Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Bir kara delik, bilim kurgu yazarlarının
hayal ettiği her şeyden daha tuhaftır.
Uzayın bu bölgesinde
yer çekimi öyle güçlüdür ki
hiçbir şey kaçamaz.
Eşiği geçtiğinizde
dönüş yoktur.
SERDAN, MEKSİKA OCAK 2017
Vay canına.
Buradaki iki dağı görünce daima etkileniyorum.
Biraz aldatıcı.
Birkaç saate yürüyerek çıkabilecek gibi görünüyor.
Ama şu anki konumumuza göre bir hayli yüksekte.
Çocukken gök bilime ilgim yoktu,
küçükken teleskobum yoktu
ama kara deliğin ne olduğunu gördüğümü hatırlarım.
Evrende keşfedilecek pek çok ilgi çekici şey olduğunu düşündüm.
Event Horizon Teleskobu küresel bir ekibin bir araya getirdiği
yeni bir araç.
Bir kara deliğin yakın çevresini
gösterebilecek büyütme gücüne sahip olacak.
Bu, hiç yapılmadı.
Tüm görkemiyle gözler önüne çıkmak için
çırpınan bir şeyi kovalıyoruz.
Ve "Seni yakalayacağız." diyoruz.
4,600 kilometreye çıktığınızda
atmosferin büyük bölümünün üstündesinizdir.
Uzayın boşluğunu görebilmek için atmosferin epey üzerinde olmanız gerekir.
Event Horizon Teleskobu'nun amacını ifade etmek gerçekten kolay.
Bir kara deliğin ilk fotoğrafını çekeceğiz.
Başlangıç aşaması sisteminin her parçası dün öğlen itibariyle çalışıyor…
LMT'ye ocakta geldik.
Özellikle prova denilen şeyi yapmak için.
Ve sorunlar keşfediyoruz.
Sonra Gunn'ı yenilemeye çalıştık, şimdi elektriği kaybettik.
Üst katta bunu çözüyoruz.
Bugün Gunn'ı tekrar çalıştırmaya çalışacağım, eski Gunn…
Ama eski Gunn'a dönersek
-o zaman… -Evet?
…ocak ve nisan boyunca
-İkili dönüşüm yaparak. Evet. -EHT ile uyumlu oluruz.
Dünyanın dört bir yanındaki teleskopları, EHT'nin tamamını
nisanda çalıştıracağız.
Bir kara deliği fotoğraflamakta en iyi şansımız bu.
Ama önce her şeyin çalıştığından emin olmalıyız.
Yani ilk hedefimiz 232,1 gigahertz'i eski Gunn'la
-tekrar çalıştırmak. -Evet, doğru.
Bu, olmazsa ne olacak?
B planım
şu…
Teleskop ne kadar büyükse küçük objeleri o kadar iyi görebilir.
Galaksimizin ortasındaki kara deliği
veya M87'deki daha büyük kara deliği görüntülemek için
neredeyse dünya boyutunda bir teleskoba ihtiyacımız vardı.
Bu, elbette imkânsız. Biz de sonraki en iyi seçeneği uyguladık.
Dünyanın dört bir yanındaki teleskopları aldık
ve hepsini aynı anda kara deliğe çevirdik.
Bir aynayı bir çekiçle
parçalayıp cam kırıklarını
dünyanın dört bir yanına dağıttığınızı hayal edin.
Sonra o parçaların her birinde olanları kaydedip
bir araya getirerek bir süper bilgisayarda o aynayı yeniden oluşturuyorsunuz.
Event Horizon Teleskobu bunu yapıyor.
Yani her sahada her şey kusursuzca çalışmalı.
Bence epey darbe almış.
Teslimatta mı?
-Açılınca duman çıkarsa terslik vardır. -Evet.
Daha test yapmak zorundayız.
Yarın gerçek bir gözlem yapacağız.
Bu gözleme Güney Kutbu, İspanya, Şile ve Tanrı'nın izniyle LMT dâhil olacak.
Süre kısıtlı.
Biliyorum. Görevimiz Tehlike müziğini verin.
Şuna bak. Söylememde mahsur yoksa
teleskop bunca B-O-K'un arkasında gömülü.
-Ne oldu? -Hava durumu kurbanı olduk.
Dur, dalga geçiyorsun. Son 16 saat çok güzeldi
ama biz açtığımız an tanrılar bizi lanetledi mi?
Saçmalık bu.
Hava böyleyken noktalayıp odaklanamayız.
Programa göre başlamamıza…
40 dakika var.
Artık 35 dakika.
Hâlâ bulutları görürsek
ve hava çok soğuk olursa buzlanmayla karşılaşırız.
Evet. Bu da bir ihtimal.
-Bundan endişeleniyorum. -Evet, bundan çok endişeleniyorum.
Herkes şans dilesin, en sevdiğiniz sihirli sözleri söyleyin,
bunu atlatalım.
Diğer odada seviye belirleyip başlamaya hazırlanacağız.
Yukarı katta güç seviyesini biraz ayarlamalıyım.
Tam olarak 14 dakika, 15 saniyede başlatacağımızın farkındasın, değil mi?
Evet, biliyorum ama…
Tanrı aşkına.
65-73 mü dedin?
-Yani RCP ve yüksek LCP, değil mi? -Bir dakikamız var.
Başlıyoruz millet, sıkı tutunun.
Tamam, hazırız.
Dört, üç, iki, bir, sıfır!
Kalkış.
Amanın.
Kara delik nedir?
Çok derin,
içinde dönen fiziğe dair her şeyin değerini anlamak çok zor.
Hayatınızı bunu araştırarak geçirebilirsiniz.
Yer çekiminin çok kuvvetli olduğu bir nesne hayal edin.
Kendini yaratan tüm maddeyi
tek bir noktaya indirgemiştir.
Bu nesne olay ufku yaratmaya başlar.
Ve bu olay ufkunun harika bir yönü vardır,
tek yönlü yoldur.
Dışarıdan içeri girebilirsiniz ama hiçbir şey dışarı çıkamaz.
Yer çekimi kuvveti o kadar güçlüdür ki
yeterince yaklaşan her şey içerisinde yok oluverir.
Olay ufkunda bir şey kaybolursa o şey gitmiştir.
Ve ona dair bir bilgimiz olmaz.
Artık tespit edilemez, artık bilinmez.
Belki hâlâ vardır
belki yoktur, bilme imkânımız yok.
Tamamen anlamadığımız bir olayla
bir iletişim içindeyiz.
Evrende, uzay ve zamanda bir girdaba benziyor.
Temelinde matematiksel olarak hayal edebileceğimiz en karanlık nesne,
ne ışık saçıyor ne ışık yansıtıyor.
Ama artık evrende gözlemlediğimiz en güçlü olayların lokomotifi oluyor.
Zihnin sınırlarını
gerçekten zorlayan bir yönleri var.
Beni duyabiliyor musunuz?
Evet.
Gerçek bazen kurgudan gariptir, derler
ve bu sözün en geçerli olduğu yer kara deliklerdir.
Şu an Cambridge'ten meslektaşım Malcolm Perry
ve Harvard'tan Andy Strominger'la birlikte
bilginin kara delikten döndüğü bir mekanizmayı açıklayacak
yeni bir teori üzerinde çalışıyorum.
Şu uzayı izleyin.
Stephen'la 1982'de tanıştım.
Yıllar içinde bazı konularda hemfikir olduk,
bunların sayısı insanı şaşırtır
ama son yıllarda ortaya çıkan çok güçlü şey…
-Kaç sene oldu, üç sene mi? Evet. -Üç sene.
Yepyeni, muhteşem bir sayfa açıldı.
-Ve oldukça farklı. -Oldukça farklı, evet.
Çok güzel, sıcak bir gündü.
Nisan'da İngiltere için alışılmadıktı, biz de dersi dışarıda yaptık.
Büyük Brampton Hanesi diye bir yerde
son on senedir Stephen ve arkadaşları küçük bir tatil düzenler.
Fikirlerim vardı,
sonsuzluğun köşelerinin yapılarına,
bilgiyi nasıl sakladıklarına dair.
Bu dersi dinliyordum ve anlattığı olayın
kara delik yüzeyinde
gerçekleşebileceğini düşündüm.
Stephen bunu hemen benimsedi.
İşte bu, eksik olan parça bu, dedi.
1975'te dünyaya saldığı paradoksu
çözmek konusunda son derece istekli.
Bilgi paradoksu diye bir şey.
Kara delikler bilgileri yok ediyor, diyebiliriz.
Bunun mümkün olmaması gerekiyor. Bu, bir paradoks.
Kara delik olduğunda
fizik kanunlarının kırıldığına işaret eder.
KIRILMA
Bu yüzden bu problemin peşindeyiz.
Bilgi kayboluyorsa fizik hakkında bildiğimiz
neredeyse her şeyle çelişir.
Kara deliklerin işleme şeklini anlayışımızda bir terslik oldu.
Dışarıdan bakarak kara deliğin içinde ne olduğunu anlayamazsınız.
Bir kara deliğe baktığınızda anlayabileceğiniz tek şey
kütlesi, yükü ve dönüş durumudur.
Neyden oluşmuş olursa olsun her kara delik için geçerlidir.
Yani bir kara delik dış dünyadan
birçok bilgi saklıyor demek.
Çok tuhaf olduğu için insanların kavraması güçtü
sonra Hawking, Hawking Radyasyonu adlı müthiş bir keşifte bulundu.
Buna göre kara delikten çıkan bir şeyler var
ve sorun aslında burada başladı.
Meğerse kara değil, ışık saçıyorlarmış.
Işık saçtıkça kütle kaybediyorlar ve günün birinde yok olacaklar.
Fillerin, Britannica Ansiklopedisi'nin kütlesine
eşdeğer bir kütle bir kara delik yaratabilir.
Bir kara delik buharlaştığında geriye
Hawking Radyasyonu'yla aynı şey kalır.
Görünene göre düşen şeylere ait bilgiler kayboluyor.
Bir kara delikten çıkan partiküller
görünüşe göre tamamen rastgele
ve düşen şeyle hiçbir ilişkisi yok.
Hawking'in söylediği doğruysa kara delik herhangi bir şeyi çıkarabilir.
Bir piyano, bir trombon çıkarabilir,
içinden herhangi bir şey çıkabilir.
Bu, evrenin temel doğasının sadece
rastgele olduğu anlamına geliyor.
Evrenin tamamı için geçerli fizik kanunları yok.
Bu, her fizikçinin kâbusudur.
Evrene dair bildiğimiz çoğu şey
doğanın kanunlarıyla
güvenilir biçimde öngörüde bulunabileceğimize dayanır.
Fiziksel teorimiz vardır, bu teoriyi kullanarak varsayımlar yaparız,
o varsayımların gerçekleşip gerçekleşmediğini görmek için
deney ve gözlemler yaparız.
Evrenin ilk hâllerini fizik kanunlarını kullanarak anlarız,
geçmişe dair varsayım yapıp dünyanın nasıl olabileceğini çıkarırız.
Bu kanunlar çökerse…
…bilginin sınırlarına ulaşılmış demektir.
Dünya hakkında ne tür şeyler bilebilir?
Evrenin öngörülebilirliği
kara deliklerle çökerse
başka durumlarla da çökebilir.
Daha da kötüsü, eğer bilgi kaybolursa
geçmiş tarihimizden de emin olamayız.
Tarih kitapları, anılarımız sadece bir illüzyon olabilir.
Bize kim olduğumuzu geçmiş söyler.
Geçmiş olmadan kimliğimizi kaybederiz.
TEORİK BİLİMLER MERKEZİ TEMEL ARAŞTIRMA, 20 HAZİRAN 2015
Yüksek lisans öğrencisi olduğumdan beri düşünce yapımın merkezinde
bilgi paradoksu var.
Her gün, günün 24 saati gibi.
Kalkarım, bir fincan kahve yaparım, elimde bir kâğıtla otururum.
Dişlerimi fırçalarken bunu düşünüyorum.
Rüyalarımda görüyorum.
Modern fizikte
en ilgi uyandıran, iyi tanımlanmış soru budur.
O kadar ilginç ki
anlayabilmek için hayatımı buna adamaya hazırdım.
Hawking'in argümanından 40 yıl sonra…
Bu arada Malcolm silerken…
Bu paradokstan nasıl kaçınabileceğiyle ilgili
binlerce makale yayımlandı.
Hiçbiri evrensel anlamda
kabul görmedi
ve hepsi bir veya birden fazla açıdan sorunlu.
Sanırım sihirli formülü
-inanılmaz detaylarıyla yazabilirim. -Evet.
Malcolm yazarken…
Yaptığımız şey öncelikle…
Ama artık Stephen Malcolm'la birlikte
bilgi paradoksunun bir ihtimal çözülebileceği bir mekanizma bulduk
Heyecan uyandırıyor.
Derin bir şeyin başlangıcı, ne olduğunu bilmiyoruz.
Şu an tam hız bunun üzerinde çalışılıyor.
-Ama neyin merkez kanunları… -Süper rotasyon ne?
Süper rotasyonlar, basit BMS grubu…
Fiziğin konusu gerçeği öğrenmektir,
evrendir.
Hepsini asla elde edemeyebiliriz…
Ve koruma kanunu çıkıyor.
…ama ömrümde bunu başarabilme şansımızın
bir hayli yüksek olduğunu düşünüyorum.
Ve süper rotasyon yükünün dönüşümü işte bu.
Şimdi burayı sileyim…
Görmek inanmaktır.
En inanılabilir, en güçlü duyumuz budur.
Bir şeyleri görmeliyiz.
Görmeyi özleriz.
Bence on yıldır kara deliklerin var olduğuna şüphe yok,
bunun mümkün olduğuna dair şüphe yok. Ama o aptal görseli görmek istiyorum.
Görmek istiyorum.
Kara deliğin bariz işaretlerini aslında hiç görmedik.
Bu da ışığın bile kaçamayacağı gerçek bölge, ufuktur.
Event Horizon Teleskobu'yla ufuk boyutuna kadar yakınlaştıracak
ve bir silüet, bir gölge bırakacak mı diye bakacağız.
Event Horizon Teleskobu on yıllar süren emeğin birikimi.
Bir görsel elde edebileceğimizin farkında varınca
büyülendik.
Son yıllarda yeni sahalara gittik.
O sahaları bilimin buna değdiğine ikna etmemiz gerekti.
Tüm bu sahalara, tüm bu ekstrem yerlere alanında özel ve pahalı ekipmanlar
kurmamız gerekti.
ŞİLE
Şu an görsel çıkarma ihtimaliyle ilk gözlemi yapabilecek andayız.
Hâlâ bir soru işareti olsa da
-bölge birikimi tamam. -Evet.
SPT hava durumu iyi, noktalama için hazır değil.
Noktalama sorunları.
SMT teknik olarak hazır, hava durumu tahminleri
şiddetli rüzgâr ihtimali ama bir şeye sebep olmaz.
Yani gece görüşü iyi, değil mi?
Evet.
Dünyanın çevresine birbiriyle konuşabilecek,
birlikte veri kaydedebilecek teleskoplar yerleştirdik.
Böylece işlem sonrası bu verileri birleştirebilir
tek bir teleskopmuş gibi hareket etmelerini sağlayabiliriz.
Şu an Event Horizon Teleskobu Güney Kutbu'ndan Arizona'ya,
Hawaii'den Şile'ye uzanan
dünyanın dört bir yanında bulunan sekiz çanaktan oluşuyor.
Etkili ve dünya boyutunda bir teleskop yaratıyor.
Hava durumu Pico için uygun.
-Bence gayet iyi. -0,2'ye değiştiriyorum.
-Bence güzel. -0,2'ye değiştiriyorum.
LMT su buharı haritasını görmek istiyorum.
Tek bir tesis olduğunda
gece gözlemi için o teleskobun üzerindeki hava durumu
hatasız olmalı.
Her bölge için kusursuz hava durumunun gerektiğini düşünün.
Gözlem yapmaya başlayana dek geçmiş olacak
ama başka neyin geleceğini bilmiyoruz.
Hızlanıyor gibi.
-Evet. -SMT kötüleşiyor.
Buradaki noktalar ne?
Aslında sadece LMT ve SMT.
Güney Kutbu'nda, şu an bildiklerimize dayanarak,
noktalama sorunu yaşama ihtimallerine göre karar vermeliyiz.
LMT, mazer için ne derece endişelisin?
Biraz endişeliyim, ne kadar iyi olduğunu görmemizi sağlayacak
bazı testleri yapmadık.
-Shep, saat 3,30, yarım saatimiz var. -Evet.
Arayalım mı?
Ben bu gece için düğmeye basalım derim.
Bence hava durumu daha iyi olmayacak.
Teknik sorunlar köstek oluyor. Güney Kutbu onca gece arasından
bu gece soru işareti verdi.
Evet.
Güzel M87 taramaları elde edeceğimizi umuyoruz, değil mi?
Böyle yazılsın, böyle yapılsın.
Kararı vereceğim, yayımlayacağım.
Beşinci gece, D Yolu'nu deniyoruz.
Gelecekteki gecelerimiz bu kadar güzel olsun.
Sonra dünyanın dört bir yanında,
tüm teleskoplar aynı anda dönecek
ve kara delikten fotonlar kaydetmeye başlayacağız.
Bir kara deliğin gökyüzünde ne kadar büyük görüneceğini kütlesi
ve uzaklığı belirler.
Galaksimizin merkezindeki kara delik Sagittarius A*,
gökyüzünde en geniş açısal büyüklüğe sahip kara deliktir. Ardından M87 geliyor.
M87'nin kara deliği bin kat daha büyük
ama yaklaşık bin kat daha uzakta.
Sonuç olarak gökyüzündeki boyutları oldukça benzer.
Burası merkezi komuta, yedi günün 24 saati personel çalışıyor.
İnsanlar kayıt cihazları, alıcılar veya başka bir şeyle
acil durum yaşadıklarını yazıp söylüyor.
Keşke sıkılabilsek.
Keşke yapacak bir şey olmasa,
hiçbir sorunla karşılaşılmasa, hiçbir terslik çıkmasa.
Ama her ihtimale karşı buradayız.
EHT gözlemlerinin üçüncü gününü yeni bitirdik.
Böylesi görülmemişti.
Üst üste üç gecelik gözlem başlattık,
bunu hava durumunun şahane olmasına borçluyuz.
Ekip son derece bitkin
çünkü üç gündür aralıksız çalışıyoruz.
Yüksek rakımda bölgeler var, detaylara büyük özen gösteriyorlar,
yoğun stres altındalar, sorunları çözmeye çalışıyorlar
ve şu noktada insanların sınırlarını zorluyoruz.
EHT GÖZLEMİNİN 5. GECESİNİN BİTİMİ
Sagittarius A*'ın son taraması başlıyor.
Büyük an geldi, evet. Sagittarius A* üzerine yapılan
2017 gözlemlerinin
son taraması bu.
-"Woohoo"yu sen mi yazdın? -Evet.
HERKESE: MUHTEŞEM. HERKESİN ELİNE SAĞLIK.
HEP BERABER GÖRÜŞTÜĞÜMÜZDE HERKESE İÇKİ ISMARLAMAYI İPLE ÇEKİYORUM.
Bence bu şarkı fi tarihinden beri üzerinde çalıştığın bir şeyi
hayata geçirmenin ne kadar güzel olduğunu anlatıyor.
Ne kadar oldu?
Ne kadar oldu? Bilmiyorum, 20 yıl.
Sıradaki işlem her EHT sahasında herkes sabit sürücüleri alıp,
çok ama çok dikkatlice alıp,
merkezi işleme tesisine gönderecek.
Arkadaşlar, işimiz bitti.
Her şeyi bitirdik mi?
Bitti, tamamlıyoruz.
Tüm taramayı bitirdik.
Tüm takvimin, tüm işlemin sonuna geldik.
Bu seneki Event Horizon Teleskobu gözleminin
sonuna geldik.
Event Horizon Teleskobu'nun en büyük zorluğu şu,
her şeyin gerçekten çalıştığını ancak tüm veri merkez işleme tesisine
ulaştığında anlayabilmemiz.
Bu işlem bir aydan fazla sürecek.
O ana kadar hep bir gerilim olacak,
"Gözden kaçan bir şey var." belirsizliği olacak.
Mayıs, bahar mevsimi, yeniden doğuş, kara deliklerin görselini elde etmek.
Büyük bir yaz olacak, benden söylemesi.
DÜNYA
DÜNYA'DAN GÜNEŞ'E 149,600.000 KM 1 ASTRONOMİK BİRİM
MERKÜR VENÜS - MARS
JÜPİTER - SATÜRN URANÜS - NEPTÜN
GÜNEŞ SİSTEMİ
GÜNEŞ SİSTEMİNDEN SAGITTARIUS A*'A 25,600 IŞIK YILI
SAMANYOLU GALAKSİSİ
SAMANYOLU'NDAN M87'YE 54,8 MİLYON IŞIK YILI
Bilim felsefesi uzun yıllardır şu soruyu sormuştur,
deneysel olarak tespit edilebildikleri için
fenomenler ilk olarak ilgimizi çekiyorsa
gözlemlenemez varlıklar hakkında
nasıl bilgi sahibi olabiliriz?
Görünmez ve gizemli şeyler kendimi bildim bileli
beni çekmiştir.
Doğal olarak kara deliklere yöneldim diyebilirim.
Ama bir kara deliği sadece denklemlerle anlamak
çok ama çok zordur.
Herhangi bir şeyi detaylıca bilmek istiyorsanız
asla sadece saf matematikle yetinmezsiniz.
Böyle bir şey olmaz. Bilgisayarda simüle etmelisiniz.
Kara deliğin yörüngesinde dönen yığılma diski denilen bir şey vardır.
Karmakarışıktır.
İyonize gazdır, manyetik alanları vardır,
bütünüyle çalkalanır.
Gaz ısınıp yayılır.
Teorisyenlerin bunu sadece kalem
ve kâğıtla hesaplaması için fazla karmaşıklaşıyor.
Simülasyonlar görünmez olanı, görülemeyeni görmemizde
bize gerçekten yardımcı oluyor.
10 EYLÜL 2017
BRINSOP HANESİ İNGİLTERE
-Andy'dir. -Selam.
Neredeyse inanılmaz bir müjdemiz var.
Nedir?
Ama tam olarak değil.
Bir yerlerde eksik bir parça var.
Kafaya takmazsan doğru cevaba ulaşırsın.
Hiçbir şeyi kafaya takmam, yani…
Stephen Hawking ve arkadaşları yılda bir kez
bir yerlerdeki bir eve doluşur,
orada fikir alışverişi yapar, eğlenir,
dağlara gidip yürüyüş yapar.
Stephen geldi.
-Stephen geldi, harika. -Şöyle gidip selam verebilirsin.
Peki.
Stephen, Sasha, Malcolm ve ben bilgi paradoksunda bir açık bulduk.
Açıktan da fazlası,
bilgi paradoksunda koca bir delik bulduk.
-Şu kara tahtayı kullanalım. -Peki.
Eski hikâyeye göre
kara deliğin bilgi saklamasını mümkün değildi.
Uzayda bir delikten ibaretti.
Ufkun bilgi kodlayabilme özelliğinin olduğunu keşfettik.
Yani, süper çevirim ve süper rotasyon derecelerinde özgürlük,
buna "yumuşak saç" diyoruz.
-Peki. -Yuvarlak çiz.
Saç, kara deliğin ufkunun çevresinde yayılmış.
Kara deliğe bir şey attığınızda saç şeklini değiştiriyorsunuz.
Böyle başlıyorsunuz, içine bir şey atınca böyle oluyor.
Kara deliğe neyin düştüğünün kaydı olduğunu keşfettik.
Birtakım bilgiler kesinlikle aktarılıyor.
Hepsi mi aktarılıyor, henüz bilmiyoruz.
Şu an harıl harıl bunu araştırıyoruz.
-Böyle. -Evet.
Epsilonda sadece iki türevi var.
-Yani o gider. -Peki.
Yumuşak saç, yumuşak partiküller bir kara delikteki tüm bilgileri
şifreleyebilir mi diye bakmalıyız.
Peki, o terimi kafaya takmayalım.
-Evet. -Ona sen de baktın mı?
Bekenstein
ve Hawking'e ait 70'lerin başında yayımlanmış bir formül var.
Bir kara delikte
tam olarak kaç gigabyte bilgi saklanabileceğinin formülü.
Yani henüz geçmediğimiz ilk test
yumuşak saçı kullanarak bilgileri saymak
ve tam doğru cevabı verdiğini göstermek.
Merkezi yükü 12J hesaplayabilirsek
bilgi kaybolmuyordur, bilgi korunuyordur
ve ufka bakarak bu bilginin izini sürebiliriz.
Üç ay uğraşın sonucunda sıfır bulduk.
Bir üç ay uğraşın sonunda sonsuzluk bulduk,
son haftalarda Malcolm, 12 bulduğunu sandı ama bizce bu da yine yanlış.
Gün itibariyle sonuç 12 çıktı
ama belirsiz adımlarla elde edildi.
Parça parça entegre kısmı bu son formülü
elde etmek için mi yapıldı yani?
Bence öyle.
Evet, çünkü zetada iki türevin olduğu bir terim yok.
Zaten amaç zetadaki iki türevli terimden kurtulmaktı.
Ama belki de vardır.
Bakalım, peki.
Bence bunun üzerine daha çok düşmeliyiz.
Stephen geldi. Kurtulduk.
-Selam Stephen. -Merhaba.
Selam Stephen.
Stephen'a özetleyelim.
Her şeyin doğru olduğunu varsayarsak.
-Teyide muhtaç. -Hayır.
Her şeyi doğru varsaymamalısın.
-Her şey daha kontrol edilecek. -Evet.
Her zamanki inişli çıkışlı anlar, birkaç dakika önce çok heyecanlıydık,
çünkü merkez terim tam doğru çıktı,
alan yasasını doğrulamak için tam gereken sonuç çıktı.
Sonra fark ettik ki birkaç terim kaçırmış olabiliriz.
Güzel bir şey oluyor gibi.
Ama işimiz cidden çok zor.
-Unutmuş olabileceğimiz başka bir şey var. -Ne?
F artı, eksi terimi sorusu vardı.
Evet, o da canımı sıktı.
Bunu yanlış çıkaran F artı, eksi olabilir.
O konuda ne yapıyoruz çünkü…
Üç epsilon türevli bir şey bulmadım sanırım
-ama… -Kontrol edelim.
Bir sayının peşindeyiz.
Açısal momentumun 12 katı.
-Bence bu… -Ya da sapması…
Bu sayıyı bulmak çok zor, bu sayıyı bulmak gerçekten zor.
Kara deliklerin kaybolan bilgileri…
Buraya.
…saklayabilecek kapasitesi olduğunu gösteren sayıya
ulaşabilirseniz…
Sanırım buralarda patika var.
…bilgi paradoksunun çözümüne doğru büyük bir adım atılır.
Malcolm bunu parça parça entegre ederek buldu.
-Kural dışı olarak. -Evet.
Ama üç şeklin sapmasını kullanarak…
-Aynı şeyi yapabilirsin. -Aynı denklemi bulabilirsin
-ve şeye daima alan kalır… -İki kürede
kaç tane konform killing vektörü var?
-Üç. -Sonsuz bir sayı mı?
Altı.
Stephen'la birlikte çalışmak çok ilginç bir şey
çünkü az konuşan biri, ağzından çıkan her kelime çok önemli.
Küresel olarak iyi belirlenmiş, katı killing vektörlerinden
üç tane var. Küresel olarak iyi belirlenmiş…
Bir soru sorduğunda ilk bakışta
bir şeyi netleştiriyor gibi görünür ama aslında biraz farklı bir fikri vardır
veya yorumunu ya da sezgisini paylaşıyordur.
Bu da herkesin kafasını karıştırabilir ve bunun önemli olduğunu fark ederiz.
Sonsuzluğu unutmak yönünde
verdiğin talimatlara…
…sıkı sıkıya uyuyoruz
Başta ön hazırlıklar yapıyordum, dağın etrafında dolaşıyor,
zirveye giden en kısa yolu çözmeye çalışıyordum.
Stephen "Peki, şu an bu yolu deniyoruz." dedi.
Çok gözü pektir.
Altında yatan vakaları ve farklı olasılıklara
çok fazla vakit ayırmak istemiyor.
En önemlisine gitmek istiyor.
Difeomorfizm, tüm entropiyi verir mi?
Hangi difeomorfizm, entropi verir?
Yani soru, difeomorfizmler…
Bu problemi tek başına çözmek muhtemelen zor
ama farklı insanların düşünce şekli farklıdır
ve herkes masaya kendinden bir parça koyar.
Yani temelinde E-i-n-phi…
-Temelinde… -E-i-n-phi ama bir şekilde…
Benim huyum
hızla sona gidip boşlukları doldurmaktır.
Gerçekten mi?
Bu yöntem hata oluşturmaya meyillidir
çünkü istediğiniz cevaba çoktan karar vermişsinizdir.
Öte yandan Malcolm
daha çok baştan başlar, sistematik olarak çalışır,
bunda da şu sorun vardır,
doğru yola gitmiyorsanız sonuca asla ulaşamazsınız.
Bence birbirimizi iyi tamamlıyoruz.
Sasha müthiş bir ekleme oldu.
Malcolm'ın yüksek lisans öğrencisi olarak başladı
ve muhteşem bir şekilde sıfırdan yüze çıktı.
Bir keresinde bulduk, kaçtı ve yaklaşık on gün önce tekrar bulduk
ama yine kaçtı.
Doğru yoldayız…
…ama gittiğimiz yol aşırı derecede karmaşıkmış.
-Buradan gidelim. -Bence buradan.
-Helikopter getirmeliydik. -Buradan mı gidelim?
-Bu mu yani? -Hayır.
12 MAYIS 2017
MIT HAYSTACK GÖZLEMEVİ EHT VERİ İŞLEME MERKEZİ
Şile'de olanlar yüzünden uluslararası teslimat çok çetrefilliydi.
-Bu, önemli bir veri biliyorsun. -Evet.
"Verin" ile "çetrefilli" kelimelerini aynı cümlede duymak istemiyorum.
Yıkım aracı.
Taze gelmiş veri bu.
Ta Şile'den geldi, üçüncü kayıt cihazı, ikinci yuva, ikinci set.
-Güzel etiketlenmiş. -Vincent?
Şile'den fotonlar. Dondurulmuş.
Bu farklı teleskoplardan veriyi aldığımızda
elimizdeki verinin boyutu devasa.
Her bir dalgayı, her bir dalga çukurunu,
her bir dalga tepesini teleskoba girerken ölçmeliyiz.
Bunu gerçeğe sadık kalarak kaydetmeli,
her bir dalga yüzünü dünyanın öbür ucundaki
teleskopta karşılık gelen dalga yüzüyle
eşleştirmeliyiz.
Tamam, ALMA'dan son gelenler.
Başka neler var?
Bir gecelik gözlemde yaklaşık bir buçuk petabayt veri
üretiyoruz.
-Tamam. -Evet, temizleyince…
Bilim tarihinde herhangi bir fizik deneyinde
bir gecelik gözlemde elde edilen en büyük veri.
Şeye bakmak istiyorum…
Peki, burada tüm ALMA seti var.
Tüm veriyi geri getiriyoruz,
tüm sürücüleri süper bilgisayara getiriyoruz.
Bu bilgisayarların biri MIT Haystack Gözlemevinde,
diğeri Bonn, Almanya'da, Max Planck Radyo Astronomi Enstitüsünde.
Sonra tüm bu veriyi bu iki saha arasında işleyip kullanıyoruz.
Dünya boyunda bir teleskop böyle yapılır.
Tüm gezegenin haritası.
Burada Meksika'da kaydettiğimiz modüller var.
Bunlar da Meksika'dan. Bu, Arizona'dan.
Buradaki İspanya'dan.
Bu da Hawaii'den.
Güney Kutbu'ndan işleme yapamıyoruz.
Güney Kutbu istasyonu şu an kapalı.
İniş veya kalkış imkânsız.
Tüm veriler ocağa kadar dondurulmuş bekliyor.
Tüm veriler burada bir araya geliyor,
veriden çıkan son ürünü elde edeceğiz.
Gerçekleşiyor. O kadar uzun aradan sonra inanması güç ama gerçekleşiyor.
Şimdilik bırak, deneyelim. Temeli oluşturalım.
Manuel faz kalibrasyonunu düzeltince bu, düzelecek
ve sinyal, gürültü oranıyla genlik bile artacak.
Bu, gerçekten muhteşem.
On yıllardır peşinde olduğumuz hassaslığı
ve çözünürlüğü elde ediyoruz.
Bana göre, şahsen
şu an büyük endişe içindeyim.
Bu sonuç için uzun süredir çalışıyoruz.
Ve şu an bile ne elde ettiğimizi bilmiyoruz.
NOTTINGHAM ÜNİVERSİTESİ NOTTINGHAM, İNGİLTERE
FİZİK BİNASI
KARA DELİK LABORATUVARI
Kara deliklere ulaşılamaz.
Kullandığımız denklemlerin kara delikleri tanımlayıp tanımlamadığını bilmiyoruz.
Bunu doğrudan test edemeyiz, bu ikilemin içindeyiz.
Laboratuvarımda
kara deliklerin belli özelliklerini taklit eden bir modelim var.
Tabii gerçek bir kara delik değil, çok tehlikeli olurdu.
Aslında dev bir su havuzumuz var.
Tam ortasında bir girdap oluşuyor.
Yüzeydeki küçük dalgalanmalar için dönen bir kara delik gibi görünmeli.
Ufukla bağı olan fizik olayları var;
ışığın bükülmesi,
Hawking Radyasyonu,
süper ışınım.
Ve bu tür etkileri simüle edebiliyoruz.
Olay ufkunun dışında olan tüm etkileri.
Ve sonunda uzun yıllardır öngörülen ama deneyle teyit edilemeyen
bir etki görüyorsunuz.
Gerçek fizik budur.
Tespit edilmiştir.
Şu an kara delikler hakkında bilgimiz sınırlı
ama ben bir bilim insanıyım, bundan daha iyi bir konumda olamazdım.
Petri kabına konulmuş bir evrenimiz var.
Ve içinde keşfedilmeyi bekleyen
muhteşem bilgiler var.
HAWKING TATİLİNDEN DÖRT AY SONRA 25 OCAK 2018
Zeta eksi zeta-tilda-Y
ve buna epsilon iki üssü dâhil, ona da epsilon üssü dâhil.
Yani bir bölü W artı olacak.
Bu da bir bölü W artı.
Yani bunu W artıyla hesaplaman gerek.
Başka bir şey olmadığına emin misin?
Hayır, yok.
Hayır, yok çünkü katkısı olacak tek şey sadece bir bölü W artı terimi.
-Evet. -W artı yerine o gerek.
W artı bulmak için bunu hesaplamalısın.
Hayır.
Hayır integralde bir bölü W artı olmalı.
-Evet. -Çünkü W artının değer kümesi sıfır.
Orada bir bölü W artı bulmazsak sonuç sıfır çıkar.
-Bunu Brinsop'ta anlamadık. -Hayır, anlamadık sanırım.
Brinsop'ta işler daha basit sandık,
çok düşünmemiz gerekmedi.
Ama o zamandan beri çok farklı şeyler keşfettik.
Bunlar da işleri karmaşıklaştırıyor.
Brinsop'ta elle yapamayız sandık.
Bilirsiniz işte, on sayfa.
Hepimizin yaptığı
en uzun hesaplardan biri çıktı.
Tam yerinde oldu.
1050 terim.
1050 terim mi? İmkânsız, basit bir hata yapmadan
1050 terimi toplaman imkânsız.
Ya da benim için.
Malcolm'ı bile aşar.
Bence yarısını yapabilirim ama…
Bir ay önce
bilgisayar kullanmamız gerektiğinin farkına vardık.
Özünde işlem şu, binlerce terimi toplayarak
sonuç olarak tam 12-J bulursak
kara delikteki saç
kara deliği baştan yaratmaya yeteceği anlamına gelecek.
Bilgi paradoksunu çözmek için uzun bir yol.
Şimdiye dek çözdüğümüzü söyleyemeyiz.
Yani ya bilgisayar programımızda bir hata var
ya girdimizde hata var
ya da problemin kavramsal analizimizde hata var.
İyimserlik seviyemiz bir inip bir çıkıyor.
Tıkırında gideceğine şu basit gerekçeyle inanmak zorundayız,
inanmasaydık buna bu kadar emek vermezdik.
-Emek veriyoruz. -Emek veriyoruz, evet.
Bunu yapmamızın sebebi de buna inanmamız.
İnanmasaydık muhtemelen…
-Aylar önce bırakırdık. -…hevesli olmazdık.
Ben iyimser bakıyorum.
Ama bence epey bir şey eksik.
Bir terim falan eksik.
Veya fikir.
Veya fikir falan. Her şeyi doğru şekilde toplamadık sadece.
Bilgi paradoksu şöyle der, kara delikler yüzünden
evren
tam olarak fizik yasalarıyla
tanımlanamaz.
Bence fizik yasaları var
ve bu yasaların ne olduğunu çözebiliriz.
Ama bu iş henüz bitmedi.
Bence gözlemlerin
standart işleyiş kanımıza
uymaması ilginç bir durum.
İşte böyle anlarda insanlar daha yabancı açıklamalar arar.
Kara delik hikâyesinde de durum bu.
Kara delikler başta epey olağan dışı,
matematiksel, kabul etmesi çok zordu,
buna rağmen zamanla, giderek
mantığa sığmayan gözlemler yapıldı.
Gözlemlenen şeyler için kara delikler en iyi açıklamaydı.
Hâlâ tartışmalı olan bir konu süper kütleli kara delikler.
Kütleleri Güneş'in kütlesinden milyon veya milyar kat büyük.
Belki her galaksinin çekirdeğinde bir süper kütleli kara delik yatar.
Kendi galaksimizde bile.
İşte bu çok tartışmalıydı.
Ve ilgimi çeken fikir de kesinlikle buydu.
Bir teknik üzerinde çalışıyordum.
Benim grubum ve o zaman Almanya'daki grubum
prensipte bunu çözebildi.
Tam bu sırada Hawaii'de Keck Gözlemevi açılıyordu.
Çok büyük bir teleskobun
aleti kurcalamamıza izin vermesi müthiş bir şey.
Ama işe yaradı.
Birden galaksinin merkezini, oradaki yıldızları gördük.
Güneş'in kütlesinin birkaç milyon katı kütleye sahip
bir kara delik varsa bu şeyler çok hızlı hareket eder.
İlk ölçümüz 95'ti.
İkinci fotoğrafta 96 gördük. Tanrı'm.
Bunlar katiyen aynı yerde değildi.
Bunlar taşınıyordu.
98, 99, çok yakında olanların
eğim kazanmaya başladığı çoktan netleşmeye başlamıştı.
Eğim sizi kara deliğe yönlendirir.
Eğim kazanan üç yıldız vardı, yani üç ok gibi düşünün.
Hepsi aynı yerde kesişti.
Bu denli kısa süreli yörüngeye
sahip olabilmesi için devasa bir şey gerek.
Merkezinde süper kütleli kara delikten
başka bir şey olduğunu düşünmek zor.
Doğru yoldayız.
Kokusunu alabiliyoruz.
345.
Hayır, bence Kazu dedi ki…
Evet ama Kazu dün 120'ye bakmamı söyledi,
bu yüzden ona bakıyorduk.
Yani bu, 3C345 mi?
-Evet. -Peki.
EHT'yle daha önce hiç görülmeyen bir şeyi
görmeyi amaçlamamız sıfırdan araçlar yaratmamız gerektiği anlamına geliyordu.
Geniş görüş açısıyla başlamak çok daha kolay.
Gördüğümüz şeye güvenmek için yeterli uygunluğa sahip bir görüntüyü
baştan yaratmalıyız.
Küçük olursa yapılama tuhaflaşır.
Evet, neyse hepsi çizgisel ölçekte yüklü değil.
Kameramızla bir fotoğraf çektiğimizde
o fotoğrafın tam olarak gerçek olduğuna inanırsınız.
Onu kendi gözlerinizle gördünüz, görebilirsiniz, "Örtüşüyor." dersiniz.
Event Horizon Teleskobu'yla bir kara deliğin fotoğrafını çektiğimizde
onu göremiyoruz.
Kara deliğin oluşturduğumuz fotoğraftaki gibi
göründüğünü bilmiyoruz.
Asıl görüntüyü nasıl değerlendiririz?
Hangisi doğru?
Genelde "Hangisi doğru?" diyorum. İnsanlar…
Bu soruna bir yaklaşımımız da şu, ekipleri
birbiriyle konuşamayan gruplara böldük.
Birçok farklı görüntüden veri elde ettik,
Event Horizon Teleskobu'ndan alacağımız gibi gerçekçi veri.
Sonra asıl görüntü olmadan toplulukla paylaştık.
Sonra elinizden geleni yapıp bu veriden en iyi görseli çıkarın, dedik.
Birinci ekip odasında olanlar orada kalıyor, değil mi?
Başka bir ekibin görselini görürsem
belki bilinçaltımda kendi görüntüleme algoritmamı
o tür bir görsel oluşturmaya yönlendirebilirim.
Şu geniş hata çubuklarına bak.
Görselleri karşılaştırmadan önce tekrar tekrar görselleme yapmak
ve işleminin rötuşlanmasını istiyoruz.
Aynı veriyle farklı şeylere bakıyorsunuz
Bu, bir kafes dövüşü…
Ekipler arasında farklı algoritmaları karşılaştırabilmeliyiz.
Ortak paydada buluşursak
aynı şeyi Sag-A* ve M87'de yapmak için doğru yolda olduğumuzu anlarız.
Bu, düşük kapalılıklı genişlik.
Gerçekten büyük fark var.
Arada üç gün var.
Evet ama kaynak pek değişmedi
ve ışık hızını değiştiremezsin.
Ama turuncuyla mavi tamamen aynı günde, tamamen aynı saatte.
İkinci ekipte zorlandığımızı söyleyebilirim.
Verinin görselleme için henüz hazır olmadığını,
iyi kalibre edilmediğini
düşünüyorum.
Yani daha yapılacak iş var.
Ayın 13'ünde gece yarısı civarı
şans eseri Guardian sitesine bakıyordum
ve duyurdular.
Öylece.
MODERN KOZMOLOJİNİN EN PARLAK YILDIZI 76 YAŞINDA HAYATINI KAYBETTİ
Onu ziyaret etmeyi konuşuyorduk.
Çünkü endişeliydik
ve bu çalışmanın ona moral vereceğini biliyorduk.
Bir yere varır varmaz İngiltere'ye döneceğiz,
deyip duruyorduk.
Elimizdekileri konuşmak, sonraki adımı tartışmak için.
Bu projede bir yere vardığımızı görmek onu çok sevindirirdi.
Ve ne yazık ki bunu vaktinde başaramadık.
-Hepimiz farklı düşünürüz. -Evet.
Onun eşsiz bir düşünme yöntemi var.
Artık onun zihnine erişimimiz olmayacak.
Bu, büyük bir kayıp.
Bilimsel iş birliği ve keşiften doğan
özel bir arkadaşlık var ve benim için
bu, eşsiz bir deneyim.
Ve şey olması için…
On yıllar boyunca birisiyle verimli bir bilimsel etkileşim olması
daha sonra da
o kişiyi kaybetmek
çok üzücü bir durum.
Bir akrabayı kaybetmekten farklı şekilde üzücü…
Bu…
Bu, çok özel bir şeydir ve bunu kaybetmek çok üzücü.
Çarpışan iki kara delik yakınında
havada süzüldüğünüzü düşünebilirsiniz.
Kara delikler yörüngede giderken uzay zaman karşılığında etrafına sarılır.
Davula vurulan tokmak gibidir.
Davul uzay zamanın kendisi.
Halkalanmaya başlar.
Yer çekimi dalgaları, uzayı sıkıp gerer.
Prensipte kulak zarınızı patlatırlar,
boş uzay olsa da onları duyardınız.
Yer çekimi dalgaları aslında uzay zaman ortamındaki sese benzerler.
Ve 2015'in en büyük keşfi işte buydu.
LIGO deneyi tamamen karanlık iki kara deliğin çarpışmasını kaydetti.
Saniyenin beşte birinin son kısmında
kara delikler birleşip daha büyük bir kara delik olarak
sessizliğe bürünüyor.
Bu, muazzam bir şey.
Bundan önce kara deliklere ait elimizdeki tek kanıt
çevrelerine neler yaptıklarıydı.
Bu, nokta atışıydı.
Sadece kara deliklerin varlığı değil,
bir çift kara deliğin varlığının kanıtı için
bir nokta atışıydı.
Bu sinyal bir milyar yıldan fazla yol katedip geliyor
ve bunu kaydettiler.
Olağanüstü, son derece olağan üstü bir keşif.
Çalışmam teorik olarak kara deliklerin nasıl çarpıştığı,
ortaya çıkan sesin nasıl olduğu, o sesi simüle etmek
ve kara delik yörüngelerinin dinamiğini anlamak üzerineydi.
Yer çekimi dalgaları dünyaya ulaşana dek öyle sessizler ki
deneyler sadece son birkaç yörüngeyi yakalayabiliyor.
Daha derine inip yaklaşmayı dinlemek için
grubum son birkaç dakikayı öngörmeye çalışıyor.
Daha uzun hâlini dinleyerek
kara deliklerin daha ilginç bir dinamiği mi var,
daha karmaşık hareketi mi var, anlayabiliyoruz.
Bu çalışmada ortaya çıkana göre kara delikler hem farklı kütlelere sahip
hem daha karmaşık bir yörünge üzerindeler
hem de dönüyorlar.
Sistem uzayda dönmeye başlıyor…
…ve yer çekimi dalgaları sizden uzaklaştıkça
gittikçe sessizleştiğini, dalgalar size geldikçe
sesin arttığını duyabiliyorsunuz.
Ve sadece dinleyerek yer çekimi dalgaları seslerinden
çıkarabileceğimiz tüm detaylar bunlar.
Sonra birleşmeden hemen önce şiddetleniyor ve hızlanıyorlar.
Sonra büyük bir kara delik olarak sessizleşiyor.
Böyle bir kaydı deneyimlemek insana duygusal anlamda
bir haz veriyor.
Bir bakıma kara delikleri gerçeğe yaklaştırıyor.
Fevkalade bir dönemde yaşıyoruz,
bilinmezliğin zirvesindeyken daha sonra keşfedebiliyoruz.
M87 KARA DELİK VERİSİ GÖRSELLEME İÇİN HAZIR
5 HAZİRAN, 2018
Pekâlâ arkadaşlar, veriyi yayımlayacağız.
Büyük an, hadi yayımlayalım.
Tamam, bu nota tüm iş birliğindeki herkesi ekliyorum.
Asıl amaç bir kara deliğin
nasıl göründüğüne dair bir fotoğraf elde etmek.
Galaksilerin merkezindeki kara delikler sıcak, parlayan bir plazmadadır.
Yani kara deliğin arkasından, önünden,
her tarafından ışık gelir.
Uzay zamanı öyle bükerler ki kara deliğin arkasındaki ışık bile
gözlemciye ulaşmak için etraflarından bükülebilir.
Bazı fotonların
size ulaşabilecek kadar uzakta olduğunu,
bazılarının içeri bükülecek kadar ufka yakın olduğunu,
bazılarının çok yakın olduğunu ve kara deliğe düştüğünü düşünebilirsiniz.
Yani kara deliğin gölgesi parlaklıktan yoksun bu dairesel bölge
ve çevresinde bu parlak halka bulunuyor.
Kimsenin görmediği bir şey için bu kadar somut öngörü yapılabilmesi
gerçekten özel bir şey.
Görselleme yapıyorsan diğer odaya gelmek zorundasın.
-Tamam. -Aynı anda başlayalım.
Birinci ekibin görselleyicileri.
En iyi hangi gün görünüyor?
3601 üzerinde çalışıyorum.
-Şimdilik 3601'de yapıyordum. -Aynen.
-Tamam, hazır mıyız? -Heyecanlıyım.
Tanrı'm, kapıyı kapatalım mı, hazır mıyız?
-Dur, ne oluyor? -Görseli elde etmeye çalışıyoruz!
Tempomuzu biraz ayarlasak olur mu?
Öncelikle olmaz.
Shep, kapıyı kapat.
-Tanrı'm. -Başlayabilir miyiz Michael? Gerek yok…
Michael'ı bekleyelim.
Kendi küçük yörüngemizde çalışıp
20 dakikaya buluşsak?
-Olmaz. -Bence bu, büyük bir an
ve bence, öylesine söylüyorum,
bence ilkini birlikte yapmak, onu görmek
sonra ayrılıp kendi başımıza düzeltmek eğlenceli olur.
O kadar heyecan verici ki… Tek mi yapmak istiyorsun?
Veri hakkında fikir sahibi olmak için birlikte görmek isterim.
-Hazır mıyız? -Hazırız.
Asla olmayacak!
Netleştir.
Hazır mısınız?
Hazır.
-Başla. -Başla.
Aman Tanrı'm. Başlattık.
Sadece bir waffle.
Çok ama çok ilginç görünüyor.
Waffle işi nasıl gidiyor?
Andrew'ınki çok güzel
ama hiçbir oynama yok.
Sıkılığı çok yükseğe aldım.
Daniel'la böyle bir şey yapıyoruz.
-Aynen, peki. -Sadece kapalılık kullanırsam böyle olur.
-Sadece kapalılık mı? -Tanrı'm, ki karelere bakın.
-Çok güzel. -Daha güzel yansıtmış.
Sonra birkaç oynama sonrası bu var.
Pürüzleri alıp fazla saçmalığı atıyor.
-Hepsi düşük bantlı mı? -Evet.
-Sadece bir günün mü? -Sadece bir günün.
-Ne diyeceğim… -Bir fikir veriyor.
Görünene göre…
-Hatları genişletmede mi sildin? -Bir şeye dokunmadım.
Çok güzel arkadaşlar. Son derece güzel.
Dur. Bu, hangisi?
Bu, Katie'nin.
Ama farklı görünüyor.
Çünkü bu tarafta sizin daha parlak alanınız var.
Ciddi misin sen?
Hepimiz yaklaşık aynı boyutta hilal şeklini elde ettik.
Bu…
-Bunun boyutu ne, sanki… -40 civarı.
-Evet. -O zaman buluruz.
M87'nin altı milyar güneş kütlesi olduğunu beklediğinde.
Yüksek kütleli durumda.
Bu ne, biliyor musun? Kara delikleri tartma ölçeği.
Ciddi konuşmak gerekirse her gün buna benzer bir şey elde edersek…
Arkadaşlar, herkes oraya geçip bir fotoğraf çekmeden odadan çıkamazsınız.
Berbat olabilirdi.
Burada durabilecek kadar kısa mıyım?
Şeyi almalısın.
Şu an öyle bir noktadayız ki
dikkatsiz davranırsak işler ters gidebilir.
Telefonumla ekrandaki bir şeyin fotoğrafını çektim.
Görüşürüz, yarın görüntülemeye devam.
Tek gereken bu fotoğraflardan birinin
yanlış kişiye gönderilmesi.
İnsanlar bakar, ekrandan ölçer
ve makale yazar, sizi temin ederim.
Kesinlikle, yüzde yüz ambargo uygulanmalı.
EHT iş birliğinin dışında kimse hiçbir şey göremez,
burada olan bir şey
asla birinci ekibin dışına çıkamaz.
Çok manyak bir şey.
Eminim her şey yanlıştır ama işe yararsa
son derece müthiş olur.
İşler iyi gidiyor.
Projenin bu kısmını başardığımızı düşünüyoruz.
BRINSOP HANESİ, İNGİLTERE 16 EYLÜL 2018
Hedeflediğimiz sonuç 12J'ye ulaşmayı başardık.
Yapılacak az bir şey kaldı.
Sanırım önemi olan tek şey 3,5.
-3,5 mi? -Evet.
Seni görmek güzel.
-Selam Sasha. -Selam, çoktan gelmişsin.
Evet, beş sayfa hesap yaptık bile,
geç kaldın.
Eşyalarını koyup banyoya gidebilirsin.
Gerek yok, bana ihtiyaç var.
-Ona zaman yok. -Yok.
Tamam.
Ne durumdayız? Daha ne yapılması gerekiyor?
Şu an gördüğüm tek şey
P üstü G artı eksiyi anlamak.
-Evet. -Evet ve ufku geçmek.
Ufku geçmek. Bir şey gören var mı?
Hayır, hepsi bu.
Brinsop'a döndük, bir yıl geçti.
Geçen sene pürüzsüzce ilerleriz sandık.
Birkaç hafta daha harcayıp tüm terimleri toplar,
istediğimiz sonuca ulaşırız sandık.
Sonra geçen sene içinde bundan çok daha karmaşık olduğunu fark ettik.
T-sol bölü T-sağ artı T-sol.
Milyonlarca terim olduğunu, iki haftada bitmeyeceğini anladık
ve ilk kez bilgisayarlarda denedik ama işe yaramadı.
Bir bölü Y.
Sonra elimizdeki bu denklemi ayırabileceğimizi gördük.
İntergrallenebilen, integrallenemeyen parçalara indirgedik.
Bence dönüm noktası buydu.
İhtiyacımız olan her şeyi bulduğumuzu
ama bir şekilde birkaç terimin kaçtığını anladık.
N, D, burası.
Şunu keşfettik,
denklem, eylemsizlik yükünün varyasyonu
ve ufkun açısal ivmesinin varyasyonunun toplamına eşit.
Bu da hesaplanınca 12J çıkıyor.
Daha önce ufkun açısal ivmesinde sadece birkaç terim dâhildi.
Ve bütün olmadan integrallenebilir değildi.
Şimdi güzel bir fiziksel resim çıkardık,
12J'ye ulaşmanın güzel bir yolu bulduk,
şu an sonlardayız,
buna inandığımızdan emin olmak için rötuş yapılıyor.
Stephen bunun sonunu göremeyeceği için çok üzülüyorum.
Çok heyecan duyardı.
Fiziğin bu kadar kişisel olabilmesi çok tuhaf.
Stephen'ın bu süreç ortasında vefat etmesinin en üzücü yönünden biri de
doğru çıkarsa ona anlatamamamız.
Bir şişeyi buraya…
Stephen'a.
Stephen'ın en etkileyici ve muhteşem yönlerinden biri
bu sorulara verdiği
büyük önemlerdi.
Bir kara deliğin içinin bir şekilde çok farklı olduğunu biliyoruz.
Yani bunu çözmenin ödülü de epey büyük.
Uzay zamanın doğası.
Haklısın.
Hawking bize elimizdeki en büyük ipucunu verdi.
Şu an çalıştığımız bu proje başarıya ulaşırsa
devasa bir tabela görevi görecek, üzerinde "Bu tarafta altın var." yazacak.
Gece gökyüzüne bakıyorsunuz
ve elbette onları görmüyorsunuz.
Ama orada olduğunu biliyorsunuz.
Bizimle alay ediyor gibi.
"Beni çözmeye çalışın."
NEROC HAYSTACK GÖZLEMEVİ
İKİNCİ EHT GÖRSELLEŞTİRME EKİBİ
Sesimi kontrol edeyim.
Duyabiliyor musun?
Evet, duyabiliyorum.
-Monica, duyuyor musun? -Evet, selam.
İlk telekonferansa
M87'nin görsellerini göstererek başlamak istiyorum.
Her görsel oldukça tutarlı,
gölge benzeri bir özellik var.
Son derece cesaret veren bir sonuç.
İşe yaradı, kesinlikle işe yaradı.
Halkayı görüyoruz.
Aslında çok şüpheci olmalısınız.
O şeyi görmeyi çok isterim, bu yüzden kendim ve gördüğüm şey hakkında
oldukça şüpheciyim.
İstersen buna gölge özelliği demekte sorun yok,
ortada gördüğün gibi
ama gördüğümüzü düşündüğümüz şey konusunda çok dikkatli olmalıyız.
Diğer ekiplerinkini görecek miyiz?
Hayır.
Her ekibin görsellerini incelemek için görselleme çalıştayında buluştuğumuzda…
Dün gece heyecandan uyuyamadım.
Bu veri seti, bu görsel için sekiz yıl bekledim.
Hepimiz tutarlı sonuçlar aldığımız için epey mutluyum
ve diğer ekiplerin işlerini görmeyi iple çekiyorum.
Hepimiz çok iyi sır sakladık.
Üçüncü görselleştirme ekibi genelde standart bir teknik izliyor.
Clean adlı bir algoritma kullanıyoruz.
Ekipte görselleştirme yapan yaklaşık altı kişi var.
Görselin orta kısmında genel olarak hemfikiriz.
Diğer ekiplerin "maksimum dağıntı" ve diğer yöntemlerle
neler bulduğunu haftaya görmek güzel olacak.
Umarız tutarlı olurlar.
Bu konuda çok dikkatli olmaya çalışıyoruz.
En kötü ihtimal kara delik gölgesi gördüğümüzü söylemek,
sonra görsellemeden kaynaklandığını görmek olurdu.
Şu an birinci ekipte
elde ettiğimiz yapılara oldukça güveniyoruz.
Görsellerimizin tutarlılığından memnunuz
ama diğer ekiplerden bir şey görmedik,
bu yüzden ekipler arası karşılaştırma başlayınca
her şeyin sarpa sarması da mümkün.
Benim korktuğum konu şu, görseller farklı çıkarsa
-sonraki adımımız ne olacak? -Evet.
Günaydın.
-Nasıl gidiyor? -İyi.
-Selam, seni görmek güzel. -Teşekkürler.
Tebrikler!
Tamam, iple çekiyorum. Alt kata iniyorum.
-Selam. -Selam.
-Sonunda tanıştık. -Evet.
Ben Katie.
-Memnun oldum. -Ben de.
Geldiğin için sağ ol.
3. EKİP
2. EKİP
Şu an inanılmaz heyecanlı bir an. Tüm ekiplerin aynı temel yapıyı
görüp görmediğine ilk kez bakacağız.
Başka yerin sonuçlarını hiç görmedim.
Yani şu an gerçekten Noel, Hanuka gibi bir an.
Paketleri, hediyeleri açtığınız an bu an, anlatabiliyor muyum?
Midilli mi aldım? Bilmiyorum.
Sonra kendim kalibre edip artı kapanım fazını büyüttüm.
Peki.
Tüylerim diken diken oldu.
Bu anı yaklaşık on yıldır bekliyorum.
On yıldır kara delik modellemesi yapıyorum.
Sonunda gerçek oluyor.
Aynı kodu kullanırsak ne olacağına bakalım.
Hiçbir şey değiştirmeden, rötuş yapmadan.
Bakalım ne yapacak?
-Tamam, ilginç olur. -Meraktan.
Bakalım bir kod bulup tutarlı biçimde…
…mikro ark saniye skalasında.
Daha fazlasıyla boşluğu dolduruyor gibi görünüyor.
Sanırım sıfır ana hattına cevap olarak iki seçeneğimiz var.
İkisinde de az çok aynı görseli oluşturuyor.
Onda bunu kullanmak mantıksız.
Aslında mantıklı, fazladan bilgi getiriyorlar.
Ama alakasız bilgi de olabilir.
Michael, üçüncü ekipten görsel almadım, sorayım mı?
Tamam.
-O zaman çok daha kötü olacak. -Peki.
Pardon, çok kısa.
Hazır olmanıza daha ne kadar var?
-Bilmiyorum. -15 dakika falan?
-Tabii, sorun çıkmazsa 15 dakika. -Üçüncü ekibe ne kadar gerek?
Çalışıyorsa birkaç dakika.
Onu yapalım, rakamlara bakabilirsin, doğruysa…
Peki.
-Selam, ben… -Hazırım, evet.
Tamam, önce her görsel arasında normal çapraz korelasyon karşılaştırması
yaptık.
Bir değeri, iki görsel arasında tam eşleşmeyi gösterecek,
sıfır da çok kötü.
Büyük ana hazır mıyız?
Tamam, aşağı iniyorum.
Aman Tanrı'm.
Şuna bak.
Vay canına!
M87 bu!
Görsellerin ne kadar benzer olduğunu piksel piksel karşılaştırdık.
Ekipler arasında hiç konuşmadık
ama bu rakamlara göre, buna rağmen
hepimiz açıkça aynı yapıyı görüyoruz,
gerçekten umut verici.
Şaşırtıcı derecede duygusaldı.
Matematiksel açıdan biliyorsunuz
ve kendi modellerimize çok benzer fotoğraflara bakıyoruz.
Ama buna baktığınızda kendinize bunun gerçek veri olduğunu,
simülasyon değil de bir kara deliğe baktığınızı söylemeniz gerekiyor.
Kendimi telefonumda saatlerce buna bakarken yakalıyorum.
Şimdi tüm birliğin bir araya gelip hemfikir olması gerekiyor.
ALMA'yla aynı genişlikte.
Bu, projenin çok ama çok kritik bir aşaması.
Çok farklı geçmişlere sahip çok farklı insanları
bir araya getirip 200, 250 kişiyi
temsil edecek bir çalışma üzerinde hemfikir olmasını sağlamalıyız.
Bu, müthiş bir soru. Bence en iyisi…
Güvenirliğinizi kaybetmek çok kolaydır.
Ve Event Horizon Teleskobu pek çok yıl içinde güven oluşturdu.
Hata yapamayız.
Anahtar çekirdeği nasıl belirliyorsunuz?
Ne üzerinde anlaşıyoruz?
Bu, çekişmeli bir tartışma konusu oldu.
Muhtemelen tam karar verilmemiştir.
SPLINTER OTURUMU: 2. VE 4. MAKALE
Evet, tek bir görsel istiyoruz ama varyasyonları da göstermek istiyoruz.
Birinde uzlaşmak zorundayız.
-Bekleneni veren bir şeyde. -Evet.
Bence konu hangisini istediğimiz değil,
bence en iyi veri setini seçip
onun en iyi görselini seçmeliyiz.
Tekrarlamak isteyenler için kolayca tekrar çıkarılmalı.
Ortalama görseli beğendim gibi
ama hiçbir veriyle tutarlı olmadığından
mesela parametre tahmini yapmak için bu görseli mi kullanacağız?
Herkes kendi fonuyla, kendi beklentileriyle geldi,
yani tüm mesele birbirini ikna edip
bir yolu izlemek için başkasını zorlamakta.
Yani sizce yapay veride modellenmemiş sistematik var mı?
Bu da işi demokratik kılsa da kolay değildi.
Dürüst olacağım.
Bence kara delikler üzerinde çalışan her fizikçinin hayali
ufuktan geçip diğer tarafa girebilmektir.
Bu dünyada
göreceğimi gördüm deyip bu yolculuğu çıkabilseydim
ne görürdüm?
Deniz, antik kâşifleri nasıl kendine çektiyse
ufuk da bizi çekiyor.
Sınırlar bizi çekiyor.
Bir kara deliğin ufku,
ilmimizin,
evreni anlayışımızın eşiği.
Ve büyük heyecan veren problem o eşiğin ötesine gitmek.
Son nokta bu.
Daha ötesi olmayan yer işte orası.
Orası evrenin fiziksel,
ölçülebilir olarak var olmayan bir kısmı.
Ama oraya bizzat gidip orayı deneyimleyebilirsiniz.
Ama kimseye anlatamazsınız.
Dış dünya için var olmayı bırakıyorsunuz.
İnsanlar içgüdüsel olarak sürekli ölümle ilişkilendiriyor.
5 EKİM 2018
İşte buradalar! Gülümsüyorlar!
Sizi tekrar görmek güzel. Sizi özledim.
Özgürüz.
-Makaleyi bitirdik. -Evet.
Bu yüzden herkesin yüzü gülüyor.
Çok iyi hissediyorum.
Muhteşem derecede iyi hissediyorum.
Çünkü tamamlamak inanılmaz uzun sürdü.
Çok rahatladık.
Daha büyük resmi biraz daha düşünebilmek daha güzel.
Sanki çıkmaza girip çok vakit harcamış gibiyim…
Özgür hissediyorsun.
Evet, olanlar üzerinde çalışabilince özgür hissediyorum.
Ve bence elimizdeki sonuçlar son derece ikna edici.
Yumuşak saçın bir kara delikte saklanan her bilgi için
geçerli olduğunu gösterdik.
Ama sonraki adımımız konusunda pek akıllıca davranmadık.
Evet, haklısın.
Asıl zorluk bunun olabileceğini değil de
gerçekten olduğunu,
ve kara deliğe giren,
kara delikten çıkan bilgi akışı için bir mekanizma olduğunu göstermekti.
Bu, çok daha karmaşık bir problem.
Stephen bunun üzerinde çalışmamızı isterdi.
Ayın 15'inde basın toplantısına geliyor musun?
Tereddütlerim var.
Tünaydın.
Profesör Stephen Hawking'in son kitabının basın toplantısına hoş geldiniz.
Son makalesiyle vefat ettiği ana kadar cevaplar aramaya devam etti.
Bu çalışmayı uzun süreli meslektaşları
Profesör Malcolm Perry ve Profesör Andy Strominger'la yaptı.
Çalışmanın konusu günümüzde bilim camiasının karşısındaki
en karmaşık problemlerden bilgi paradoksu.
Malcolm, Andy; bize makalenin kısa bir özetini verin.
Bu, Stephen'ın bize verdiği
devasa bir problem.
Kuantumu düşünmeye başlamadan önce
kara deliğin ne olduğunu anlamak 50 yıl sürdü.
Bu yolun bizi istediğimiz yere
götürüp götürmeyeceğini anca on yıla anlarız.
Götüremeyeceğini de bilmiyoruz.
Ve itiraf etmeliyim, bilim insanına pek yakışmıyor
ama içimde iyi bir his var.
Bu büyük maceranın parçası olmaktan büyük heyecan duyuyorum.
-Stephen'a. -Stephen'a.
-Yumuşak saça. -Yumuşak saça.
Ve bilgi paradoksunun yok oluşuna.
Ve sonraki makaleye.
Müthiş bir hayat.
Hayatın olayı budur.
10 NİSAN 2019
LOGAN HAVALİMANI
ULUSAL BASIN BİNASI
BASINA AYRILMIŞTIR
Seni görmek güzel.
Al benden de o kadar.
Bugünkü basın toplantısına hoş geldiniz.
Ulusal Bilim Derneği ve Event Horizon…
Tünaydın.
Kısa süre sonra asıl duyuru dünya çapında
aynı anda yapılan altı basın toplantısında paylaşılacak, yani…
Herkese günaydın, bugün astronomi için sıra dışı bir gün.
TOKYO, JAPONYA
Şu an birçok insanın birlikte yaptığı çalışmanın sonucunu görüyorsunuz.
Saygıdeğer konuklar, kara delik tutkunları; teşekkürler.
Kara delikler evrendeki en gizemli nesnelerdir.
Büyük bir iş birliğinin üyesiyiz.
Güçlü 200 üyeyiz, 60 enstitümüz var
ve 20'den fazla ülke ve bölgede çalışıyoruz.
Daha önce evrenin bize görünmez olan
bir parçasını görmek için on yılı aşkındır çalışıyoruz.
Ve bugün büyük bir sevinçle bildiririz,
görmesi imkânsız olduğunu sandığımız şeyi gördük.
Bir kara deliği gördük ve fotoğrafını çektik.
İşte burada.
Elimizde artık bir kara deliğin varlığının görsel kanıtı var.
Artık biliyoruz ki Güneş'in ağırlığından 6,5 milyar kat daha ağır bir kara delik,
M87'nin merkezinde yer alıyor.
Ve bu, sadece bir başlangıç.
BİLİM İNSANLARI BİR KARA DELİĞE AİT İLK GÖRSELİ NİHAYET ELDE ETTİ.
BİR KARA DELİK İLK KEZ GÖRÜNTÜLENDİ
ENGİN EVRENDE BİR GİZEM DAHA ÇÖZÜLDÜ
Alt yazı çevirmeni: Ümmühan Yıldırım