Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
MÉRIDA, MEKSİKAÖLÜLER GÜNÜ
Yucatan Yarımadası'ndaki Mérida,
dünyamızın başına gelenen büyük felaketin merkezidir.
Buraya bir asteroit düştü.
Bu olay insanlar ortaya çıkmadanmilyonlarca yıl önce oldu
ama bu ateş topu törenisanki bir canlandırma gibi geliyor.
Tabii ki eski Mayalar bunu bilemezdi.
Gelecekte başımıza neler geleceğini...
CHELYABINSK, SİBİRYA
...ve bizi yok edeceğini bilmiyoruz.
Ama Sibirya üzerindekibu ateş topuna benzeyecek
ve daha büyüğü olacak.
Basit araç içi kameraların çektiği şey
sanki bilim kurgu gibi geliyor.
Evrenin karanlığındaki
diğer dünyaların ziyaretçileri geldi.
Bilinmeyen sayıdaki ziyaretçiler dehâlâ yolda.
WOLFE CREEK KRATERİBATI AVUSTRALYA
Büyük bir şey olacaksa
gündüzleyin bile gökyüzünü aydınlatır.
Ama buna daha milyonlarca yıl olabilir.
Meteorlar gezegenimize sürekli çarpıyor
ve büyük olanlarıkarasal yapıları değiştirdi.
Ama kültürler üzerinde dederin etkiler bıraktılar.
İslam kültürü buna iyi bir örnektir.
Kadim geleneklere göre,
Tanrı, Adem ve Havva'yanereye sunak yapacaklarını
göstermek içingökyüzünden bir taş yollamış.
Meteorun düştüğü yere
daha sonra kutsal Mekke şehri kurulmuş.
MEKKE, SUUDİ ARABİSTAN
Müslüman dünyasının en kutsal yerindeyiz.
Merkezinde de Kâbe var.
Doğu köşesinde Kara Taş gömülüdür.
İslamiyet'ten önceki dönemlerde
Peygamber Muhammed, İslam'ı getirmedenen az bin yıl önce de saygı görüyordu.
Kara Taş gümüş bir çerçeve içindedir
ve kimsenin incelemesineizin verilmemektedir
ama onun bir meteor olduğuneredeyse kesindir.
İslam, 1,9 milyar inananı olan bir dindir.
Kara Taş hacıların gözünde
en fazla saygı duyulan objelerden biridir.
Ona dokunmak ve öpmek içinmilyonlarca kişi geliyor.
Müslüman olmadığımız içinbizim kutsal şehre girmemiz yasak
o yüzden dindarların çektiği telefongörüntülerine güvenmek durumundayız.
Avustralya çölünün geniş sessizliğindeyiz.
Bu film için yolculuğumuzu başlatan
Cambridge ÜniversitesindenClive Oppenheimer bana açıklıyor...
Bilim uzmanları yerdekibu devasa çukuru 1947'de
havadan görüldüğünde fark etti.
Krater yaklaşık bir kilometre çapında.
Saniyede 15 kilometre hızla giden,
savaş gemisi boyutundabir demir asteroitin
yere çakılmasıyla meydana gelmiş.
Bu zeminin etrafındaki krater duvarları da
çarpmanın etkisiyle parçalanıp
etrafa saçılan çok eski taşlardanmeydana geliyor.
Meteorun kendisineredeyse tamamen yok olmuş
ve birkaç parçası
etraftaki çöle yayılmış vaziyettebulunmuş.
Dağılımın biçimi
patlayan meteorunşu yönden geldiğini gösteriyor.
Isı o kadar olağanüstüydü ki
yarattığı termal gayzer
atmosferi geçip stratosfere çıkmış
ve çok geniş bir alanaerimiş moloz olarak yağmıştır.
Tabii ki çarpmanın yarattığı
devasa sismik enerji de
büyük depremlere yol açtı.
Yani şu anda çölün ortasındayız
ama bu senaryonun bugün bir kentsel alandaolduğunu düşünecek olursan
korkunç derecede yıkıcı olacaktır.
Birine meteor çarpmasınadir olan bir şey midir?
Meteor çarpan bir kadın vardı.
Çatısını ve tavanını delip geçerek
koltukta TV izlerken ona çarpmış.
Sylacauga meteoru.
30 KASIM 1954
Sağ kurtuldu ama vücudundaçok kötü bir morluk kaldı.
Kraterin etrafı ne kadarkasvetli ve itici görünse de
bu bölgede her zamanaborjinler bulunmaktadır.
Birçoğu hayatını resim yaparak kazanıyor.
BILLILUNA SANAT MERKEZİ
Tıpkı en yakındaki topluluk olanBilliluna'ların yaptığı gibi.
Çarpmanın üzerinden100 bin yıldan fazla zaman geçmiş
ama daha yakın zamanlarda
kültür hafızasını tetiklemişbir şeyler olmuş olabilir.
Yaptıkları resimlerde krater sıklıklabir motif olarak görünüyor
ama aslında daha derin anlamı var.
Katie Darkie'yle tanıştık.
Kendisi gruptaki en iyi ressamlardan biri.
Bu kendi resimlerinden biri, değil mi?
Şuna bakalım.
Bize bunun ne olduğunu söyler misin?
Çok güzel bir tablo.
Bu kum tepesi.
Bu da çim.
Orada hiç karnti yok.Patates yok.
KATIE DARKIERESSAM
Uzun zaman önceeski insanlar şöyle dedi...
Bir adam derelerin arasındakuş avlanmaya gitmiş.
Ama nehrin altındaki tünelde yürüyormuş.
Biz ona dere diyoruz.
Dere kraterin öteki tarafından çıkıyor
sonra da geri geri gidip avlanırken
geldiği yere yürümüş.
Peki bu hikâyede krater nasıl oluşmuş?
Kökeni ne?
Kartiya dünyasındaoraya düşen bir meteor var.
-O biz beyaz adamların hikâyesi.-Beyaz adamların hikâyesi.
Bazıları oraya bir yıldız düştü diyor.
Ama atalarımız ve eski insanlar bize
o kratere düşeninGökkuşağı Yılanı olduğunu söylüyor.
İşte bu şekilde kraterle ilgiliüç farklı hikâyemiz var.
Ama hepsi bir tanede birleşiyor.
Her zaman çocukları getiririz.
Her hafta sonu gelip orada kamp yaparız.
Orada atalarımızın ve ailemizin varlığınıve oraya gidip krateri ziyaret ettiğimizde
bizi koruyup kolladıklarını hissederiz.
Orası bizim için çok özel bir yer.
Ailelerimiz için de.
Meteorlar rastgele düşmüş.
Önemlilerinden biri deFransa'nın Alsace bölgesinde.
Ama burada insan ilişkilerini değiştirmiş.Tarihi etkilemiş.
Uzakta Ensisheim kasabası var.
ENSISHEIMALSACE, FRANSA
15'inci yüzyılda dünya tarihiburada şekillendi
çünkü Hapsburg İmparatorluğudüşen bir taş yüzünden
meşruiyet kazandı.
Bu plaket düştüğü yeri gösteriyor.
Clive, Cambridge Üniversitesindenmeslektaşı olan
Profesör Simon Schaffer'ı buraya getirdi.
SIMON SCHAFFERCAMBRIDGE ÜNİVERSİTESİ
Kendisi bilim tarihçisi ve kalan az sayıdaansiklopedik uzmandan biri.
O gün ne oldu? 7 Kasım 1492'de.
Pekâlâ, bu olağanüstü günde
gökyüzünde, güneydoğu yönündebir ateş topu belirdi.
Çok hızlıydı ve hareket hâlindeıslık sesi çıkarıyordu.
Sonra da sabah 11.30 civarıbu araziye düştü.
Birçok rapora göre
arazide sadece bir kişi varmış.
Bir çoban çocuk.
Ve o çocukolabilecek en olağanüstü şeyi gördü.
135 kiloluk bir taşın araziye çarpıp
bir delik açmasını izledi.
7 Kasım 1492'de,
bu taşın düştüğü zaman
başka bir büyük olaydansadece birkaç gün sonraydı.
Kristof Kolomb ve mürettebatının
Karayipler'deki Yeni Dünya'yaulaşmasından.
Bu arazide mısır yetişmesi
Kolomb'un sayesinde olmuştur.
Bunlar o zamana kadarsadece Amerika'da yetişen ekinlerin
Avrupa tarımına girmesinin sonucudur.
Gerçekten de taşın düşmesio kadar önemlidir ki
1492'yi anlatan bazı tarihi notlarda
Ensisheim taşından bahsedilirken
Kolomb'dan hiç bahsedilmemiştir.
Bu taşın bu kadar önemli birkasabaya yakın düşmesinin
ilahi bir plan olduğunu düşünüyorlardı.
Alsace'daki Ensisheim.
Ensisheim o sıralarda
dünyanın bu bölümündekiAvusturya güçlerinin
merkeziydi.
Taşın düşmesinden iki hafta sonra,
Avusturya askerî komutanı,
Başkumandan Maximilian da kasabaya geldi.
Ama Tanrı aşkına,bu taş neden buraya düştü?
Bu taşın bu araziye düşmesitam da Tanrı'nın işiydi zaten.
O insanlar için
göklerdeki güzel doğaüstü işaretlerbirer mesajdı.
Bu da sanki Tanrı'nınMaximilian'ın halkına yolladığı
bir e-posta mesajıydı.
Onun hükmünün geçerli olduğunu,
düşmanlarını yeneceğini
ve onun emirlerine uyması gerektiğinisöylüyordu.
Sizin bu ilginiz nereden geliyor?
Sanırım meteorlar konusundaçekici bulduğum bir konu da
onların bir mantık,bir anlam taşıyor olması.
Onlar olduğunda başka tür yağışlarabenzedikleri düşünüldü.
Beden parçaları, kurbağalarve kan yağmurları gibi.
Salgınlar ve diğer felaketler gibi.
Meteor gibi bir şey bir organizmadır,
neredeyse bizimle konuşan bir hayvandır.
Bence bu çok güzel ve anlamlı bir fikir.
Meteorların bir anlamı olduğu
ve insanların görevininbunu anlamak olduğu fikri.
Simon Schaffer daha sekiz saat
hiç sıkmadan konuşmaya devam edebilirdi.
Ama yerel müzede bulunanesas taş kalıntısını görmek istedik.
Gerçek dışı görünüyor.Fantezileri davet ediyor.
Belediye başkanı bizi karşılamak istedi.
Meteoru sevenler etrafımızı sardı.
Bu amblem ortaçağa aitbir ağaç kesiğinden.
Her yerde rastlayabilirsiniz.
Ama bugün yüzyıllar boyu gerive ileri düşünmek anlamına geliyor.
Acaba bu taş kardeşliği üyelerinin aklında
çok uzak bir gelecek mi vardı?
Ne düşünüyorlar?
Ne gibi geniş kapsamlı planları var?
Ya insan ırkı yok olursa?
Bir uzaylı galaksisinin gelecektekiastronotlarına düşen yoldaşlarımızı
geride bırakmayacağımızı gösterecekne bırakabiliriz?
Taşın hemen yanındabu sunumu keşfediyoruz.
"Merhaba, benim adım Jean."
dedi görüntü,uzaylının Fransızca bildiğini umarak.
"Ben madenciyim
ve dünyamız işte bu kadargüzel görünüyordu."
"Gezegenimizin tehlikede olduğuartık net olarak görülünce
önlemler aldık.
Tüneller kazıpyer altında sığınaklar inşa ettik.
Sanıyorum on yıl boyuncasağ kalma şansımız var.
Büyük bir ateş fırtınası gelirse
insan ırkının bundan sağkurtulabileceğinden eminim.
Ama ben peygamber değilim.Sadece madenciyim."
"Ziyaretinizin güzel bitmesini dilerim."
OSLO, NORVEÇ
Sıradaki durak, Oslo, Norveç'tekibüyük spor arenası.
O kadar büyük kiiçinde bir futbol sahası var.
Ama biz onun çatısıyla ve bu adamlar,
Jon Larsen'la ilgileniyorduk.
Kendisi Norveç'inen meşhur caz müzisyenidir.
Ama sivil bilim uzmanı olarak
bu büyük çatıda bulunmak içinher türlü sebebi var.
Bunlar nasıl başladı?Burayı nasıl buldunuz?
Google Earth'te araştırdım
ve görebileceğim en büyük çatıyı buldum.
Ve bu spor arenası da muhtemeleno zaman Oslo'nun en büyüğüydü.
Sonradan fark ettim ki...
ufak nesneler yandan yuvarlanıpburada birikecek
ve sonunda gideri tıkayacak.
Gördüğümüz gibiburada çok fazla toprak var
ama içindeki kozmik toz zerreciklerinibulacağız.
Bu işe nasıl başladın?
40 yıllık kariyeri olanbaşarılı bir müzisyensin.
Neden çatılara çıktın?Hayranlarından kaçmak için mi?
Hayır. Her zaman taş toplardımve jeolojiye ilgim vardı.
Bu hayatım boyunca hobim olmuştur.
On yıl önce bir gün açık havadakahvaltı ederken
masamda parlak, siyah bir noktadikkatimi çekti.
İki saniye önce yoktu.
Onu parmağımla aldım.
Amatör mineralog olduğumdan
"Vay canına, bu aslındaminik bir taşmış." diyebildim.
Sonra etrafa bakındık...
"Bu nereden geldi?Belki de uzaydan. Bilemiyorum."
Sonra İnternet'te araştırdım
mikro meteorit adı verilenbazı tuhaf kozmik toz zerrecikleri
olduğunu öğrendim.
Sonra da başladı işte.
Burada da olduklarını düşünüyorsun.
Bu yapışkan şeyi almak içinnasıl bir ekipman lazım?
Ana silahım bir mıknatıs.
Mikro meteoritler manyetik olduğundan
mıknatıs kullanıyorum.
Önce mıknatısı böyle...
Korumalı bir kilitli poşete koyuyorum.
Sonra kancası tutma yeri oluyor.Gerçek manada.
Jon Larsen'ınböyle ilkel araçlarla yepyeni bir
bilim dalı keşfetmiş olması çok şaşırtıcı.
Burası numune toplama alanı.
Bu şekilde yerde dolaştıracağım.
Ağır zerreler düşecekve en ağırları kalacak.
Bunlar mikroskobikmanyetik zerrecikler olabilir.
Dana sonra mikroskopla incelerim.
Bu kozmik zerrecikleringünlük Dünya'ya gelme oranı nedir?
Rakamı biliyor muyuz?
Evet, yaklaşık 100 ton.
İki büyük kamyonun Dünya'yaher gün kozmik toz döktüğünü hayal et.
Bu da bir yılda bir metrekareye
bir minik zerrecik demek.
Bu zerrecikler aslında elçi, değil mi?
Bu senin içinçok özel bir mesaja benziyor.
Evet, benim için öyle.
Bunlar var olan en eski maddeler.
Daha uzağa seyahat eden başka bir şey yok.
Bir mikro meteoriti alıp daparmağımla dokunduğumda...
Ondan daha eski bir şeye dokunanbir insan yok.
Benim gözümdegerçekten sonsuzluk gibi görünüyor.
Bunlar başka bir neslin külleri.
Ölen yıldızların bir önceki neslinin.
Bunun ta big bang'e kadar uzanangeçmişi var.
Bu Jan Braly Kihle.
Jon'un numunelerinimikroskop altında inceleyecek analist.
Wyatt Earp kıyafetine bayıldık.
Teksas'ta doğmuş.
Ama daha fazlası var.
Kendisi dört kez kanseri yenmiş.
Ona sorarsanız iki kez diyor.İki ölümcül kanser.
Kanser araştırmalarınakatkı sağlayabilmek için
şimdi yeni kanser tedavilerindeöncü çalışmalar yapıyor.
Burası gizli dünya.
Burası, fotoğraflarlabelgeleme yapmaya çalıştığımız yer.
-Bu da arkadaşım Jan Kihle.-Merhaba.
Yıllarca birlikte çalışarak
mikro meteoritlerin yüksek çözünürlüklürenkli fotoğraflarını çektik.
Hem de dünyanın hiçbir yerinde olmayanbir büyütme oranıyla.
Ne kadar büyütmeye ihtiyaç var?
Bu zerreler o kadar küçük ki
normalde onları görebilmek mümkün değil.
2.000 hatta daha iyisi 3.000 katbüyütme gerek.
Sonra orijinal fotoğrafın genişliğibir metre oluyor.
Bize lazım olan bu.
Herkes bunun imkânsız olduğunu söylerken
biz yepyeni bir bilim dalı icat ettik.
Meslektaşlarımızdan aldığımız tepkilerihatırlarsın.
-Bize kahkahalarla gülüyorlardı.-Evet. Doğru.
Mesela bize soruyorlardı"Ne yapacaksınız? Ne?
Herkes bunun imkânsız olduğunu biliyor.
Parazit içinde net nokta oranıbire bir milyarın ötesinde.
Hadi yapın da görelim."
Bu o zaman sizi üzdü mü?
Elbette hayır.
Bilim bu şekilde işler.
Hislerle alakası yoktur.Tüm olay meraktır.
Bunu bugün bulduk.
Bu özel tip dokuyu gördüğümüzzaman anlıyoruz.
"Tamam, bu endüstriyel zerrecik değilbir mikro meteroit."
Tabii şu anda oldukça bulanık.
Bunun fotoğrafını çekebilir miyiz?
-Hayır, biz... Hayır.-Hayır.
Biz sadece...
Çok heyecanlandığımız için hızlanankalp atışlarımız fotoğrafı bozar.
Yani mümkün değil.
Fotoğrafları çekerkenodadan çıkmamız gerekiyor.
Bu zerrecikler aslında nereden geldi?
İyi bir soru çünkü cevabını bilmiyoruz.
Uzaydan geldikleri belli.
Bazıları bir asteroit kuşağından.
Diğerleri kuyruklu yıldızdangelme olabilir.
Ama başka galaksilerden, güneşsistemlerinden gelen zerrecikler olabilir.
Her tanenin hangi gövdeden geldiğinibilmiyoruz.
Bu inanılmaz.
Her salı gecesi,Jon yeni malzemeler getirdiğinde
hepimiz şaşakalıyoruz.
Sanki yine çocuk olmak gibi.
Bu zerrecikler ufak ve yalnızve aynı zamanda uzaydalar.
Bazıları daha büyük boyuta erişememiş.
Şey gibi diyelim...
Asteroit kuşağındaküçük gezegenler oluşturma evresine.
Bu aslında kozmik toz.Toz, evrenin para birimidir.
Mesela burada, üstte,demir nikel alaşımı var.
Burada çok güzelbir kristalleşme başlamış.
Sadece camla başlamış.
Şimdi de olivin kristalinedönüşmeye başlayacak.
Ve bu dış kısmında çok çok incebir demir sülfür katman var.
Neredeyse bir tür buzlugüneş sistemi dışı gezegene benziyor.
Evet. Buz kütleleri gibi.
Aysbergler kırılıyor.
Bu bence özellikle ilginç.
Atmosfere giriş ısısı çok yüksek.
Ön kısmı, yani yukarısı oluyor.
Dünya atmosferine girerkenkihareket yönü o.
O zaman yavaşlamaya başlıyorve ağır metal merkezi öne doğru itiliyor.
Eylemsizlik yüzünden.
Sonra da zerreciğin uç kısmındametal bir tümsek oluyor.
Yine benzeri.Ön kısımda demir-nikel var.
Şu ana kadar 2.500 farklı örnek topladık
ama hiçbiri aynı değil.
Şeye başlayınca...
Mikro meteorit ve kozmik tozzerreciklerini iyi tanımaya başlayınca
onların yeryüzü jeolojisindençok farklı olduğunu anlıyorsunuz.
Onlar bir süreçten geçti. Çok aşırı hız...
Tüfek mermisinden 50 kat fazla hızla
ve aşırı yüksek sıcaklıklardan geçtiler.
Sonunda da uzaydan gelmişhazinelere dönüştüler.
Gördüğümüz güzellikve tuhaflık daha da tuhaflaşabilir.
Dizilim bu şekilde görünüyor.
Sen bunu tut ben ön tarafa,tahtaya geçeyim.
Clive'ın yansıttığı dizilim
düşünülmesi mümkün olmadığına inanılanbir şeyin kanıtı.
Olay kesinlikle imkânsız gibi görünen
bir kristalize yapıyla ilgili.
Kuazi kristaller.
PAUL STEINHARDTPRINCETON ÜNİVERSİTESİ
Bu, imkânsızlığı kabul etmeyireddeden adam.
Dünyaca ünlü kozmolog. PrincetonÜniversitesinden Paul Steinhardt.
Bir meteorit içindeki evrendebir kuazi kristalle,
doğal bir kuazi kristalle ilgilikanıt buldunuz.
Peki ama kuazi kristal nedir?
Kuazi kristal, var olması imkânsız diyedüşündüğümüz bir madde formu.
Yüzlerce yıl boyunca bunun mümkünolmadığını kanıtladığımıza inandık.
Ama bugün biliyoruz kiolması sadece mümkün değil
uzun zaman önce evrende oluşmuş.
Sandığımızdan çok uzun zaman önce.
Ama basit bir şeyle başlayalım.
Kristallerdüzenli bir dizilimi takip eder.
Tıpkı banyonuzun zeminindekifayanslar gibi.
-Tamam.-Sadece basit kareler.
Kare taşlar kusursuz biçimdebir araya gelir.
Ama beşli simetri olan pentagonlarda
hemen sıkıntıya girersiniz.
Biraz bu tarafa gelelim.
Ve...
Sorunun nereden çıkacağını görebiliyorum.
Evet, ne olduğunu gördün mü?
Bir boşluk oluşturduk.Şimdi bazı seçimler yapmamız gerek.
O boşluğu dolduramayacağız.
Bunu oraya ya da oraya koyabilirim
-ama bunu kapamak hiçbir şekilde...-Evet.
Atomlar boşluğu hiç sevmez.
Gerçek atomlarda boşluk oluşturmayabaşladığınız anda
sağa sola hareket ederekondan kurtulacaklardır.
Beşli simetri madde içinyasak olması meşhurdur.
Ama kuazi kristallerbundan daha karmaşık ve gizemlidir.
Görsel olaraknasıl olduklarını anlamak için
önce kuazi kristal dizilimine bakalım.
Bu masa üzerindeki döşemeiyi bir örnek olacaktır.
İnceleyecek olursan onun sadece ikiparça ve iki şekilden oluştuğunu görürsün.
Onlar tavuk.
Çocukların oynadığı puzzle'lara benziyor
ama arkasında yaratıcı matematik var.
Bu dizilim 1970'lerdeSör Roger Penrose tarafından keşfedildi.
SÖR ROGER PENROSE
Kendisi matematikçi ve bazen kozmologdur.
Çok şaşırtıcıama bir kuazi kristal dizilimi...
DARB-I-İMAM TAPINAĞIİSFAHAN, İRAN
...İran'ın İsfahan şehrindekibir tapınakta bulunabilir.
500 yıl önceki zanaatkârlar altındakimatematik prensiplerine dair
hiç bilgi sahibi olmadan
beşli simetrininimkânsız geometrisini çözmüş.
İşte oldu.
Şimdi seni uyarmam gerek...
Uyarı yerindeydi.
Evet, şimdi gerçekten deçok karmaşık oldu.
Detaylarla size işkence etmeyeceğimizkadar karmaşık.
Sadece bir örnek.
Sadece bir yirmi yüzlü yerinebir sürü yirmi yüzlümüz var.
Biz de "Belki bu yapıyı koruyan şeyonu sürekli dışarıya doğru
inşa etmektir." dedik.
Ama sorun çıktı.
Ama buradaki model sorunu çözdü.
Bu gerçek kuazi kristali temsil ediyor.
...sadece bu katmanı yapabilirsin...
Steinhardt doğada bir tane bulmak istedi.
Kamçatka'da saha çalışması yaptınız.
Bunun ilhamı teorik olarak...
Evet, ilham bu model oldu.
Çünkü bu modelin dediği şey:
"Şimdi atomların bu şekilde birbirinegeçenler gibi güçleri varsa
bu yapıyı oluşturmaktan başkaşansları yok."
Bu da beni hemen düşünmeye sevk etti.
"Acaba doğa insanlardan öncekuazi kristal yapmış olabilir mi?"
Ondan sonra da onlarca yıl sürecekdoğal kuazi kristal aramaları başladı.
Sonunda Floransa'da Luca Bindi adındabir minerolog bulduk.
LUCA BINDIFLORANSA ÜNİVERSİTESİ
Kendisinin müzesindeşeyin numunesi vardı...
Bir taşın. Karmaşık bir taşın.
İçinde de minik bir parçakuazi kristal vardı.
O parçayı inceleyerek
elimizdeki şeyin bir meteor parçasıolduğuna dair ipuçları bulduk.
Ama bunu ispatlamak için o taşınnereden geldiğini öğrenip
bunu ispatlayacak başka numunelerbulabilir miyiz diye bakmamız gerekti.
Böylece Paul Steinhardt ve Luca Bindi
Rusya'nın en doğu ucuna,Bering Boğazı yakınlarına
bir keşif gezisine gittiler.
Kırmızı işaret meteor parçalarınınolduğu yeri gösteriyor.
Onları Listvenitovyi adlıadını kimsenin duymadığı
bir derenin yanında bulmuşlar.
Keşif gezisinde uzun yıllar önceilk numuneyi bulan
asıl Rus jeoloji ekibininüyeleri de vardı.
Pek ayak basılmamış arazilerden geçtiler
bu da Paul Steinhardt içintuhaf bir durumdu çünkü
kendisinin açık hava tecrübesi PrincetonÜniversitesi bahçesinden öteye geçmiyordu.
Sivrisinek sürüleri ona işkence etti.
Burada kendisiniyüzünde cibinlikle görüyoruz.
Uykusu da düzensizdi.
Ayılar orada sadece kâbuslarında değilgerçekte de karşısına çıktı.
Meteor parçalarını bulmak için yaptıklarızahmetli çalışmanın karşılığını aldılar.
İlk bulgular üzerindeki araştırmalarıumut verici.
İşte Bindi ve Steinhardt'ın kutlayacaklarıbir şey oldu
gerçi henüz kuazi kristallerinolup olmadığını bilemezlerdi.
X-ray difraksiyon kalıplarıyeni bulunan numunelerde
yasaklı beşli simetrinin olduğunugösterdi.
Yani meteorun içindekuazi kristaller olduğunun kanıtını.
Bunu gördüğünüz zamankihislerinizi tarif edebilir misiniz?
Sanırım benim için her şey...Zaman durmuş gibiydi.
Şey...
Bu görüntüyü görmekaklıma hemen şunu getirdi:
Onlarca yıldır başarmak içinçabaladığımız her şeyi
artık başarmıştık.
Ayrıca bu kuazi kristalin
sadece doğada değil,uzayda oluştuğunu anlamıştık.
METEOR ARAŞTIRMALARI MERKEZİ
Gizemli konuları geride bırakıp
dikkatimizi karşımıza çıkandaha orta karar taşlara verdik.
Burada yapışan paspaslar var.
Arizona Devlet Üniversitesindedevasa bir koleksiyon var.
Dışarıdan getirdiğimiz topraktemiz kasaya girecek.
LAURENCE GARVIEARIZONA DEVLET ÜNİVERSİTESİ
Ama çılgın hikâyeler bizi bekliyor.
İçeri girdiğimizde,
ayağınızdaki toprağı temizlemek içinmutlaka oraya basın.
Tamam.
Küratör Laurence Garviebizlere rehberlik etti.
Dışarıdan temiz hava gelmesi içinburada pozitif basınç var.
-Temizlediniz mi? Güzel.-Evet.
Kamera sürekli çekim yapıyor.Kameraya gülümseyin, el sallayın.
Ama burada asıl önemli olan,
böyle bir meteor tesisindeolduğumuz zaman,
meteorları olabildiğince temiz tutmaktır.
Aslında geneldekendimizi temiz tutmayı düşünürüz.
Burada parmaklarımızdaki yağlarınumunelere bulaştırmamaya çalışıyoruz.
O yüzden lütfen eldiven takar mısınız?Ben de takacağım.
Bunu yapıyoruzçünkü size bir şey göstermek istiyorum.
En mükemmel meteorlardan biri.Sadece birkaç hafta önce düştü.
Hatta Kosta Rika'ya düştü.
Ve bu tamamenorganik bileşenlerle dolu bir meteor.
Biliyorsunuz bu çok önemli.
Çünkü bu bize güneş sistemimizin tarihi
ve güneş sistemimizdeki hayatın oluşumuylailgili bilgi verecek.
Şimdi, numuneler buradaki özel kabinlerde.
Bunlar nitrojen kabinleri.
Tamam mı? Elimizde nitrojen var.Kuru nitrojen.
İşte önemli olan bu: Kuru nitrojenkabinlere konuyor.
Bunu açtığım zaman nitrojeninkabinlere konma sesini duyabilirsin.
Bu meteorlar artık korunuyor.
Üzerlerine su gelmiyor. Oksijen gelmiyor.
Şu anda elimizde olan en iyi koruma bu.
Bu tıslama sesi ondan mı geliyor?
Tıslama sesi ondan geliyor.
Bir örnek verecek olursak...
...işte en inanılmaz meteorlardan biri.
İşte. Ona ne dendiğini gördün mü?
"Köpek Kulübesi."
Şimdi sadece...
İşte.
Eklemem gerek. Bunu düşürmeyin.
-Çalışırım. Tamam.-Lütfen düşürmeyin.
Bu taş birkaç hafta önceKosta Rika'ya düştü.
Bu da içinde köpeğin uyuduğu
bir köpek kulübesini delip geçmiş.
-Köpeğe bir şey olmamıştır umarım.-Onu birkaç milimetreyle ıskalayıp
hemen yanında yere saplanmış.
Bunu özel kılan şeyse,
üzerine yapışık köpek kılları olması.
Yok canım.
Bunu inanılmaz yapan şeyse
onu kokladığınızda...
...içindeki organik bileşenlerinkokusunu alabiliyor olmanız.
Bunlar 4,5 milyar yıllık bileşenler.
Eski bir gezegende oluşmuşlar...
Artık var olmayan bir gezegende.
Sonra da bu taşın içine sıkışıp
dört milyar yıl boyunca o asteroitkuşağında kalmışlar.
Sonra bir sebepleasteroit kuşağından kopup
Kosta Rika'ya düşmüş
şimdi de buradaki meteor kasamızda.
Bu koku ne? Sanki şey gibi...
Aslında bilmiyoruzama düşündüğümüze göre o...
Naftalin gibi... Ya da ona benzer bir şey.
O bileşene benzer bir şey.
Solvent gibi bir şey mi?
Evet, birazcık. Birazcık.
Yine dokunmak istemiyorsanızbunu geri kaldırıyorum.
-Hayır, ben...-Peki neden... Bu arada
kırmızılık köpek kulübesinin çatısından.
Beyaz da zemininden.
Peki köpek anında
göklerden bir ziyaretçisiningeldiğini fark etti mi?
Etmedi ama şaşırtıcı olan
insanların, kokuları yüzünden meteoraratmak için köpekleri kullanmaları.
O kokuyu bulacak şekildeeğitilebiliyorlar.
Bunu geri koyalım.
Bu, Jiquipilco bölgesindenToluca demiri.
İşte, bunu deneyin.
Ayağınıza düşürmeyin kırılır.
Tanrı aşkına.
Yani sanırım bunun ağırlığı...
Bilemedim... 30 ya da 40 kilo olmalı.Sadece bir taş.
Bu saf demir cevheri mi?
Saf demir ama nikelle zenginleşmiş demir.
-Alayım. Düşürmeyelim.-Size vereyim.
Mesela TV'de hiç görünmeyeninanılmaz bir olay da
işte bu maddelerdir. Tektitler.
Buradakiler de...Dünya'ya bir çarpma olmuştu.
Dünya'nın yüzeyindenbüyük parçalar eritti.
Mesela bu olayda birkaç binkilometrekarelik alan.
Neredeyse anında eridi.
Sonra da o çarpmanın etkisi
bu malzemeleri Dünya'nınüçte birine dağıttı.
Bu ne zaman oldu?
Bize göre... Yaklaşık 750 bin yıl önceolduğunu hesapladık.
Bu aslında çok uzun zaman önce
ama jeolojik zaman dönemine göredaha dün oldu.
-Bu çok yakında olmuş bir olay.-Cam mı bu?
Bu sadece... Bu nedir böyle?Dinlersen...
Bu sadece cam ama uzaydan gelme cam değil.
Bu, tüm bu materyallerin eritildiğiDünya'dan.
Bunlar erimişve Dünya'nın dört bir yanına yayılmış.
Bu malzemeyi Güneydoğu Asya'da,Filipinler'de,
Endonezya'da, ta Avustralya'ya kadarbulabilirsiniz.
Oradan da Antarktika'ya kadar.
Yani bu çok büyük bir olaydı.
Şu şekillere bakın.Bunlar bize ne anlatıyor, biliyor musunuz?
İşte bunlar bize bu maddenin püskürtülüphavada katılaştığını anlatıyor.
Bu şey düştüğünde orada olsaydık
bu bizim sonumuz mu olurdu?
Her şeyin sonu olurdu.
Yani dediğim,birkaç bin kilometrekarelik alan...
Onun altındaki her şeybir anda cama dönüştü.
Yani, evet, orada oturmuş çayınızıyudumlarken
cama dönüşürdünüz. Her şey dönüşürdü.
Karanlık dünyalardan gelentüm bu taşların
kendine has öyküsü var.
Tarih boyunca meteorlarinsanların hayal gücünü etkiledi.
Cep telefonunu ışığı kadarbasit bir şey bile
bu uzaklardan gelen bu yolcularıngüzelliğini ortaya çıkarıyor.
Burada olan şey...
Arizona, Tempe'dekiaynı Meteor Araştırmaları Merkezinde
Dr. Meenakshi Wadhwa'yla buluşuyoruz.
Kendisi meteorlar konusundakien önemli bilim uzmanlarından biri.
40 bin çeşit meteor var.
MEENAKSHI WADHWAGEZEGEN UZMANI
-Barbara Hepworth'tan bir heykel de var.-Evet. Aynen.
Bunlar, burada yaptığımız çalışmalar içininanılmaz kaynaklar.
DİĞER DÜNYALARIN ELÇİLERİ
Nedir bu?
Şu gördüğünüz yuvarlak obje,
o ufak bir...
Onu ufak bir damla olarakdüşünebilirsiniz.
Güneş sistemininen eski zamanlarında bile varmış.
4,5 milyar yıl kadar önce.
Bunlar gezegenlerin oluşmaya başlamasındanönce mi?
Evet. Bu daha sadecegaz ve tozlar varken varmış.
Başka bir şey yoktu. Gezegenler yoktu,Dünya yoktu, hiçbir şey yoktu.
Ve bunlar...
Bunlar ateş yağmurlarının damlaları olarakdüşünülüyordu.
Şeyden... İşte o nebuladan çıkıpkatılaşıyorlarmış.
O gaz ve toz bulutu.
Muhtemelen güneş sistemimizinen başlarında
meydana gelenbazı şok süreçleriyle alakalı.
O şokların nereden geldiğini bilmiyoruz
ama onların bugün de meydana gelengüneş sistemlerinde olanlarla
aynı tür süreçler olduğunu düşünüyoruz.
Orada hangi elementleri buluyoruz?
Evet, gördüğünüz şey...
Şu gördüğünüz çok güzelvitray cam deseni var ya...
İşte olivin denen bir mineral o.
Ve bu da şey... Bunu çevirirsem...
Bu minerallerin arasındanböyle bir ışık geçirirseniz
polarize...Işığı polarize etmiş olursunuz.
Mineralin kendisi de
ışığı belli yönlerden kesiyor.
O yüzden de bu parlamayısonra da kararmayı görüyorsunuz.
Çok güzel bir vitraylı cam gibi.
-Sanırım bu biraz... Evet.-Çok harika.
İşte bir dilim.
Kariyerimin başlangıcında meteorlarıincelerken
ilk baktığım ince Mars numunesininta kendisi.
Bu beni çok heyecanlandırmıştı.
Çok tanıdık görünüyorduama tamamen başka bir dünyadan gelmişti.
Bu taşın Mars'tan geldiğini biliyoruzçünkü içinde Mars atmosferinin
aynı yapısına sahip gazlar var.
Bu taştan bir parça alıp ısıttığınızda
bu gazlar serbest kalıyor ve o zaman gazınyapısı ortaya çıkıyor.
Ve bu gaz da
Mars'taki uzay aracını kullanarakölçtüklerimizin tıpatıp aynısı.
-İnanılmaz.-Evet, inanılmaz.
Carl Sagan yıldız tozundanyapılmışız derken haklı mıydı?
Hepimiz kesinlikle yıldız tozuyuz.
Yani bedenimizde bulunan her element
buraya gelmeden öncediğer yıldızlarda sentezlenmiştir.
Yani evet, hepimiz yıldız tozuyuz.
-Netice olarak.-Çok güzel bir düşünce.
Evet.
Bu an, tüm filmin çekimleri boyunca
karşı koyamadığım tek yerdi.
Kamera arkasından müdahale etmem gerekti.
Sanırım ben yıldız tozu değilim.Bavaryalıyım.
Evet, bu özel malzemeden yapılma.
Evet. Doğru.
Yolculuğumuz bizi alıp
Dünya'da ateş toplarınındüştüğü yerlere götürdü.
RAMGARH KRATERİRAJASTHAN, HİNDİSTAN
Hayat uzaydan mı geldi öğrenmek istedik.
Burası Hindistan, Rajasthan'dakiçapı dört kilometre olan Ramgarh Krateri.
Uzaydan direkt göze batıyor
ama yerdeyken kraterin içinde olduğunuzufark etmiyorsunuz.
Ancak buraya onuncu yüzyıldan beriHindu tapınakları yapılıyor.
Acaba meteorlardaki organik maddeler
gezegenimizdeki hayatın bileşenlerinisağlamış olabilir mi diye merak ediyorduk.
Profesör Nita Sahai'ninuzmanlığına başvurduk.
Kendisi kimyada biyolojiyegeçiş konusunu araştırıyor.
Burada meteor çarpmasıyla oluşan
devasa kraterin içindeyiz.
Karbon içerikli olup olmadığını bilmiyoruz
ama karbon içerikli meteorlarda
birçok organik moleküller olduğunubiliyoruz.
Hayatın yapı taşlarını temsil edebilecekolanlar hangileridir?
Aslında hayatın tüm yapı taşlarımeteorlarda bulunur.
NITA SAHAIJEOKİMYACI
Proteinleri oluşturan amino asitler,
hücre zarlarını oluşturan lipit moleküller
ve inanılmaz ama şeker olan riboz.
Ben bunu çok şaşırtıcı buluyorum.
Şekerleri ve proteinleri oluşturan şeylerimeteorlarda bulabiliyorsunuz.
Doğru.
Onlar mineraller gibi jeolojik olarak mıoluşuyor yoksa...
Mineral gibi değiller. Mantık olarak onlarorganik moleküller
ve mineraller organik değil
ama onların oluşumları muhtemelen
organik moleküllerin mineral yüzeyleriyleiletişime geçmesiyle olmuştur.
Mesela tıpkı meteorlarınyüzeyinde bulunanlar gibi
yıldızlar arası taneciklerinüzerinde bulunanlar.
Ama yine de tüm bu maddelerin olmasıyla
hayatın başlangıcı arasındabüyük bir adım var.
-Doğru.-Peki bize ne lazım?
Sanırım bunları içine koyacak bir kap
ve bir de ısı kaynağı mı?
Evet. Yapılması gerekenbu basit yapı taşlarını
polimerleştirerekdaha büyük zincirler oluşturmaktır
çünkü uzun zincirlerin katlanıpdaha fonksiyonel olma yeteneği vardır.
Panspermi fikri için ne düşünüyorsunuz?
Hayatın tüm evrene dağılması fikri.
Yani canlı organizmalarındış uzaydaki yüksek ısı
ve radyasyonlarda sağ kalması olası mı?
Aslında DNA oldukça dayanıklı bir şey.
Ve uzayda sağ kalmak da mümkün.
Tam bir organizma bilespor gibi bir hâlde sağ kalabilir.
Dünya'nın çok derinliklerinekazı yapanlar var.
Birkaç kilometre aşağıda bile
muhtemelen milyonlarca yıldır oradayaşaya bakteriler buluyorlar.
Bir tür yavaşlatılmış hayat biçimindesağ kalıyorlar.
Sizce rahipler tapınaklarınıneden buraya yapmıştır?
Bu da Shiva'ya adanmıştır.
Yani gerçek olamayacak kadar güzel,bir meteor kraterinin zeminine yapılmış.
Bu tapınağın Shiva ve Parvati'yeadanmış olması çok ilginç.
Aynı zamanda yaradılışı temsil edentantrik bir tapınak.
Shiva aynı zamanda yok etme tanrısıdır.
Hindu mitolojisindeevrenin yaradılış
ve yok oluş döngüsü içinde olduğufikri vardır.
Ve buna uygun olarak da bir meteorunyarattığı krater içinde.
Bu çarpma hem hayatı yok edebilir,
ama aynı zamanda hayatın başlangıcı olan
organik molekülleri de getirebilir.
Bu da orada bulunanbir şaman tarafından teyit edilmişti.
İnsanlık bir savaş ya dameteor yüzünden yok olursa
hayat burada, bu krater gölündekendini yeniden yaratacak.
En büyük ateş topunun düştüğü yeregitmemiz gerekiyordu.
Meksika'da Yucatán Yarım Adası körfezinde
telaffuz edilemez adı olan bir yer.
CHICXULUB PUERTOMEKSİKA
Burası gezegenimizin hayal edilemezbir felaket yaşadığı bir yer.
Uzaydan buraya düşen şeyin
muhtemelen Hiroşima'ya düşeninyüz belki de bin milyon katı
atom bombası gücündeydi.
Burada onu hatırlatan hiçbir şey yok.
Sadece her şeyin üzerine ağırlığı çökenbir sıkıntı var.
Chicxulub o kadar unutulmuşbir sahil kasabası ki ağlayasınız geliyor.
Buradaki köpekler degezegenin her yerindeki köpekler gibi
burada olan olay yüzünden
tüm canlı türlerininyüzde 75'inin yok olduğunu
anlayamayacak kadar ahmaklar.
Dinozorlar sadece yerel müzede sağ kalmış.
Gözerini insanlar yapmış.Hiçbir şeyi tanımıyorlar.
Sadece ayak izleri gerçek
ama panik hâlinde değil sallana sallanayürüdüklerini gösteriyor.
Her şeyin bir anda ölmesihiç umurlarında olmamış.
Bu kimsenin bilmediği yer
Dünya tarihininen büyük jeolojik felaketinin merkezi.
Bu olay gezegendeki hayatın gidişatınıgeri döndürülemez biçimde değiştirdi.
66 milyon yıl kadar önce
muhtemelen on kilometre genişliğindebir asteroit
saniyede 20 kilometre hızlaDünya'ya doğru geldi.
Çarpmanın gücü öylesine yüksekti ki
30 kilometre derinliğinde bir çukur açtı.
Ortaya çıkan krater
denize doğru 100, karaya doğru100 kilometre uzanıyor
ve çarpmanın etkisiyle kabukta oluşanısılar o kadar yüksekti ki
hem yer kabuğunu hem de meteorun kendisinieritip yok etti.
11 şiddetinde depremler oldu.
Bu tarihte olan tüm depremlerinyüz katıdır.
Devasa tsunami,100 metre yüksekliğinde dalgalar
uzak okyanusların sahillerini yıkıp geçti
geniş bir toz tabakası,erimiş damlacıklar ve gazlar
atmosfere doğru yükseldi
bazıları yer çekiminden kurtulupuzaya çıkabilecek kadar hızlıydı.
O erimiş damlacıklar 3.000 kilometrelikbir alana yağmur olarak yağdı.
Düştüğü yerde yangınlar çıkardı.
Filmlerde gösterilme biçimlerinebayılıyorum.
DİNOZORLARIN SON GÜNÜ
Çarpma alanından 800 kilometre uzakta
ışık o kadar güçlüydü ki
Alamosaurus'un cildisanki şeffafmış gibi görünüyordu...
...ve gölgelerinin yerdekalıcı iz bırakmasına sebep oluyordu.
Kavurucu ışık gözlerini kızartıyordu.
Artık üzerlerine gelen şeyigöremiyorlar
ama hissedebiliyorlardı.
Memeliler kurtuldu
ve yeni ekolojik fırsatların sunduğuavantajlardan yararlandılar.
Bu büyük çarpma olmasa muhtemelenbiz homo sapienler
bir tür olarak burada bulunamazdık.
1970'lere kadar kimsebir çarpma krateri olduğunu bilmiyordu.
Yer çekimi anormallikleri ve sondajverileri yapı ve büyüklüğünü ortaya koydu.
Yüzeyden görülen tek hâli
obruk denen gizemli su çukurlarıhalkalarıdır.
Bunlar çarpmanın jeolojik yankılarıdır.
Yucatán Yarımadası'nda nehir vegöl olmadığı için,
bu su çukurlarıMayaların dikkatini çekmişti.
Obruklar olmadan
Chichén Itzá'nın bu kültürel merkezihiç inşa edilemezdi.
KUKULCÁN PİRAMİDİCHICHÉN ITZÁ
Yazma sistemi olan gelişmiş bir kültüroluşturdular.
Astronomileri, piramit ve tapınak olarakyaptıkları devasa mimarileri vardı.
Teleskoplar yokkenrasathane bile yaptılar.
Gök cisimlerinin yerlerini takip ettiler.
Takvimleri bu tarihi dönemdeki her şeydendaha doğruydu.
Mayalar ölüm ve ahiret konularınabüyük hayranlık duyuyordu.
İnançlarında dokuz yer altı dünyasıve 13 cennet vardı.
O yer altı dünyalarınınbazılarını görmek için,
yakındaki bir obruğun dibine indik.
FÁTIMA TEC POOLMAĞARA ARKEOLOĞU
Mağara uzmanı ve arkeolog olanFátima Tec Pool
bizi yağmur tanrısınınevlerinden birine götürdü.
Bu obruk yakın zamana kadarbilinmiyordu.
Söylesene, Fátima, obruk,
bu mağarayla, Mayaların ayinve inançları arasındaki bağlantı nedir?
Burası ilginç çünkü burada
su ve mağara konseptlerininnasıl birleştiğini görüyorsunuz.
Mayaların bu alanları ayinler içinkullandığını da.
İçeride, Mayaların bu kutsal duvarlardangeçmek için burada hac ziyaretleri
yaptıklarını düşündürenduvarları görebilirsiniz.
-Girebilir miyiz?-Tabii ki. Hadi.
Mağaralar yer altı dünyasınıngirişleri olarak kabul edilirdi.
Mağaranın doğal biçimini kullanarakinsan kemiklerini
törensel olarakburaya bıraktıklarını görüyoruz.
Muhtemelen bir Maya ailesinin atası.
-Onlar hangi çağdan?-Muhtemelen klasik öncesi dönem.
Bu geçidi de görüyoruz.
Bizi yer altı dünyasınındaha derinlerine götürüyor.
Başka ilginç bir şey daha var.
Bir insan parmak kemiği.
Duvarın bu kısmına konmuş.
Yakından bakarsanız muhtemelen duvarakonmadan önce yapılan bir işlemden kalan
külleri görebilirsiniz.
İnsanların yer altı dünyasına,tanrıların evine girmesi
güvenli mi acaba?
Evet, elbette.
Ziyaretimizi Meksika'nınÖlüler Günü'ne denk getirdik.
Ölüm, Mayalar için bir takıntıydı.
Sadece kafataslarından oluşansonsuz duvar süsleri var.
Mérida, merkez mezarlığı.
Hepsi Chicxulub kraterinin çevresinde.
Ölüler mezarlarından çıkıpyaşayanlara katılıyor.
CASTEL GANDOLFO PARKIPAPANIN YAZLIK EVİ
Papanın Castel Gandolfo'daki
yazlık evinin huzur dolu parkındayız.
Ama burada ciddibilimsel çalışmalar yapılıyor.
Fotoğrafik yıldız haritasıyla meşhurbir astronomi rasathanesi var.
Evin hemen yanında heybetli birvolkanik krater olan Albano Gölü var.
Rasathanenin müdürü BiraderGuy Consolmagno adında bir cizvit.
BİRADER GUY CONSOLMAGNO, SJGEZEGEN BİLİM UZMANI
Kendisi gök taşı biliminin önde gelenalimlerinden.
Birader Guy, Vatikan Rasathanesinintam merkezinde
bu harika meteor koleksiyonu var.
Harika bir tarihi koleksiyon.
Bence kesinlikle öyle.
Bunlar yaklaşık 30 yıldırüzerinde çalıştığım şeyler.
Başta buraya gelme sebebiniz bu muydu?
Buraya gelmeyi ben seçmedim.
Bunu bağlılık yemini altında yaptım.
Bilim uzmanıydım sonra cizvitlere katıldım
ve belki Georgetown gibi bir okuldaders veririm diye düşündüm.
Ama itaat yeminimle bana Roma'ya gelmemi,
korkunç yemekler yememi vebu zavallı manzaraya bakmamı emrettiler.
Ve evet, bin meteorluk bir koleksiyon var.
Meteorların burada olduğunu bilmiyorlardı.
Uzmanlık alanımın meteorlar olduğunubilmiyorlardı.
Bu durum o ilahi tesadüflerden biriydi.
Meteorlarımızın olması muhteşem bir şey.
Dünya'da gelip bizi ziyaret edendış uzaya ait parçalar var.
Onların Dünya'ya ait olmadığınısöyleyebiliyoruz.
Kimyasal olarakfarklı maddelerden yapıldıklarını
ve 4,5 milyar yıl önceoluştuklarını söyleyebiliyoruz.
Bunları anlama yeteneğimizin olması bile
başlı başına bir mucize.
O zaman hayatın evrende başka bir yerdeolduğu, Dünya'daki hayatın
başka bir yerde başladığısize mantıklı geliyor.
Mümkündür. Bilemiyorum.Elimde veri yok.
İnsanlar bazen bana soruyor.
Evrende başka bir yerde hayat olduğunainanıyor muyum.
Bence bunu sormanın doğru yolu da bu.
Bu bir inanç meselesi.Verilere sahip değilim.
Ama bana bir bilim uzmanı olarak gelip de
hayat aramak içinkaynağa ihtiyacım var deseniz
ve elinizde güzel bir proje olsa ben desize "Hadi araştırın" derdim.
Öte yandan bana uçan dairelerden inmiş
minik yeşil adamları araştırmak istiyorumdeseniz
o zaman dinleyeceğimden emin değilim.
Peki yeşil adamlar Dünya'ya gelseonları vaftiz eder misiniz?
Sadece isterlerse.
Birader Guy tarihsel teleskobunugörmemiz için bizi davet etti.
...bizden tüm gökyüzünün fotoğrafını çekip
fotoğrafik bir atlas hazırlamamız istendi.
Neden tarih boyuncave tüm dünyada insanlar
cennetin hep yukarıda olduğunu düşündü?
Bilmiyorum ama kesinlikle doğru.
Yani "gökyüzü" ve "cennet"in
aynı kelime olduğu bir sürü dil var.
Tek düşünebildiğim...
Belki bir profesyoneldaha iyi bir cevap verebilir.
Tek düşünebildiğim, yıldızların size
bir tanrıyla karşılaşmak içinkendinizi hazır hissetmenizi sağlayacak
duyguları ve hisleri veriyor olduğu.
Bugün bir kayan yıldız gördüğünüzde
bu sizin için enteresan bir bilimselgerçek miydi yoksa şaşırıp kaldınız mı?
Evet... İkisi birden.
Doğrusu bilimden anlamamdaha çok şaşırmamı sağlıyor.
"Bu çok güzel bir ışıkmış." demekle
şöyle demek arasında fark var:
"Şu ışığı yaratan elementleri biliyorum.
Neden o renk olduğunu biliyorum.
Bundan ne öğrenebileceğimi biliyorum.
Umarım bir kamera çekmiştir.Böylece ölçüm yapabilirim.
Sadece "Bu ne güzelmiş" demem.
'Bu bana kuyruklu yıldız tozuyla ilgilibir şey söylüyor.'
Bir toz bulutu, dünyanın üzerinegittiği yıldızı terk etti
ve araç camınıza vuran kar taneleri gibi
bu da atmosferimize vuran ışık"
Bütün bunlar eğlenceyi kaçırmıyor,eğlenceye ek oluyor.
Bu da insanınaklına farklı bilgi düzeylerini getiriyor.
Mantıklı ve şair.Hayalci ve entelektüel.
Bana göre siz aynı düşünce süreçlerinibir araya getiriyorsunuz...
Evren gibi çok geniş olanve ruh gibi çok özel olan konularla
tam anlamıyla başa çıkabilmek için.
Biri olmadan diğeri olmaz.
Bilim yapabilmek için...
O şaşkınlık, hayranlık hissi olmadan
bilimle ilgili çalışmalar yapamazsınız.
Yaradılışı tecrübe etmeden
yaratıcı tanrıya inanamazsınız.
Yoksa inanmanın amacı nedir?
70'lerde üniversite öğrencisiykenWest Kuyruklu Yıldızı'nı
gördüğünüzü anlatmıştınız.
Ve şöyle dediniz, "Etkileyici miydi?Hayır, korkutucuydu."
Sizi çok sarstığını söylediniz. Neden?
Gök yüzünde bir kuyruklu yıldız vardı.
Fotoğraflarda gördüğünüzkuyruklu yıldızlara benziyordu.
Sadece fotoğraflarda olacağınıdüşündüğünüz bir şeye benziyordu.
Ve oraya ait değildi.
Büyüktü ve korkutucuydu.
Ve dün orada yoktu. "Neler oluyor?"
O zaman antik toplulukların neden kuyrukluyıldızlara bakıp da
onu korkunç ve farklı şeylerin habercisiolarak algıladıklarını görüyorsunuz.
Peki NASA teleskoplarıDünya'ya yaklaşmış ve çok tehlikeli
bir nesnenin varlığını tespit edersekilisenin tepkisi ne olur?
Dürüst olmak gerekirse dua edeceğiz.Başka ne yapılabilir?
DERİN DARBE
Bir filmden bir parça göstermek istiyorum.
Bu filmde fiziksel ve varoluşsal korkular
seyircilerin görmekistediği türden korkular.
Bu çok güzel yapılmış.
Birader Guy'ın dualarının yanı sıra
zaten uygulamada olan önlemler de var.
Şu anda Pan-STARRS'dayız...
PAN-STARRS RASATHANESİHAWAII, HALEAKALA
...Panoramik Gözlem Teleskobuve Hızlı Yanıt Sistemi.
Hawaii'nin Maui adasında bulunuyor.
Tamam, fren açıldı.
DONNA ROHRERPAN-STARRS TELESKOP TEKNİSYENİ
Herkes çekilsin. İndiriyorum.
Teleskoplardan birinin bakımı yapılıyor.
Sanırım bunu yapacağız, ha?
-Evet. Deneyeceğim.-Tamam.
PAN-STARRS OPERASYON MERKEZİ
Dr. Joanna Bulger'a bir anlamda...
JOANNA BULGERASTRONOMİ ENSTİTÜSÜ, HAWAII
...insanlığı koruma göreviverilmiş vaziyette.
Meslektaşı Dr. Mark Willman'a da öyle.
Onun yüzüne bakmak bilebize önemli bir miktar güven veriyor.
MARK WILLMANASTRONOMİ ENSTİTÜSÜ, HAWAII
Gece nöbetlerine dâhil olmamızaizin verdiler.
-İyi akşamlar.-Clive, selam.
-Sizi buldum. Gece bekçileri.-Nasıl gidiyor?
-Buyurun. Oturun.-Oturun.
Bizi kötü niyetli olabilecekuzay taşlarından korumaya çalışıyorsunuz.
Sadece gözlem yapıyordukama kapatmamız gerekti
çünkü nem çok arttı.
Şimdi yüzde 90'dayız
ve aynayı korumak için85'te kapatmamız gerekiyor.
Aynada buhar olmasını istemeyiz.
Teleskoptaki kontrol devreleriylenasıl iletişim kuruyorsunuz?
Oh, şey...Kontrol devreleri biziz.
Tepede kimse yok. Uzaktan izliyoruz.
En tepeye kadar çıkmakartık eski usul oldu.
Üç bin metre yüksekte.
Burası 600 metre. Çok daha konforlu.
Peki neler var?
Yani sanıyorum bu ekrangece gökyüzünü gösteriyor.
Evet, gökyüzü haritası.
Zirve noktasını görüyorsunuz.
Tam tepemiz. Teleskop da burada.
İzleyeceğimiz hedef buydu.
Yaklaşık 60 görüntü alıyoruz
ve gökyüzündeki aynı noktadan dadört görüntümüz var.
Yani elimizde dört karelikminik bir film var.
O şekilde hareket eden hedefleriseçebiliyoruz.
Dünya'daki en büyükkameralara sahipsiniz.
-Doğru mu?-Evet.
Benim kameram 12 megapiksel.
-12 megapiksel.-Sizin kameranız nasıl?
Bizimki bir milyar megapikselden büyük.
Yani onun gibi bir
normal kullanıcı kamerasındançok daha büyük.
Bu görüntüde neler oluyor?
-Bu piksel diziliminin kendisi mi?-Evet, aynen.
Bu bizim çektiğimiz ham görüntü.
Bu 45 saniyelik pozlama.
Kameranın boyutunu görebilirsiniz.
Yani bu... Biz...Üç açılı bir görüş alanımız var.
Bu da gökyüzündeyaklaşık yedi derecekare demek.
Kameranın kendisi de sekize sekizadreslenebilir CCD'nin
bir araya getirilmesiyle oluşturulmuş.
Yani siz...Bu görüntülerden birine tıklayabiliriz.
-Buradakine.-O nedir?
-Meteor mu o?-Bu mu?
Hayır. Bunlar görüş alanımızdayakaladığımız iki uydu.
Bu çok tatmin edicibir iş çünkü...
Dinozorlar gibi yok olmak istemiyoruz
o yüzden de bu şeylerisürekli gözaltında tutuyoruz.
Gerçi büyük bir meteorun yakınzamanda çarpma ihtimali çok düşük.
Ama er ya da geç büyük bir tane gelecek.
Biz de onu izliyoruz.
Burada her zaman gece vardiyasında
biri olduğunu bilirsemdaha rahat uyuyorum.
Buraya doğru gelen gök taşlarınıgözlüyorlar. Harika bir şey.
Yılın 365 günü.Her gece.
Teşekkür ederiz.Bizi koruduğunuz için teşekkürler.
-Bir şey değil. Bizim için ayrıcalıktır.-Evet.
Gece çekilen gökyüzü fotoğraflarıDr. Rob Weryk tarafından inceleniyor.
ROB WERYKASTRONOMİ ENSTİTÜSÜ, HAWAII
Kendisi Kanadalı bir gezegen savunmasıaraştırmacısı.
Teleskoplara ilk kez geldiğinizeinanamıyorum.
Normalde veri analizleri veadayların incelenmesi üzerinde çalışırım.
Buraya gelip teleskobu görme şansıelde etmek çok güzel.
Daha önce hiç tanımadığınızkardeşinizi görmek gibi bir şey mi?
Doğru. Evet.
Gece sonunda1,5 saatlik süre için açtılar.
Bu sabah verileri inceleme imkânımız oldu.
Altı yeni aday obje buldum.
"Biz" dediğin "ben" oluyor.Onları sen buldun.
Evet ama bu cidden de birtakım çalışması.
Ama değerlendiren benim, o yüzden de...
Bulduğunuz en enteresan obje hangisi?
Bulduğumuz en ilginç objeye'Oumuamua adını verdik.
O aslında ilk yıldızlar arasıkuyruklu yıldız.
Bizim güneş sistemimizin dışından gelenbir kuyruklu yıldız.
İlk kez böyle bir obje görüyoruz. Evet.
'Oumuamua mı?
'Oumuamua.Aslen Hawaiice bir kelime.
"Uzaktan gelen ilk elçi" demek.
Peki.
Aslında iki adımlı bir süreç.
Bilgisayar yazılımı mükemmel değil hâlâelle kontrol gerekiyor.
Ben de orada devreye giriyorum.
Asli işimgeceleri olan bulguları incelemek.
Gerçek olanlar,
ya bir dizi nokta ya daiz bırakan objeler olarak görülüyor.
Bunu ilk gören siz misiniz?
Evet. Gözlemciler veri toplarken
dünya üzerinde bunları görüpinceleyen ilk kişi benim.
Ve Dünya için tehlikeli bir durum varsa
bunu bildirdiğim zaman alarm çalar.
Çalan alarm doğruca NASA'nın
Gezegen SavunmaKoordinasyon Ofisine gider.
Onun varlığını çok az kişi bilir.
GEZEGEN SAVUNMAKOORDİNASYON OFİSİ
Buranın sorumlusu bir astronom olanDr. Kelly Fast'tir.
KELLY FASTASTRONOM
Asteroitleri güneş sisteminin
haşereleri olarak tanımladığınızı duydum.
Onlara neden öyle diyorsunuz?
Astronomlar asteroit dışındabir şeylere baktığında...
Hedeflerine bakıyor olabilirler
ve asteroitler de baktıkları şeyher neyse onu bozacaktır.
Yani bakış açısına göre başka bir şeyebakıyorsanız
onlar güneş sisteminin haşeresi oluyor.
NASA'daki bakış açımızdansa,
bilim ve uzay gemisi için muhteşemler.
Ama tabii onlarıgözaltında tutmayı da istiyoruz
çünkü iki şeyin aynı anda iki yerdebulunması hiçbir zaman iyi değildir.
O yüzden Dünya belli bir yerde olduğundaonun yörüngesiyle
ilgilenip ilgilenmeyeceklerinibilmek istiyoruz.
Dünya'nın atmosferinesürekli çarpan tozlar var.
Kayan yıldızlar görüyoruz.
Onlar yanarak atmosfere giren tozlar.
Ama işler büyüyünce,
yani asteroit boyutlarına çıktığınızda
Dünya'nın atmosferi bir şeyleri yakmakiçin çok harika bir yer
ama sonunda ona da çok büyük gelenşeyler olacaktır.
Chelyabinsk, 20 metrelik meteor.Büyük bir yıkım oldu.
Tunguska, Sibriya, 1908'de.
O da muhtemelen40 metrelik bir asteroitti.
TUNGUSKA, SİBİRYA, 1908
Patlamada 80 milyon ağaçdümdüz oldu.
Ama bir parça asteroit bile bulunamadı.
Peki savunma? Üzerimize gelenkocaman bir şey varsa ne yapacağız?
Bu konuda ne yapabiliriz?
En iyi savunma hazırlıktır.
Onları ilk olarak bulmak...
Onları bulana kadar nasılsavunma yapacağınızı bilemiyorsunuz.
Yapacağımız ilk iş budur.
Bu da yerden yapılan gözlemlerlemümkün oluyor.
Bunu şey gibi düşünürseniz:
Güneş elinizde,
Dünya ve diğer gezegenlerGüneş'in etrafında dönüyor.
Sanki yarış pistindeymiş gibi.
Sonra da yarış pistinde Güneş'in etrafındadönen tüm asteroitler var.
Onların bir araya geldiğibirçok zaman oluyor.
Hatta sıklıkla "yakınlaşma" dediğimizşey oluyor.
Bir asteroit Dünya'ya yaklaşıyor...
Yaklaşma dediğimbirkaç milyon kilometre uzağı.
Ama diyelim ki çok büyük.
Çok büyük bir asteroitve fazla vaktiniz yok.
Onların patlatıldığını gösterenfilmler var.
DERİN DARBE
Bunu yapmanıza gerek yok.Ama iyi bir itiş gücü lazım.
Bu filmlerin bazılarında kullanılan
nükleer bir patlayıcı kullanabilirsiniz.
Ama yapılması gerekenbunu asteroitin yakınlarında patlatmaktır
böylece patlamadan doğan enerji onunyüzeyine yayılacak
ve asteroitin yüzeyinden kopan parçalar
onu diğer yöne doğru itecektir.
Daha yumuşakve agresif olmayan bir yaklaşım...
RYUGU ASTEROİTİ, BOYUT 1 KM
...bir Japon uydusu tarafındanRyugu Asteroiti üzerinde denenmiştir.
Asteroitin ne kadar küçük olduğunu
uydunun, üzerine düşen gölgesindenanlayabiliriz.
Yer çekimi o kadar az ki,en hafif iniş bile
üzerindeki epey döküntüyü ondan uzağa,uzaya yolluyor.
Buradameteorların nasıl oluştuğunu görüyoruz.
Uydu çoktan Dünya'ya dönmek üzereyola çıktı.
Asteroitten aldığıbir gram toprağı getiriyor.
Ama daha büyük türler içinasıl cennet Antarktika.
Buraya başka yerlerden daha fazla taşdüşmüyor.
Ama neredeyse tüm kıtayı kaplayangeniş buzlar üzerinde görülüyorlar.
Bu buzullar ABD'den bile daha büyük.
Güney Koreli bilim uzmanlarıbizleri ava davet etti.
Jang Bogo adlı istasyonları...
JANG BOGO İSTASYONUANTARKTİKA
...Doğu Antarktika körfezindeve 50 kişiye ev sahipliği yapıyor.
Güney yaz mevsimi yaklaşık beş ay sürüyor.
Bu süreçte güneş hiç batmıyor.
İçi beklediğimizden çok daha geniş.
Scott'ın altı kişilik keşif yolundansadece birkaç kilometre uzakta.
Onlar tüm kışı yaklaşıküç metrelik bir mağarada geçirmişti.
Sefalet içinde açlıktan kıvranıpsoğuktan donuyorlardı.
Sadece fok etive günde bir peksimetle besleniyorlardı.
Scott'ın adamlarının günlüklerinden,rüyalarında
çatallarını batırmak üzere olduklarıziyafetleri kaybettiklerini biliyoruz.
Sadece biri rüyasında yemek yemeyibaşarabildi
ve tüm arkadaşları dabu yüzden ondan nefret etti.
Ama biz burayaıstakoz ve kimçi için gelmedik.
İç kısımdakiAntarktika Platosu'na gitmek istiyorduk.
Üç hafta önce keşif içinbizim istasyondan çıkan
kamyonlar olduğunu biliyorduk.
Mavi buzdaki meteor arama noktasınayaklaşıyorlardı.
Ama ilk helikopterin 2.000 metreyetırmanması gerekiyor.
Sahildeki istasyondan,adanın buz platosuna gitmek için
basamak basamak buzullarınüzerinden uçuyoruz.
Burayı yayan geçtiğinizi düşünün.
Bu rastgele atılmış kayaların her biri
bir apartmandan daha büyük
ve kütleler sürekli denize doğru akıyor.
Nihayet platoya ulaşıyoruz.
Sadece birkaç dağ kalmış.Onlar da buzda ada gibi duruyor.
Sanki bizim gezegenimiz olmayanbir dünyaya giriyormuşuz gibi geldi.
Buradan itibarenmuazzam bir yalnızlık başlıyor.
Burası iki ila dört kilometre kalınlıktabuzla kaplı uçsuz bucaksız bir kıta.
GPS verileri sayesindekervanın yerini biliyoruz.
Bizi bekliyorlardı.
Bu yolculuğun lideri Jong Ik Lee'yle
tanışmayı çok istiyorduk.
Bizi Antarktika'ya davet eden oydu.
40 yıllık arkadaşımızı görmüş gibi olduk.
JONG IK LEEKORE KUTUP ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ
-Geleceğinizi sanmıyordum.-Evet.
Biz de gelebileceğimizi bilmiyorduk.
Hayalim...
Birkaç yıl önce buraya yakın yerdeçektiği görüntüleri izledik.
Büyük bir meteor bulmuştu
ve bu muhteşem keşfini görünceona âşık olduk.
Bu, bilimin zirvesi.
KORE KUTUP ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ,2014 GÖRÜNTÜLERİ
Tamam, indir.
Bu yüksek enerjili duygusal anınsevdiğim bir yanı da
film okullarının aptal doktrinlerininasla izin vermeyeceği bir şey.
Arkayı izleyin. Biri giriyor.
Görünen bir amacı yok. Yanlış zamanlama.
Arkasını görüyoruz.
Şimdiki zamana dönüyoruz.
Bizimle birlikte, Jong Ik'in karısıMi Jung da geldi.
Kendisi meşhur bir kutup jeoloğudur.
Karı koca buluştu.
Gelmemizden birkaç dakika sonrailk meteorumuzu bulduk.
Üzeri karla kaplı olmayan saf buz,
onları görebilmek için ideal arazidir.
Bu devasa buz kütlesiyürüyen bant gibi yavaşça hareket ediyor
ve yüzlerce, binlerce yıl öncedüşmüş olabilecek taşları gösteriyor.
Meteorların çoğu okyanusa kadar taşınmış.
Ama bir dağ grubunun eteklerindeyönü değiştiği için,
eriyen buzullarkargosunun yüzeye çıkmasına sebep olmuş.
Buradaki her taş meteor.
Sağdaki adamı izleyin.Bir şey buldu.
Şanslı kişi Clive'mış.
Mizansen gibi görülebilir ama gerçekten o.
İşte bu. Numuneniz bu.
Tebrikler.
Bu büyük. Bugün çıkan en büyük.
Bir tane orada buldum. Ufak.
Sonra ben...
Anlaşıldı ki bu bulunan
tüm sezonun en büyük meteoruydu
ve ilk incelemeler çok nadir bulunanbir tür olduğunu gösterdi.
Araştırmamıza devam ettikama bir düşünce kafamıza takıldı.
Gece olmasına daha beş ay vardı
ve önümüzdeki beş bin kilometreyihiç insan görmeden yürüyebilirdik.
Bu, yayan olanlar içinolabilecek en iyi uzay tecrübesi.
Ama ayağımızın değil ruhumuzunseyahat ettiği bir yer biliyorduk.
İnsani varlığımızı yücelttiğimiz bir yer.
Son yolculuğumuz bizi en uzaktakiadalardan birine götürdü.
Torres Boğazı'ndaki takımadalardan birine.
Bu adalar Avustralyave Yeni Gine arasında.
Mer adındaki bu minicik adanın400 nüfusu var.
Kayan yıldızlarla ilgilikabilesel inançları duymuştuk.
Ölenlerin ruhlarını başka bir yerdekiyeni hayata taşıdıklarına inanılır.
Kabilenin yaşlılarından biri olanDoug Passi...
...meteorlarla yer altı dünyasına gidenruhların hikâyelerini biliyor.
Aile fertlerimden biri bir maierüzerindeki hayaletlerce yollanmıştı.
-"Maier" meteor mu demek?-Kayan yıldız, evet.
Kendisi maier'in üzerindeydi,
ateşle yanmıştı.
Mm. Ben öyle duydum.
Bunun gerçek hikâye olduğunu söylediler.
O kadının... O yaşlı kadının adıGizou Simbolo'ydu.
Yaşıyor muydu yoksa onun ruhu muydu?
Yaşıyordu. Evet.
Ailesi ölmeye hazır olduğunda...
...maier bunu bizebir hikâyeyle anlatır.
"Biri birkaç güne kaybolacak." Ya da...
Ya da...
"İşte o başka yere gidiyor."
Yıldız... Kayan yıldız. Maier.Bazen kırmızı. Bazen açık mavi.
Görünüşe göre ölüm...
Bir olay değil.Bir yolculuğun başlangıcıdır.
Yeni bir yolculuğun, yeni bir hayatınbaşlangıcıdır. Evet.
Farklı şekillerde gelebilirler.
Kuş olurlar. Köpek olurlar.Bir kişi olurlar.
Ya da duvardahareket ettiğini gördüğün gölge.
Ya da yüzen bir tahtada.
Okyanusta yüzen tahta.
Kamerayla geldiğimiz için
ada halkı neredeyse unutulmuşbir dansı tekrar canlandırdı.
Bu dans belki de buradayarım yüzyıldır yapılmadı.
Yaşlılardan biri olan Alo Tapim,genç erkeklere koreografiyi gösterdi.
Bu dans, belirttiğiniz gibimaier hakkında.
Maier o yıldız. Kuyruklu yıldız.
Ve o özel bir yıldız.
Bu yıldız Meriam halkınasadece özel zamanlarda görünür.
Meriam halkı bir sevdikleri
bu hayattan diğerine geçtiğindebu yıldızı izler.
Geçiş, bu yıldız sayesinde olur.
Dansçıların elinde nair var. Meşale.
Ona nair diyoruz.
Onu taşıyorlar.
Ve bize o yıldızın...
O kayan yıldızın közlerini attığınıhaber verir.
Taşıdıkları ateş çubuklarıylabelli ediliyor.
İki ateş bir araya geldiğindeel çırparlar.
Birbirine vurduğunda
el çırpıyorlar, iki ateş birleşiyor.Közler...
Bu yakalandı...
Bu yıldızı anlatıyor.
Evet. Ve bu bizim hikâyemiz.
Alt yazı çevirmeni: Orhan Cevher