Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
BUBASTEION NEKROPOLÜ SAKKARA, MISIR
-Bay Hamada! -Efendim patron?
Aşağıda bir şey var.
Bekle Ghareeb, aşağı geliyorum.
Orada.
Nedir o?
Şurada bir şey belirdi.
Allah'ım, her yer toz!
Bu yüzden durdum.
Ne olduğunu anlamadım.
Toprak yığınının içinde.
Tamam, bana yer aç biraz.
Bismillah.
Bu ne böyle?
Bu inanılmaz bir şey…
Bu aslan tanrıça Ghareeb!
Vay canına!
Bismillah, bunun burada ne işi var?
NETFLIX ORİJİNAL BELGESELİ
Kasım 2018'de antik bir kabristanda mezar arayan
ufak bir grup Mısırlı arkeolog
hayatlarının en büyük keşfini ortaya çıkardı.
Bütün bir mezar keşfetmek…
…inanılmaz bir şey.
İçeriye ilk girdiğimde
neredeyse sevinçten bayılıyordum!
4000 yıldır gizli kalmış!
Daha önce kimse dokunmamış.
Akıl sır ermez bir mezar!
Böyle bir şey görülmüş değil.
Kahire'nin batısındaki çöl kumlarının altından
antik bir hikâye hayat buluyor.
Mısır'da eşi benzeri olmayan bir keşif bu.
O kadar iyi korunmuş bir mezar ki
uzun yıllar içindeki en önemli keşif olarak adlandırılıyor.
4400 yıl boyunca el değmemiş ve yağmalanmamış.
Gazeteler, dergiler, televizyonlar.
Tüm dünya mezardan bahsediyordu.
Mısır'da nadide bir keşif. Eski Eserler Bakanı,
firavunların beşinci hanedanından üst düzey bir yetkiliye ait
özel bir mezar keşfettiklerini bildirdi.
Mısır'daki bir dizi büyük bulgunun sonuncusu.
Mısır Eski Eserler Konseyi Başkanı daha fazla keşif beklendiğini söyledi.
Son derece iyi korunmuş
ve o zamanki yaşam koşullarına dair daha fazla bilgi verebilir.
Bu mezar…
…eşsiz bir mezar.
Bu rengi, bu yazıtı
ve tüm bu heykelleri
özel bir mezarda bulmak mı?
Mısır'da böyle bir şey görülmedi.
Adım Mohammad Mohammad Yousef.
Mısırbilim doktoruyum.
Bu mezarı ilk keşfettiğimizde
Wahtye ismini bulduk.
Wahtye, bu mezarın sahibi.
Ama bu adama dair hiçbir şey bilmiyoruz.
Hiyeroglifleri okuyalım ki…
…Wahtye'i tanıyalım. O kim ki böyle bir mezarı olmuş?
Bu bir gizem.
Genelde bir mezar bulduğumuzda
biri eski zamanlarda lahdi kazmış olur.
Ama bazen sürprizle karşılaşırsınız.
Zemini temizlediğimizde
kumla kaplı dört lahit bulduk.
Ve o gün kimse uyumadı.
Hayal kurduk.
Çünkü tüm aileyi 4500 yıl sonra lahitlere gömülü olarak bulursak
altın bulmaktan daha güzel olurdu.
Bizim için inanılmaz olurdu.
SAKKARA'NIN SIRLARI
Benim adım Hamada Mansour.
Arkeoloğum
ve Bubasteion Nekropolü'ndeki Mısır çalışmasının bir üyesiyim.
Bay Ahmed Zikrey benim müdürüm.
Ayrıca ilkokulda bana tarih öğreten kişiydi.
-Geç kaldın. -Affedersin patron.
Her gün yolculuğumuza başlarız.
Yaşayanların dünyasından…
…ölülerin dünyasına.
Sakkara'ya.
Sakkara'da çalışmak…
Çok şanslıyım çünkü tarihi çok seviyorum.
Birkaç dakika içinde yeşillik alandan ve insan kalabalığından pat diye
çöle geçebiliyorsunuz.
Muhteşem bir şey.
Sakkara büyülü bir yer.
Cazibesinin sırrı
kumlarının altında 5000 yıldan daha eski hazineler olması.
Hepsi Basamaklı Piramit'in gölgesinde.
Dünyanın en eski taş piramidi.
Benim için Sakkara, Mısır'daki en önemli arkeoloji alanı.
Tarihi başından sonuna kadar öğrenmek için
her Mısırbilimci Sakkara'ya gelmelidir.
Wahtye'nin mezarını bulduğumuz Bubasteion Nekropolü
doğu kayalıkların oradaki antik bir mezarlıktır.
Basamaklı Piramit'ten en fazla bir kilometre uzaklıkta.
Buradaki kazımıza 2018 baharında başladık.
Tüm ekip Mısırlı…
…ama bu şartlarda çalışmak zor.
Şehirde hava 26 derece olunca
burada 32 veya 33 derece oluyor.
Çok yorucu bir iş.
Hele o toz duman yok mu!
Atalarımızın sesi olabilmeye en uygun insanlar biziz
çünkü onlar bizim atalarımız. Onlara bir ecnebiden daha yakınız.
Bay Sabry, Genel Müdür.
Tüm operasyonu o sürdürüyor.
O ve ailesi burada yaşıyor resmen!
Ustabaşı Mustafa işçilerden sorumlu.
-Buraya bir grup koyalım Mustafa. -Tamam.
Birinci grup.
Ve Doktor Mohammad Yusuf da kazı başkanı.
Bir arkeolog olarak namına hayran olduğumdan
ondan bir şeyler öğrenmek için hep yanında dururum.
Mezarı keşfettiğimizden beri Wahtye ve ailesinin hikâyesini
tamamlayabilmek için lahitleri kazmayı bekliyoruz.
Ama şu ana kadar mezarın içinde çalışamadık.
Çünkü öncelikle duvarda yazılanlara bakarak
Wahtye'nin hikâyesini araştırmalıyız.
Keşiften beri uzmanlar mezarın şifresini çözerek
Wahtye ve ailesi hakkında ipucu arıyor.
Şasinin etrafından başlayalım.
Araştırmaları tamamlandığında lahitlerin kazılması başlayacak.
Yaklaşık üç aydır bekliyoruz
ama dışarıda çalışmayı da bırakmadık.
Buradaki hedefimiz yeni mezar bulmak.
Wahtye'yi bulduğumuz gibi
belki bu bölgede başka bir mezar daha buluruz.
Bu bir teori tabii. Belki doğru, belki de değil.
Ama sezon bitmeden önce
bu bölgedeki çalışmayı tamamlamalıyız.
Altı hafta sonra kutsal Ramazan ayının başlamasıyla
kazı alanındaki çalışmaya sağlanan finansman bitecek.
Bu görevde yüzlerce insan çalışıyor.
Onlar için tek gelir kaynağı bu.
Tüm ekip bir sezon daha olmasını umuyor.
Ama kimse tekrar gelip gelmeyeceğinden emin değil.
Çünkü belki bu defa hükûmet para sağlamayacak.
Finansmanın devam etmesi için
sezon bitmeden önce ekibin büyük bir keşif daha yapması gerekiyor.
Bir şeyler bulabileceğimizden eminiz
ama zaman daralıyor, ramazan geliyor.
O yüzden çalışmamızı tamamlayacak bir şey bulmalıyız.
MART 2019
RAMAZAN'A ALTI HAFTA KALA
Ne oldu Mahrous?
Bir bakayım.
Bir şey mi buldunuz?
Elini çek Mahrous, elini çek.
-Üstünden tut! -Hadi Tamer! Süpür sen.
Bir heykelin tabanı.
"Ptah sana…
-"Uzun ömür…" -…uzun…"
"Uzun ömür… sağlık bahşetsin…
uzun ömür…"
Bu isme ithafen.
İsmin başı belli olmuyor.
Bence o insan değil.
Sekhmet olabilir.
Gerisini okumak için diğer kısım lazım.
İyi olurdu.
-Bu senin işin Bay Hamada! -Evet patron!
Çok güzel!
Doktor Mohammad, bu heykel çok sıra dışı.
Önce tabanı sonra gövdeyi bulduk.
Tam oturuyor.
Kazmaya devam ettik ve kafayı bulduk.
Burada güzel heykeller var.
Tapınağın olduğu yere yaklaştık.
Bir süredir Sakkara'nın doğu kayalıklarının
başlıca hayvan kült merkezlerinin bulunduğu bir yer olduğunu biliyoruz.
En önemlilerinden biri de Bubasteion'du.
Adım Salima Ikram.
Mezar arkeoloğu ve arkeozooloğum.
Bu kısım önemli. Bu değil.
Uzmanlıklarımdan biri hayvan mumyaları.
Canım, birazcık bu taraftan.
Bubasteion, tanrıça Bastet'e adanmış
bir kült merkezi ve tapınaktı.
Annelik, güzellik ve aşk tanrıçasıdır.
En çok da kedi veya kedi kafalı bir kadın olarak görülür.
-Bu küçük kedileri çok seviyorum. -Küçük şeyler güzeldir Bay Ahmed.
Diğer Mısır tanrıçaları gibi Baset'in de sakin ve korkunç bir yanı var.
Sakin yönü olarak tatlı ve oyuncu bir kedicik
ve yavrularını gözetiyor.
-Bakın, kedi yavrusu. -Evet.
Humerus kemiği, iki tane var…
Şurada da önkol kemiği mevcut.
Korkutucu tarafı da dişi aslan oluşu.
Aynı zamanda intikam ve musibet tanrıçası.
Bu biçimine de Sekhmet deniyor.
Çapaya dikkat et.
Nedir o? Sekhmet mi?
İnşallah.
Harika bir örnek!
Şöyle yazıyor: "Tanrı Ptah'ın cananı Sekhmet'e…
Ona Ra gibi sonsuza dek
sağlık ve mutluluk dilerim."
Çok güzel.
Bir şeyi binlerce yıl sonra
elinde tutan ilk kişi olmak…
Milyonlarca kişi bu işi yapmayı hayal eder.
TANRIÇA SEKHMET'İN SIRLI SERAMİK HEYKELİ
MÖ 500 - 300 CİVARI
Burada çalışıyoruz
ama her daim çabucak mezarın içinde çalışmaya geçmeye hazırız.
Wahtye'nin hikâyesini tamamlamayı hayal ediyoruz.
Kim bu adam?
"Arınmış Rahip'ten Kral'a."
"Arınmış Rahip'ten Kral'a". Kral nerede?
"Kral" şurada. Gördün mü?
Ama aşınmış.
-Haklısın. -Görebildin mi?
Evet, aynen. Haklısın.
Hiyeroglifsel bir metni okurken
uymanız gereken kesin kurallar var.
Bence bunlar "İlahi Konut" sembolünün kalıntıları.
-Yoksa ben mi uyduruyorum? -Bunlar "İlahi Konut"un
-kalıntıları. -Evet, "İlahi Konut"un.
Yazılar sağdan sola, soldan sağa,
yukarıdan aşağıya, hatta tam tersine olabilir.
Hiyerogliflerin bu yatay sırasına bakılırsa
o zaman bu kuzey şasisi ve bunlar da dikey yazıtlar.
Yani tüm olay, hangi yöne gittiğini bulmamız.
İşin sırrı, kuş resmini aramakta.
Sağa doğru bakıyorsa sağdan başlarız.
Sola doğru bakıyorsa soldan başlarız. Sonra anlam çıkarmaya çalışırız.
Sanırım bu "ulu" demek.
Çünkü bu kısım "ulu"nun fonetik sembolünün geri kalanı.
Şu üçü birlikte.
-Ardından "Büyük Tanrı" geliyor. -Evet, doğru.
Tamam, okuyalım.
"Wahtye
Arınmış Rahip'ten Kral'a,
İlahi Konut'un gardiyanı
Kutsal Gemi'nin gardiyanı,
Ulu Tanrı'yla…
…yücelen Wahtye."
Bu çok açık.
Şunu yazdın mı?
El yazını geliştir de okunur olsun, yalvarıyorum!
Yazım böyle. Dâhiler böyledir.
-Nasıl okuyabiliyorsun? -Okuyabilen tek kişiyim.
İşin zevki de burada zaten.
Tartıştığımız tüm hususlar Wahtye'nin kim olduğunun sır perdesini aralayacak.
Wahtye'yi bir rahip olarak düşünerek yola çıkmalıyız.
O dönem rahipler
en üst düzey yetkililerden biri olarak görülüyordu.
Kralla halk
ve kralla tanrısı arasındaki aracıydı.
Bu yüzden böylesine muhteşem bir mezar inşa edebilmiş.
Wahtye'yi ilk izlenimime dayanarak…
sevdim diyebilirim!
Onu biraz egoist olarak görsem bile.
Mezarda kendi adını çok geçirmiş.
Ve birçok heykelini koymuş.
55 heykel muazzam bir sayı!
Kendini yüceltmiş.
Şöyle demek istemiş:
"Ben güçlü ve mühim bir şahsiyetim."
Ahirete tüm gücüyle
ve tüm servetiyle
intikal etmek istemiş.
Envaiçeşit faaliyeti tasvir etmiş.
Günlük hayattan birçok enstantane var.
Ahireti tasvir eden…
…dinsel enstantaneler.
-Bunların hepsi enstantane, çok hoş. -Bu enstantane şahane.
Her şeyi detaylı bir şekilde resmetmek istemiş.
Adam her şeyi istemiş.
Tüm bunları ahiretine götürmek istemiş
ve şöyle demiş: "Sonsuza dek bunların efendisi olacağım."
Eski Mısırlılar hayatı çok sevdiğinden olağanüstü bir ahiretleri olsun isterlerdi
ve bunun en iyi yolu çok güzel bir mezarları olmasıydı.
"RAHİP WAHTYE'NİN MEZARI" MÖ 2415 - 2405 CİVARI
Yerin üstünde mezar şapelleri yaparlardı.
MEZAR ŞAPEL
Sonra da zemin altındaki yatağa bağlanan bir lahit olurdu
ve oraya gömülürlerdi.
Çünkü asıl amaç
ruhun yeniden canlanabilmesi için bedeni korumaktı.
Yerin üstündeki şapel
sonsuza dek istedikleri ideal yaşamı gösteren
her türden enstantaneyle güzelce dekore edilirdi.
Ayrıca "sağır kapı" denen şeyler olurdu.
Ruh buradan girip çıkıyor.
Böylece ruhun bir parçası ahirete gidebiliyor.
Diğer kısmı da mezarda kalıyor
ve ne zaman biri sohbete gelse onları dinleyebiliyorsun.
Bu mezar kompleksi
bu dünyadan öbür dünyaya güvenli bir şekilde geçebilmeyi
ve bu müthiş varoluşu sonsuza dek yaşamayı garantileyen
bir tür diriliş makinesi gibiydi.
İnanılmaz!
Özel bir mezar bu.
Şahsi fikrime göre
bu mezarda bir sürü bilmece var.
Bu bir aile mezarı ve bazı karakterler gösterilmiş.
Mesela Wahtye ve annesi,
dört çocuğu
ve karısı.
Ama bazı karakterler eksik.
Abisi var mıydı?
Wahtye'nin adı çok geçmiş.
Olayı nedir?
Sanki "Bu mezar benim!" demiş gibi.
"Bu mezar benim!"
Çok abartı!
Bu mezarda komplo kokusu alıyorum.
Ben Ustabaşı Mustafa Abdo Sadek Mahmoud.
Sakkara'daki kazıların ustabaşıyım.
Atalarımdan gelen bir meslek olduğundan ustabaşı oldum.
Babam, dedem ve büyük dedem, hepsi ustabaşıydı.
Nesilden nesile, bana kadar geçti.
Burası bizim toprağımız.
İşten sonra buraya geliyorum.
Bu ağaçlar ve palmiyeler firavunlardan beri var.
Eski Mısırlılar gibi ekip biçiyorum.
Wahtye'nin duvarlarında
günlük hayatımdan aşina olduğum birçok şey var.
İnsanlar, eski insanları çöllerde bulduğumuz için
orada yaşadıklarını sanıyorlar.
Ama Wahtye'nin yaşadığı Mısır bu.
Bunları yanında götürebileceğine inanıyordu.
Bu yüzden tüm hayatını ahirete hazırlanarak geçirdi.
Eski Mısırlılar öldükten sonra
bildikleri Mısır'a çok benzeyen ama daha güzel olan
Sazlık Alanı'nda sonsuza dek yaşayacaklarını umuyordu.
Ama oraya gitmek için
yeraltı dünyasında bir dizi sınavdan geçmeleri gerekiyordu.
En önemlisi de hüküm salonunda
ölüm ve diriliş tanrısı Osiris huzurunda yapılandı.
Cennete ulaşmak için 42 yargıcın önünde durup
belli günahların işlenmediğine yemin edilmesi gerekiyordu.
"Yalan söylemedim,
hırsızlık yapmadım,
adam öldürmedim."
Vesaire.
Sonrasında "yürek terazisi" gelirdi.
Kişinin yüreği, doğruluk ve adalet tüyüne karşın tartılırdı.
Yürek tüyden ağır gelirse timsah başlı iblis tarafından yenir
ve kişi sonsuza dek yok olurdu.
Ama kalp ve tüy dengede olursa
kişi "sözünün eri" ilan edilir
ve Sazlık Alanı'na yolculuk başlayabilirdi.
Tamam, yarın aynı saatte mi patron?
Tamam.
Geç kalma patron!
RAMAZAN'A BEŞ HAFTA KALA
Wahyte'nin mezarının on metre batısında
alandan şu ana dek çıkarılan en eski ve en derindeki lahit var.
Bir işte tehlike varsa ben hallederim
çünkü ekipteki tek genç kişi benim.
Ama kolay olanı değil hep zor işleri sevmişimdir.
Açıkçası Bubasteion Nekropolü
çok tuhaf bir yer.
Her daim beklemediğimiz şeylerle karşılaşıyoruz.
Bu da müthiş bir şey.
Baksana Ghareeb! Bismillah!
-Bunlar da ne? -Tuhaf bir şey!
Bismillah!
Olamaz.
Olamaz, bu da ne?
Hâlâ sargıların içindeler.
Şu parçanın güzelliğine bak Ghareeb.
Karşımda duran şey…
…bir kedi!
-Kaç tane var görüyor musun? -Evet.
Bir sürü!
Hepsi kedi mi?
-Nereden çıktı bunlar? -Hiç bilmiyorum.
Ama çok fazla kedi var, çok şaşırtıcı.
Allah!
Bu ne peki?
Bu da mı kedi Ghareeb? Baksana!
Allah'ım!
Bismillah! Bu kedi değil Ghareeb!
Işığa çıkaralım şunu.
Bu çok…
Şaşırtıcı bir şey.
Bu boyutta kedi mi olur?
Burnum kadar büyük!
Allah'ım!
Ters çevir.
Yavaşça çevir.
Allah!
Bak!
Ağzı çizilmiş!
Gözleri, burnu…
…ve kulakları da.
Şaheser!
Ülkemizde bu canlıya uzaktan yakından benzeyen
herhangi bir tür var mı hiç?
Hayır.
Bu kadar büyük bir kedin olsa ne yapardın?
Çocukları bununla korkuturum!
Bu kedi olabilir mi?
-Bunları nereye koyacağız Ghareeb? -Bilmiyorum.
-Hepsi kedi mi? -Hayır, değil.
Çok şükür.
Bu kedi değil.
Firavun faresi mi?
Şu kuyruğa bak! Şekline bak Ghareeb.
Bu bir timsah patron.
Ghareeb, bunu al ve kenara koy lütfen.
-Tamam. -Bambaşka bir şey bu.
Bu bir timsah mumyası patron.
Bence burada işimiz bitti.
Bunları çıkarıp biraz temiz hava alalım.
İki kancalı bir sandık gönderin!
Şöyle diyeyim bakın. Bu kedi nekropolünde çalışmaya başladığımdan beri…
evin oradaki kediler beni görünce kaçmaya başladı.
Benden korkuyorlar!
Bana eskisi gibi evcil davranmıyorlar.
Ama bir kedi kaçtığında ona diyorum ki "Haklısın tabii.
Atalarını yerin altından çıkarıp…
…depoya koyuyorum."
Ona da aynısını yapacağımdan korkuyor!
Bildiğimiz kadarıyla insanlar evcil kedilerini adak olarak sunmazdı.
Adak olarak sundukları aslında rahiplerden aldıklarıydı.
Bu çok güzelmiş.
Bubasteion'a özgü, çok güzel bir şey.
Onları rahiplerin ürettiğini düşünüyoruz.
Muhtemelen Sakkara bölgesindeki
köylülere veriyorlardı.
Bu insanlar da kedileri yetiştirip muhtemelen yavru kedi çiftliği kuruyordu.
Kutsal bir hayvan kültü şöyle oluyordu:
Tapınakta bir hayvan oluyordu
ve bu hayvan da bir tanrının veya tanrıçanın
ilahi tezahürüydü.
Hayatı boyunca bu yaratığa tanrı muamelesi yapılırdı.
Beslenirdi, su verilirdi, ona dua edilirdi.
İnsanlar bu yaratığa adaklar adadı.
Ne güzel bir bronz kafa!
Tahtadan, taştan, fayanstan,
hatta bronzdan yapılma tılsımlar ve heykeller veriyorlardı.
Ama aynı zamanda hayvan mumyaları da veriyorlardı
çünkü tanrı uğruna kan akıtacaksanız ahşaptan veya taştan yapılmış bir şeyden
fazlası olması gerektiğine inanıyorlardı.
Ama yaklaşık 2500 yıllık bir şeye göre gayet iyi durumda.
Bubasteion'un yapıldığı yerde Mısır tarihinin son 2000 yılında
çoktan kesilmiş eski mezarlar vardı.
Rahipler de onları bu eski mezarlara getirip
toplu mezarlara gömerlerdi.
Bugün bulduklarımız bunlar.
Nasıl gidiyor?
Herkes gibi ben de birçok boyda kedi gördüm.
Ama böyle devasa bir kedi mi?
Hiç görmemiştim.
Ne olduğunu anlamak için kemikleri test ettirmeliyiz.
Mezarın içinde duvarların araştırması tamamlanmak üzere.
Bu mezarda
bir bilmece olduğuna dair olan kanıt
çok sağlam.
-Bir şey var. -Bu ne? Şahane! Baksana Nermeen.
Bu mezarda böyle bir oyma yok başka.
İlk sağır kapının yanında
bir adak masasının görüntüsü vardı.
Masanın sahibi güzel bir kadının karşısında oturuyor.
Birkaç sıra dışı şey görüyorum.
-Bunlar sıra dışı. -Değil mi?
Yeminle sıra dışı.
Genelde erkek ve karısı olur.
Bu yüzden bunun Wahyte ve karısı Ptah-Weret olmasını bekliyorduk.
Ama yazıtı okuduğumuzda…
"Karısı Merit-Min" yazıyordu.
Ağzımız açık vaziyette…
…donduk kaldık!
Çünkü Merit-Min…
…onun…
…annesiydi.
Biz de "Annesiyle mi evlenmiş" diye düşünmeye başladık.
Tabii ki bu aykırı bir şey. İmkânsız!
İsimler değiştirilmiş.
-Bence kurcalanmışlar. -Yerlerini değiştirmiş.
İsimler kazınarak silinmiş.
Elini duvara kim sürse
"Yok, burada bir şeyler dönüyor." der.
Bu Wahtye değil.
Tüm mezarda Wahtye yazıp duruyor.
-Burada farklı bir şey var. -Hırsız mı yani?
O bir hırsız!
Vay canına.
Hepsi bu mu? Hayır!
Ana heykelin kendisi!
Şu heykelin özelliklerine baksana.
Bu heykel farklı.
Mezardaki diğer heykellere hiç benzemiyor.
Belli ki mezardakilerden farklı biri.
Bu da beni, burada bir komplo döndüğüne
daha çok ikna etti.
Bence Wahtye bu mezarı gasp etmiş.
Ve bu mezar başta Wahtye için yapılmamış.
Peki kurban kim?
Kurban bilinmiyor.
Ama bir teorimiz var.
Evet. Bir sürü ipucumuz var.
Bir abiden bahsediliyor.
Wahtye'nin abisi.
Doğu duvarında bahsi geçiyor.
Wahtye "abimin ruhuna diye"
bir şarkı ithaf etmiş.
Neden adından bahsetmemiş peki?
Bence bu şarkıyı ithaf etmesi
vicdan azabını bastırmak istemesinden.
-Kendini… -Suçlu hissediyor!
-Yani bu adam Wahtye değil mi? -Hayır değil ama abisi olabilir.
Tüm bu ipuçları…
…Wahtye'nin bu mezarı abisinden gasp ettiğini gösteriyor.
Peki Wahtye abisinin mezarını çalmışsa…
"HIRSIZLIK YAPMADIM"
…ahirette cezalandırılacak mı?
Hayır, bence bir planı vardı.
Mezarda son tespit ettiğimiz duvar güney duvarıydı
ve şöyle yazan çok geniş bir mesaj bulduk:
"Ben yargıçlarlayım."
Yani kendisini yargılayanların kademesine koymuş.
Kendini bu günahtan aklayabilmek için.
"HIRSIZLIK YAPMADIM"
Demek ki bu cezadan yakasını sıyıracağına
ve ahirete ulaşacağına ikna olmuştu.
Ama Waltye'den başka kimsenin veremeyeceği cevaplar var.
Gömülü lahitlere gelince,
tüm bu sorulara ve Wahtye'nin mezarındaki bilmecelere
cevap olabilecek bir keşif olabilir.
Herkes büyük sürprize hazır mı?
Tamam.
Aman Tanrım!
İşte karşınızda.
İnanılmaz!
Yüzüne bak!
-İnanılmaz. -Yüzüne bakın!
Tatlım benim.
Aman Tanrım.
Çok büyük.
Bu büyüklükte kedi olduğunu düşünemiyorum.
Tanrım, muhteşem bir şey bu.
Şimdiye kadar bulduğumuz en büyük kedi mumyası bu.
Bıyık görüyorum.
Hamada gibi!
-Evet, Hamada gibi! -Hamada gibi.
Bu çok ilginç.
Kedi mumyalarının kafasının burasında bir bok böceği olabiliyor.
Benzemiyor ama öyle olmalı.
Diğerinin kafalarına gerçek bok böceği çizilmiş.
Bu daha ziyade arıya benziyor.
Çok ilginç ve sıra dışı.
Bir de bu bölüm bile var.
Selam bebeğim!
Tüyleri ortaya çıkarıyor.
Tüyü görünüyor!
-Tüyü görünüyor. -Kalanlar yani.
Tamam.
Altın sarısı, çok güzel bir renk.
İnanamıyorum.
Şimdi anlayacağız.
Her şey tamam mı?
Bu kafası.
Neye baktığımızdan yüzde yüz emin değilim
çünkü maalesef kafası bütün değil.
Gerçekten çok büyük.
Yakınlaşır mısın?
Bebek olduğu anlaşılıyor
çünkü dişler hâlâ diş etlerinin içinde. Köpek dişleri çok büyük, değil mi?
-Evet. -Kalkıklar…
Dişler daha yeni çıkmaya başlamış. Tamam, aşağı in. İnmeye devam et.
Omurga. Omurgaya bakın.
Omurga. Hiçbir şey kaynaşmamış.
Bu kesinlikle bir bebek.
Ve omurgada bir kavisi var.
Düzgün bir şekilde uzatılmış olsaydı bir metreden fazla olurdu.
-Evet. -Yani,
başından kuyruğunun köküne kadar.
Bu evcil bir kedi değil.
Bir vaşağa göre çok büyük. Leopar veya çita da değil.
Belki de farklı bir tür olduğu için tasarımı farklıdır.
Evet. Şuna bakın.
Tamam, bir bakalım. Fikrimde tamamen yanılıyor da olabilirim.
Tamam, gördünüz mü? Aslanlar kaş çatar ya hani?
Belki de onunla ilgili bir şeydir.
Kanatları koyma sebepleri de bok böceği çizme geleneğindendir.
Bir yavruya bakalım. Uzun burnuna bakın. Evet! Bu yüzden burnu çok uzun!
-Emin misin? -Evet! Renge bakın.
Bilinen mumyalama tarihinde ilk kez bir aslan bulduk!
-Mumyalanmış bir aslan! -Sakkara'da!
Umuyorum ki!
Yüzüne çizilen işaretlere dayanarak
bunun aslında bir aslan yavrusu olduğunu düşünüyoruz.
Bu bir aslan yavrusu.
Bu fevkalade bir şey
çünkü aslan katakompları olduğuna dair rivayetler vardır
ve bazılarımız uzun yıllardır bunu arayıp duruyor.
Ama en makul yer de Bubasteion sonuçta.
Aslanın eski Mısır kültürünü, ekonomisini,
inancını anlama açısından neler yansıtabileceğini düşünmek
insanın aklını başından alıyor cidden.
Ayrıca eski Mısırlıların vahşi hayvanlarla etkileşimleri hakkındaki
düşüncelerimizi de değiştirir.
Nasıl ürettikleri, evcilleştirdikleri,
onları tapınmak için nasıl kullandıkları konusunda.
Aynı şekilde diğer bazı hayvanları da
önce üretip sonra adak olarak adıyorlarmış.
Bu çok heyecan verici.
Ghareeb'e "Bu bir aslan yavrusu, kedi değil!" diyeceğim.
Ekibe kesinlikle bir ödül verilecek.
MUMYALANMIŞ ASLAN YAVRUSU MÖ 600 CİVARI
NİSAN 2019
RAMAZAN'A DÖRT HAFTA KALA
Aylarca bekledikten sonra
kazı öncesi kırık mezar tavanındaki
son güvenlik kontrolleri yapılıyordu.
Bu alan aşağı iniyordu, o yüzden stabilize ettik.
Harika. Çok akıllıca.
Evet.
Çok uzun zamandır bekliyorduk, işimizi sürdürmek istiyoruz.
O hâlde başlayabilirsiniz.
Mezara girdiğimiz ilk günden beri…
…lahitlerdeki kumlara bakıyorum.
Git işçilere haber ver.
Orada ne bulacağımızı merak ediyorum. Wahtye, sırları, bilmeceleri
bitmiş miydi?
Her gün Wahtye'nin mezarında çalışabilme umuduyla geliyorum.
Aklımı kaçıracağım!
Dinleyin beyler!
Buyur Ustabaşı!
Mezarda çalışmaya başlamaya hazırız.
Restorasyon tamamlandı ve her şey sizler için sağlamlaştırıldı.
Sıkı çalışmaya ve dayanıklı adamlara ihtiyacımız var!
Anladınız mı?
O zaman gidelim!
Bugünlerde eski bir krallık mezarının asıl sakinlerini bulmak harika olurdu.
Ama son 60 yıldır 70 yıldır böyle bir şey gerçekleşmedi.
Şimdiyse daha üstün teknoloji gücümüzle
artık bize kalan cesetlerin kendisiyle, biyoarkeolojiyle devam etmek.
İskeletleri anlamak,
ne tür hastalıklara sahip olup olmadıklarını görmek.
Bir aile ise ilişkilerini çözmek.
Onları buraya koyun.
Saklı bir hazine gibi olur bu.
Bu lahitle ve Ghareeb'in olduğu yerdekiyle başlayacağız.
Allah'ın rızasıyla, bismillah.
Bize bilgi lazım, cisim değil.
Zincir olun.
Sen burada dur.
Omzunun üzerinden taşı ve dışarı çıkar.
Heykellerimiz, güzel duvarlarımız var. Bu yeter bize.
Ama duvarında yazan bazı gizemleri çözmek için
onun hakkında daha fazla bilgiye ihtiyacımız var.
Hayatında ne olduğunu anlamak için.
Tüm parçaları toplayın.
Önce girişe en yakın ve en küçük iki lahit kazılacak.
LAHİT 1 - LAHİT 2
Ne kadar derin olduklarını bilmek mümkün değil.
Tüm kırıkları toplayın Ghareeb.
Kazma çalışmaları sürerken ve Ramazan yaklaşırken
başka bir mezar arayışı da hızlanıyor.
Bazen işçiler çalışırken…
…sanki yüzyıllar öncesine dönüp antik Mısır'a gitmişsiniz gibi geliyor.
Eski Mısırlıların kullandığı aynı malzemelerle çalışıyorsunuz.
Bazen eski Mısırlıların kullandığı aynı sepetleri buluyoruz.
Bazen şu zamanda da kullandığımız
küçük iskarpelanın benzerini buluyoruz.
Bir devamlılık var.
Hayat aynı yönde gidiyor.
-Bay Ahmed! -Efendim Osama?
Burada bir şey var.
Nedir?
Evet!
Tahta tabuta benziyor.
Başı batıya bakıyor.
Ayak kısmını çıkarıp bu şekilde ilerleyelim.
Osama, çok dikkatli olmalısın.
Çok güzel bir şey. Harika bir tabut!
Bu durumda bulduğumuz en iyi tabut.
BOYALI KARTONAJ TABUT MÖ 800 - 600 CİVARI
Genel Sekreter görevimde işimin bir parçası olarak
Mısır'daki kazı alanlarının çoğuna uğramam gerekiyor.
Bu görev çok önemli bir bilim.
Bir tabutu açmak. İçinde ne var?
Bazen mumyalı ahşap bir tabut buluruz.
Mükemmel bir şekilde korunmuş olur.
Bazen hiçbir şey bulamayız.
Tabutu eski Mısırlılar yapmış olsa da içinde hiçbir şey olmaz.
Yani içeride ne olduğundan kimse emin olamaz.
Yavaş.
Mumyalama, görüntünüzü olduğu gibi muhafaza etmeye çalışmaktır.
Ne olmuş böyle Ashraf?
Yanmış gibi görünüyor.
Mısırlılar insanların burnuna bir şey sokup
beyne ulaşmak için oradaki kemiği kırar ve beyni çıkarır.
Sonrasında sol tarafta bir kesik açıp
iç organlarını çıkarır.
Karaciğeri, akciğerleri, mideyi ve bağırsakları çıkarırlar.
Tüm iç organlar çıkarıldıktan sonra
ceset natronla kurutulur.
Natron, karbonat ve tuzun birleşimidir.
Neden yanmış gibi görünüyor?
Bunun sebebi mumyalamada kullanılan natron olabilir.
Yani bir çeşit…
…kimyasal reaksiyon mu olmuş?
Sonra da keten bandajla sarmaya başlarlar.
Bir kadın sanırım.
Sonrasında efsunlar okunur, dualar edilir ve tütsüler yakılır.
Alt kısmı o kadar kötü etkilenmemiş. Keten sağlam.
Bunların hepsi insanı dünyevi bir canlıdan kutsal bir varlığa
dönüştürmek içindir.
Dünyadaki hayat son bulmuş olur.
Ama ahiretteki hayatın da başlangıcıdır.
Cesedi mumyalama fikrinin Osiris ve Isis hikayesinden etkilendiği söylenir.
Eski Mısırlıların ölülerine muamele şekillerini derinden etkilemiş.
Isis ve Osiris kardeşmiş.
Osiris dünyayı yönetiyormuş.
Ta ki erkek kardeşi Seth onu öldürüp parçalarını Mısır topraklarına yayana dek.
Isis bir sihirbazmış.
Mısır'ı dolaşıp kardeşinin parçalarını toplamış
ve ilk mumyalama adımı olarak ketenle birleştirmiş.
Bu sayede onu hayata döndürmüş
ve oğulları Horus doğmuş.
Horus, babasının cinayetinin intikamını alma
ve dünyanın kralı olarak Mısır'ı yönetme aşkıyla büyüdü.
Osiris yeraltı dünyasının kralı,
ölüm ve diriliş tanrısı olmuş.
Ölümü aşmak için mumyalama gücüne olan bu inanç
eski Mısır inancının temelinde yatıyordu.
Doktor Mohammad'e "Ustabaşı çağırıyor." deyin.
Bay Ahmed!
Lahdin tabanına kadar ulaştılar.
Ama durum çok kötü.
Neden bilmiyorum ama lahit büyük.
Bir metreye bir metre kadar.
Genelde bu ölçülerdeki lahitler derinlere iner.
Yerin altı, yedi metre altına kadar.
Ama maalesef bunun işi hemen bitti.
Nedenini bilmiyoruz. Ayrıca çanak çömlek parçalarından
kalanları da bulmuşlar.
-Hepsi oradan mı geldi? -Evet.
-Bu kemikler de mi? -Evet, kemik de.
Lahdin sonunu getirdiler. Durum kötü.
Bak patron, tam bir hayal kırıklığı.
Lahdin dibine hemen geldik.
Sadece 60 santim derinliğinde. O kadar.
LAHİT 1 - LAHİT 2
Lahit 2 tamamlandı ama Lahit 1'de ilerleme devam ediyor.
Ben Ghareeb Ali Mohammed Abushousha.
Kazıcı olarak çalışıyorum.
Uzun zamandır burada çalışıyorum. Babam da benden önce burada çalışmış.
30, 40… belki 50 yıl önce.
Çalışırken aklımı sadece önümde duran şeye odaklarım.
Öyle dikkatsizce kazmam, hayır.
Çapayı tutarken
mantıklı davranmalısınız.
Bir şey mi bulacaksınız? Hazırlıklı olmalısınız.
Bir mumyaya, bir kemiğe bir şeyin parçasına rastlayabilirsiniz.
Buna hazır olmalısınız.
Bir acemi olsa o şeyi kırar.
Mahmoud!
Mahmoud, buraya gel!
Şuraya otur Mahmoud, otur.
Yanıma otur. Biraz çay iç.
Bu, benim oğlum Mahmoud.
Yol yordam öğrensin diye getirdim buraya.
Ustabaşı onun çalışmasını istediğinde tecrübeli olacak böylece.
Evde kalırsa hiçbir şey öğrenmez.
Ben de mutlu olmam.
Burada benimle olması beni mutlu ediyor.
Ne görüyorsun?
Sanırım burada bir duvar var, kerpiç bir duvar.
Hangi tarafta?
Doğu tarafında.
-Doğu tarafı mı? -Doğu biraz tuhaf değil mi?
Batı olmalıydı.
-Şaka mı yapıyorsun Ghareeb? -Yeminle ciddiyim.
Dikkatli ol. İyi görmemesi beni endişelendiriyor.
Ona güvenmiyorum!
Dikkatli ol, dikkat et.
Beni boşa gaza getiriyorsan Ghareeb…
Her şey yolunda.
İnanılmaz!
Gerçekten bir duvar var.
Wahtye'nin mezarındaki duvar gibi.
Dediğim şey doğru muymuş yani?
Evet. Sana büyük bir ödülüm olacak!
Peki.
-Tahtadan bir şey var. -Ne?
Tahtadan bir şey çıkmaya başladı.
Yaklaşık üç santimlik ahşap bir şey.
Şu anda görebildiğim şey…
…bir kapak.
4000 yıldan eski bir şeyi çıkarmak harika bir his.
Onu kapatan eski Mısırlı'dan sonra dokunan ilk kişi olmak.
O elin sana ait olması gerçekten olağanüstü bir şey.
Bu kadar iyi kapatılması tuhaf!
Bunu kapatan kişi şöyle demiş:
"Kimse yaklaşmasın, yanından bile geçmesin."
Selamünaleyküm!
Nasıl gidiyor?
Her şey yolunda çok şükür.
-Hamada kahramanca bir iş çıkarıyor. -Bu alan dar, sıcak ve berbat ötesi!
Ama blokajı açacak ilk kişi sen olacaksın Hamada, hadi!
Açıkçası tek tesellim bu.
Bir baksana Hamada. Nedir o?
Çamur falan mı?
Evet, çamur.
Su yüzünden.
Yağmur tavan çatlaklarından sızdığında
toz toprak da getiriyor, o da tabutun içine doluyor.
O zaman da tek parça hâline çıkarmak imkânsızlaşıyor.
Öyle olmayacak, bütün çıkacak.
Mümkün değil! Önce soldaki bloku getir.
-Şunu mu? -Kendine yer açmış olursun.
Evet.
Ona dokunmamanı söylemiştim.
Hiçbir şeye dokunmadım. Yaklaşmadım bile!
Bakın, önünde beton duvar var.
Boşluğu doldurduktan sonra sıkıştırılmış.
Her şey sapasağlam patron.
Tabut çamur dolu ve sıkıca istiflenmiş.
-Ve içinde bir iskelet var! -Şükürler olsun!
Kemikleri toplayacağım.
İnanılmaz…
Onun hakkında bir şey öğrenmek için uzun zamandır bekliyoruz.
Tahtayı uzat.
Bakın, sadece 32 cm.
Küçük bir çocuk için olmalı.
Doktor!
Şuna bak.
Azı dişi.
Kazı alanında çalışmak… Doğal olarak marazi bir yer.
Onlar diş.
-Ölülerin dünyasına giriyorsunuz. -Çürümüş hatta.
Özellikle de çocuk mezarları.
Yani bir çocuğun kalıntılarını görünce kalbim acıyor.
Bu dişler aşağıdaki mumyaya ait.
Azı dişleri ama çok küçükler.
Kaç yaşında?
Daha çok 14 15 gibi bir şey.
Çocuk olduğunu düşündük
ama yalnızca bir tane değil. Birden fazla çocuk var.
Bütün kemikleri toplayıp
bu kemikleri bizim için araştıran antropolojiste sorarız.
Her kemik parçası bir şey söyleyebilir.
Sadece ölüm şeklini değil.
Hayatlarının hikâyeleri daha ilginçtir.
Nasıl yaşamışlar?
Beş etti…
Sağlıklı mıydı? Mutlu muydu?
Mutsuz muydu?
Sırf kemikler üzerinden anlaşılabilir.
Benim adım Amira Shaheen.
Kahire Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde romatoloji profesörüyüm.
Ve burada farklı keşiflerde bulunan
kemikleri incelemek için çalışıyorum.
Bunu yere serip parçaları üzerinden inceleme yapacağım.
Doktor Sabry gelmemi istediğinde,
çocuklara ait küçük kemikler var, dedi.
Kaç tane olduğunu bilmiyoruz. İşte bu.
Kaç kişi olduklarını bulmamız mühim
ve kemiklerin ortak özelliklerini veya farklı yönlerini öğrenmek istiyoruz.
Öncelikle "Esselamünaleyküm." derim.
Kendimi, önümde oturan birine tanıtıyor gibi hissederim.
Erkek veya kadın, parçalar hâlinde olsalar bile.
Bu küçük parçalar, bu…
Bir arkadaşıma da yaklaştığım gibi aynı.
Bu, sağ humerus. Buraya koyayım.
Nasıl olur bilmem ama kemiklerden o hissi alabiliyorum. Hissedilebiliyor.
Bu, içlerinden birinin köprücük kemiği.
Kapıya en yakın lahitte iki genç çocuğun kemiği vardı.
Bir bu kuyruk sokumu var, diğeri daha geniş.
Ama ikisi de henüz birleşmemiş değil.
Biri 20 yaşından küçüktü
ve diğeri de 18 yaşından küçüktü.
Boyutlarını karşılaştırsam
Bence bu kemikler 18 ila 20 yaş arasındakine ait.
Evet, daha genç olan da bu.
Ve kemik parçaları vardı.
Muhtemelen daha genç birine ait, altı yaşında altında birine olabilir.
Servikal…
İlkinin.
İçinde üç iskelet olan bir kutu buldum.
Bu ailede garip bir durum yaşanmış.
Üç çocukları da aynı anda ölmüş.
Burada ne oldu?
Mezardaki kabartmaya göre
Wahtye, annesi, karısı ve dört çocuğu bulunuyor.
Şu an üç çocuğu bulduk.
Ailenin diğer kısmını aramaya başladık.
Pekâlâ, bu lahit bitti.
Artık işçilerin burada çalışması daha kolay olacak.
Hadi Hashem, bu lahitte çalışacağız.
LAHİT 1 - LAHİT 2 - LAHİT 3
RAMAZAN'A ÜÇ HAFTA KALA
Ne buldunuz?
Çok güzel.
Bu güzellik de ne?
Bütün bir mezar. Geç dönemde, MÖ 600 gibi.
2600 yıldan eski.
Gördüğünüz gibi kemikler çökmüş.
Yine de ahiret için yanında eşyası var.
Kutu mu o Bay Ahmed?
Evet! Çok güzel bir kutu Ustabaşı Mustafa.
Bu eşsiz bir parça Bay Ahmed.
Bu bir oyun mu Bay Ahmed?
Evet, senet. Biraz satranca benzer bir şey.
Satranç oynayacak kadar klaslarmış.
İçine bak.
Kemik bu.
Oyunda bir işlevi olmalı.
Onları böyle koyup birlikte oynayabiliriz Bay Ahmed.
Bizim zamanımızdaki satranç gibi oynanacak bir oyun bu.
Eskilerde buna senet denirdi.
Nasıl oynanacağını tam bilmiyorum.
Anlamıyorum çünkü burada 20 tane kare var.
Bunda da 30 tane var.
Nasıl oynanacağını anlamadım.
…14, 15, 17, 19.
Bunlar kemik.
Omurlara benziyorlar.
Kemikler nereye konuyor?
-Bilmiyorum. -Kimse nasıl dizeceğini bilmiyor.
Hepsini yan yana koy işte.
KİLDEN VE KEMİKTEN SENET TAKIMI MÖ 600 CİVARI
Bay Sabry!
Ne oldu Osama?
Ustabaşı, kayalıklarda bir delik var!
Bay Sabry!
Feneriniz var mı?
Mahdi, el feneri getir!
Çabuk Mahdi!
Bir kafatası var.
İki üç kafatası var.
Görünüşe göre içeride bir sürü mezar var.
Bir bakayım patron.
Bak, burada güzel bir şey var.
Nerede?
İşte orada! Bak, gördün mü?
Orada!
Üç metrelik bir oyuğa benziyor.
Bence
bu oyuk MÖ 13. veya 12. yüzyıl civarından kalma.
Şimdi bu oyuğun girişini görmek için temizlik yapacağız.
Çünkü bu bölgede olmalı.
İndirin hepsini.
Ver elini Osama.
Çok güzel Doktor Mohammad!
Yol açın.
Mezar odası bu.
İçinde ahşap tabutlar bulduk.
Bir miktar da kemik.
Sanırım burada başka bir giriş var Doktor Mohammad.
Onların yanında bir delik daha bulduk.
Burada büyük boşluk var.
Doktor Mostafa geldi ve tahta tabutu bulmakla başladık.
Başlayalım! Bir, iki, üç!
Kaldır Hamada!
Renkleri çok güzel, maşallah.
Gücünüzü iyice toplayın! Canınızı dişinize takın!
Derhâl götürün!
Hadi, kaldır! Kaldır oğlum, kaldır!
Yavaş, yavaş!
Yanlarından ayrılma Ashraf!
Bunlar hem benim hem de Sakkara için eşsiz bir şey.
Bazı görevlerde
bir, iki veya üç ay çalışırsınız ama bir şey bulunmaz.
Ama burada bugün gördüğünüz gibi her 30 saniyede bir yeni bir şey bulduk.
Geçen nisan ayından bu nisan ayına, bir yıl içinde
üç tane depomuz bir sürü şaheserle
tıka basa dolu. Ayrıca laboratuvarda Doktor Ashraf'la olandan da
bir sürü kutu şaheser çıkacak.
Bunların hepsi de Sakkara'da bizim kazı alanımızda bulundu.
OYMALI AHŞAP TABUT MÇ 1295 - 1186 CİVARI
Lahit 3, iki metre derinliğe ulaştı.
-Doktor Mohammad? -Efendim?
Burada kemikler var.
-O ne? -Bir kafatası.
Tek başına bir kafatası mı? Bir gömünün parçası değil mi?
Tamam, bak Osama. Yakala şunu!
Dikkat et Osama.
Bir kafa var…
-Kafatası mı? -Kafatası, evet.
Tüm kemikler bu köşede yığılmış.
Bence birden fazla kişi var.
Bu lahit bizim için tuhaf oldu.
Bu lahitte bir mezar odası bulamadık.
İki metreden sonra durdu.
Ama iki iskeletin kalıntılarını bulduk.
Ayakta durmuş gibi görünüyor çünkü kemikler
baştan aşağı gidiyor.
Ters çevrilmiş şeyler var ama onlar da küçük.
Neden bu insanlar böyle gömülmüş?
Neden her biri için tabut yapmamışlar?
Bence bu lahde aceleyle gömülmüşler.
Burası tıkış tıkış.
Wahtye'nin ailesine bir şey olmuş olabilir.
Glabellaya bakarsak…
Düzgün,
çıkıntılı…
…değil.
Demek ki bir kadın.
Büyük ihtimalle güzel bir hanım.
Henüz yaşını bilmiyoruz.
Ortadaki lahitten tamamen harap olmuş bir torba kemik daha çıkmış.
Hepsi de çamurla kaplı.
Çok hassas.
Bu çene kemiği ön tarafa itilmiş.
Sanırım çamurun etkisi yüzünden.
Yaşını görmek için dişleri temizlemeliyiz.
Yaşlı bir kadının kafatasını buldum.
Yaşı 55'ten fazla.
Bu kadının nasıl öldüğüne dair bir şey bulmaya çalışıyorum.
Yaşlı kadının çene kemiğinde bir şişlik vardı.
Çene kemiğinin iç tarafında.
Kemik iç taraftan kist benzeri şişmişti.
Sanırım çamurun çoğunu çıkardım.
Onu bulduğumuz için şanslıyız çünkü kemik korkunç bir durumdaydı.
Burada değil.
Bu başka biri.
Aynı değiller.
Genç, çok genç.
Küçük biri.
Hayır, burası sağ şakak.
Bence burada üç kişi var.
Bence bu yetişkin bir kadının
çene kemiği.
Bu oyukta iki kadın ve bir çocuk varmış.
Yaşlı bir kadın, genç bir kadın ve bir çocuk diye düşünüyorum.
Üç numaralı lahitte mi?
-İki kadın. -İki kadın.
Kaç yaşlarında?
Biri 50'nin üzerinde.
Muhtemelen annesidir o zaman.
Diğeri de
dişlerindeki aşınmadan 30'larında diyebiliriz.
Karısı olabilir.
Tamam Doktor.
Başka bir şey var mı?
Evet, bir çocuğun kemikleri.
Yaşı pek net değil.
Çocuk kemikleri, yaşı belli değil.
Dördüncü bir çocuk mu var?
Olabilir.
Ahmed, dört çocuk varmış.
-Duvarlarda dört tane mi var? -Evet.
Üç oğlan ve bir kız.
Üç oğlan o lahdin içinde olabilir.
Burada da kızla beraber iki hanım.
Kadınları birlikte mi gömmüşler yani? Annesiyle kızı ve karısı.
İyi bir teori.
Ailesi yan yana yatıyor.
Yaşlarına ve kemiklerin durumuna bakılırsa
tüm bu insanların ölümlerinin
bir şekilde bağlantılı olduğuna dair şüphelerimiz var.
Wahtye'nin hayatı çok karmaşıktı.
Ailesine ne oldu?
Aynı anda mı öldüler? Yoksa tek tek mi?
Neden bu kadar erken öldüler?
Kendimi düşünemiyorum.
Çok şanslıyım.
Üç kızım ve bir oğlum var.
En küçükleri Rawda.
Dört yaşında. Onu çok seviyorum.
Oğlumu veya kızlarımı kaybedersem…
Kendimi onun yerine koyuyorum da…
Aklım almıyor.
Çok üzücü bir şey.
Tüm aileni kaybetmek mi?
Korkunç bir şey.
RAMAZAN'A İKİ HAFTA KALA
Bence Wahtye'nin hayatının son döneminde bir trajedi yaşanmış.
Ama nasıl? Şu anda bilmiyoruz.
Bulmacayı tamamlamadık daha.
Bunu çözmek için Wahyte'yi bulmalıyız.
Bakılacak tek bir yer kaldı.
LAHİT 1 - LAHİT 2 - LAHİT 3
LAHİT 4
Canınızı dişinize takın!
-Tamam Doktor! -Hangi lahde girseniz nazar değdirdiniz!
Sabahları Kuran okumalısınız!
Ben okudum Doktor!
Göreceğiz. Ghareeb, seni severim ama tüm işimize nazar değdiriyorsun!
Hayır Doktor! Ne diyeceğimi bilmiyorum.
-Adamlarına daha iyi baksaydın… -Daha nasıl bakayım?
Onlara çikolata mı alayım?
Senin hakkından Allah gelir Mustafa.
Bakın Bay Sabry, kireç taşı harika!
Bu çatlak eski, uzun zaman önce olmuş. Gördün mü?
Güzel bir taş heykelin üst kısmı.
Evet, çok güzel.
Peruk da muhteşem.
Detayları inanılmaz.
-Bay Ahmed. -Merhaba patron!
-Bu güzellik de ne? -Hemen seni çağırdım.
Birkaç gün önce bulduğumuz kabartmaları biliyor musun?
Ramses'li olanlar mı?
Her şey tesadüf olamaz, değil mi?
Evet. Sanırım yukarıdaki şapelden.
Üç gün önce, Ramses döneminden kalma Kral II. Ramses'in resimleri olan
çok güzel bir kabartma bulduk.
Çok açıktı.
Bugün de yine Ramses tarzı olan bunu bulduk.
Bu, 3300 yıldan çok daha eski.
Bu adamın mezarı buraya yakın olmalı.
Belki de tepenin bu tarafındadır. Şuradaki duvarın yanında,
Şurası kırılmış.
Merak ettim de Ahmed. Bulduğumuz şu iki heykel parçasını hatırlıyor musun?
-İlk sezonda mı? -Biri ilk, diğeri ikinci sezonda.
Buna uyarlar mı dersin?
Evet patron, umarım.
Esselamünaleyküm
Doktor Medhat, geçen sezondaki heykeli hatırlıyor musun?
-Birkaç parçadan oluşan heykel mi? -İki parça hâlinde.
-Onları birleştirdik! -Öyle mi?
-Nerede? -Gel, bir bak.
Şuradan… Allah razı olsun.
Şu parçaya bakabilir miyiz?
Getirin Bay Ahmed.
Bu parçayı geçen mayıs ayında kazı alanının tepesinde bulduk.
Bunu da ekim ayında dipteki bir şaftın tabanında bulduk.
Doktor Ashraf'a ver.
Bak, bak. Geri çekil, geri çekil.
Biraz eğ. Bir saniye.
Hayır, biraz geri git.
-Tut! -Bırak.
-Bırak! -Hayır, tut!
Desteklenmeden duruyor…
Destekle şimdi!
Tamam! Mükemmel!
Tamam.
Görür görmez uyacağını anladım.
Gerçekten çok güzel.
Neyse ki beyinlerimiz hâlâ iyi çalışıyor!
Kimse bu heykelin
üç parçalı bir heykel olduğunu hayal edemez.
Yani kumun altında bir şey saklandığından eminiz.
Bu heykelin sahibinin mezarını aramalıyız.
Bulabileceğimizden eminim. İnşallah bu sezonda.
RAMSES DÖNEMİ SOYLUSUNUN KİREÇ TAŞI HEYKELİ, MÖ 1279 - 1213 CİVARI
LAHİT 1 - LAHİT 2 - LAHİT 3 - LAHİT 4
Ne var orada? Molozu güneye doğru hassasça kaydır.
-Yavaş ol, yavaş! -Bir saniye.
Bay Hamada aşağı gelecek.
Lahdin dibine indiğimizde…
Özellikle de Wahtye'ninkine. Kayasının dayanıksız olduğunu biliyoruz.
Ama benim için burası cennetin kapısı.
Onu görmek istiyorum. Ona yakınlaşmak istiyorum.
Önümde batıya doğru bir açıklık görüyorum.
Bu açıklığın genişliği lahdin genişliğine eşit.
-Bir metre kadar mı? -Aynısı, evet.
Şimdi giriş genişledi, değil mi?
Evet.
-Daha kolay görünüyor mu? -Evet.
İçinde ne görüyorsun?
Bir saniye.
Çok heyecanlanmadan önce bir emin olayım.
-Ne? -Bir saniye müsaade et.
Bu Wahtye müdürüm!
Wahtye! Onu bulduk!
Çok şükür. Orada neler buldun? Anlat!
-Tahta bir tabut! -Sonunda Wahtye'yi bulduk!
Harika!
Şükürler olsun!
Tebrikler patron! Binlerce tebrikler sana Hamada!
İlk kez ışık yüzü görecek.
Çok şanslısın Bay Hamada.
Çok şanslı!
-Kabirdeki mezarı gören ilk kişi sensin. -Wahtye'yi gören ilk kişi de sensin.
Doktor Mohammad!
Efendim patron?
Wahtye'nin iskeleti burada.
Harika.
-Temizleyince kafatasını buldum. -Çok şükür.
Bay Hamada?
Tüm kemikler orada mı?
Evet, hepsi burada.
Elhamdülillah.
Tüm lahitleri temizledik artık.
Bu kadar geniş bir mezarda
sadece iki mezar odası olması çok ilginç.
Ve bu ana lahitte de…
…basit bir ahşap tabut var.
Bu adamın hikâyesinde hâla çok fazla bilmece var.
Bence çocuklarını kaybeden her babanın
içinde bir yara olur.
Ama heykellerinde bir neşe hissinin
resmedildiğini düşündük.
Belki de mezar çocukları ölmeden çok önce yapılmıştır.
Çünkü gerçek hüznü hissettiğim tek yer
onun mezar odasıydı.
Lüks veya bir şımarıklık ibaresi yoktu.
Tabut sıradan bir ağaçtan yapılmıştı
ve o kadar iyi mumyalanmamıştı.
Belki de çocuklarının ölümünün şoku onu buna sürüklemiştir.
-Müdür! -Evet patron!
Wahtye'nin yüzü!
-Evet? -Tam karşımda duruyor.
-Wahyte sonunda ortaya çıktı! -Harika!
-Çok iyi durumda, çok şükür. -Şükürler olsun.
Mezar odasını bulduğumuzda her şeyin açığa çıkacağını düşündük.
Ama keşfedilecek çok şey var.
Nasıl öldüğünü öğrenmemiz gerek daha.
Ama Wahtye'nin yüzünü ortaya çıkarmak
kalbinizi neşeyle dolduran…
…çok güzel bir şey yine de.
Rahat bir nefes alıp
Wahtye'ye ulaştığımızı söyledim.
İşte mezar, işte sahibi.
Şimdi resim tamamlandı.
Sağ salim geldi mi?
-Geldi. -Şükürler olsun!
İskelet diğerinden daha iyi korunmuş.
Ve bir erkek olsa da kafatasında kadınsı özellikler var.
Çok narin bir adama benziyor.
35 yaşlarında.
Sanırım bu Wahtye'ydi.
Sonunda onunla tanıştım.
Güçlü veya sert bir kas bağına sahip değil.
Demek ki iyi bir işi olan zarif bir adammış.
Belki de bir efendi olduğundandır.
Tüm bunların efendisiydi.
Wahtye'nin kafatası kemiğinde kalınlaşma görülüyor.
Onu şuraya koyalım.
Bu da, bu kemiklerin içinde
bir şeyler olduğunu gösteriyor.
Onlara yakın olmak
ve sanki acısını çekiyormuş gibi hissetmek
çok ilginç.
Deniyorum.
O kadar kolay değil ama bunu hissetmeye çalışıyorum.
Peki.
Alt uzuv kemiklerinin şekli o kadar sağlıklı değil
çünkü dizi içe doğru incinmiş.
Bu böyle olmalı, bu da böyle olmalı.
Bence bu açı dıştan döndürülmeli
ama bu adamda böyle olması gerekirken
şu şekilde olmuş.
Sanki böyle yürüyormuş gibi.
Sanırım zayıf düşmüş.
Bu kemikler sağlıklı değildi.
Belki de çok acı çekmiştir.
Kana ihtiyaçları varmış.
Bu yüzden kemikler şişmiş.
Bu da bize bu kişinin
bir tür anemisi olabileceğini gösteriyor.
Aynı şişlik annede de bulundu.
Aneminin doğuştan gelen sebepleri vardır.
Ama bence bu ufak bir ihtimal çünkü ikisi de farklı yaşlarda ölmüş.
O kadar yaygın olmasa da
tüm durumu bir araya getirdiğimizde
bir tür hastalık veya salgın olduğunu
düşünebiliriz.
Büyük ihtimalle sıtma.
Bu da tüm aileyi etkileyebilir.
Ve bu doğruysa eski Mısır tarihini değiştirebilir.
Allah'a şükür.
Yalnızca Allah'a şükürler olsun…
Allah'ın merhameti merhamet sahiplerinin üstünde olsun.
Yeryüzündekilere merhamet et.
Mezarın duvarına resmedilmiş
tüm insanları mezardaki lahitlerde gömülü olarak bulmak
nadir bir örnektir.
Bu dünyevi hayat oyun ve divanelikten ibarettir.
Bu aileyle ilgili bu tam hikâye için
Tanrı'ya şükrediyoruz.
Wahtye bizden memnundur,
biz de Wahtye'den memnunuz.
Mühim olan iletişim kurmak, iş birliği.
Wahtye'yi 4500 yıl sonra meşhur ettik.
Bu yüzden Wahtye şimdi gelse
onun için yaptıklarımızdan dolayı bize teşekkür eder.
Biz de Wahtye'ye teşekkür ederiz çünkü o olmasa
çalışmamız çok çabuk unutulur giderdi.
Yanlış fikre kapıldık.
Bunlar onların hayalleri. Gerçek bu değil.
Fotoğraflarını duvarlara koyduklarını düşündük.
Hayır, öyle bir inançları yoktu.
Onlar bizim gibi değil.
Fotoğraflarımızı çekip Facebook'a koyarız. Hayır, burası onların Facebook'u değil.
Bu, onların hayali.
Çünkü ilk hayatlarına inandıklarından çok daha fazla ahirete inanıyorlardı.
Bu yüzden ahiret hayallerini duvarlara yansıttılar.
Ama onların ilk hayatı buydu.
Bu yüzden tarihle ilgili çok hata yapılır.
Muhteşem tapınakları, heykelleri görünce
tarihteki her şeyi kusursuz sanırsın.
Sonra insanları gördüğümüzde bizim gibi olduklarını anlarız.
Aynen bizim gibi.
Gerçek hikâye bu.
RAMAZAN'A BİR HAFTA KALA
Wahtye'nin mezarını bitirdikten sonra
tüm ekip, gelecek sezon dönmemizi sağlayacak
bir şey bulacağımız konusunda çok iyimserdi.
Ama görev müdürü ziyaretimize gelip
bize çok kötü haberler verdi.
Bu sezonu iki gün içinde tamamlamalıymışız.
Hükûmet bütçesi bitmiş.
İşimizi tamamlamalıyız.
Her şeyi kaldırdık
çünkü iki gün sonra gitmeliyiz.
Genelde işin son haftasında
kazı alanını emniyete almaya çalışırız.
Ghareeb, yardım et.
Ama bazen bir sürpriz çıkar.
Kayalığın yüzeyi iyi duruyor.
Çünkü bir yeri temizlerken…
Çapa getirin, hemen!
...bazen önemli bir şey keşfederiz.
Boş kovalar nerede?
Hadi! Onu ayağından tut!
Bu tarafa gelin Doktor.
"To-Bi-Mis..."
"Ben To-Bi-Mis."
Bak, "Yargıç", "Büyük Yargıç."
Bubasteion Nekropolü, söylemeliyim ki…
…çok tuhaf bir yer.
Her zaman beklemediklerimizi veriyor…
…ve bu muhteşem bir şey.
Yalnızca bir sezonda
Bubasteion'daki Mısırlı ekip 3100'den fazla eşsiz eser buldu.
Amira'nın Wahtye'nin ailesinin ölümü hakkındaki teorisi kanıtlanabilirse
tarihteki ilk belgelenmiş sıtma vakası olacak.
1000 yıl farkla.
Hamada ve Ghareeb'in bulduğu aslan yavrusu
keşfedilen ilk mumyalanmış aslan olarak tasdik edildi.
Alt yazı çevirmeni: Verda Tuna