkers en bloed.
Dus met plagen en andere rampen.
Een meteoriet is een soort organisme...
...een soort dier dat ons aanspreekt.
Dat vind ik een krachtig en eloquent idee.
Het ideedat meteorieten betekenis hebben...
...en dat de mensheiddie betekenis moet zien te interpreteren.
Simon Schaffer had...
...nog wel acht uur kunnen vertellenzonder dat het saai zou worden.
Maar we wilden de resten van de steenbekijken in het lokale museum.
Het voelt onwerkelijk.Het brengt fantasieën naar boven.
De burgemeester wilde ons begroeten.
Naast hem staan vrienden van de meteoriet.
Dit embleem is afkomstigvan een middeleeuws houtwerk.
Je vindt het overal.
Nu betekent het dat je moet denkenin eeuwen, zowel achteruit als vooruit.
Hadden de ledenvan het genootschap van de steen...
...een verre toekomst in gedachten?
Wat denken ze?
Welke grootse plannen hebben ze?
Wat als de mensheid uitsterft?
Wat laten we achter voor de astronautenvan een ver sterrenstelsel...
...om te laten zien dat weeen gevallen kameraad niet achterlaten?
Naast de steen zien we deze installatie.
'Hoi, ik heet Jean'...
...zegt het beeld in de hoopdat de aliens Frans spreken.
'Ik ben een mijnwerker.
En zo zag onze prachtige wereld eruit.'
'Toen we in de sterrenhemel zagendat onze planeet gevaar liep...
...namen we voorzorgsmaatregelen.
We groeven tunnelsen maakten ondergrondse schuilplaatsen.
We denken dat we hierwel een decennium kunnen overleven.
Als er een grote vuurstorm komt...
...weet ik zekerdat de mensheid kan overleven.
Maar ik ben geen profeet.Ik ben slechts een mijnwerker.'
'Ik wens je een goede afloopvan je bezoek.'
OSLO, NOORWEGEN
De volgende bestemmingis een groot stadion in het Noorse Oslo.
Het is zo grootdat er een compleet voetbalveld in past.
Maar wij zijn geïnteresseerd in het dak.
En in deze man: Jon Larsen.
De bekendste jazzmuzikant van Noorwegen.
Maar als amateurwetenschapper...
...is hij om een andere redenop dit enorme dak.
Hoe is dit begonnen?Hoe heb je deze plek gevonden?
Ik keek op Google Earth...
...en ging op zoek naar het grootste dakdat ik kon vinden.
Dit stadion was toen waarschijnlijkhet grootste van Oslo.
Toen besefte ik...
...dat kleine objecten naar beneden rollenen zich hier ophopen...
...vlak bij de afvoer.
We zien hier een hoop vuil...
...maar daarinzitten kosmische stofdeeltjes.
Hoe ben je hiermee begonnen?
Je bent 40 jaar langeen succesvolle muzikant geweest.
Hoe ben je hier op het dak verzeild?Wilde je aan je fans ontsnappen?
Nee, ik heb altijd al stenen verzamelden een interesse in geologie gehad.
Dat is al mijn hele leven mijn hobby.
Tien jaar geleden,toen ik buiten aan het ontbijt zat...
...ontdekte ik op mijn tafeleen glanzende, zwarte stip...
...die er twee seconden eerdernog niet was.
Ik pakte hem op met mijn vinger.
Met mijn ervaring als mineraloogwist ik dat het een kleine steen was.
We dachten: waar komt het vandaan?Uit de ruimte? Ik weet het niet.
Maar toen ging ik googelenen ontdekte ik...
...dat er vreemde, kleinestofdeeltjes bestaan: micrometeorieten.
Toen was de beer los.
En jij denkt die deeltjes hier te vinden.Wat voor apparatuur heb je daarvoor nodig?
Mijn belangrijkste wapen is deze magneet.
Ik gebruik deze magneetomdat micrometeorieten magnetisch zijn.
Eerst stop ik de magneet in een klein,afsluitbaar zakje ter bescherming.
Met de haak kan ik dan handig...
Het is fantastisch dat Jon Larsenmet zulk eenvoudig materiaal...
...een volledig nieuwe tak van wetenschapheeft gecreëerd.
Dit deel gebruik ik voor de monsterafname.
Ik houd het op deze manier bij de grond.
Zware deeltjes rollen naar benedenen blijven liggen in 't zwaarste gedeelte.
Dit zijn misschienmicroscopisch kleine magnetische deeltjes.
Ik bekijk die straks onder de microscoop.
Door hoeveel van die kosmische deeltjeswordt de aarde elke dag geraakt?
Weten we dat?
Ja, ongeveer 100 metrische ton.
Twee vrachtwagens vol zand die elke dagkosmisch stof over de aarde strooien.
Maar dat is slechts één klein deeltje...
...per vierkante meter per jaar.-Dus...
En deze deeltjes zijn boodschappers?
Dit leek meeen specifiek bericht voor jou.
Ja, voor mij wel.
Dit zijn de oudste deeltjes die er zijn.
Niets heeft zo ver gereisd.
Als ik een micrometeoriet oppakmet mijn vinger...
...is er niemand andersdie ooit iets ouders heeft aangeraakt.
Het is alsof je de eeuwigheidin de ogen kijkt.
Het is de as van een vorige generatievan dode sterren.
Er zit dus een geschiedenis aan vastdie teruggaat tot de oerknal.
Dit is Jan Braly Kihle...
...een geoloog die de monsters van Jonanalyseert met een microscoop.
Hij was geweldig verkleed als Wyatt Earp.
Hij is geboren in Texas.
Maar er zit meer achter.
Hij heeft vier keer kanker overleefd...
...twee daarvan terminaal, zegt hij.
Om een bijdrage te leverenaan kankeronderzoek...
...helpt hij nu bijbaanbrekende nieuwe kankerbehandelingen.
Dit is de onderwereld.
Hier proberen wede fotografische documentatie te maken.
Dit is Jan Kihle, mijn vriend.
Jarenlang hebben we samen micrometeorietenin hoge resolutie en kleur vastgelegd...
...met een vergrotingdie je nergens anders ter wereld vindt.
Hoeveel vergroting?
Deze deeltjes zijn zo kleindat je ze met het blote oog amper ziet.
We moeten 2000of zelfs 3000 keer inzoomen.
De originele fotoheeft een diagonaal van een meter.
Dat hebben we nodig.
Iedereen zei dat dit onmogelijk was...
...en nu hebben weeen nieuwe tak van wetenschap.
Je weet nog wat voor feedbackwe kregen van collega's.
Ze lachten zich kapot...
...toen ze ons vroegen:'Wat ga je doen?
Iedereen weet dat dat onmogelijk is.
De signaal-ruisverhoudingis groter dan één op een miljard.
Doe je best.'
Was je daardoor gekwetst?
Natuurlijk niet.Zo werkt de wetenschap nu eenmaal.
Het gaat niet om gevoelens,maar om nieuwsgierigheid.
Dit is van eerder vandaag.
Als we die textuur zien,weten we...
...dat het om een micrometeoriet gaaten niet een industrieel deeltje.
Het is nu heel wazig.
Kunnen we er een foto van nemen?
Als we nou...
Als we te enthousiast zijn,zorgt onze hartslag voor storingen.
Dat kan dus niet.
We moeten de ruimte verlatenals we de foto's maken.
Waar komen deze deeltjesüberhaupt vandaan?
Dat is een goede vraag.We weten het antwoord niet.
Ze komen natuurlijk uit de ruimte.
Sommige komen uit de planetoïdengordel.
Andere zijn afkomstig uit kometen.
Maar het kunnen ook deeltjes zijnuit andere sterrenstelsels.
We weten niet de oorsprongvan elk afzonderlijk deeltje.
Het is fantastisch.
Elke dinsdag brengt Jon nieuw materiaalen dan staan we weer versteld.
Alsof je weer een kind bent.
Deze kleine deeltjeszweven eenzaam rond in de ruimte.
Sommige zijn nooit onderdeel geweestvan een groter geheel...
...zoals het begin van een kleine planeetin de planetoïdengordel.
Het is kosmisch stof.In de kosmos is stof de valuta.
Hier bovenaanzie je een nikkel-ijzerlegering.
Hier zien we dat kristallisatiebegint plaats te vinden.
Het begon met slechts wat glas.
En nu wordt het olivijnkristal.
Aan de buitenkantzien we een kleine rand van ijzersulfide.
Het lijkt neteen ijzige exoplaneet.
Net pakijs inderdaad.
Met afbrekende ijsbergen.
Ik vind vooral dit interessant.
Het had een hele hoge temperatuurtoen het door de atmosfeer vloog.
Aan de voorzijde, dus daarboven.
In die richting bewoog het deeltjein de atmosfeer van de aarde.
Toen het deeltje begon af te remmen,werd de metalen kern naar voren geduwd.
Door de inertie.
Dat creëert een heuveltjevooraan het deeltje.
Vooraan zien weweer die typische nikkel-ijzerlegering.
Ondanks dat we al 2500 deeltjeshebben verzameld...
...is er geen een hetzelfde.
Dus als je de micrometeorietenen stofdeeltjes leert kennen...
...zie je dat ze heel anders zijndan de aardse deeltjes.
Ze zijn met hypersnelheidhierheen gekomen...
...50 keer sneller dan een kogelen onder helse temperaturen.
Het resultaat zijn schatten uit de ruimte.
De prachtige, vreemde deeltjesdie we zagen, zijn pas het begin.
Zo ziet het patroon eruit.
Hou jij het vast?Dan loop ik naar het bord en...
Het patroondat hier wordt geprojecteerd...
...is bewijs voor ietswat ondenkbaar werd geacht.
Het gaat om materiemet een kristalstructuur...
...die niet voor mogelijk werd gehouden.
Zogenaamde quasikristallen.
Dit is de man die de onmogelijkheidniet wilde accepteren.
Paul Steinhardt is een wereldberoemdekosmoloog aan Princeton.
Je vond bewijs vooreen natuurlijk gevormd quasikristal...
...in een meteoriet uit de ruimte.
Wat is een quasikristal?
Een quasikristal is een vorm van materiedie onmogelijk werd geacht.
Honderden jaren dachten webewezen te hebben dat het onmogelijk was.
Nu weten we dat het mogelijk is...
...en lang geledenin de ruimte is gevormd...
...veel eerder dan we dachten.
Laten we simpel beginnen.
Kristallen volgen een geordend patroon...
...net zoals de tegels van een badkamer.
Oké.-Gewoon vierkantjes.
Vierkante tegeltjespassen perfect.
Maar de symmetrie van een vijfhoekvormt een probleem.
Even deze kant op.
En...
Ik zie al wat het probleem is.
Zie je wat er gebeurt?
Er is nu een lege ruimte,dus moeten we een keuze maken.
We kunnen die niet opvullen.
Het past hier of hier.
Het is onmogelijk om...
Atomen haten lege ruimtes.Als je bij echte atomen openingen maakt...
...gaan ze bewegenom die lege ruimte te vullen.
Vijfvoudige symmetriewas niet mogelijk bij materie.
Maar quasikristallenzijn nog complexer en mysterieuzer.
Laten we een patroonvan een quasikristal bekijken...
...zodat we er een indruk van krijgen.
Deze tegels op tafelzijn een goed voorbeeld.
Als je goed kijkt,zie je dat er twee vormen zijn gebruikt.
Kippen.
Het lijkt een kinderpuzzel...
...maar er zit ingenieuze wiskunde achter.
Sir Roger Penroseontdekte dit patroon in de jaren 70.
Een wiskundige en soms ook kosmoloog.
Het is verbluffenddat een patroon van quasikristallen...
DARB-E-IMAM-SCHRIJNISFAHAN, IRAN
...te vinden isin een schrijn in Isfahan in Iran.
Zonder enige kennis vande achterliggende wiskundige principes...
...hebben ze meer dan 500 jaar geleden...
...het probleemvan vijfvoudige symmetrie al opgelost.
Daar gaan we.
Ik moet je waarschuwen...
De waarschuwing was terecht.
Het wordt nu zo ingewikkeld...
...dat we je niet zullen doodgooienmet de details.
Een voorbeeld is genoeg.
In plaats van één icosaëder,hebben we een icosaëder van icosaëders.
We zeiden: 'Zo bouwen we iets naar buiten,waarbij de structuur behouden blijft.'
Maar er was een probleem.
Dit model heeft het probleem opgelost.
Het vertegenwoordigt een quasikristal.
...en je kunt alleen dit vlak maken...
Nu wil Steinhardtdit kristal in de natuur vinden.
Je ging veldwerk doen in Kamtsjatka.
De inspiratie kwam vastvan het theoretische...
Ja, ik was geïnspireerd door dit model.
Met het model wordt gezegd:
'Als de atomen krachten hebbenzoals deze vergrendelingen...
...moeten ze wel deze structuur hebben.'
Toen dacht ik meteen:
is het mogelijk dat de natuur al voor onseen quasikristal heeft gemaakt?
Toen begon de decennialange zoektochtnaar een natuurlijk gevormd quasikristal.
We kwamen uit bij Luca Bindi,een mineraloog uit Florence.
Hij had in zijn museumeen klein monster...
...van een complexe steen.
Binnenin zat een klein quasikristal.
Toen we dat monster bestudeerden,dachten we dat het een meteoriet was.
Maar om dat te bewijzen, moesten we wetenwaar de steen vandaan kwam.
Daarvoor hadden weeen groter monster nodig.
Dus gingen Paul Steinhardten Luca Bindi...
...naar het meest oostelijke puntjevan Rusland.
Vlak bij de Beringstraat.
De rode markering toont de locatievan de meteorietfragmenten.
Ze werden gevonden bij een beekjegenaamd Listvenitovyi.
Niemand had daar ooit van gehoord.
Aan de expeditie namen ledenvan het originele Russische team mee...
...die decennia eerderhet eerste monster hadden gevonden.
Ze moesten zich een weg banendoor onbekend terrein.
Dat was nieuw voor Paul Steinhardt.
Zijn ervaring in de buitenluchtwas beperkt tot de tuinen van Princeton.
Hij werd geplaagd door een zwerm muggen.
Hier zien we hem met een muggennetom zijn hoofd.
Zijn nachten waren onrustig.
Beren bleven niet beperkttot zijn nachtmerries.
Hun zoektocht naar meteorietfragmentenwierp zijn vruchten af.
Hun eerste bevindingen waren veelbelovend.
Nu konden Bindi en Steinhardteindelijk vieren.
Maar ze wisten nietof er quasikristallen aanwezig waren.
Het röntgendiffractiepatroonvan de nieuwe monsters...
...lieten het onmogelijk geachte zien:vijfvoudige symmetrie.
Het bewijs dat er quasikristallenin de meteoriet zaten.
Hoe voelde je je toen je dit zag?
Het was alsof de tijd stilstond.
Alsof...
Toen ik dit beeld zag, wist ik meteen...
...dat we hadden bereiktwat we decennialang wilden bereiken.
We konden verifiërendat dit quasikristal...
...op natuurlijke wijzeen in de ruimte was gevormd.
CENTRUM VOOR METEORIETSTUDIE
We laten de mysterieuze wereldvan materie achter ons...
...en richten onze pijlenop wat meer gewone stenen.
We hebben hier een kleefmat.
Arizona State Universityheeft een grote verzameling.
Anders komt er vuil van buitenin de schone kluis.
Er stonden ons wilde verhalen te wachten.
Zet je voeten op de matom het vuil eraf te halen.
Oké.
Laurence Garvie,de curator, begeleidde ons.
Er is een positieve druk,zodat er schone lucht blijft binnenkomen.
Vuil eraf? Mooi.
We worden ook continu gefilmd.Even lachen naar de camera.
Het belangrijkstein een meteorietcentrum zoals dit...
...is om de meteorietenzo schoon mogelijk te houden.
Meestal houden we onszelf schoon.
Hier beschermen we de monsterstegen het vet van onze vingers.
Wil je handschoenen aandoen?Dan doe ik dat ook.
Ik wil je een spectaculaire meteorietlaten zien, die een paar weken terug viel.
Hij kwam terecht in Costa Rica.
De meteoriet zit volorganische samenstellingen.
Dat is belangrijk.
Dat vertelt ons wat over het zonnestelselen hoe het leven hier is ontstaan.
Ik heb de monsters hierin deze speciale kasten.
Dit zijn stikstofkasten.
We hebben droge stikstof.
Dat is belangrijk.Er stroomt droge stikstof in de kasten.
Als ik de kast open,hoor je de stikstof stromen.
Deze meteorieten zijn nu veilig.
Er komt geen water of zuurstof bij.
Dit is beste opslagmethode die we hebben.-Is dat 't sisgeluid?
Dat is het sisgeluid.
Om even een voorbeeld te geven...
Dit is een heel bijzondere meteoriet.
Daar, zie je de naam?
'Het hondenhok.'
Laten we...
Dus...
Niet laten vallen.
Ik zal het proberen.-Alsjeblieft.
Deze steen vieleen paar weken geleden in Costa Rica.
Hij viel op een hondenhok,terwijl de hond erin lag te slapen.
Hopelijk is de hond oké.-De hond werd op een haar na gemist.
De steen sloeg in de grond naast de hond.
Deze steen is ook bijzonderomdat er nog wat hondenhaar op zit.
Niet.
En wat nou zo bijzonder is...
...is als je eraan ruikt...
...kun jede organische samenstellingen ruiken.
Dit zijn 4,5 miljard jaar oudesamenstellingen...
...die in een vroege planeetwerden gevormd.
De planeet bestaat niet meer.
De steen zweefde 4 miljard jaar rondin de planetoïdengordel.
Hij werd uit de gordel gegooiden landde vervolgens in Costa Rica.
Nu ligt ie hier in onze meteorietenkluis.
Wat is die geur? Het lijkt op...
Dat weten we niet, maar we denken...
Het lijkt op mottenballen. Zoiets.
Het lijkt op die samenstelling.
Een oplosmiddel?
Ja, een beetje.
Ik leg hem terugof wil je hem nog vasthouden?
Nee, ik...-Dit rood komt van het dak van het hok.
En deze witte plekis van de vloer van het hondenhok.
Wist de hond meteen...
...dat hij bezoek uit de hemelhad gekregen?
Nee, maar grappig genoeg...
...werden honden vroeger ingezetom naar meteorieten te zoeken.
Je kunt ze trainenom die geur te herkennen.
Ik leg dit even terug.
Dit is Toluca-ijzeruit de Jiquipilco-regio.
Pak deze maar eens.
Niet op je teen laten vallen.
Jeetje.
Deze ene steenweegt denk ik wel 30, 40 kilo.
Is dit puur ijzererts?
Puur ijzer, maar wel met nikkel.
Voorzichtig, niet laten vallen.-Ik geef hem aan jou.
Dit is een heel bijzonder fenomeen,dat nog nooit op tv is vertoond.
Dit materiaal is tektiet.
Er was een meteorietinslag op aarde...
...waardoor een groot oppervlakwerd gesmolten.
In dit geval duizendenvierkante kilometer aan grond.
De grond smolt vrijwel onmiddellijk.
Door de schok van de inslag...
...werd dit materiaalover een derde van de aarde geslingerd.
Wanneer was dat?
We denken ongeveer 750.000 jaar geleden.
Dat klinkt als lang geleden...
...maar geologisch gezienwas het als de dag van gisteren.
Het is een recent fenomeen.-Is het glas?
Dit is... Dit spul... Moet je luisteren.
Dit is gewoon glas.Het komt niet uit de ruimte.
Dit komt van de aarde.Al dat gesmolten materiaal...
...werd over de hele aarde geslingerd.
Je vindt dit materiaal in Zuidoost-Azië,de Filipijnen...
...in Indonesië, in Australiëen zelfs helemaal in Antarctica.
Dit was dus een enorme gebeurtenis.
Bekijk de vormen eens.Weet je wat we hiervan kunnen leren?
Dat dit spul de lucht in werd geslingerden toen is gestold.
Als we erbij waren toen dat ding viel,waren we er dan geweest?
Alles.
Alles binnenduizenden vierkante kilometers.
Alles eronder werd bijna directgetransformeerd in glas.
Als je daar dan zat met een kopje thee...
...zou je in glas veranderen.
Elke steenafkomstig van duistere werelden...
...vertelt een eigen verhaal.
Meteorieten hebben altijd altot de menselijke verbeelding gesproken.
Een simpel lampje op een telefoon...
...toont de mysterieuze schoonheidvan deze verre reizigers.
Hier hebben we...
In hetzelfde meteorietcentrumin Tempe, Arizona...
...ontmoeten we dr. Meenakshi Wadhwa...
...een vooraanstaande wetenschapperop het gebied van meteorieten.
...40.000 verschillende meteorieten.
MEENAKSHI WADHWAPLANETOLOOG
Inclusief een stuk van Barbara Hepworth.-Ja, precies.
Dit zijn fantastische hulpmiddelenvoor het werk dat we hier doen.
GEZANTEN VAN ANDERE WERELDEN
Wat zien we hier?
Dat ronde voorwerpis een heel klein...
Het is een druppeltje, dat aanwezig wasbij het begin van het zonnestelsel...
...ongeveer 4,5 miljard jaar geleden.
Nog voor de planeten werden gevormd?
Ja. Toen was eralleen nog maar gas en stof.
Niks anders.Geen planeten, geen aarde, niets.
En dit zijn...
Ze worden omschrevenals brandende druppels...
...die in die nevelvan gas en stof condenseerden.
Waarschijnlijkdoor bepaalde schokprocessen...
...in het begin van ons zonnestelsel.
We weten niet precieswat die schokken veroorzaakte.
We denken dat die processen ook gebeurenin zonnestelsels die nu worden gevormd.
Welke elementen vinden we daar?
Zie je dit prachtige patroon,dat lijkt op glas in lood?
Dat is het mineraal olivijn.
Als ik het op deze manier draai...
Het licht dat door deze mineralen schijnt,wordt gepolariseerd.
Het mineraal blokkeert het lichtin bepaalde richtingen.
Daarom is het soms lichteren soms donkerder.
Net als een glas-in-loodraam.
Ik vind het...-Prachtig.
Hier is een dun plakje...
...van het Mars-monsterdat ik onderzocht...
...aan het begin van mijn carrièreals meteorietonderzoeker.
Het was fascinerend dat het zo herkenbaarwas, maar toch van een andere wereld kwam.
We weten dat deze steen van Mars komtdoordat er gassen zijn ingesloten...
...met exact dezelfde samenstellingals de atmosfeer van Mars.
Als je dit stuk steen verhit...
...komen die gassen vrijen kun je de samenstelling ervan meten.
De samenstelling is precies hetzelfde...
...als wat het ruimtevaartuig op Marsheeft gemeten.
Ongelofelijk.-Inderdaad.
Had Carl Sagan gelijkdat we uit sterrenstof bestaan?
We zijn gemaakt van sterrenstof.
Elk element in ons lichaam...
...is in een ster gevormdvoordat het hier terechtkwam.
Dus ja, we zijn allemaal sterrenstof.
Uiteindelijk.-Een mooie gedachte.
Dit was tijdens de opnameshet enige moment...
...dat ik niet kon weerstaanme ermee te bemoeien.
Ik ben geen sterrenstof, ik ben Beiers.
Ja, dat is ook bijzonder.
Precies.
Onze reis ging verder...
...naar plekken waar grote vuurballenzijn neergestort.
We wilden weten of het levenuit de ruimte is gekomen.
De Ramgarh-krater in Rajasthan in India,met een diameter van 4 kilometer.
Vanuit de ruimte valt hij meteen op.
Op de grond heb je niet doordat je in een krater staat.
Al in de 10e eeuwzijn hier hindoetempels gebouwd.
We waren benieuwdof organisch materiaal in meteorieten...
...de bouwstenenvoor het leven op aarde kon leveren.
We schakelen de deskundige hulp invan professor Nita Sahai...
...die de overgang van scheikundenaar biologie bestudeert.
We zijn hier in een enorme krater,die is ontstaan door een meteoriet.
We weten nietof het een koolstofhoudende was.
We weten wel dat zulke meteorietenallerlei organische moleculen bevatten.
Welke zijn belangrijkals bouwstenen van het leven?
Alle bouwstenen van het levenzijn gevonden in meteorieten.
NITA SAHAIGEOCHEMICUS
Aminozuren, waar proteïnen uit bestaan.Lipiden, waar celmembranen uit bestaan.
En zelfs ribose, een suiker.
Het is verbluffend...
...dat meteorieten suikersen grondstoffen voor proteïnen bevatten.
Precies.
Worden die geologisch gevormd,zoals mineralen?
In tegenstelling tot mineralenzijn dit organische moleculen.
Mineralen zijn anorganisch.
Ze ontstaan waarschijnlijk...
...doordat organische moleculeninterageren met minerale oppervlakken.
Bijvoorbeeld interstellaire deeltjesof het oppervlak van de meteoriet zelf.
Maar het is nog een flinke stapom met deze ingrediënten leven te maken.
Precies.-Wat hebben we nodig?
Iets van een kuip waar dit spul in kanen een warmtebron?
Je moet van deze eenvoudige bouwstenenlange polymeerketens zien te maken.
Lange ketens kunnen zich opvouwenen een functie vervullen.
Wat vind je van panspermie, het ideedat leven verspreid is door het universum?
Is het mogelijk dat levende organismen...
...de hoge temperaturen en stralingin de ruimte kunnen overleven?
DNA is bijzonder sterk.
Het kan de gevarenvan de ruimte doorstaan.
Een volledig organismezou als spoor kunnen overleven.
We hebben diep in de aarde geboord...
...en zelfs een paar kilometer diep...
...zijn er bacteriëndie daar al miljoenen jaren leven.
Ze kunnen zo overlevendoor een soort winterslaap te houden.
Weet je waarom de priestershier tempels hebben gebouwd?
Deze is toegewijd aan Shiva.
Het lijkt te mooi om waar te zijn,zo op de bodem van een meteorietkrater.
Het is interessant dat deze tempelis toegewijd aan Shiva en Parvati.
Het is een tantratempel,dat de creatie vertegenwoordigt.
Shiva is ook de god van de verwoesting.
In de hindoeïstische mythologie...
...wordt het universumin cycli gecreëerd en verwoest.
En heel toepasselijkkan de impact van een meteoriet...
...het leven uitroeien.
Een meteoriet kan ookorganische moleculen meenemen...
...waardoor hier leven kon ontstaan.
Een plaatselijkesadhuzei ongeveer hetzelfde.
Als de mensheid en al het leven op aardeuitsterft door oorlog of een meteoriet...
...zal het leven regenererenin dit kratermeer.
We moesten naar de plekwaar de grootste vuurbal insloeg.
Op een plekwaarvan ik de naam niet kan uitspreken...
...aan de kustvan het schiereiland Yucatán in Mexico.
Op deze plek werd onze planeet getroffendoor een ramp van ongekende omvang.
Wat op deze plekuit de ruimte kwam vallen...
...was zo krachtig als honderdenof duizenden miljoenen...
...atoombommen zo grootals die van Hiroshima.
Hier in de buurtis er geen spoor van te bekennen.
Je vindt hier alleen maarextreme verveling.
Chicxulub is een verlaten beachresortwaar je wel om kan janken.
Net als alle andere hondenop de planeet...
...zijn de honden hier te domom te begrijpen...
...dat driekwart van alle diersoortenis uitgestorven door wat hier is gebeurd.
De dinosauriërszijn alleen nog maar in musea te vinden.
Hun ogen zijn gemaakt door mensen.Ze herkennen niets.
Hun voetafdrukken zijn wel authentiek.
Ze laten zien dat de dieren rustig liepen,niet wegvluchtten.
Onwetend van de plotselinge doodvan alles.
Deze verlaten plek is het centrum...
...van een van de grootstegeologische rampen uit de geschiedenis.
Het leven op aardewerd hierdoor voorgoed veranderd.
Zo'n 66 miljoen jaar geledenkwam er een asteroïde van 10 km groot...
...met een snelheid van 20 km per secondeaf op de aarde.
De inslag had zo'n enorme kracht...
...dat er een gatvan 30 kilometer diep werd geslagen.
De krater die ontstond...
...loopt van 100 km in zeetot 100 km op het land.
Door de hitte die met de impactgepaard ging...
...smolten de aardkorst en de bolideen gingen ze in rook op.
Er ontstonden aardbevingenmet een kracht van 11.
Honderd keer groterdan aardbevingen uit de geschiedenis.
Een megatsunami van 100 meter hoog...
...verwoestte de kustlijnenvan verre oceanen.
Een enorme stofwolk,gesmolten deeltjes en gas...
...werd de lucht in geslingerd.
Er werd zelfs materiaalde ruimte in gesmeten.
De gesmolten deeltjes regendenover een gebied van 3000 km naar beneden.
Op het land ontstonden vuurstormen.
Geweldig hoe ze dat in films doen.
Op 800 km van de inslaglocatieis het licht zo intens...
...dat de alamosaurus doorzichtig lijkt.
Hun schaduwen wordeningebrand op de grond.
Hun ogen verbranden door het felle licht.
Ze kunnen niet zien wat eraan komt.
Ze kunnen het wel voelen.
De zoogdieren overleven.
Ze profiterenvan nieuwe ecologische kansen.
Wij als homo sapienszouden er niet zijn geweest...
...zonder deze enorme gebeurtenis.
Tot de jaren 70wist niemand dat hier een krater was.
Door de zwaartekracht en holtes te meten,werden de structuur en grootte duidelijk.
Aan het oppervlak zie je alleen een cirkelvan cenotes, waterhoudende grotten.
Ze zijn een geologische echovan de impact.
Op Yucatán zijn geen rivieren of meren...
...dus deze grotten waren populairbij de oude Maya's.
Als er geen cenotes waren...
...zou het culturele centrum Chichén Itzánooit zijn gebouwd.
KUKULCÁN-PYRAMIDECHICHÉN ITZÁ
Ze hadden een rijke cultuurmet een eigen schrift...
...astronomie, en monumentale architectuurzoals piramiden en tempels.
Ze hadden zelfs een observatorium,nog voordat er telescopen waren.
Ze hielden de locatievan hemellichamen bij.
Hun kalender was de meest nauwkeurigevan hun tijd.
De Maya's waren gefascineerddoor de dood en het hiernamaals.
Zij geloofden dat er negen onderwereldenen 13 hemels waren.
We wilden wel eens een onderwereld zien.
We daalden af in een nabijgelegen cenote.
FÁTIMA TEC POOLGROTARCHAEOLOOG
Fátima Tec Poolis grotexpert en archeoloog.
Ze nam ons meenaar een verblijfplaats van de regengod.
Tot voor kortwist vrijwel niemand van deze cenote af.
Fátima, wat is het verbandtussen deze grot...
...en de rituelenen het geloof van de Maya's?
Je ziet hoe op deze plekde concepten water en grot samenkomen.
De Maya's gebruikten deze ruimtevoor hun rituelen.
De wanden wijzen erop dat de Maya'shier op bedevaartstocht naartoe kwamen.
Ze wilden door deze heilige ruimte lopen.
Mogen we naar binnen?-Natuurlijk.
De grotten waren een ingangnaar de onderwereld.
We zien hoe ze de natuurlijke vormvan de grot gebruikten...
...om menselijke restenop rituele wijze te offeren.
Misschien een vooroudervan een Maya-familie.
Om welk tijdperk gaat het?-Misschien de preklassieke periode.
Daar is ook een doorgang.
Die leidt verder de onderwereld in.
Er is nog iets interessants.
Een vingerkootje.
Hier in de wand gelegd.
Als je goed kijkt, kun je as zien,misschien van een crematie.
Daarna werd het in de wand gelegd.
Kunnen mensen veiligde onderwereld betreden?
Natuurlijk.
Ons bezoek viel samenmet de Dag van de Doden.
De Maya's waren geobsedeerd door de dood.
Er zijn ellenlange friezenmet alleen maar schedels.
Mérida, de lokale begraafplaats.
Alles binnen de omtrekvan de Chicxulub-krater.
De doden verlaten hun grafen bevinden zich onder de levenden.
CASTEL GANDOLFO-PARKZOMERVERBLIJF VAN DE PAUS
We zijn in het serene park...
van het pauselijke zomerverblijfin Castel Gandolfo.
Er wordt hier echteraan serieuze wetenschap gedaan.
Er is een sterrenkundig observatorium,bekend om zijn fotografische hemelkaart.
Naast het verblijf ligt het Albano-meer,een indrukwekkende vulkaankrater.
De directeur van het observatoriumis een jezuïet, broeder Guy Consolmagno.
BROEDER GUY CONSOLMAGNO, SJPLANETOLOOG
Hij is een vooraanstaande geleerdeop het gebied van meteorieten.
Broeder Guy,midden in het Vaticaanse observatorium...
...staat deze fantastischemeteorietcollectie.
Een historische verzameling.
Absoluut.
Ik werk hier nu al bijna 30 jaar aan.
Ben je daarom hierheen gekomen?
Ik heb er niet voor gekozen.
Ik heb een geloftevan gehoorzaamheid afgelegd.
Ik was wetenschapperen werd toen lid van de jezuïeten.
Ik dacht dat ik les zou gevenop een school zoals Georgetown.
Maar ik kreeg het bevelom naar Rome te gaan...
...waar ze dat smerige etenen lelijke uitzicht hebben.
O ja, ze hebben ookeen enorme meteorietverzameling.
Ze wisten nietdat de meteorieten hier lagen.
Ze wisten nietdat ik expert was op dat gebied.
Het was een goddelijk toeval.
Het is geweldig dat we meteorieten hebben.
Stukken uit de ruimtedie hier op aarde zijn terechtgekomen.
We weten dat ze niet van de aarde komen.
Ze hebben een hele anderechemische samenstelling.
Ze zijn 4,5 miljard jaar geleden ontstaan.
Het is een wonder op zichdat we dit allemaal weten.
Denk jij dat er leven isin de rest van het universum?
Dat het leven op aardeergens anders vandaan komt?
Het is mogelijk, ik weet het niet.Ik heb niet alle data.
Mensen vragen me soms of ik geloofdat er elders in het universum leven is.
Zo moet je die vraag stellen.
Het gaat namelijk om geloof.Ik heb niet alle data.
Als je me als wetenschapper om middelenvraagt om naar leven te zoeken...
...en je hebt een goed project,ga je gang dan maar.
Maar als je zegt dat je groene mannetjesin een ufo wilt bestuderen...
...dan weet ik niet of ik je zou helpen.
Als de groene mannetjeshier zouden landen, zou je ze dan dopen?
Alleen als ze dat willen.
Broeder Guy neemt ons meenaar de historische telescoop.
Die werd gebruikt om de luchtte fotograferen voor een atlas.
In de geschiedenisdachten mensen overal ter wereld...
...dat daarboven de hemel was. Waarom?
Weet ik niet, maar het klopt wel.
In heel veel talenzijn lucht en hemel synoniemen.
Ik denk dat...
Misschien dat een professionaleen beter antwoord weet.
Als we naar de sterren kijken...
...is het alsof jebuiten je lichaam treedt.
Dat heb je nodig om een god te zien.
Als je een vallende ster ziet...
...zie je dat als iets wetenschappelijksof iets wonderbaarlijks?
Ja. Beide.
Omdat ik de wetenschap erachter ken,maakt het nog meer indruk.
Het is een ding om te zeggen:'Wat een mooi licht.'
Het is iets anders om te zeggen: 'Ik weetwelke elementen dat licht veroorzaken.
Ik weet waarom het die kleur heeft.
Ik weet wat ik hiervan kan leren.
Als iemand het heeft opgenomen,kan ik het meten.'
Dus niet alleen zeggen: 'Dat was mooi.'
Maar ook: 'Dit zegt ietsover de stof van een komeet.'
Uit een stofwolk is een komeet ontstaandie op hoge snelheid op ons af raast...
...en zoals sneeuwvlokjes op een voorruitschiet het licht door de atmosfeer.
Dat draagt alleen maar bijaan het plezier.
Ik moet denken aan de dynamiekvan verschillende soorten kennis.
Het rationele en het poëtische,het fantasierijke en het intellectuele.
Het klinkt alsof je die gedachtesgoed hebt gestructureerd...
...om te kunnen omgaanmet grootse zaken, namelijk het heelal...
...en persoonlijke zaken,namelijk de ziel.
Het één kan niet zonder het ander.
Je kunt en wiltgeen wetenschappelijk onderzoek doen...
...als je geengevoel van verwondering hebt.
Je kunt niet in een schepper geloven...
...zonder schepping te ervaren.
Wat is anders het punt van geloof?
In de jaren 70 heb je als promovendus...
...de komeet West gezien.
Je zei: 'Was het indrukwekkend?Nee, angstaanjagend.'
Je was erg aangegrepen, zei je. Waarom?
Er was in de lucht een komeet...
...die leek op elke foto van een komeetdie ik ooit had gezien.
Ik dacht dat ik zoietsalleen op een foto zou zien.
Het hoorde niet daar in de lucht.
Het was groot, en eng.
En gister was het er nog niet.Ik dacht: wat is dit?
Dan begrijp je waarom men in de oudheid...
...kometen als een voortekenvan iets heel engs en bijzonders zag.
Hoe zou de kerk reagerenals NASA ontdekte...
...dat er een gevaarlijke planetoïdeop ons afkomt?
Eerlijk gezegd zullen we gaan bidden.Wat moet je anders?
Ik wil een stukje uit een film laten zien.
De fysieke en existentiële angst...
...zijn precies waar het publiekvoor komt.
Prachtig gedaan.
Behalve de gebeden van Guy...
...zijn er ookpraktische maatregelen getroffen.
We zijn hier bij Pan-STARRS.
PAN-STARRS-OBSERVATORIUMHALEAKALA, HAWAÏ
Een panoramische onderzoekstelescoopen snel responssysteem...
...op het Hawaïaanse eiland Maui.
Vergrendeling is los.
DONNA ROHRERTELESCOOPTECHNICUS
Aan de kant. Hij komt naar beneden.
Deze telescoop krijgt onderhoud.
Gaan we voor die?
Ik zal het proberen.
REGELKAMER VAN PAN-STARRS
Dr. Joanna Bulgerheeft als taak...
ASTRONOMIE-INSTITUUT, HAWAÏ
...de mensheid te beschermen.
Dat geldt ook voor haar collega,dr. Mark Willman.
Hun gezichten stralen veel vertrouwen uit.
MARK WILLMANASTRONOMIE-INSTITUUT, HAWAÏ
We mochten met hen meekijkentijdens hun nachtdienst.
Goedenavond.
Ik heb jullie gevonden.-Hoe gaat het?
Ga zitten.
Jullie beschermen onstegen kwaadaardige ruimterotsen.
We moesten de observatie stoppen,omdat de luchtvochtigheid te hoog is.
We zitten nu op 90%.
Op 85% stoppen weom de spiegel te beschermen.
Er mag geen vocht op de spiegel komen.
Hoe praat je met de operatorsbij de telescoop?
Nou, wij zijn de operators.
Er is niemand daarboven.Alles gaat op afstand.
Vroeger moest je naar de top rijden.
Die is op ruim 3000 meter hoogte.Hier op 600 meter is het aangenamer.
En wat zien we hier?Dit scherm is denk ik de nachthemel.
Ja, dit is een kaart van de hemel.
Dit is het zenit.
Precies boven ons.En hier staat de telescoop.
We wilden dit gebied observeren.
We maken ongeveer 60 foto's.
Vier foto's zijn van dezelfde plekin de lucht.
Daarmee maken we een korte filmvan vier foto's.
Zo kunnen we bewegende delen herkennen.
Je hebt de grootste camera's.
Klopt dat?-Ja.
Mijn cameraheeft 12 megapixels. En die van jou?
Ruim een miljard pixels,dus veel groter...
...dan een doorsnee camera.
Wat gebeurt er op deze afbeelding?
Is dat de complete opname?-Precies.
Dit is de onverwerkte foto die we maken.
We gebruiken een sluitertijdvan 45 seconden.
Je ziet hoe groot de camera is.
Dus... We hebben een gezichtsveldvan drie graden.
Dat is ongeveer zeven vierkante graadin de lucht.
De camera zelf...
...bestaat uit 64 gekoppeldeen adresseerbare CCD-camera's.
We kunnenop een van de afbeeldingen klikken.
Deze hier.-Wat is dat?
Is dat een meteoroïde?-Hier?
Nee, dit zijn satellietendie in ons gezichtsveld zitten.
Het werk biedt voldoening...
...want we willen niet eindigenzoals de dino's.
Het is dus de moeite waardom dit te doen.
Ook al is de kans kleindat een grote meteoroïde ons zal raken.
Maar vroeg of laatzal er een grote komen.
Dus wij bewaken het fort.
Ik zal lekker kunnen slapen...
...in de wetenschapdat er hier altijd iemand is...
...die uitkijkt naar inkomende bolides.Geweldig.
365 dagen per jaar. Elke avond.
Bedankt dat jullie ons beschermen.
Graag gedaan. Het is een eer.
Dr. Rob Werykanalyseert de foto's van de nachthemel.
ROB WERYKASTRONOMIE-INSTITUUT, HAWAÏ
Een planeetdefensie-onderzoekeruit Canada.
Dat dit de eerste keer isdat je de telescopen ziet.
Ik houd me bezig met het analyserenvan de gegevens en kandidaten.
Het is leuk om de telescoop te bekijken.
Is het alsof je je broervoor het eerst ontmoet?
Ja, precies.
Ze hebben de telescopennog anderhalf uur kunnen gebruiken.
We konden de gegevens vanochtend bekijken.
Ik heb zes kandidaat-objecten gevonden.
Jij hebt ze gevonden.
Ja, het is een teamprestatie,maar ik beoordeel de gegevens.
Wat is het spannendstedat je hebt ontdekt?
Het spannendste objectstaat bekend als 'Oumuamua.
De eerste interstellaire komeet.
Het is een komeetvan buiten ons sterrenstelsel.
Zo'n object hadden we nog nooit gezien.
'Oumuamua?
'Oumuamua. Dat is Hawaïaans.
'Eerste boodschapper van ver.'
Het proces bestaat uit twee stappen.
De software is niet perfect,dus ik moet het handmatig controleren.
Aan mij de taak om allenachtelijke observaties te controleren.
Alles wat echt is,wordt weergegeven als stipjes of lijntjes.
Ben jij de eerste die dit ziet?
De observators verzamelen de gegevens,maar ik ben de eerste die ze ziet.
Als ik het doorstuur, gaat er een alarm afdat er 'n gevaarlijk object op ons afkomt.
Het coördinatiecentrum van NASAzou meteen gealarmeerd worden.
Maar weinigenweten van het bestaan af.
Aan het hoofd staat dr. Kelly Fast,een astronoom.
Je beschrijft asteroïdenals het ongedierte van de ruimte.
Waarom noem je ze zo?
Astronomen kijken niet alleennaar asteroïden.
Als ze naar een object kijken...
...kan een asteroïdeer precies voorlangs vliegen.
Dus vanuit een bepaald standpunt...
...zijn ze het ongediertevan het zonnestelsel.
Voor ons bij NASA...
...zijn ze vanuit wetenschappelijk oogpuntinteressant voor de ruimtevaart.
We moeten ze wel in de gaten houden,want we willen geen ruimtebotsingen.
We willen wetenof ze de baan van de aarde kruisen...
...op het moment dat de aarde daar ook is.
Onze atmosfeer wordt continugeraakt door ruimtestof.
Vallende sterren zijn stofdeeltjesdie in de atmosfeer verbranden.
Maar als het om grotere voorwerpen gaat,zoals asteroïden...
Het meeste verbrandt in de atmosfeer,maar sommige dingen zijn gewoon te groot.
In Chelyabinsk zorgde een meteorietvan 20 meter voor ravage.
Toengoeska, Siberië, in 1908.
Dat was een asteroïde van 40 meter.
TOENGOESKA, SIBERIË, 1908
80 miljoen bomenwerden door de explosie omvergeblazen.
Maar van de asteroïdeis nog geen korreltje teruggevonden.
En verdediging?Wat doen we als zo'n joekel op ons afkomt?
Wat doen we dan?
De beste verdediging is voorbereiding.
Dus we moeten ze eerst vinden.
Je kunt pas gaan verdedigen,als je weet waar ze zijn.
Dat is onze eerste taak.
Dat doen we met surveillancevanaf de grond.
Je moet het als volgt zien.
De aarde en andere planetendraaien om de zon als een soort racebaan.
De asteroïden draaien ookin die baan om de zon.
Ze komen regelmatigbij elkaar in de buurt.
Het gebeurt weleens dat een asteroïdevlak langs de aarde scheert.
Met 'vlak' bedoelen we een afstandvan enkele keren de maan.
Maar stel je hebt een enorme asteroïdeen er is maar weinig tijd.
In films worden ze dan opgeblazen.
Dat is niet per se nodig,maar een flinke duw is wel noodzakelijk.
Een atoombom is ook mogelijk,
wat ze in sommige films gebruiken.
Het idee is dat je die naast de asteroïdetot ontploffing brengt.
Door de energie van de explosiewordt het oppervlak bestraald.
Het materiaaldat van de asteroïde wordt geblazen...
...duwt de asteroïdein de andere richting.
Een wat mildere aanpak...
RYUGU-ASTEROÏDE, 1 KM GROOT
...werd gebruikt voor een Japanse sondeop de Ryugu-asteroïde.
Hoe klein de asteroïde is...
...wordt duidelijk door de schaduwvan de sonde op het oppervlak.
Er is zo weinig zwaartekrachtdat zelfs de zachtste landing...
...al een hoop materiaalde ruimte in slingert.
Hier zien we hoe meteoroïden ontstaan.
De sonde is alweer op weg naar aarde.
Ze neemt één gram materiaalvan de asteroïde met zich mee.
Voor grotere monstersmoeten we op Antarctica zijn.
Hier vallen niet meer stenendan elders ter wereld.
Maar ze zijn wel goed zichtbaarop de gletsjers van dit continent...
...dat groter is dan de VS.
Zuid-Koreaanse wetenschappershebben ons uitgenodigd om mee te zoeken.
Hun onderzoeksstation,genaamd Jang Bogo...
STATION JANG BOGOANTARCTICA
...ligt aan de oostkusten huisvest zo'n 50 mensen.
De zomer duurt hier bijna vijf maanden.
De zon gaat dan niet onder.
Binnen is het ruimer dan we dachten.
Op maar een paar kilometer afstandzaten zes mannen van Robert Scott...
...een hele winter bijeengekropenin een kleine sneeuwgrot.
Ze waren uitgehongerd, onderkoeld en vies.
Ze overleefden op zeehondenvleesen één stuk zeebeschuit per dag.
Uit de dagboeken van Scotts mannen...
...weten we dat ze droomden van bankettendie onder hun vork werden weggetrokken.
Eén man lukte het welom in zijn droom te eten.
Dat konden zijn lotgenoten niet waarderen.
Maar we zijn hier nietvoor kreeft en kimchi.
We konden niet wachtenom naar het Antarctisch Plateau te gaan.
We wistendat er een expeditie met trucks...
...drie weken geleden was vertrokken.
Die was nu bijna bij de meteorietgrondenop het blauwe ijs.
De helikopter moet eersttot 2000 meter hoogte stijgen.
Vanaf het onderzoeksstation aan de kusttot aan het plateau...
...vliegen we over gletsjerijsdat naar beneden glijdt.
Je zou dit maar te voet moeten doen.
Al deze ijsbergenzijn groter dan een flatgebouw.
De massa stroomt gestaag naar de zee.
We zijn eindelijk bij het plateau.
We zien nog een paar bergen,die als eilanden boven het ijs uitsteken.
Het was alsof weop een andere planeet waren.
Vanaf hier begint de enorme eenzaamheid.
Een uitgestrekt continent, bedektmet een ijslaag van 2 tot 4 kilometer dik.
Dankzij gps-gegevenswisten we de locatie van de karavaan.
Ze verwachtten ons.
We wilden dolgraag Jong Ik Lee ontmoeten,de leider van de expeditie.
Hij vroeg ons om naar Antarctica te komen.
Het was alsof we een oude vriend zagen.
JONG IK LEEKOREAANS ONDERZOEKSINSTITUUT
Niet gedacht dat je het zou redden.
Ik dacht niet dat wij het zouden redden.
Mijn droom...
We hadden zijn opnamesvan een paar jaar eerder gezien.
Hij vond hier een grote meteoriet.
Zijn enthousiasme over zijn ontdekkingwerkte aanstekelijk.
Dit is wetenschap op zijn best.
BEELDEN VAN HETKOREAANS POOLONDERZOEKSINSTITUUT, 2014
Oké, leg maar neer.
Ik vind nog iets mooiaan dit emotionele moment.
Iets dat volgens de stomme leervan de filmacademie niet mag.
Kijk naar de achtergrond.Iemand loopt in beeld.
Zonder reden en op het verkeerde moment.
Met de kont naar achter.
Terug naar het heden.
De vrouw van Jong Ik,Mi Jung, was met ons meegekomen.
Zij is ook een befaamde poolgeoloog.
Man en vrouw weer verenigd.
Een paar minuten na onze aankomstvonden we de eerste meteoriet.
Het uitgestrekte, doorzichtige ijs,niet bedekt met sneeuw...
...is ideaal om ze te kunnen spotten.
De enorme ijsmassa beweegt langzaam.Het is als een lopende band.
Stenen die honderdduizenden jaren geledenzijn neergestort, worden blootgelegd.
De meeste meteorietenkomen in de oceaan terecht.
Maar als een gebergte op de bodemde gletsjer naar boven afbuigt...
...verdampt het ijsen worden de meteorieten onthuld.
Elke steen hier is een meteoriet.
De man rechts heeft iets gevonden.
Clive bleek de gelukkige te zijn.
Het lijkt misschien in scène gezet,maar hij was het echt.
Dit is het. Dit is jouw monster.
Gefeliciteerd.
Dit is enorm. De grootste van vandaag.
Ik heb daar een kleine gevonden.
En toen ik...
Dit was ook nog eensde grootste meteoriet van het seizoen.
Na de eerste beoordeling bleek hetom een heel zeldzaam exemplaar te gaan.
We gingen verder met onze zoektocht,maar we bedachten ons iets.
Het zou nog vijf maanden durentot de nacht zou vallen.
We konden 5000 kilometer lopenzonder iemand tegen te komen.
Geen andere plek op aardelijkt meer op de ruimte.
Maar we kenden nog een andere plek.Nu zou niet ons lichaam maar onze ziel...
...reizen naar een plek waar weaan ons menselijk bestaan ontsnappen.
Op onze laatste reisgingen we naar een afgelegen eiland...
...in de archipel van de Straat Torres.
Deze eilanden liggentussen Australië en Nieuw-Guinea.
Dit kleine eilandje heet Meren heeft ongeveer 400 inwoners.
We hadden al eerder gehoord van stammendie dachten dat vallende sterren...
...de ziel van overleden personennaar een ander leven brachten.
Doug Passi, een van de stamoudsten...
…kent verhalen over zielen die per meteoornaar de onderwereld werden gebracht.
De geesten hebben een familielid van mijop een maierweggebracht.
Is dat een meteoor?-Vallende ster.
Zij zat zelf op die brandendemaier.
Dat heb ik gehoord.
Ze zeiden dat het echt gebeurd was.
Die oude vrouw heette Gizou Simbolo.
Leefde ze nog?
Ze leefde nog, ja.
Als een familielid klaar isom te sterven...
...kan demaierons daarover vertellen.
'Over een paar dagenzal er iemand weggaan.'
Of...
'Hij gaat ergens anders naartoe.'
De vallende ster, demaier,is soms rood en soms lichtblauw.
Het klinkt alsof de dood...
...hier geen hele gebeurtenis is,maar het begin van een reis.
Het begin van het nieuwe leven.
Ze hebben allerlei verschijningsvormen.Een vogel. Een hond. Een persoon.
Of een schaduwdie je op de muur ziet bewegen.
Of een stuk drijfhout.
Een stuk drijfhout in de oceaan.
Omdat we een camera hadden...
...voerden de eilanderseen bijna vergeten dans op...
...die een halve eeuw geledenvoor het laatst was gedaan.
Alo Tapim, een stamoudste,leert jonge mannen de dans.
De dans gaat over demaier,zoals je al zei.
Demaieris de ster, een komeet.
Het is een speciale ster.
Deze ster verschijnt alleenop bijzondere momenten voor de Meriam.
De Meriam zien deze ster...
...als een geliefde dit leven verlaatvoor het volgende leven.
Deze ster maakt de overgang mogelijk.
De dansers dragennair.Fakkels.
Wij noemen datnair.
Die dragen ze.
Hiermee wordt uitgebeeld dat de ster...
...de vallende ster, zijn sintels loslaat.
Dat wordt uitgebeeld met de fakkels.
Als twee fakkelstegen elkaar worden geslagen...
Als je die gloeiende delentegen elkaar slaat...
Dat laat zien hoe...
Daarmee wordt het verhaalvan die ster verteld.
En dit is ons verhaal.
Vertaling: Stone Mountain Translations