Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
[narastający dźwięk]
[po francusku] Uwaga! Cisza!
Tak. Kamera!
[z offu] Scena 62., ujęcie szóste, podejście trzecie.
Jedziesz!
[jednostajny dźwięk elektroniczny]
[krzyczy] Mocniej!
Cięcie!
Brak w tym przekonania.
Brak przekonania! Mocniej!
Jeszcze raz.
[ze złością] Tak! Wścieknij się!
[krzyczy] Tak! Dobrze!
Uwaga!
Cisza!
Kamera!
[z offu] Scena 62., ujęcie szóste, podejście czwarte.
Śmiało!
[jednostajny dźwięk elektroniczny]
Jeszcze raz!
Cięcie!
[jednostajny dźwięk elektroniczny]
To jakaś terapia? Nie wiem, nie pamiętam.
Próbuję sobie teraz przypomnieć: pierwsze wspomnienie z ojcem.
Mam w pamięci, że pojechaliśmy z matką do ojca na plan.
W ten dzień, kiedy wysadzali plaże
w powietrze i...
Wydaje mi się, że przechodził obok mnie
Monster, ten taki cierniowy stwór.
Mam takie mocne przebłyski.
Dziwne.
Na pewno ta legenda nieskończonego filmu, która jest prawdopodobnie...
taką zmorą dla filmowców.
Jeżeli komuś się takie coś przytrafia, to to jest jakaś taka trauma potworna.
Coś jest nieskończone, coś jest w rozkroku, w krzyku.
Myślę, że jemu jakoś bardzo dobitnie to się wydarzyło.
Ja myślę, że gdyby ten film powstał w tamtych czasach,
no to byłby pierwszym filmem przed Gwiezdnymi Wojnami.
I na pewno pierwszym europejskim filmem science fiction,
takim już na grubasie.
To na pewno mogłoby ojcu też życie...
Podejrzewam, że zupełnie inaczej jego życie by się potoczyło.
[muzyka cichnie]
[muzyka syntezatorowa]
[muzyka ma charakter żywy, taneczny]
[huk silników startującej rakiety]
[muzyka cichnie]
Jest koniec lat 60.
Pracuję jako asystent Kuby Morgensterna przy serialu Kolumbowie.
Robimy odcinki powstańcze. Pył, kurz, wszyscy jesteśmy usmarowani. Nagle...
Fatamorgana? Nagle widzę jakieś nieprawdopodobne zjawisko.
Najpiękniejsza para PRL-u:
Andrzej Żuławski i Małgosia Braunek.
Zwiewni, pięknie ubrani, kolorowo. Młodzi. Arcy.
On przystojny, ona przepiękna i w tej...
kurzawce, w tym pocie, w tym wszystkim my żeśmy zamilkli nagle.
[kobieca wokaliza] [muzyka lata 70.]
[Zaorski] Oni weszli, zrobili wrażenie i po kilku minutach ich nie było.
[kobieca wokaliza w tle]
Matka miała jakiś taki totalnie kolorowy płaszcz. Taki pikowany,
w ogóle uszyty w stylu tybetańsko-mongolskim, w kwiatach.
[bęben]
Szła i po prostu wszyscy się, kurwa, zatrzymywali,
spoglądali, rzucali uwagami albo rozpoznawali ją.
[bęben]
I ona się totalnie świeciła z tymi włosami, w ogóle z tym wszystkim.
To też takie pierwsze wspomnienie: jaka piękna kobieta, moja mama.
[muzyka bębnowa, rytmiczna]
[Korzyński] Spotkali się w Paryżu, kiedy Andrzej Wajda z Małgosią pojechali
na festiwal z Polowaniem na muchy.
[bęben i harmonijka] [utwór jest żywy, taneczny]
I tam się spotkali z Andrzejem Żuławskim. On się zakochał.
Prawdopodobnie od razu.
[utworu staje się głośniejszy]
[Żuławski M.] Andrzej zarobił pierwsze większe pieniądze
we Francji i postanowił... kupić sobie Porsche 911.
[w tle bębny i harmonijka]
[Korzyński] Wsiadł w Porsche, przyjechał do Warszawy,
spotkał się z Małgosią i tak się zaczęło.
[ten sam utwór w tle] [bębny i harmonijka]
[Zaorski] To była najpiękniejsza para.
Oni byli ozdobą.
Gdyby była wtedy prasa kolorowa, to nie schodziliby z okładek.
Wszystkie kolorowe telewizje, by się tylko nimi karmiły.
[muzyka cichnie]
No i pamiętam, że się pojawił człowiek, o którym mówiono, że ma studia
paryskie, więc to był atrakcyjne, że był synem znanego literata.
To też było interesujące. I wreszcie, że miał warunki amanta,
więc patrzyliśmy na niego pytająco, po co on do tego jeszcze robi filmy.
Dobrze wygląda, właściwie wszystko może w życiu osiągnąć.
Oni musieli go postrzegać
nie wrogo, tylko z olbrzymim zaciekawieniem, jako coś w rodzaju E.T.
Coś spadło z jakiejś innej planety, inaczej wygląda.
Inaczej jest ubrany, inaczej mówi. Co innego myśli.
To było... zjawisko.
Był dość lekceważony przez środowisko.
„On nie nasz”.
Uważano go za snoba, mówiącego po francusku.
Widziałem go kilka razy w takiej akcji, że popisowo wypijał dwie wódki,
dwieście gramów, pod rząd, żeby pokazać, że jest swojak,
i że nie musi na szampanie od rana iść przez całą dobę.
[muzyka paryska] [akordeon]
[po francusku] Skończyłem szkołę filmową IDHEC w Paryżu przez przypadek,
ponieważ mój ojciec zajmował się...
Mój ojciec jest Polakiem, pisarzem i pracował przy UNESCO.
W Paryżu skończyłem liceum, a potem IDHEC.
[paryski motyw muzyczny]
[Żuławski M.] Paryską szkołę skończył w ciągu dwóch lat,
czyli miał niecałe 19, jak miał już dyplom wyższych studiów pod pachą.
[Żuławski M.] W paryskim kinie odkrył film, który go...
nakierował na to, czym on po prostu będzie chciał być, a mianowicie
zobaczył Kanał Wajdy.
[niepokojąca przeszywająca muzyka]
[pulsujący dźwięk instrumentu dętego]
[krzyk przerażenia w oddali]
To był jego film kultowy, jeżeli chodzi o Wajdę.
I od momentu kiedy...
zaszczepił w sobie...
tego rodzaju filmy po polsku, no to marzył tylko o jednym:
robić filmy w Polsce, być asystentem Wajdy.
[muzyka gitarowo-perkusyjna]
[dochodzą dźwięki smyczków]
[muzyka jest energiczna]
[Zaorski] Brat mój był na zdjęciach próbnych do Wajdy
i te zdjęcia próbne prowadził Andrzej Żuławski.
On myślał, że to jest Wajda.
Tak po prostu kopiował mistrza, tak się zachowywał,
nosił taką samą skórzaną kurtkę. Nie wiedział, jak Wajda wygląda,
w związku z tym Żuławskiego wziął za mistrza.
[muzyka disco lata '70] [gitara, perkusja, bębenki]
[po francusku] Szybko wyjechałem do Polski, aby być asystentem Andrzeja Wajdy.
Czy też Ważdy, jak wy mówicie. Był dla mnie...
- [redaktor] Źle wymawiam? - Nie, po francusku.
Był dla mnie bogiem, najlepszym reżyserem świata.
Chciałem pracować tylko z nim.
[ten sam utwór] [muzyka disco]
[Zaorski] Przecież to dzięki pomocy Wajdy
zrobił te dwa niezbędne, półgodzinne filmy,
które już go kwalifikowały do debiutu fabularnego.
To Andrzej Wajda był jego opiekunem artystycznym
przy Trzeciej części nocy.
[głośny oddech]
[dźwięk wystrzału]
[mechaniczny dźwięk wystrzału]
[po francusku] Mój ojciec przez pięć lat, jako młody poeta,
oddawał krew zarażonym tyfusem wszom.
[muzyka niepokojąca] [gitara elektryczna i basowa, klawisze]
[muzyka mroczna, ale spokojna]
[dodatkowo dźwięki fortepianu i cymbałków]
[po francusku] Dzięki temu miał dokumenty,
nie aresztowali go,
a był członkiem ruchu oporu wysokiego szczebla
w mieście w całości skazanym na zagładę.
[szloch kobiety]
[dźwięk wystrzału]
[po francusku] Do 15. roku życia musiałem spać przy zapalonym świetle.
Moja młodsza siostra zmarła z zimna w czasie wojny.
Z mojej rodziny przeżyli tylko rodzice.
[przejmująca muzyka] [smyczki]
[ten sam przejmujący motyw muzyczny]
[Żuławski A.] Rodzice oboje wychodzili do pracy i zostawiali mnie w domu samego,
bo nie było nikogo do pomocy.
Miałem trzy lata.
[niepokojąca muzyka, smyczkowa]
I wychodziłem na balkon, a na końcu naszej ulicy
był taki wał trawiasty, za którym był cmentarz i park.
Tego nie pamiętam dokładnie i tam akurat Niemcy postanowili
rozstrzeliwać ludność Polską.
Co oglądałem spokojnie z tego balkonu,
jak to gips wóz podjeżdżał, naprzód kopali doły i tak dalej,
i to wszystko, to było jak gdyby...
moje pierwsze wspomnienie jakie w ogóle mam w życiu.
[ciężki oddech, sapanie]
Andrzej się interesował właśnie
krańcowo, pesymistyczną wizją świata gnostyków, frankistów, katarów.
Studiował...
tę filozofię właściwie od młodzieńczych lat
i to jest esencja tego, w co wierzył,
że świat materialny jest całkowicie zły.
[w tle orientalno-mroczny ambient]
Stwórca tego świata,
czyli biblijny Bóg to jest demiurg, tyle że zły.
Demiurg, który więzi nasze iskry Boże
w tym więzieniu, w tej strasznej materii, która jest całkowicie zła.
Cała reszta jego życia po prostu
działa się tak jak się działa, bo tak był zaprogramowany.
To był ten schemat demiurga, który się potem...
który infekował wszystko w jego życiu.
[z offu] Uwaga! Kamera!
[z offu kobieta] W Szczawnie Zdroju zdjęcia plenerowe do nowego polskiego
filmu Diabeł w reżyserii Andrzeja Żuławskiego.
Masz tylko to, że chcesz mu to pokazać bardziej, czyli musisz odejść pół kroku.
Tak? Musisz.
To jest tylko dlatego, bo inaczej cię przykleję do niego na całość. Dobra?
Proszę, jeszcze raz.
Co jest mniej więcej treścią tego filmu. Co pan chciał pokazać?
Wie pani, któryś z dziennikarzy dosyć ładnie nazwał
jeden z reportaży z planu Diabła, ponieważ powiedział,
że to jest film o zaraźliwości zła.
Ja bym chciał, żeby ten film był prawdziwie przejmujący i groźny.
[chaotyczne dźwięki różnych instrumentów]
[wyróżniający się dźwięk gitary elektrycznej]
[Braunek] Andrzej zaczął robić ten film w momencie, w którym czekaliśmy na dziecko.
I był to film kręcony, kiedy kobieta czeka na chciane dziecko,
która przygotowuje się psychicznie do tego, żeby być matką.
Akurat wtedy Andrzej robi najbardziej
drastyczny film w swoim życiu.
[przeciągły dźwięk instrumentu]
Ja wewnętrznie miałam sprzeciw, a mimo tego grałam w tym filmie.
Mimo tego byłam w tym filmie, ale muszę powiedzieć, że tu właśnie
zaczęło się coś takiego, że moje widzenie i spojrzenie na to,
czym jest ta sztuka zaczęło się troszeczkę zmieniać.
[przeciągły dźwięk instrumentu]
Byłam już poza, po prostu poza tym,
że sztuka to jest wszystko, i że trzeba wszystko dla tej sztuki.
[nieustający krzyk kobiety]
[krzyk zanika, pogłos]
[Korzyński] Po Diable była normalna afera, różni partyjni towarzysze zerwali się ze
swoich miejsc i po prostu krzyczeli, że jest to skandal, że jest to...
Kto dał pieniądze?
Różne takie inwektywy padały, że to jest coś obrzydliwego.
Oczywiście, film poszedł na półki.
[pojedynczy głośniejszy dźwięk instrumentu]
[muzyka ilustrująca zawód i rozczarowanie]
[pojedynczy głośniejszy dźwięk instrumentu]
[Żuławski A.] Skończyło się na krótkiej rozmowie w kawiarni, gdzie pan...
Młody człowiek w krawacie, który się przedstawił jako pan
porucznik Roman, czy jakoś tak,
paszport pod blacikiem podstawił. My przecież nie mieliśmy paszportów wtedy.
Powiedział, że to jest polecenie i jego usilna rada,
żebym w ciągu 24 godzin wyjechał z tego kraju.
[jednostajny dźwięk elektroniczny]
No i wyjechałem,
zostawiając żonę i dziecko.
„Zobaczymy, co pan tam będzie mówił.
Jeżeli wszystko dobrze pójdzie, to pani Małgorzata będzie mogła dojechać”.
[dźwięk przelatującego samolotu]
[jednostajny dźwięk elektroniczny]
[Żuławski A.] Ja sobie nigdy nie wyobrażałem,
że będę musiał wyjechać z Polski.
Rodzinnie,
tradycyjnie i sam w sobie, jestem straszliwie mocno
wkorzeniony w ten kraj, więc było to smutne,
bo ja wcale nie chciałem tam być. Wcale mi się tam nie podobało.
[kobiecy głos z głośnika]
[dźwięk silnika lądującego samolotu]
[jednostajny dźwięk elektroniczny]
[z offu kobieta] Andrzej Żuławski, polski reżyser Trzeciej części nocy,
przyjechał kręcić we Francji film Najważniejsze to kochać.
[z offu mężczyzna] Romy Schneider to obecnie
najbardziej ceniona aktorka kina francuskiego.
[elektroniczna, pulsująca muzyka]
[po francusku] Znalazłem się tu...
z takim problemem bardziej dorosłego wieku.
Mam 33 lata.
Czym jest para? Jak w niej być?
Jakie mamy prawa jako para, jako zakochani?
Jak daleko możemy się zapędzić?
[po francusku kobieta] Jeszcze raz!
- Jeszcze raz! - Kocham cię.
- Kocham... Nie mogę... -[agresywnie] Możesz!
- Nie dam rady! To zbyt... - Dalej!
-[agresywnie] Podpisałaś umowę! - Ale...
Rób co każę! Dalej!
- Ale... - Żadnych „ ale ” . Już!
Wczuj się w to ... Poczuj to.
Dobrze.
Włóż w to więcej życia, przecież go kochasz.
Jeszcze raz. Jeszcze raz!
Dobrze!
Jeszcze raz! Uwaga! Dalej!
- Kocham cię. - Jeszcze raz!
Jeszcze raz ... Już!
[Korzyński] Ten film szedł jak burza, on był wszędzie grany.
Ja pamiętam, cała prasa europejska pisała.
TO WAŻNY FILM NAJWAŻNIEJSZE TO GO POKOCHAĆ
NAJWAŻNIEJSZE TO KOCHAĆ
[po francusku mężczyzna] Jego poprzedni film to Trzecia część nocy.
W Najważniejsze to kochać
przeniósł z niego ten świat
przemocy, opresji, terroru i paniki
w środowisko paryskich aktorów i fotografów.
[muzyka elektroniczna] [rytmiczna powolna perkusja]
[po francusku mężczyzna] Dokonał wściekłego zwrotu w kinie francuskim
i ten zwrot wydaje mi się bardzo wskazany.
[po francusku mężczyzna] Ten film trzeba zobaczyć,
ponieważ Żuławski, jestem tego pewien, jest wielkim reżyserem.
[muzyka elektroniczna]
[podniosła muzyka orkiestrowa]
Obchodzimy dzisiaj trzydziestolecie naszej kinematografii.
Stawaliśmy się w latach 70. nie tylko liczącą się kinematografią,
ale staraliśmy się również potężnym instrumentem przemysłowym.
[rytmiczne energiczne dźwięki bębna]
[Wojtczak] Dziwiono się na świecie, jak taka Polska może robić takie giganty.
[rytmiczne dźwięki bębna]
[dźwięk bębna urywa się]
[ponownie wchodzi bęben]
No było to możliwe, ponieważ... była taka potrzebna.
Była taka chęć, władza chciała.
Gierek był generalnie...
do kultury usposobiony z większym zrozumieniem.
Wiedział, że polityka kulturalna, w ogóle opierająca się na promocji
kultury danego kraju, zaskarbia temu krajowi sympatię.
A on o tę sympatię na świecie, na Zachodzie zabiegał.
[walc]
[Wojtczak] Kiedy ja się zajmowałem kinematografią,
to przede wszystkim był olbrzymi Potop,
była Ziemia obiecana i Noce i dnie.
Filmy, które wszystkie dostały nominacje do Oskara.
[w tle cały czas walc]
Wszyscy nam zazdrościli.
Nie tylko w państwach demokracji ludowej i Związku Radzieckim,
ale i również na Zachodzie.
Zazdrościli i pytali o co tu w ogóle chodzi?
Zaczęto kokietować Andrzeja Żuławskiego i Jerzego Skolimowskiego,
reżyserów, którzy niewątpliwie odnieśli bardzo duże sukcesy za granicą,
żeby coś zrobili dla kraju.
[elektroniczne dźwięki klawiszowe]
Natychmiast zgłoszono się do mnie
z ambasady z komunikatem, że to było nieporozumienie z Diabłem,
żebym wrócił do kraju,
bo na pewno da się to jakoś załatwić i załagodzić.
[elektroniczne dźwięki klawiszowe]
[Żuławski A.] Powiedziano mi, abym przyniósł jakiś temat,
abym zrobił film,
z którego wszyscy bylibyśmy zadowoleni,
to wtedy się Diabła natychmiast wypuścić.
Taki warunek postawiono. Przyjechałem natychmiast.
[jednostajny dźwięk elektroniczny]
To nie miało szans się utrzymać.
[jednostajny dźwięk elektroniczny]
Ogień i woda. Wiesz, jak ich drogi się potoczyły...
mama buddyzm, ojciec artyzm. Ojciec...
wskakiwał w zjawiska, w emocje...
A matka siedziała i...
„To jest zło”.
„To jest dobro”.
„Tu jest światło, tu jest ciemność”.
A u ojca te... rzeczy się po prostu mielą.
[jednostajny dźwięk elektroniczny]
Oni się na tyle...
burzliwie rozstawali, że stwierdzili, że... lepiej mi będzie z dziadkami,
niż uczestniczyć w całym procesie rozwodu.
Spędziłem tam w sumie ze dwa lata.
Chodziłem do przedszkola afrykańskiego, było śmiesznie.
[muzyka cichnie]
Mnie się wydaje, że mojemu ojcu w ogóle nie poszło z żadną kobietą, tak naprawdę,
ponieważ był... po prostu przejęty sobą.
[poruszająca muzyka klawiszowa] [organy]
To tkwiło w nim do końca, nie był...
On, myślę, nie był w stanie, a może nie chciał...
nie chciał przyjąć, że ktoś mógł go opuścić.
[organy w tle]
To była urażona duma.
To już nawet nie to, że stracił miłość swojego życia,
tylko jeszcze ta urażona duma,
że ona poszła do mężczyzny, który potrafił to, czego on nie potrafił.
Który ją zatrzymał do końca życia.
Ten związek się nie rozpadł, a jego związki się rozpadały.
Był... w takim stanie desperacji, załamania,
że...
ja pomyślałem, że on może sobie coś zrobić, coś złego.
No i to by był dobry podkład, żeby zacząć ten film.
Z tej rozpaczy.
[pikanie urządzenia nadającego sygnał]
[Żuławski A.] Ten trójksiąg jest w mojej rodzinie od początku stulecia.
Tu jest napisane od około przełomu wieków,
i to są książki, które ja znam od wczesnej młodości.
Takie dręczące książki i to są może najsmutniejsze książki jakie znam.
W owym czasie wróciłem do Polski
na krótko, po żonę i dziecko, a okazało się, że nie mam rodziny żadnej,
bo... się rozpadło, podczas gdy mnie nie było.
Zająłem się synem i byłem bardzo samotny.
To ten smutek, ta desperacja prawdopodobnie znalazły echo
i nagle poczułem się bliższy temu, i wtedy wdałem się W srebrny glob.
Klaps!
[rytmiczna muzyka perkusyjno-gitarowa] [bębenki]
[utwór energiczny, disco lata 70.]
Zdjęcia są kręcone, jak pani widzi i słyszy, tutaj nad morzem.
Będą kręcone w... w kopalni Wieliczka pod Krakowem.
Będą kręcone w Mongolii, na pustyni Gobi.
Będą kręcone w górach... Kaukazu.
Małego Kaukazu w Gruzji, gdyż znaleźliśmy tam
przedziwne i wspaniałe miasto wykute w skale w 11 wieku.
[cały czas muzyka disco w tle]
[muzyka cichnie]
Na srebrnym globie...
[dźwięki cytry] [pogłos] [klimat tajemniczości]
jest parafrazą Starego i Nowego Testamentu.
Grupa kosmonautów opuszcza Ziemię, chcąc zbudować gdzie indziej
świat lepszy,
niż ten, z którego uciekają.
To się nie udaje.
No i Ziemianie wysyłają następną wyprawę.
Leci jeden i oni go uznają za Boga właściwie.
Fajne rzeczy.
[dźwięki cytry, pogłos]
[Seweryn] Jeśli chodzi o moją postać, postać Marka,
to to, co piękne, wydaje mi się, w tej postaci,
to fakt, że cierpienie indywidualne,
cierpienie z powodu kobiety, która go zdradziła,
cierpienie, które spowodowało, że Marek ucieka z tego świata, w którym żył,
zmienia się
we współcierpienie społeczeństwa, w którym żyje, że Marek...
staje się... wyzwolicielem,
wodzem, przewodnikiem.
[jednostajny dźwięk elektroniczny] [pojedyncze uderzenia w bęben]
[dźwięk sprzężenia gitary]
Ja nie miałem poczucia, że robię film wyjątkowy, robiąc Ziemię obiecaną.
[pisk gitary]
Natomiast,
od pierwszych chwil, od pierwszego spotkania wręcz
z Andrzejem Żuławskim, wiedziałem, że robimy coś wyjątkowego.
Wiedziałem, że robimy coś nowego.
[jednostajny dźwięk elektroniczny] [bębenki]
To było coś absolutnie nowatorskiego pod każdym względem,
i plastycznym, i inscenizacyjnym, i operatorskim.
[Żurawski M.] Nie było wtedy takich filmów.
Chyba dokładnie w tym samym roku, co Andrzej kręcił Na srebrnym globie,
to Lucas nakręcił Gwiezdne wojny.
[Żurawski M.] Andrzej dobrze wiedział, że na Zachodzie nigdy by tego nie zrobił.
Nikt nie dałby mu na to pieniędzy.
Na miejsca!
Gotowi! Kamera!
[Seweryn] Andrzej Wajda odradzał Andrzejowi Żuławskiemu
kręcenie Na srebrnym globie.
Andrzej Wajda uważał, że kinematografia Polska nie udźwignie tego projektu.
[szum wiatru] [ciężki oddech] [chlupot wody]
Zaczęliśmy ten film w momencie, kiedy tak naprawdę...
była bieda w Polsce. Nic nie było.
Tam były te miliony w kosztorysie, tylko że mieliśmy robić science fiction,
mieliśmy robić high tech.
Myśmy sobie w pewnym momencie powiedzieli,
że ten high tech Na srebrnym globie,
to jest high tech postsowiecki
To jest bolszaja technika, ale są młotki, gwoździe, sznurki.
Wszystko dokładnie związane tymi powrozłami.
I to funkcjonuje.
[dźwięk bębna]
[muzyka się urywa]
[dźwięk bębna powraca na krótko i urywa się]
Jestem pełen podziwu, że ta rzeczywistość tak została...
zrealizowana, bo ona została wymyślona i zrealizowana
w tamtych barchanowo-parcianych czasach.
To to jest jakimś nieprawdopodobnym sukcesem.
To po prostu nie mogło się powieść,
a jednak się powiodło, czyli wizja i przekonanie
spowodowało, że cała ekipa jak taran weszła w rzeczywistość i ją zmieniła.
[szum morza]
[narastający wibrujący dźwięk]
[donośny dźwięk przypominający buczenie syreny okrętowej]
[wibrujący dźwięk]
[donośny dźwięk przypominający buczenie syreny okrętowej]
[wibrujący dźwięk]
[donośny dźwięk przypominający buczenie syreny okrętowej]
[wibrujący dźwięk]
[donośny dźwięk przypominający buczenie syreny okrętowej]
[wibrujący dźwięk]
[donośny dźwięk przypominający buczenie syreny okrętowej]
[pogwizdywanie na dwa głosy w szybkim tempie]
[donośny dźwięk przypominający buczenie syreny okrętowej]
[pogwizdywanie na dwa głosy]
[donośny dźwięk przypominający buczenie syreny okrętowej]
[pogwizdywanie na dwa głosy]
[donośny dźwięk przypominający buczenie syreny okrętowej]
[pogwizdywanie na dwa głosy]
[donośny dźwięk przypominający buczenie syreny okrętowej]
[pogwizdywanie na dwa głosy w szybkim tempie]
[pogwizdywanie cichnie]
Andrzej był człowiekiem, który... nie był łatwy sam dla siebie.
On był zdeterminowany, absolutnie, żeby zrobić ten film.
On był zawsze na baczność, zawsze był pierwszy i zawsze wszędzie był.
Zawsze bardzo dokładnie wszystko oglądał i musiał wszystko zaakceptować
i bardzo często poprawiał też nas.
Twierdził, że tu jest czegoś za mało, a tam za dużo i tak dalej.
[muzyka elektroniczna]
[Korzyński] On był... trochę jak guru.
Ludzie mu wierzyli w to, co on mówi, już nie dyskutowali.
Gotowi, byli pójść jak w ogień, to znaczy realizować to, co on chciał.
[muzyka elektroniczna]
Asystenci go się bali i uciekali...
Bali się go zapytać, czy jeszcze chce coś zrobić,
czy to już koniec tej pracy?
Zawsze wysyłali jakąś ofiarę, która tam się narażała.
[muzyka elektroniczna]
Mnie się wydaje, że jeżeli pan ma naprzeciw siebie
człowieka, który cię szanuje,
który cię wybrał. Który...
Widzisz, że on jest najgłębiej przekonany
o słuszności tego, co proponuje, to wtedy idziesz za nim.
Oczywiście, że tak.
[elektroniczna muzyka w tle]
To facet, który umiał stworzyć coś takiego,
że każdy z nas był lepszy, niż był naprawdę.
Nigdy nie miałam tylu pomysłów.
Nigdy nie byłam taka kreatywna. Nigdy nie byłam taka genialna jak wtedy.
Ja nie nadążałam z zapisywaniem tego, co mi przychodziło do głowy,
po zwykłej rozmowie z nim. Coś niebywałego.
Dla mnie wtedy, to po prostu było objawienie.
[cały czas ten sam elektroniczny motyw muzyczny]
Cała realizacja to było jak na highu.
Było to rzeczywiście w wielkiej emocji i euforii twórczej.
Myślę, że to jest jedyny film Andrzeja,
w którym cała ekipa filmowa stworzyła coś na kształt rodziny.
Wszyscy byli tak niesamowicie zaangażowani w ten film.
Tak zafascynowani tym, co codziennie się dzieje na planie.
Andrzej nie tylko robił ten film. On i cała ekipa żyli tym filmem.
[mroczna muzyka elektroniczna] [bębny]
[P. Liliana] W latach 70., w czasach PRL-u,
to życie codzienne było niesamowicie trudne.
Kłopoty z zaopatrzeniem. Kolejki w sklepach, nie było niczego.
Były takie okresy, że na półkach stał ocet albo herbata,
albo musztarda i nic więcej, więc ludzie byli zapędzeni, zagonieni,
zakleszczenie w takich małych, drobnych, codziennych sprawach.
I te kłamstwa w telewizji.
Cały czas opowieści, jak to wspaniale jest w tym kraju.
Cudownie. Wszystko się rozwija. Dla mnie to było nie do wytrzymania.
A odejście od tego na plan filmowy, gdzie tworzył się taki film,
to była ucieczka od rzeczywistości.
[basowy dźwięk trąb]
[szept z filmu] Ja ci tego nie umiem opowiedzieć.
Ja ci to muszę zatańczyć.
[elektroniczne dźwięki klawiszowe] [basowe buczenie]
[muzyka pozostaje w tle]
[Seweryn] Andrzej wciągnął nas, wpuścił nas, zaprosił nas
do swojego głębokiego, złożonego, pasjonującego,
niezwykle emocjonalnego, jak również intelektualnego świata.
Myśmy czuli się wyróżnieni,
że możemy
dotknąć tego świata.
[muzyka cichnie]
To były czasy rozkwitu kinematografii reżyserskiej.
To były takie czasy, kiedy zespół uważał,
że reżyser jest tym absolutnie wielkim bogiem
i on poradzi sobie,
i on będzie podejmować wszystkie decyzje kluczowe,
jakie są potrzebne do zrealizowania filmu.
Także w zasadzie od niego zależał rozmiar tego przedsięwzięcia.
[Seweryn] Andrzej pisał stale. I pisał, pisał, pisał. Dopisywał
i przekazywał nam te teksty do grania.
[dźwięki cytry] [pogłos]
Wydaje mi się, to teraz sobie uzmysławiam, że niektóre z tekstów dodanych
były tekstami, które...
on... cytował ze swojego pamiętnika.
[Marek z filmu] Godziny z ołowiu...
Noce z ołowiu ... Ołów w sercu...
Ból serca zamieniony w ołów.
Myśli z ołowiu o niczym, o ołowiu.
Ołowiany rak zjadający me ciało, płynny jak ameba.
Ameba mojej samolubności.
Jestem sam,
książę pośrodku lodowatego pokoju wpisanego w lodowatą przestrzeń.
Swoją własną przestrzeń niosę w sobie, w absurdalnym kraju, w absurdalnym czasie.
Ja myślę, że życie Andrzeja Żuławskiego prawdopodobnie
nie mogło nie splatać się z jego twórczością.
[dźwięki cytry] [pogłos]
Ja wolę się przyczepić czegoś, co przeżyłem i co wiem,
i skonstruować tego fikcję,
coś innego i wydaje mi się to ruchem w stosunku do życia i...
i kina także, bardziej szlachetnym.
Gdzie jest ta prawda, która to jest?
Ojciec specjalnie tak robił właśnie, żeby to tak
mieszać.
Ona była piękna. I sławna.
Tak.
[szum fal]
Ty jej nigdy nie kochałeś.
Myślę, że ten film...
Nie można powiedzieć, że jest filmem biograficznym, ale...
[dźwięki cytry] [ten sam motyw muzyczny]
niewątpliwie w mojej postaci odnajdujemy wiele z Andrzeja Żuławskiego,
z jego życia osobistego.
Niektórzy nazywają to alter ego.
[muzyka elektroniczna zanika]
[dżingiel Dziennika Telewizyjnego]
[dźwięk trąbek i bębnów]
[smyczki]
Wiadomość dotycząca obrotów handlowych między Polską i Związkiem Radzieckim.
Bieżące pięciolecie przyniesie dalszy szybki wzrost wymiany handlowej i wartość
wzajemnych obrotów osiągnie 28 miliardów rubli.
Kieślowski. Zespół TOR, WFD.
Telewizja zajmuje się tym w swoich programach, jak być powinno.
Telewizja nie zajmuje się tym, jak jest.
Istnieje... masa spraw społecznych w kraju,
które nie są nawet dotknięte przez program telewizyjny.
Myślę o tych sprawach, które są tematem
rozmów i myśli ludzkich tych prawdziwych, a nie tych oficjalnych.
[muzyka elektroniczna]
[Zaorski] Ja pamiętam doskonale postać Wilhelmiego.
To był, co najgorsze, bardzo inteligentny facet.
Był po stronie takiej opozycyjnej, ale chyba w pewnym momencie zdał sobie sprawę
skąd wiatr wieje, i że ten wiatr będzie wiał dłużej.
I że po stronie władz może jakąś karierę osiągnąć
może coś zdziałać.
Władza szalenie pociąga, władza urealnia idee,
więc ja myślę, że to jest u intelektualistów
częsta pułapka i Wilhelmi w tę pułapkę wpadł.
On się znakomicie poruszał.
Zaczynał jako redaktor naczelny Kultury
i w ocenie
Biura Politycznego sekretarzy KC wywiązał się świetnie w tej roli,
w związku z tym na następną placówkę został przeniesiony do telewizji.
Wilhelmi filmem pogardzał, ale film dla niego był narzędziem
do zdobywania wpływów politycznych,
ponieważ zamarzył sobie pewnego dnia, że nie będzie już tylko
partyjnym intelektualistą, ale że będzie politykiem kulturalnym.
Chcielibyśmy prosić twórców o...
[muzyka elektroniczna] [smyczki]
zrozumienie pewnej specyficznej naszej sytuacji i o współdziałanie.
Musimy liczyć na tych młodych twórców, bo oni są przyszłością w ogóle i...
kinematografii, sztuki, ale równocześnie chcielibyśmy prosić
tych młodych twórców, żeby nieco...
intensywniej z nami pracowali.
Będziemy tak długo próbować, aż się uda.
[dźwięk wolno obracającego się metalowego koła]
[metalowe stukanie]
[elektroniczne dźwięki]
[z offu mężczyzna] Wyrobiska Kopalni Soli w Wieliczce znalazły filmowe zastosowanie.
Służą jako sceneria do zdjęć księżycowych.
Przybysz z Ziemi, Marek Zwycięzca w interpretacji Andrzeja Seweryna.
[dźwięki elektroniczne]
[z offu mężczyzna] Powieść Na srebrnym globie napisał Jerzy Żuławski
w czasach, gdy tylko fantazja prowadziła ludzi w kosmos.
Przedstawił wyimaginowanych mieszkańców
drugiej strony Księżyca, przerażających Morców.
[dźwięki elektroniczne]
[z offu mężczyzna] Reżyser stara się zachować posępny nastrój
tej młodopolskiej literatury.
[pomruki]
[Marek z filmu] Morcy!
[pomruki]
[z przejęciem] Nie wierzę, żebyście byli tylko jedynie z ojców waszych!
Musi mieć po matkach coś ludzkiego w sobie!
Ja odwołuję się do tego, co w was człowiecze!
[z naciskiem] Morcy!
Zostaniecie przy życiu,
jeżeli dołączycie do nas, jeżeli z nami pójdziecie!
Myślę, że zdjęcia w Wieliczce to była jedna z najtrudniejszych
sekwencji do zrealizowania.
[P. Liliana] Górnicy zawsze z nami zjeżdżali, przynajmniej jeden.
Były takie miejsca,
że trzeba było zejść na dół, a właściwie to, tak się spuścić na dół,
bo tak było stromo.
Część ludzi się bała,
więc się ich na sznurkach spuszczało, z asekuracją.
Dostawali histerii.
Później był marsz w grupie nieczynnymi wyrobiskami
do, na przykład, Margielnika. To około trzech km pod ziemią.
Tam mieliśmy trochę zdjęć
z użyciem sprzętu, który nie mógł iskrzyć,
ponieważ to jest kopalnia metanowa.
Mieliśmy nawiewy,
mieliśmy agregat, który nie iskrzył. Był bezpieczny.
No i tam cudów zręczności dokonywał od strony operatorskiej
Andrzej Jaroszewicz.
Po paru godzinach musieliśmy rozpocząć drogę powrotną, prawda?
I tak dzień po dniu, kilkanaście dni zdjęciowych.
[niezrozumiale] [szmery]
[Marek z filmu] ...po matkach.
[niezrozumiale] [szmery]
[niezrozumiale]
[mężczyzna] Odwraca się reszta!
[mężczyzna] Odwracacie się!
[Marek z filmu] Śmiech!
Wieliczka...
siedzi mi cały czas w głowie, bo ja palę papierosy.
A tam siedzieliśmy po 12 godzin.
I nie dało się wytrzymać.
Ludzie jedli cukierki.
Ja nie umiałem.
Była to dla mnie jedna wielka męczarnia, którą przeżyłem tylko dzięki temu, że...
byłem zaangażowany w to, co się dzieje.
Ja z kina wychodziłem,
bo dwóch godzin nie mogłem wytrzymać bez papierosa,
a tam wytrzymywałem te 12.
[szum głosów]
[niezrozumiale] [krzyk]
Tu właściwie każdy się godził na wszystko. Godzili się aktorzy na noszenie
kostiumów tak szalenie niewygodnych,
że wiem, że w każdej innej sytuacji, aktor by mi zaprotestował,
nie przyjąłby takiej propozycji z mojej strony.
Talar grał w płaszczu, który na niego zarzucali,
w momencie włączania kamery, dwaj kaskaderzy,
bo jeden człowiek nie był w stanie tego udźwignąć.
I on grał w tym kostiumie.
Człowiek grający Szerna
też wytrzymywał w kostiumie, który go właściwie skazywał na tortury.
[Komosińska] On wchodził w tym z podłączaniem w morze.
BARABARA KOMOSIŃSKA WSPÓŁPRACA SCENOGRAFICZNA
Tam się działy różne rzeczy i on to dzielnie wytrzymywał.
On w taką fazę wszedł, że jest nawiedzony, że jak gdyby...
jest postacią, a nie sobą.
Jest kimś, kogo stworzył Żuławski i on w to wierzył.
Panie! Jakże ja się staram!
[Seweryn] Andrzej...
wymagał od nas bycia w jakimś transie.
Często u kresu sił, u kresu wytrzymałości.
W stanie... jakiejś ostateczności.
[mroczne tło muzyczne]
W stanie wielkiego zaangażowania emocjonalnego.
Na krawędzi.
[Marek]...inteligentny, sprawny...
[niski dudniący głos męski] Ziemia, planeta skąd przychodzisz. Co to jest?
Andrzej mówi: „Stop!”.
No to wstaję i mówię: „Jak było?”. Ja myślałem, że mnie zabije wtedy.
Dlatego, że w jego rozumieniu pracy aktorskiej
ja...
powinienem nie mieć sił... aby wstać.
A ja naprawdę dawałem z siebie wszystko, na co mnie było wówczas stać.
Andrzej Seweryn pozwalał sobie podklejać powieki Butaprenem,
żeby zagrać na krzyżu,
[szum fal]
na początku kwietnia.
Na krzyżu, do którego wieszali go
kilka razy i kilka razy zdejmowali z niego.
Prowadzili do namiotu, w którym była nagrzewnica, żeby się rozgrzał,
żeby go za chwilę z powrotem powiesić.
[narastający dźwięk elektroniczny]
[przejmująca mroczna muzyka]
Ta ostatnia część, właśnie nad morzem, zaczęła się chyba
w marcu, kiedy było potwornie zimno.
Pamiętam, taką sytuację, kiedy byliśmy na wydmach: mieliśmy po dwie czapki
i kaptur na głowie, i mimo tego było zimno.
W dwóch parach rękawiczek zamarzły mi ręce.
Także... to od tej strony było trudne,
a z drugiej strony było tak, że były przepiękne plany.
Po prostu zachwycające.
[postać na palu] Można dojść do stanu, w którym trzeba się przyznać, poddać,
wypuścić z siebie kiszki, jakby uznając, że tylko to jest wewnątrz,
a widok tych kiszek jest rezygnacją z sekretu.
Wystawieniem na jaw.
Wyzbyciem się swojego „ja”.
Jeżeli chodzi o tych kaskaderów i o sadzanie ich na pale,
to pierwszym problemem było wbicie tych pali.
To były stare słupy telegraficzne.
Kaskaderzy siedzieli w namiotach i na sygnał
wbiegali na przystawione do tych pali drabiny, wchodzili na górę.
Byli filmowani w zbliżeniu i natychmiast po ujęciu przystawiano drabiny.
Zbiegali na dół, pili spirytus w namiotach,
żeby być przygotowanym do następnego dubla.
[mroczne tło muzyczne]
No jednym z takich trudnych do przygotowania ujęć,
ekstremalnie trudnym,
miała być przebitka na przybicie ręki Marka, czyli Andrzeja Seweryna, do krzyża.
Żuławski od razu postawił warunek, że nie może to być żaden szpikulec
z chowanym ostrzem, są takie trójkowe noże.
Tylko to powinno być coś innego. A co? „To wymyślicie.
Przecież potraficie wszystko załatwić, to może ktoś wymyśli”.
Wówczas ja zamówiłem w sztukatorni, we wrocławskiej wytwórni sztuczną rękę,
ale to co przyszło, to było po prostu fatalne.
To były jakieś takie rozlatujące się różowe parówki,
które w ogóle nie przypominały ręki ludzkiej.
No skończyło się na tym, że...
To się odbyło poza mną, że kierownik produkcji porozmawiał z rekwizytorem,
który pojechał do Elbląga i z prosektorium przywiózł specjalistę
od tych spraw razem z jakąś ręką i na planie, wąską ekipą,
któregoś dnia po zasadniczych zdjęciach, z udziałem pięciu osób,
przybito tę rękę na planie i to ujęcie weszło do filmu.
Była prawdziwa. Był ksiądz przy tym. Było to zrobione tak, że...
myślę, że nie popełniliśmy żadnego niecnego czynu.
Ona była wcześniej w Akademii Medycznej.
Zadbaliśmy o to, żeby to było przyzwoicie zrobione.
Kto?
Co?!
Dlaczego?
[melodyjne buczenie z pogłosem]
W scenariuszu ostatnie słowa Marka były inne.
„Ja ją tak strasznie kochałem. To boli.”
Film był kręcony w bardzo trudnych warunkach,
czego pan Sobański był świadkiem, jako że śledził losy filmu z bliska.
Ekonomia naszego kraju się rozlatywała, po prostu...
Przypomnijmy, że był to koniec właściwie epoki Gierka.
'76. Okres, powiedzmy, początku wielkiego kryzysu.
To znaczy, że dekoracje nie powstawały na czas.
Także produkcja się rozciągała, bo to był film długi, kosztowny,
ale głównie się rozciągały przestoje i czekanie na to,
że się wyrobią, zrobią, dostarczą i tak dalej.
Myśmy nie przewidzieli do końca, że będą aż takie trudności w realizacji.
Dekoracja miała być, nie ma. Będzie za trzy tygodnie.
Kostiumy nie zrobione, to nie zrobione i tak dalej, i tak dalej.
To były stresujące rzeczy, dlatego, że gdzieś tam z tyłu wiedzieliśmy,
że to znaczy, że czegoś nie dokręcimy,
czegoś będzie brakowało, czegoś się nie uda zrobić.
Ja nie chcę mówić, że to wina produkcji.
To wina, prawdopodobnie, tej całej sytuacji,
jaka była wtedy w Polsce, co tu i teraz nas dobijało bez przerwy.
[melodyjne buczenie z pogłosem]
[P. Liliana] Zdjęcia w kopalni kręcone były w styczniu,
kiedy jest bardzo krótki dzień.
Na zewnątrz i pod ziemią było cały czas ciemno.
Po miesiącu ja się zaczęłam bardzo źle czuć.
W nocy nie mogłam spać, miałam koszmary: jakieś głowy odrąbane skakały po kołdrze,
jakieś jaszczury pętały się po pokoju, coś mną rzucało o ścianę.
Właściwie to teraz ja sobie zdaję sprawę z tego, że to też była ciężka depresja.
Takie wyczerpanie fizyczne i psychiczne prowadzi do takich stanów,
że człowiek ma takie zakłócenia,
Uciążliwość tej... roboty
obojętnie jakiego pionu by to nie dotyczyło,
była tak wielka, że ludzie nie wytrzymywali psychicznie.
Aktor, który był trochę asystentem reżysera,
trochę ochotnikiem, który grał Szerna,
poszedł na leczenie psychiatryczne.
Niektórzy po prostu uciekali z ekipy.
W pewnym momencie uciekł nam kierownik planu.
Trzeba było na gwałt zastąpić go kimś innym.
Film... Na srebrnym globie
i to, co opisujecie...
Wszystko, co się działo przy tej produkcji
na kilku poziomach, to było samospełniające się proroctwo.
[postać z filmu] Wyruszyliście tak licznie a wracacie garstką.
Wojna, choroby...
Mówił mi Jeret, którego wysłaliście przodem,
że zrobiliście wszystko, co w ludzkiej mocy.
W ludzkiej... i nic poza tym.
Dziwna atmosfera zaczęła panować na planie.
Nikt nie wiedział, jak to dalej będzie.
Byliśmy jak w takiej malignie.
Wszyscy się tak snuli, byli zmęczeni,
kostiumy były poniszczone częściowo.
Wiedzieliśmy, że jeżeli to tak dalej będzie,
to nie damy rady i to było rzeczywiście bardzo trudne.
Z tej emocji, która była początkowo, z tego wielkiego zapału,
w końcu pozostało tylko i wyłącznie dzikie zmęczenie wszystkich.
Takie rzeczy się nawarstwiają,
nabudowują na siebie i w pewnym momencie następuje krach.
Wszyscy zaczynają szukać winnego.
Kto jest winny? Zawsze ten, kto stoi na czele.
[przejmująca muzyka elektroniczna]
[melodyjne buczenie]
„Ta przygoda jest skończona.
Mogą nawet, co grozi w tych dniach, zatrzymać
niepotrzebny, ekstrawagancki i tak bardzo nieoczywisty, ten film.
Ja dowiedziałem się, czego się miałem dowiedzieć.
Wykonałem salto, zatoczyłem łuk. Jestem wygnany”.
[szum transmisyjny]
[melodyjne buczenie] [szum]
[rytmiczna muzyka gitarowo-perkusyjna] [muzyczny klimat lat '70]
[kobieca wokaliza, punktowo]
[Fuksiewicz] Człowiek z marmuru wywołał nienawiść. To był policzek dla partii.
Chciano pokazać, owszem, przodowników pracy,
tamte lata pierwsze powojenne, budowę Nowej Huty.
Chciano pokazać, ale w tonacji panegiryku,
a Człowiek z marmuru był zupełnie czym innym.
W zasadzie demaskacją pozorów tamtego okresu.
Naprawdę był to obraz buntu człowieka z klasy robotniczej,
który miał być filarem ustroju, a rzucił cegłą.
[rockowe dźwięki gitary elektrycznej]
Były uwagi, że film jest politycznie niedobry.
Ale była zasadnicza sprawa, że film musi pójść na ekranie.
Ten film nabrał rozgłosu.
Nabrał rozgłosu, powiedziałbym, międzynarodowego.
[po francusku mężczyzna] Czuć powiew przemian dla Polski
wciąganej, być może mimowolnie, na ścieżkę liberalizacji.
Tłum czeka w kolejce do kina,
by zobaczyć najnowszy film słynnego polskiego reżysera Andrzeja Wajdy,
Człowiek z marmuru , będący ostrą krytyką socjalizmu.
[Wojtczak] Zaczęły się komentarze w agencjach i w prasie zachodniej,
że jest to jednak kolejny etap otwarcia przez Gierka
polityki i demokratyzacji życia.
Dlatego film musi się teraz ukazać, żeby nie podważyć tej opinii.
[po francusku mężczyzna] Jeszcze kilka lat temu nie zagrano by tego filmu.
Mieszkańcy Warszawy obawiają się, że zostanie zdjęty z afisza
i godzinami czekają w kolejce, aby go obejrzeć.
[muzyka syntezatorowa]
[po francusku] Gilles Jacob, nowy dyrektor festiwalu w Cannes.
[po francusku Jacob] W tamtym okresie
starałem się pokazywać zakazane polskie filmy.
Dwukrotnie udało mi się nielegalnie pokazać filmy Wajdy,
w szczególności Człowieka z marmuru,
którego pokazałem jako seans-niespodzianka,
ponieważ wiedziałem,
że przedstawiciele polskich władz obecni w Cannes,
zatrzymaliby film i zakazali projekcji.
Poszło tak dobrze, że dziennikarze mieli do mnie pretensje,
że film nie był w konkursie głównym.
A New York Times
nie zamieścił recenzji w dziale kulturalnym,
tylko opisał film w dziale politycznym.
[elektroniczne dźwięki urządzeń nadawczych] [kosmiczny klimat]
[elektroniczne dźwięki muzyczne] [kosmiczny klimat]
[po francusku] Wajda miał taki talent,
że pod każdą władzą
jako pierwszy robił film
na skraju tego, co dozwolone w danej epoce.
To absolutny dar, znajdować się na skraju przepaści
i nie uczynić tego małego kroku do przodu.
Dzięki temu zawsze był nagradzany,
kochany i oklaskiwany.
Robił to, znając dobrze rzeczywistość danego momentu.
Ja nie mam tego daru,
zawsze robię za dużo kroków do przodu i wpadam do dziury.
[muzyka elektroniczna] [głośny dźwięk trąb]
[Fuksiewicz] Polityka kulturalna władz to była amplituda.
Okresy przykręcania śruby były na zmianę z okresami względnego liberalizmu.
Właśnie na takiej fali względnego liberalizmu doszło do realizacji
Człowieka z marmuru i w roku '76. nastąpiło bardzo ostre przykręcenie śruby
i w tym momencie Wilhelmi okazał się przydatny.
[basowe dźwięki trąb]
[postać z filmu] Będziesz służył.
Przeciwko komu, panie?
[piski w tle]
[basowe dźwięki trąb]
[Wojtczak] Zostałem zawezwany na spotkanie
do Komitetu Centralnego przez Jerzego Łukaszewicza,
który był członkiem Biura i Sekretarzem Komitetu Centralnego
Wówczas on mnie poinformował, że Biuro Polityczne
straciło do mnie zaufanie.
Przede wszystkim za sprawy w kinematografii,
ale nie tylko.
A tutaj głównie za filmy.
Wręczono mi wówczas...
odwołanie z wiceministra, kierownika resortu i szefa kinematografii.
No i w ten sposób sprawa się skończyła.
[niepokojące dźwięki muzyczne] [poczucie zagrożenia]
Wilhelmi dostrzegł swoją szansę i postanowił się ukazać jako ten człowiek,
który jest władny to całe środowisko zdyscyplinować.
Powiedział: „Ja znam ich jak łyse konie.
Wiem doskonale jak ich ugodzić, czym ich ugodzić
i w jaki sposób spowodować, że będą mi jedli z ręki.
On chciał z kinematografii polskiej zrobić
Departament przy Telewizji Polskiej.
Nas by nie było, gdyby on to doprowadził do końca.
[basowe dźwięki trąb]
- Obejrzałem pani materiały. - No i?
Proszę pani, szczerze. Dotąd pani przekroczyła wszystkie istniejące limity.
My popieramy młodzież, ale ja nie jestem reprezentantem instytucji charytatywnej.
Nie mam dotąd filmu. Pani od dziś nie otrzymuje ani taśmy, ani kamery.
[szum głosów w tle]
Pan chyba zwariował.
Jak ja mam zrobić ten film?
[melodyjne buczenie z pogłosem]
Mam przed sobą raport produkcyjny nr 248 z 1 czerwca '77 roku.
„Przerwanie zdjęć do filmu Na srebrnym globie,
decyzją pierwszego zastępcy Ministra Kultury i Sztuki,
Janusza Wilhelmiego.
Telefonogram dyrektora PRF Zespoły Filmowe około godziny 17.00.
Końcowe parametry na ten dzień: ogółem dni roboczych 473, dni wolne 106,
ogółem dni kalendarzowych 579.
Zużycie negatywu obrazu na zdjęcia próbne 5155 m,
na zdjęcia filmu 21694.
Ogółem nakręcono metrów ekranowych 3626,
co daje 72,5% filmu.
Zrealizowano 2150 fotosów”.
Dowiedziałem się tak, jak wszyscy.
Powiedziano nam, że koniec, że film zatrzymany.
Co? Dlaczego?
Dwa dni piliśmy. Andrzej wyjechał.
[wymowna cisza]
No pamiętam, że to chyba jakoś rano było,
że szykowaliśmy się na zdjęcia i okazało się, że...
przerywamy, że wstrzymane zdjęcia są
i to było jak grom z jasnego nieba.
Kompletnie nie spodziewaliśmy się czegoś takiego.
Z dnia na dzień.
Tę decyzję, której mógł się spodziewać,
ponieważ były sygnały,
że się coś dzieje, że jest klimat niedobry wokół filmu
i coraz gorszy,
przyjął bardzo źle.
Rozpłakał się.
Powiedział, że został potraktowany jak psie gówno.
Poprosił o samochód do Warszawy.
[przeciągły dźwięk elektroniczny]
[redaktor] Pan jakoś nie miał szczęścia do Polski.
[Żuławski] A kto miał?
[przeciągły dźwięk elektroniczny]
Próbowaliśmy spotkać się z Wilhelmim.
Napisaliśmy list,
próbując odwołać się do rozsądku, co było, oczywiście, kompletnie naiwne,
ale zdawało się, że to jedyne, co możemy zrobić.
Powiedział, że jego to nie interesuje,
że Polski nie stać na takie produkcje,
tak jak nas nie stać na to, żeby wybudować samolot Concorde.
Inni to robią, oczywiście,
natomiast nas na to nie stać.
My się znamy na sztuce, natomiast on się zna na finansach.
I taką decyzję podjął.
Dowiedzieliśmy się, że mamy zabezpieczyć materiały.
Mamy zlikwidować grupę zdjęciową, rozesłać wszystkich do domów.
Było jasne, że wszystkiego nie możemy zawieźć do magazynów we Wrocławiu.
Wybraliśmy rzeczy, powiedziałbym, wzorcowe.
Kostiumy pierwszoplanowe zostały wyczyszczone, spakowane.
A także te elementy dekoracji, które się nadawały do przechowywania,
natomiast całą resztę, to była decyzja kierownika produkcji,
zakopaliśmy na nieużytku, czyli na wysypisku śmieci.
[przeciągły dźwięk elektroniczny]
[dźwięk narasta]
[w momencie kulminacji staje się nieprzyjemnie głośny i cichnie]
[basowy dźwięk trąby]
Wilhelmiego nie interesowały sprawy cenzuralne.
To nie było zatrzymanie ze względów cenzuralnych.
Nie interesowało go też to, że budżet był przekroczony.
To było mało ważne.
Według mnie zatrzymanie Na srebrnym globie
to była pokazówka Wilhelmiego.
Chciał pokazać, że on obejmuje władzę nad kinematografią,
że on jest władny upokorzyć Andrzeja Żuławskiego,
twórcę cenionego w Polsce i za granicą,
a we Francji wręcz uwielbianego,
że potrafił upokorzyć Ścibora Rylskiego, który był szefem Zespołu Pryzmat,
w którym ten film powstał, a który był scenarzystą
tego znienawidzonego przez aparat partyjny Człowieka z marmuru.
[basowy dźwięk trąby]
[Korzyński] Przecież nie mógł nagle zaatakować Andrzeja Wajdę.
Jedynym człowiekiem, do którego mógł się przyspawać w tym momencie,
to był Andrzej Żuławski z niedokończonych filmem.
[Zanussi] Za Żuławskim nie miał się kto wstawić, mówiąc prawdę,
bo Stowarzyszenie Filmowców, to nie była organizacja,
która mogła w tej sprawie coś prawdziwego zrobić.
Ja myślę, że Żuławski jako twórca bardzo osobny
był otoczony ogromną zawiścią kolegów i to nie mobilizowało ich do solidarności.
Andrzej Żuławski był francuskim reżyserem
w pojęciu pewnych ludzi, więc może nie chcieli walczyć
za Żuławskiego.
Znalazł się w niedobrym czasie i w niedobrym miejscu.
Mówimy o legendzie, o filmie Legendzie, który po prostu jest...
oby jedynym takim przykładem,
jak w sposób arbitralny, bezczelny, chamski
zabronić
twórcy dokończyć swojego dzieła.
To jest najgorsze wymiar kary dla artysty.
[basowy dźwięk trąby]
No i... potem już nie miał wyboru.
Chciał, czy nie, przyszło do niego dwóch smutnych panów,
w długich, czarnych, skórzanych płaszczach.
i mu wręczyli... paszport.
Dali 24 godziny czy 48, żeby...
sobie pojechał. W jedną stronę.
[muzyka syntezatorowa]
[szum lecącego samolotu]
[narastający szum samolotu]
[muzyka staje się głośniejsza]
[po francusku Żuławski] Mój ojciec został ambasadorem w kilku krajach Afryki,
z siedzibą w Dakarze.
Odwiedziłem go tam.
W domu był strażnik,
który pochodził z głębi kraju.
Miał przerażający wygląd.
[muzyka syntezatorowa]
[po francusku] Powiedziałem: „Czy mógłbyś mi...
Mam dość trudne życie. Mocno ograniczone.
Moja rodzina została zatrzymana w kraju.
Chciałbym mieć przedmiot, który będzie mnie chronił,
bo siły zła, wobec których sam jestem malutki,
w dodatku jako Polak bez paszportu, są ogromne”.
Zrobił taką minę.
Po kilku... miesiącach
matka przywiozła mi od niego ten przedmiot.
To jest przedmiot szamański,
z... Mali.
To kurtka,
którą starannie przechowuję, a która chroni mój dom i mnie.
Tak wygląda. Miałem ją na sobie tylko raz.
Co panu zrobiono?
Gdy zatrzymano mój drugi film,
zabroniono pracować
i nie wiedziałem, jak wykarmić dziecko.
Założyłem tę kurtkę
W pijanym geście, wypiłem chyba za dużo wódki
i stwierdziłem, że sprawdzę.
Następnego dnia człowiek, który to sprawił,
Minister Kina i Kultury, zginął w katastrofie lotniczej.
[niski mroczny dźwięk klawisza fortepianu]
Opowieści Andrzeja o szamanie nie znałem,
ale jest okrutna anegdota o tym, jak wracałem z pierwszej projekcji.
To nie była kolaudacja, materiały były tylko sklejone.
Po projekcji Na srebrnym globie żona mi zakomunikowała,
że właśnie ogłoszono, że się rozbił samolot z panem Wilhelmim.
[wymowna cisza]
Myśmy wszyscy osłupieli, no po prostu...
[wymowna cisza]
A gdyby nie było tej projekcji, czy ten samolot by się rozbił?
Jakieś takie głupie pytania człowiek sobie zadaje.
[wymowna cisza]
Tak to było...
Czasami takie rzeczy się zdarzają.
[przeciągły dźwięk elektroniczny]
[jednostajny dźwięk muzyki elektronicznej]
[głośny szybki dżingiel programu] [metaliczne walenie]
KOZETKA
KOZETKA HENRY'EGO CHAPIERA
[po francusku mężczyzna] Dzisiejszego wieczoru Andrzej Żuławski,
słynny polski reżyser,
któremu Romy Schneider, Isabelle Adjani, Valérie Kaprisky,
a ostatnio Sophie Marceau w Narwanej miłości ,
zawdzięczają swoje najmocniejsze role.
Z jego licznych podróży między Francją a Polską,
pozostanie nauka kina u boku Andrzeja Wajdy,
znakomity debiut reżyserski w Polsce
i poważne problemy z cenzurą w tym kraju.
Zapadła wstępna decyzja...
KRZYSZTOF TOEPLITZ KIEROWNIK LITERACKI ZF KADR
...w sprawie skończenia filmu Na srebrnym globie.
Pamiętamy dramatyczną historię tego filmu, który został przerwany
w roku '77, jeśli się nie mylę.
I...
Zostało z tego ponad 3 000 m materiału,
które wydaje nam się materiałem szalenie świeżym, szalenie odkrywczym
Naprawdę
wielką byłoby zasługą dla kinematografii, żeby ten film skończyć,
Tych kilka lat, które minęło w zasadzie zupełnie nie wpłynęło na...
aktualność tego filmu i na jego jakość artystyczną.
Andrzej Żuławski, który do nas przyjechał w tej sprawie,
zgodził się, przemyśleć pomysł na skończenie filmu Na srebrnym globie.
Po ośmiu latach mielibyśmy na ekranach
i w Polsce, i mamy nadzieję, że poza nią, film światowej klasy.
Bardzo mi miło, że Krzysztof pozytywnie się wypowiada o Na srebrnym globie.
Ja to muszę obejrzeć. Materiału nie widziałem od ponad pięciu lat.
A kino światowe poszło może w dół, ale też i do przodu.
Mnie pozwolono pojechać do Wrocławia na dziesięć dni,
aby posklejać materiał.
Zrobiłem to na łapu capu,
żeby cokolwiek dało się obejrzeć, żeby coś było,
aby nie mówić o nieistniejącym filmie.
[mężczyzna] Fragmenty kopii roboczej filmu Na srebrnym globie .
[muzyka elektroniczna] [syntezator]
[Żuławski A.] Mam taką teorię na temat kina,
że nie jest to wykute w marmurze.
To wszystko jest przecież takie ulotne
i jeżeli się film ogląda o kilka lat za późno,
to może się okazać, niestety, że film jest przebrzmiały,
że stracił swoje znaczenie,
swój sens, podczas gdy miał go zaledwie osiem lat wcześniej.
Próbuję się wczuć w niego.
Musiał to bardzo mocno...
przeżywać, szczególnie w momencie,
kiedy nagle coś się zmieniło w tym kraju
i powiedzieli: „Dobra, to skończ ten film”.
Teraz to co? Teraz to po ptakach.
[muzyka syntezatorowa]
Okazało się, że się tego nie da dokończyć.
Nie da się nakręcić tych scen,
bo nie ma ani tych aktorów, ani tych kostiumów, ani...
Nie ma tego zapału.
Można tylko wziąć tę kamerę i biegać po mieście.
Doklejać do tego, co już zostało zrobione.
[Żuławski M.] Andrzej wybrał tę formę, całką ciekawą, żeby zrobić te zdjęcia
na ulicach Warszawy, w różnych sytuacjach, w których on opowiada,
co miało być w tych scenach brakujących.
[Żuławski A.] ... pokazując to, co widzi kamera umieszczona na rakiecie Marka.
Widać kamera uruchamia się na ruch lub ciepło ludzkie.
Myślę, że nic się nie dało więcej zrobić.
[Jerzy postać z filmu] Zabrałem kamerę Piotra i Marty.
Ich przestały interesować to, co z nami się dzieje.
Przelałem ich pamięci w jedną moją.
Wymazuję nieistotne fragmenty, zostawiam jądro.
[Jerzy z budki lektorskiej] W tym rejestrowaniu widzę jedyny sens,
mój własny.
Muszę być ostrożny.
Ich wiele to kosztuje, mnie tak mało.
To jest super.
Dlaczego? Nic a nic.
Niczego nie wymagam.
- Nie wierzę w nic... - [Żuławski] To żyje bardziej prawda...
Lepsze jest, oczywiście.
...w naszą, moją doskonałą wolność.
[gwar] [kobiecy głos z głośników]
[gwar rozmów]
Andrzej Żuławski pokazał mi fragmenty swojego filmu.
Powiedziałem sobie, że to bardzo ważne, telluryczne dzieło.
Czuło się narodziny wielkiego reżysera.
Reżysera-demiurga, tak ich nazywam.
Demiurgowie stwarzają świat, wszechświat, na własny sposób.
[narastająca muzyka syntezatorowa] [mroczny klimat]
[po francusku] Jak to powiedzieć? Mówi pan, że nie chce programu o kinie.
Ale, proszę wybaczyć, kino to ja.
Nie mogę go z siebie wyciąć.
Jest ze mną nierozerwalnie złączone.
Mój plan życiowy nie jest intelektualny.
Chodzi o całkowitą spójność tego, co robię z tym, kim jestem.
W związku z tym wszystko co robił,
musiało być... w jego reżyserii.
Czyli,
jeżeli spotykał się z rodziną, czy zapraszał rodzinę do siebie,
on reżyserował cały dzień.
[jednostajny dźwięk elektroniczny]
Będziemy robić to, będziemy to, będziemy...
Absolutnie wszystko. Każdą sprawę ustawiał.
A jaki mam kupić samochód?
Andrzej ci powie.
[jednostajny dźwięk elektroniczny]
A jakie perfumy wybrać? Andrzej ci powie.
Wszystko w tym świecie musiało działać według
jego widzenia.
[jednostajny dźwięk elektroniczny]
W jakiś sposób nas wszystkich w swoim świecie ponazywał.
Porozdawał nam role.
I, tak naprawdę, w tych rolach żeśmy trwali do jego śmierci.
„Żona, która go opuściła”.
„Najstarszy syn, wierny jak pies”.
No i tak można całe życie.
To jego projekcja na...
[po francusku] Kim pan jest? Cudownym ojcem rodziny?
Zupełnie nie.
Jeśli mamy szukać negatywów...
- Nie! - Nie, nie, to bardzo ważne.
Kocham dzieci i sądzę, że nie potrafię być prawdziwym ojcem.
Jeśli tylko ktoś znajdował się o obok i dorównywał kroku,
czy też dawał się... zagonić na tego samego konia, na którym on jedzie,
nie wiem, jak tu powiedzieć, to mógł z nim tam trwać.
Ale jak tylko zaczynasz mieć jakieś swoje
pomysły na cokolwiek, no to...
ojciec rezygnował z człowieka.
[po francusku] Proszę zauważyć: mówię „ja”. Ja.
Mówię „ja”, bo... Może dlatego jestem reżyserem.
Reżyserowanie to jeden z najbardziej egoistycznych aktów.
Inny, jeszcze bardziej egoistyczny, to sprawowanie władzy.
Bycie politykiem.
Tylko polityk narzuca... swoją wolę tym,
którzy niekoniecznie jej chcą,
ale procedury demokratyczne,
zobowiązują ich do akceptacji.
Reżyseria jest skomplikowana,
ponieważ narzuca pan swoje prawo ludziom,
których przekonał pan do tego, by tego chcieli.
To jest bardziej złożone i pewnie bardziej perwersyjne.
Ojciec miał jakieś jebitne ego, które powodowało,
że on robił to, co robił...
Jemu z tym jakoś było do twarzy, tak bym powiedział.
[po angielsku z głośnika] Panie i panowie, prosimy o zajęcie miejsc.
Zaraz zacznie się projekcja.
[po francusku mężczyzna] Jesteśmy tu,
aby otworzyć sekcję Un certain regard
festiwalu, którego dewiza brzmi:
„Wszystko dla kina, nic innego,
jak to, co jest konieczne i dobre dla kina”.
I myślę, że otwarcie sekcji Un certain regard
przez Andrzeja Żuławskiego
to gest symbolizujący to, czego chcemy dla festiwalu.
[po francusku Żuławski] Chcę powiedzieć, jak bardzo jestem wzruszony.
Ten film miał dramatyczną historię.
Zaczął powstawać dziesięć lat temu w Polsce,
został zatrzymany przez władze,
i który dopiero teraz skończyliśmy.
Są państwo pierwszą prawdziwą publicznością, która ten film obejrzy.
[jednostajny dźwięk elektroniczny]
[Żuławski X.] Ja nie mogę powiedzieć, że ojciec mnie czegoś nauczył.
Mogę tylko powiedzieć, że ojciec mi coś pokazał.
I... i myślę, że pokazał mi taką...
bezkompromisową wolność w przeżywaniu po swojemu życia.
Jako takiego.
Strasznie nie lubił tych wszystkich...
obłożenie i tego walca, który trzeba...
tego tańca, w który my wszyscy wchodzimy, żeby jakoś ugrać to swoje.
On chciał po prostu grać po swojemu...
i na pewno cierpiał, bo spotykał się z odrzuceniem i niezrozumieniem.
Tak. Dlatego, że to był własny, wolny język.
Od wszystkiego.
[jednostajny dźwięk elektroniczny]
[muzyka narasta, by ucichnąć]
Nazywam się Andrzej Żuławski.
Jestem reżyserem filmu Na srebrnym globie.
[po francusku] Cięcie!
[muzyka z czołówki] [muzyka syntezatorowa]
[niski dudniący głos męski] Ziemia, co to jest?
[basowy dźwięk trąby]
[elektroniczne dźwięki]