Downloaded from YTS.MX
EEN NETFLIX ORIGINAL-DOCUMENTAIRE
Official YIFY movies site: YTS.MX
Ik kan me nog herinneren dat ik in bed lag…
…met m'n nachtlampje aan…
…en huilde.
Ik was zo onder de indruk van dit verhaal.
Misha Defonseca was duidelijk het soort vrouw…
…dat we voor Exceptional Women wilden interviewen.
Ik wacht even en dan draaien. Doe ik.
Stand-by.
Haar verhaal ontstond in België…
…maar ze woonde in Millis, Massachusetts…
…32 km van het radiostation.
Wil je me aftellen?
Drie, twee, een…
IN DE LUCHT
Magic 106,7…
Soms is een verhaal zo verbluffend dat het ongelooflijk lijkt.
Soms is het verdriet dat iemand voelt zo groot dat het overweldigend is.
En soms is moed zo monumentaal dat het je bescheiden maakt.
Eind jaren 80 woonden we al 37 jaar in Millis.
Iedereen kende iedereen.
En we hadden nieuwe buren.
Het was een stel uit België, Maurice en Misha.
Er is een gezegde in Millis:
'Kleine stad, grote familie.'
Het is 'n hechte gemeenschap. We raakten bevriend.
Wil je een kusje?
Misha was heel aardig. Heel vriendelijk, zorgzaam.
Ik had nog nooit iemand ontmoet, die een relatie had met dieren zoals Misha.
Er waren veel katten.
Een excentrieke persoonlijkheid.
Ik was er op de thee…
…en ze vertelde over haar leven tijdens de oorlog. Heel gedetailleerd.
Laat me je meenemen in 't leven van 'n klein meisje genaamd Misha.
Op een dag wachtte ze tot haar vader haar ophaalde…
…en hij kwam nooit.
Mijn mond viel open van verbijstering.
In plaats daarvan tikte een vrouw haar op de schouder en zei: 'Kom.'
Dit meisje werd opgenomen in een gezin dat ze niet kende.
Ze kreeg een nieuwe naam en andere kleren.
Amper zeven jaar oud…
…liep ze jaren alleen…
…duizenden kilometers door nazi-bezet gebied…
…op zoek naar haar gedeporteerde ouders.
Misha is nu een volwassen joodse vrouw…
…die vlakbij Boston woont. Ze is 'n Holocaust-overlevende.
Ze komt ons haar verbazingwekkende verhaal…
…van moed en overleving vertellen.
Ik denk elke dag aan mijn ouders.
Mijn moeder heette Gerusha…
…en mijn vader Robert.
Reuven in 't Hebreeuws.
Maar onze achternaam…
Ik denk niet dat ik het ooit wist.
Ik weet niet wat er met m'n ouders is gebeurd.
Niet waar ze heen gingen of hoe ze stierven.
Ik weet het nog steeds niet.
Rustig, allemaal.
Misha, vertel me over de eerste keer…
…dat je over je ervaringen sprak.
Op een dag…
…in een synagoge…
…ter gelegenheid van Jom Hasjoa, de herdenking van de Sjoa…
…werd ik gevraagd om mijn verhaal te vertellen.
Mijn man overtuigde me ervan…
…dat het me zou bevrijden.
Toen ik naar de bima liep…
Ik besefte ineens dat ik het voor het eerst zou vertellen.
Ik barstte in tranen uit.
En langzaam begon ik het te vertellen.
Ik had het koud en moest doorlopen…
…stap voor stap.
Dat is overleven.
Je moet vooruit.
Eén stap tegelijk.
Ik was gebiologeerd.
DE VRIENDIN
Mensen wisten niet dat ze een Holocaust-overlevende was.
Ik had tranen in m'n ogen.
Ze had honger. Ze had het koud. Ze was eenzaam. Ze wilde haar ouders.
Hoe heeft ze het overleefd?
Ik zei tegen mezelf, zij denken dat ik leef.
Als zij denken dat ik leef, kan ik ze niet teleurstellen.
Ik moet doorgaan.
Je kon een speld horen vallen.
Iedereen was in de ban van haar verhaal.
Ik had dat verhaal nooit verwacht.
Toen Misha zeven jaar oud was, werden haar ouders gearresteerd door de nazi's…
…en men zei dat ze waren gedeporteerd.
Ze werd ondergebracht bij een katholiek gezin…
…genaamd de Wael.
Het was er veilig voor haar.
Ze gaven haar een nieuwe identiteit, Monique de Wael.
Het bedrog redde haar.
Maar ze voelde zich erg vervreemd.
Ik kwam in een gezin dat niet van me hield.
Dat was nog het minste.
Ze haatten me daar. Ze noemen me 'waardeloos'.
Er was een grootvader in die pleegfamilie, die aardig tegen haar was.
Hij zei dat m'n ouders in Duitsland waren.
Hij liet me met een kompas zien dat het in het oosten was.
Dus Duitsland leek niet zo ver.
Op dat moment nam Misha een gigantische beslissing.
Het zette haar hele leven op z'n kop.
Ze besloot op haar zevende…
…naar Duitsland te lopen om haar ouders te vinden.
Dus nam ze haar kompas en pakte wat proviand…
…en ging naar het oosten.
Ik wist wat ik nodig had. De basisbehoeften.
Ik heb eten nodig, iets te drinken…
…een mes voor bescherming.
De eerste nacht sliep ik onder een brug.
Het was niet ver van huis.
Het was absoluut naïef, als ik er vandaag aan denk.
Op de kaart leek België erg klein en Duitsland was dichtbij.
Maar wat had ik thuis, als ik terugging?
Niets wachtte daar op me.
En ik wilde mijn ouders vinden.
Dus ik moest het afmaken.
Elke keer als ik een dorp naderde, zag ik verwoesting.
Wat ze als kind heeft meegemaakt…
…zich moeten verstoppen voor de nazi's.
Alleen in het bos…
…voedsel te moeten stelen…
…ijskoude temperaturen…
Haar jeugd was een nachtmerrie.
Ze was hierdoor getraumatiseerd.
Moorden…
Ik zag moorden.
De doden.
Ik was wanhopig.
Ik droomde ervan mijn ouders te zien.
Dus ik bleef diep in de bossen, weg van de oorlog.
In het bos was ze uit de buurt van mensen, die naar concentratiekampen moesten.
Ze was uit de buurt…
…van de gruwelen in de steden.
Ze was bij de vogels en de bloemen.
Ze zei dat dat haar redde.
Ik gaf me over aan de natuur.
Ik zag een wondere wereld met dieren…
…die vredig…
…en normaal leefden…
…die aten wat ze nodig hadden. Niet meer doden dan nodig is.
Het evenwicht was…
…precies goed.
Met dieren had ik geen woorden nodig.
We waren bij elkaar…
…in stilte…
…en begrepen elkaar zonder taal.
Ik dacht: dit kon een fascinerend boek worden.
DE UITGEVER
Het was begin jaren 90.
Ik had een kleine uitgeverij. En dan bedoel ik minuscuul.
En ik zocht een nieuw project.
Ik was de eerste die zei:
'Kunnen we dit naar 'n hoger niveau tillen?
Ik kan hier vast iets groots van maken.
Hier is een markt voor.'
Omdat er een geweldige wending was.
Ik weet nog dat ik betrapt was door een boer die me eten van hem zag stelen.
Ik rende vol angst weg.
En hij rende achter me aan.
Als je voor je leven rent, loop je hard.
En opeens…
…kreeg ik de indruk dat iemand naar me keek.
Ik draaide me om…
En ik zag een prachtig dier.
Voor mij leek het een enorme hond.
De wolf leek alleen en ik had een metgezel nodig.
Het was een mooie, grijze wolvin.
Ik zocht iets te eten in mijn tas…
…en ik gaf een stuk aan de wolf.
Ze nam het niet aan.
Het duurde heel lang…
…maar na een tijdje liepen we naast elkaar.
Ik zag haar vrijgevigheid…
En ik kon haar kracht waarderen.
Ik kon ermee leven.
Ze was als een moeder voor me.
Veel later was het een roedel wolven.
Ik weet niet hoelang ik bij ze was.
Ze accepteerden me en beschermden me.
Dat was een geweldige wending. Ik dacht: wie heeft zoiets ooit gehoord?
Wat een verhaal.
DE WOLF-EXPERT
MASSACHUSETTS
Misha was heel anders dan de meeste mensen die ik ooit had ontmoet.
Mijn eerste indruk was:
'Ze had een dier moeten zijn.'
'Of haar geest is een dier.'
Ze zei dat ze geaccepteerd werd door de roedel, maar als lager werd behandeld…
…en dat ze onderdanig gedrag moest vertonen…
…om…
…bij hen te zijn.
Misha zei dat het alfa-mannetje eerst at.
De rest lag rond het karkas op hun beurt te wachten.
Ze lieten restjes achter…
…in de buurt van waar zij was, als ze klaar waren.
Wolven eten tien kilo in één maaltijd.
De restjes waren meer dan genoeg voor mij.
Kom maar halen.
Kom je eten halen. Het is daar.
We werden goede vrienden.
Juist, ja. Grote meid.
Ze kwam meerdere keren op bezoek.
Ze voerde ze vlees uit de hand.
Ik denk dat ze voelden dat Misha…
…een vriendin was in plaats van een vijand.
Ze was zo een met hen…
…dat het leek alsof ze daar thuishoorde.
Ik had geen reden om te stoppen.
Dat deed ik elke dag.
Dag na dag, maand na maand.
Ik hoopte altijd mijn ouders te vinden…
…want ik dacht: ik heb het tot nu toe overleefd…
…en als ik het als kind heb overleefd, hebben mijn ouders het zeker overleefd.
En door dit geloof ging ik door.
Ik dacht, dit is een moreel verhaal.
Het is de strijd tussen goed en kwaad, het kind en de nazi's.
En het kind overleefde het.
Het had mythische eigenschappen.
Het kon mijn uitgeverij, Mount Ivy Press…
…van een lokaal bedrijfje tot een globaal bedrijf maken.
Dus ik vroeg Misha of ze haar verhalen wilde publiceren.
Ik bracht het voorzichtig naar voren.
Met alles wat ik doormaakte…
…had ik geleerd mensen te wantrouwen.
Ik denk niet dat ze erg onder de indruk was van mij en er was geen reden voor.
Ik had eerder een juridisch boek gepubliceerd…
…niet echt haar ding.
Meer dan twee jaar lang weigerde ik…
…maar mijn gemeenschap en mijn vrienden zeiden: 'Misha, doe het.'
'Voor toekomstige generaties.'
PROLOOG TERUGKIJKEND…
Ik bevond me weer in de hel.
Het was 'n pijnlijk proces, maar het was alsof ze haar verhaal moest vertellen.
Alsof het een soort bevrijding was.
Iedereen deed mee.
Alle buitenlandse uitgevers, de een na de ander.
We verkochten de vertaalrechten over de hele wereld.
Mijn agent kwam terug uit Californië en zei: 'Disney wil dit.'
Doodnormaal. 'Ze willen dit.'
Het was een gewild verhaal.
Toen het boek in april 1997 verscheen…
…zei ik: 'Misschien wil Oprah dit wel.'
Dit is een van mijn favoriete momenten op tv…
In die tijd had Oprah haar boekenclub. Als je boek daarbij zat…
…verkocht je geheid een miljoen boeken. Dat was de jackpot.
Dan zien we elkaar over een maand…
Ze waren geïnteresseerd.
Te gek.
Dus dat is niet niks.
En we dachten:
dit kan wel eens een gigantische bestseller worden.
Jane Daniel vertelde me dat Oprah het Misha-verhaal wilde…
…en of ze een productieploeg konden sturen om Misha met een wolf te filmen.
Dus ik zei: 'Ja, natuurlijk.'
SEGMENT VAN OPRAH WINFREY SHOW
Ik zei tegen Misha voor we naar binnen gingen…
…dat dit een volwassen wolf was. Geen kleintje.
Hij heette Petro.
Misha ging alleen naar binnen.
De geluidsman hing de microfoon over 't hek. Hij bleef buiten.
Misha hurkte neer en ze voerde de wolf kaas.
En de wolf is erg vriendelijk.
Alles leek goed te gaan.
En dan besluit de wolf zijn poten op haar schouders te leggen.
Petro sprong op haar schouders…
…en hij was veel groter dan zij.
Toen opeens, heel snel, opende de wolf zijn bek…
…en nam haar hele hoofd in zijn bek.
Heel voorzichtig.
Tanden op beide slapen.
Ik voelde geen angst.
Niemand had het over de grote boze wolf.
De wolf hield haar hoofd even vast. We hielden onze adem in.
Oprah's producer keek met grote ogen toe.
En zo snel als het was gebeurd…
…was 't voorbij.
En Misha stapt achteruit en laat een gehuil horen.
Ik krijg er nog kippenvel van.
En vanaf helemaal achterin…
…horen we…
…gehuil terugkomen.
Toen zij huilde, huilden zij terug.
Daar was het. Je kon het zien.
Dat is het verband tussen de mens en de wolf.
Ik zag het. Het was geweldig. Het was een schokkend moment.
Ze hadden prachtige beelden van wolven. Ik dacht: dit wordt een prachtaflevering.
De volgende stap was dat ze naar de studio in Chicago zou gaan.
Het ging ongelofelijk goed.
En toen begon ik spanning te zien…
…tussen Misha en Jane.
Het werd steeds gespannener.
Het boek verkocht niet goed…
…dus Misha en Maurice, haar man, hadden financiële problemen.
DE BUURVROUW
Dus toen begon ze dingen te verkopen vanuit haar huis.
En…
Ik vond het erg dat ze alles verloren.
Ze zei steeds: 'Ik heb geen geld. Ik heb niets.'
'Jane Daniel is waardeloos.'
Ik was verdrietig…
…maar toen zat Misha op een avond aan mijn tafel en zei…
…dat ze niet op Oprah Winfrey wilde.
Ik zei: 'Dat snap ik niet, Misha.'
Ineens wilde Misha niet meer meewerken…
…belt me niet terug, heeft het ene bezwaar na het andere.
Ze wil niet, het is lastig…
…iemand moet thuis voor haar dieren zorgen.
Jane maakte me zo boos, zo onzeker.
Mijn man zei vaak tegen haar:
'Zo ga je niet met een overlevende om.'
Kom op. Het is Oprah.
Dan regel je toch een hondenoppas.
Je stelt jezelf beschikbaar.
'Nee.'
De herinneringen, de slechte herinneringen kwamen terug.
Ik had nachtmerries. Ik was heel nerveus.
Ik had alles geprobeerd.
Ik schreef haar: hiermee verkoop je een miljoen boeken.
'Nee.'
Ik dacht: dit is gestoord.
Elke andere schrijver zou hier alles voor doen.
Het is nooit gebeurd.
Een jaar nadat het boek uitkwam, kreeg ik een groot pakket thuis.
Van Misha, die 'n rechtszaak tegen me aanspant.
Ik denk: mijn god.
Alles stopte. Geen enkel land wilde zaken met ons doen.
Er hing een rechtszaak aan dit project.
De eerste keer dat ik Misha ontmoette, vond ik de omstandigheden aangrijpend.
DE ADVOCAAT
Het was me duidelijk…
…dat er allerlei dingen waren gedaan die ongepast, illegaal, frauduleus waren.
Misha wilde het auteursrecht terug…
…en wilde alle royalty's op de boekenverkoop, die ze nog moest krijgen.
Jane Daniel zag in mijn leven een goudmijn en ze maakte er misbruik van.
Er was zoveel woede en bitterheid…
…tussen hen toen ik erbij betrokken raakte.
Er was geen ruimte voor onderhandeling.
Het zou een rechtszaak worden. Een regeling was niet mogelijk.
HOOGGERECHTSHOF AUGUSTUS 2001
Het voelde heel dramatisch.
De sfeer was erg gespannen.
Dan wordt het geld besproken.
We ontdekten dat Jane Daniel een bedrijf had op de Turks- en Caicoseilanden…
…zodat de royalty's die uit het buitenland kwamen…
…rechtstreeks op haar rekening kwamen zonder royalty's te betalen.
Wij hadden papieren en royalty-afschriften om aan te tonen dat ze betaald was.
En geannuleerde cheques waaruit bleek dat ze betaald was.
Dus alles wat ze zei, konden we met documenten weerleggen.
Maar niemand geloofde dat ze loog.
Zo van: 'Waar is het geld?' De jury was erg medelevend.
De jury was woest.
Voor je staat een persoon die de Holocaust als kind overleefde…
…en er 'n boek over schreef.
Ze waren betoverd door dit verhaal.
Misha was 'n goede getuige.
Mijn inkomen was het manuscript, want 't is mijn leven.
Ik leek wel een monster.
Ik dacht: dit gaat niet goed.
Jane vocht altijd. Ze dwong af wat ze wilde.
Het was een proces van tien dagen en het was zwaar.
De rechter vroeg: 'Wat is uw oordeel?'
De jury koos unaniem Misha's kant.
Uiteindelijk kwam er een enorm oordeel tegen mij.
Het was verbijsterend om het bedrag te horen.
22,5 miljoen.
Dus het was een heel groot bedrag.
Ik ben een optimistisch persoon, maar dat hakte erin.
Ik stond versteld.
Ik dacht: is dit een grapje?
De hoogte van het bedrag kwam grotendeels door de verklaring van Jane Daniel.
Dit ging op Oprah, er was een contract met Disney.
Er waren dingen in Jane Daniels getuigenis…
…die het bedrag veel groter maakte…
…dan je bij zo'n boek zou denken.
Dus iedereen lette op.
Mensen zijn gek op 'n grote som.
Disney ging niet door. Oprah ook niet. Er waren geen miljoenen dollars.
Het is een onhoudbare positie.
Een wrede uitbuiter van een onschuldige Holocaust-overlevende.
Je wereld stort in.
Na het proces…
Dat was het dieptepunt van m'n leven.
Ik ging in therapie en kreeg de diagnose PTSS.
Ik sliep slecht.
Ik hield me amper overeind.
Mijn uitgeverij was weg. Het auteursrecht was me ontnomen.
Ik zat totaal aan de grond.
Ik liep alles nog eens door.
Ik bekeek alles stuk voor stuk.
Ik zat in mijn advocatenkantoor oude dossiers te bekijken.
Ik wist niet wat ik zou vinden.
Ik open een dossier en het is Misha's bankrekening.
In Misha's handschrift en haar handtekening.
En daar staat…
…geboortedatum en -plaats, ingevuld door Misha, plus haar moeders meisjesnaam.
NAAM: DONVILLE
Ineens besef ik het.
Ze weet wie ze is. Ze weet waar ze is geboren.
Ze weet wie haar moeder was.
Ze zou dit niet weten. Ze verloor haar identiteit in de oorlog.
Dit klopt niet.
Ze wist duidelijk meer over wie ze was dan wat ze me had verteld.
Wat is er nog meer niet waar?
Ik was door 't gerecht gekielhaald.
Mijn leven stond op z'n kop. Ik wilde m'n leven terug.
Als ik kan bewijzen dat ze niet is wie ze zegt, kan ik dit oordeel ongedaan maken.
Het was in de winter. De dagen waren kort.
Ik stond in mijn keuken…
…en dacht: ik moet iets doen.
Ik begon me alles te herinneren wat er was gebeurd.
Hoe ik haar ontmoette, wat er allemaal gebeurde. Hoe begon de rechtszaak?
En toen dacht ik…
Ik schrijf een boek over de zaak. Ik doe het als blog.
Ik schreef mijn memoires over haar memoires.
En misschien leest iemand het.
Het was een grote gok.
De volgende dag sta ik op…
…zet mijn computer aan en er is een e-mail.
En in de e-mail staat:
'Ik denk dat ik misschien kan helpen het echte verhaal te achterhalen.'
DE GENEALOOG
Ik maakte een tijdlijn van Misha van verschillende foto's.
Eerst uit het boek…
…en daarna uit andere beelden op internet…
…om een beeld te krijgen van haar leven.
Ik wilde weten wie ze was.
Wie is die persoon die mijn leven heeft verwoest?
Ik probeerde elke foto te analyseren…
…en te zien welke informatie ik eruit kan persen.
De eerste aanwijzing was dat Misha beweert dat ze zeven jaar was…
…toen ze naar het pleeggezin ging.
In het Amerikaanse boek stond een serie…
...zogenaamde 'Polyfoto'-beelden.
En die foto's kwamen uit die tijd.
Ik keek naar de foto's en zei:
'Nee, dit lijkt niet op een zevenjarige.'
'Dit lijkt op een peuter, een kind van drie of vier.'
Grote strik in haar haar, kanten jurkje en mollige wangen.
Er klopt iets niet.
ERNEST EN MARTHE
De volgende foto die ik bekeek…
…was een foto die volgens Misha van de ouders van haar pleegouders was.
Volgens het verhaal is hij een echte boer.
Ik heb een close-up gemaakt van de gemanicuurde handen van de opa.
Het leek niet op de handen van een boer.
En hij had een ring om.
Het was niet iets wat een boer zou dragen.
En dan het hondje op oma's schoot…
Dat leek een schoothond, geen boerenerfhond.
Ik dacht: dit is vreemd.
En toen begon ik het Franse en het Amerikaanse boek te vergelijken.
Ik keek naar namen, plaatsen en data.
Daar klopte het niet.
Ze belde me en zei:
'Zie je dat Misha's naam in het Franse boek…
…anders is dan in het Amerikaanse boek?'
In het Amerikaanse boek heette ze door het pleeggezin: de Wael.
Wat Sharon meteen opviel is dat dat in het Franse boek, 'Valle' is, V-A-L-L-E.
MIJN NIEUWE NAAM
Waarom andere namen?
Er zijn te veel verschillen…
…tussen de namen, de foto's, enzovoort.
Verdacht, ja.
Erg verdacht.
Neem maar een slokje. Rustig maar. Ik weet dat het zenuwslopend is.
Als haar verhaal waar was en ik het in twijfel trok…
…dan is 't erg gemeen…
…te twijfelen aan iemand die de waarheid vertelt over iets ergs dat hen overkwam…
…en dan keihard te zeggen: 'Ik geloof je niet.'
En de schade die je daarmee kunt aanrichten. Dat ging er door me heen.
Aan de andere kant dacht ik ook aan al die tegenstrijdigheden.
Waarom zou je onwaarheden spuien…
…tenzij je gek bent?
Misschien is ze zo getraumatiseerd dat ze haar grip op de realiteit kwijt is.
Hoeveel zou dat verklaren? Geen idee.
Ik had veel antwoorden nodig.
Er moest iemand in België gaan zoeken.
BRUSSEL, BELGIË
Sharon kende een Belgische genealoog…
…die zelf een overlevende van de Holocaust was.
Ze bleek uit hetzelfde gebied te komen als waar Misha zei te hebben gewoond.
Tijdens de oorlog was ik zelf een ondergedoken kind.
DE HOLOCAUST-OVERLEVENDE
Ik ging naar een katholieke school…
…en werd een heel goed, katholiek Belgisch meisje.
Ik herinner me niet dat iemand me vertelde…
…wat er met mijn ouders was gebeurd.
Ik herinner me helemaal niets.
Ik was ongeveer 40 en had een zenuwinzinking…
…waardoor ik uiteindelijk ontdekte wat er met mij…
…mijn ouders en mijn familie is gebeurd.
Ik begon onderzoek te doen.
Ik ontdekte dat m'n vader in september 1942 naar Auschwitz werd gedeporteerd.
Mijn moeder werd in oktober in Brussel gearresteerd…
…en naar Auschwitz gedeporteerd.
Ik hoorde dat ze niet terug waren gekomen.
Dus ik ging met de auto naar Auschwitz.
Ik zag het kamp…
…waar geen mens te bekennen was.
De ruimte… de gaskamers waren opgeblazen.
Ik heb kaarsen gevonden, wat we yahrzeit noemen…
…die nog tussen het puin van sommige gaskamers brandden.
Voor ik vertrok…
…liet ik een Davidster maken van droogbloemen.
Ik wist niet…
…waar het neer te leggen.
Ik kon het niet bij het monument leggen.
Dus uiteindelijk koos ik…
…de kleine vijver.
Het dreef erin.
En ik denk dat dat de tijd was dat ik…
Sorry.
Dat ik m'n ouders te ruste legde.
Mijn ouders, mijn oma, mijn nicht.
Evelyne is zelf een Holocaust-overlevende…
…wiens verhaal erg op dat van Misha leek.
Dus ze was de perfecte persoon om alles uit te zoeken.
In het Franse boek had het pleeggezin de achternaam 'Valle'.
En in het Amerikaanse boek heette het pleeggezin 'de Wael'.
KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK VAN BELGIË
Om de naamverschillen te onderzoeken…
…ging Evelyne door de stadsregisters…
…van de jaren 30 en 40.
Ik zocht zeker drie dagen naar de de Waels en de Valle's.
De naam Valle stond niet in de telefoonboeken.
De naam Valle bestond niet.
Wel de Wael.
Er waren veel mensen met die naam.
En dan denk je…
Het Franse boek werd in België uitgegeven en als er iets van 't verhaal onwaar was…
…is het belangrijk dat ze haar echte naam niet in dat Franse boek zet.
Er zou iemand zijn die zou zeggen: 'Ik kende de familie de Wael.'
'Ik weet of ze in de buurt was of is verdwenen tijdens de oorlog.'
Het feit dat ze de naam in Frankrijk en België veranderde van de Wael naar Valle…
..suggereert dat ze iets probeert te verbergen.
Sharon en ik keken hiernaar en zeiden:
'Er is iets mis met dit verhaal.'
Op dit moment was het boek overgenomen door een Franse uitgever…
…die het in 20 talen had uitgegeven.
Het was een enorme bestseller in Europa.
Ze sprak met schoolkinderen overal in de Franstalige wereld.
In 2005…
…was ik van plan…
…om als docent psychologie…
…een project te maken over het verhaal van dit jonge kind…
…die al die avonturen meemaakte.
DE DOCENT
Het project werd een enorme…
…prachtige tentoonstelling.
Toen kregen we het idee om haar naar België te halen.
We zagen haar uitstappen.
Het was een fascinerend gezicht.
Ze was in het blauw gekleed…
…als een felle kanarie…
…met al zijn kleuren…
…met twee…
…nee, drie grote koffers.
Ze kwam stralend op me af.
Meteen vertoonde ze een heel dynamisch karakter…
…innemend en gul.
Toen Misha de tentoonstelling betrad…
…stortte ze in.
Men had me niet gewaarschuwd, dus toen ik de tentoonstelling bezocht…
…barstte ik in tranen uit omdat het me diep raakte.
Ze was zo blij dat ze er was.
Maar aan de andere kant…
…zagen we het verdriet uit haar komen en de tranen.
Het was heel emotioneel.
We waren allemaal getraumatiseerd door haar verhaal…
…en we wilden allemaal wat vreugde geven aan deze vrouw…
…door onze creativiteit te tonen…
…en ook onze moed…
…om te laten zien wat we voelden.
In het boek zegt Misha dat haar ouders samen zijn gearresteerd en gedeporteerd.
Hoewel ze hun achternaam niet kende, waren hun voornamen Reuven en Gerusha.
De volgende stap, zei Sharon:
'Ik heb toegang tot de nazi-dossiers van de deportaties.'
'Ik neem die twee namen…
…en kijk of er twee mensen met die namen zijn gedeporteerd.'
Toen we de deportatielijsten doorkeken…
…werden ze niet als echtpaar gevonden.
Ik miste mijn ouders vreselijk.
Mijn gezicht zat onder de modder.
Ik schreeuwde 's nachts van de kou.
Later…
…kreeg ik een tweede kans.
Ik overleefde het omdat ik niemand vertrouwde.
Omdat ik het contact…
…met mensen vermeed.
ARCHIEF OORLOGSSLACHTOFFERS BRUSSEL
Tijdens de oorlog had het Joodsch Verdedigingscomiteit…
…lijsten gemaakt van ondergedoken Joodse kinderen…
…met de naam van hun redder en de naam van hun ouders.
Deze lijsten liggen nu in het Archief Oorlogsslachtoffers.
Het gevaar bestond…
…dat deze lijsten door de nazi's zouden worden ingenomen.
Kinderen zouden worden gevonden…
…en vermoord.
Maar het was een slim systeem.
Er waren vier verschillende boekjes.
Je had ze alle vier nodig om het kind te vinden.
Maar ze waren alle vier op verschillende plekken.
Als een nazi één boekje zou vinden…
…zouden ze 't kind niet kunnen traceren…
…maar aan het einde van de oorlog met de vier verschillende boekjes…
…was er een manier geweest om het juiste kind te vinden.
Ik zocht Misha's ouders.
Geen namen van de ouders.
Dus ik wist dat er iets mis was.
En op de lijst met ondergedoken kinderen…
…hadden ze geen 'Misha' en geen 'de Wael'.
Dat was zeker.
Ze werd helemaal niet genoemd.
Misha's verhaal had een sneeuwbaleffect.
Er waren al miljoenen boeken verkocht.
En daarna moesten we de evenementen voorbereiden en haar erheen brengen.
Dus we waren altijd samen.
In die tijd kwam ze vaak mee terug naar ons huis.
Ze at met ons mee. Ze was net een familielid.
We hadden tien evenementen.
Wij brachten haar daar naartoe.
Ze werd altijd verwelkomd door de organisatoren…
…en altijd heel vriendelijk.
Iedereen verliet zo'n evenement…
…onder de indruk van haar.
Ik zat vast.
Geen bevindingen, maar geen bewijs.
Geen bewijs.
Dus toen dacht ik dat ze wellicht geen papieren had gehad.
Sommige kinderen waren ondergedoken, maar niet per se door een organisatie.
Hoe bijzonder haar verhaal ook was…
…ik moest in ogenschouw nemen…
…dat ze misschien een Joods ondergedoken kind was.
We gaan het hebben over dit vreemde en prachtige verhaal.
Misha Defonseca is bij ons. Hallo. -Hallo.
Bedankt dat je ons dit verhaal wilt vertellen.
Het wordt spannender. Ik maak me zorgen.
Ik zal me schuldig voelen, dat als dit waar is…
…dat ik in haar verleden wroet.
En wat als het waar is?
Misha Defonseca is 'n getuige van de Holocaust.
Hallo.
Wat oneerlijk om haar tegen te spreken.
En zelfs als het meestal waar is, maar niet helemaal…
…hoe oneerbiedig ten opzichte van wat ze heeft meegemaakt.
Je moet alle tragedies doormaken…
…en alle gruwelen.
Het is erg pijnlijk.
Het voelde alsof ik meedeed in een toneelstuk waar ik geen auditie voor deed.
Ik wilde de rol niet. Ik wilde niet meedoen.
Ik heb haat gekend…
….en de woede om te doden, want het is mijn leven of het zijne.
Het verslond me.
Persoonlijk…
Ik beleef 't elke dag.
Dit had mijn leven overgenomen.
Ik denk elke dag aan m'n ouders en voor mij…
…bestaat de Holocaust nog.
Het blijft je bij.
Maar ik droeg dit vonnis al 'n tijdje mee.
Ik had het beroep verloren.
De kans bestond dat ik alles ging verliezen.
Dus het begon ongemakkelijk te worden, maar ik moest de waarheid achterhalen.
Maar zonder joodse gegevens om haar verhaal te staven…
…keken we of ze wel Joods was.
Als ze niet Joods was…
…is ze vast katholiek.
En dan was ze wellicht gedoopt.
In Misha Defonseca's bankgegevens uit de procesverslagen…
…stond dat ze geboren was in 1937…
…dat haar moeders meisjesnaam Donville was en ze geboren was in Etterbeek.
Etterbeek, een voorstad van Brussel.
In Etterbeek zocht ik naar verschillende kerken.
Dus Evelyne ging naar de eerste. De gegevens waren er niet.
Ze ging naar een andere……
Geen doopboek dat overeenkwam met Misha's informatie.
En de derde in het gebied…
Die kerk was afgebrand.
Toen we dat hoorden, dacht ik:
dit was het dan, want de gegevens zijn vast in de brand verwoest.
Maar het kantoor…
…stond in een aangrenzende straat.
Ze waren bewaard gebleven.
Dus Evelyne keek datum na datum naar alle kinderen geboren in die parochie.
Ik wist twee dingen…
…haar geboortedatum 12 mei 1937…
…en de naam van de moeder, Donville.
En in dat boek vond ik haar.
'Monica Ernestina Josephine de Wael…
…dochter van Roberti Henrici Ernesti de Wael…
…en Josephinae Germanae Barbarae Donvil.'
De onthulling was dat Misha's vader de Wael heette.
Dus het leek erop dat Monique de Wael haar echte naam was.
Het was geen naam die ze van haar pleegouders kreeg bij het onderduiken.
Het leek alsof ze Monique de Wael was.
Ze was katholiek. Ze was katholiek gedoopt.
Haar vader heette de Wael.
Maar het was geen overtuigend bewijs.
Omdat ze in die tijd namen van dode kinderen…
…aan Joodse ondergedoken kinderen gaven.
Het kon zijn dat de de Waels een ondergedoken kind hadden…
…en dat hun eigen kind was gestorven.
Ik had meer bewijs nodig.
Wat heb je daarna gedaan?
Onofficieel is dit een goede vraag.
Wat nu?
Evelyne bedacht: waar kan ik dat bewijs vinden?
Ze zou naar school zijn gegaan.
Ik zocht een school bij de trambaan die ze in haar boek noemde.
En toen ik daar liep, zag ik de school.
De deur stond open.
Ik ging naar binnen…
…en vroeg of ze de gegevens hadden van iemand met de naam Monique de Wael.
We zaten…
…met spanning op die informatie te wachten.
Of we hebben de informatie of niet.
En daar stond haar naam.
'De Wael, Monique.'
Dat was echt het doorslaggevende bewijs.
Zowel de doopakte…
…als haar aanwezigheid op een school in Brussel.
Ik nam de telefoon op en het was Sharon.
Sharon kon haar opwinding amper bedwingen.
Ze schreeuwde bijna in de telefoon: 'We hebben de gegevens.'
Dat was het ultieme bewijs.
Nu heb ik haar op een leugen betrapt.
Mijn leven was ontwricht….
Klapper.
…door een spinnenweb van leugens.
Vijftien minuten pauze.
Het was dus gewoon niet waar.
Heeft u een fles water voor me?
Bedankt.
Ik dacht: het hele verhaal dat ze in het boek heeft verteld, valt in duigen.
Op dat moment wist ik dat ze niet was wie ze zei dat ze was.
Ze was niet alleen geen joods kind dat zich verstopte in het bos voor de nazi's…
…maar een katholiek kind dat veilig op school zat.
Ze was niet in de buurt van wolven.
Ze trad op voor een publiek. Ze wist precies wat ze deed.
En dit is geen klein leugentje.
Dit is een enorme samenzwering dat al 20 jaar duurt…
…om iets te verspreiden wat een totale leugen was.
Dit was niet de echte Misha.
Ik had allerlei gevoelens.
Boosheid. Walging.
Ik zag de nepgeschiedenis, de nepidentiteit…
…een manier om geld aan de Holocaust te verdienen.
Iemand stal een heel pijnlijk deel van mijn leven.
Ik voelde het voor mezelf, voor mijn…
…voor alle ondergedoken kinderen…
…en alle dode kinderen van de Holocaust.
Voor alle ouders, voor mijn ouders…
…maar vooral voor de hele Joodse gemeenschap.
REGIE: VERA BELMONT
Toen we die informatie kregen…
…was 't boek een enorme bestseller in heel Europa…
…en de film was net uit.
De film heette Survival With Wolves.
En dit is de trailer van Véra Belmonts film.
Het is ontroerend om jullie te zien, de echte persoon en kleine Mathilde.
Je lijkt erg emotioneel.
Is 't alsof je dit verhaal opnieuw beleeft als je de beelden ziet?
Ja, precies. Dat klopt. Het is heel moeilijk.
Herken je jezelf in Mathilde's acteren?
Absoluut. Het komt goed tot uiting.
Ze speelt geweldig.
Ze brengt de emoties goed over.
Het was de gedachte aan mijn moeder die me op de been hield.
Er is een scène in de film die voor mij buitengewoon is.
Die waar ze uit de trein valt…
…een mooie film, gebaseerd op een waargebeurd verhaal.
Je bent geweldig. Je bent 'n geweldige actrice.
Dit verhaal is ontroerend.
Een ongelooflijk verhaal en toch is het echt gebeurd.
Stop. Mooi.
De première was in Parijs. 'Gebaseerd op een waargebeurd verhaal.'
En wij hebben deze documenten.
Dus we dachten: we zetten het op mijn blog…
…en e-mailen het naar iemand in België.
De volgende ochtend…
Het stond op de voorpagina van alle kranten.
Een boek, dan een film, een autobiografie…
…en allemaal niet waar.
Het was 'n ongelooflijk verhaal van 'n jonge Holocaust-overlevende.
We hadden de waarheid verspreid. En 't kwam aan.
Surviving With Wolves, de bestseller die de film vorige maand inspireerde…
En de leugen viel uit elkaar.
…is geen waargebeurd verhaal.
Allemaal nep.
Het was oplichterij.
Licht.
Ik kwam thuis, ik ging meteen naar mijn computer…
…ik typte haar naam in en daar stond het.
Maar het mooie verhaal was totaal onwaar.
In België, haar geboorteland…
…hebben historici ontdekt dat Misha Defonseca Monique de Wael is.
Ik voelde de grond onder me wegzakken.
Hoe…
Hoe kan dit?
Ik was boos.
Ik was verdrietig. En gekwetst.
Ik voelde me verraden.
Ik voelde me gebruikt.
We werden zulke goede vriendinnen…
…dat toen we 'n nestje pups kregen, we er een 'Misha' noemden.
Het was hartverscheurend.
Absoluut hartverscheurend.
Hé, meisje.
We zijn bedrogen…
…net als iedereen.
Dat ze loog over dat ze een overlevende van de Holocaust was…
…maakte me aan het huilen.
Misha Defonseca rekende op medeleven.
Zo werd ze een geweldige verteller.
Medeleven.
Zo kon Misha Defonseca mensen misleiden.
Medeleven.
Ik barstte in tranen uit.
Ik voelde me zo misbruikt en belogen…
De leugens, de bitterheid, alles kwam eruit.
Sommige van mijn buren gaven haar veel geld.
We hebben het over $25,000, $30,000 om haar te helpen het huis te redden.
Ze vroeg rabbijnen om donaties.
De hele gemeenschap…
…die haar kende, m'n buren… niemand praatte meer met haar.
Iedereen voelde zich verraden.
Ja.
Er kwam een woede in me op…
…die me nooit verliet.
De leerlingen die deelnamen aan het project…
…waren op de dag, dat ik de klas binnenkwam…
…in staat van opstand.
Stel je een woedende menigte voor.
Geschreeuw, tranen.
Ze stonden op de banken.
Ik was de controle kwijt…
…en ik had mijn leerlingen meestal goed onder controle.
Ik nam meteen contact op met Misha.
Ik wilde openheid.
Maar ze zei: 'Maak je geen zorgen, dat doen ze altijd met me.
Het is vast de uitgever in Amerika.'
En toen kwam de volgende wending in het verhaal.
Het had niet bizarder kunnen zijn.
Ik dacht: dit had ik niet kunnen verzinnen.
Anders had iemand wel gezegd: 'Belachelijk. Zoiets kan niet.'
Elke journalist droomt van een primeur.
DE JOURNALIST
Ik dacht: als haar verhaal nep is…
Wat is dan haar echte verhaal?
Ik ben heel eenvoudig…
…door het telefoonboek van Brussel gegaan…
…waar je ongeveer 400 de Waels vindt.
Dus ik belde de een na de ander.
En bij de 44e of 43e naam…
…vond ik een vrouw die Emma de Wael heette.
Mijn ontmoeting met Emma, Misha's tante…
…was buitengewoon.
Ging ze niet door Europa op zoek naar haar ouders?
Goede god, nee.
Ze woonde bij haar opa en oma.
Emma vertelde me…
…dat haar nichtje altijd aan waanvoorstellingen leed…
…dat ze denkbeeldige werelden voor zichzelf creëerde.
Ik bracht haar regelmatig…
…met tram 56 van Anderlecht…
…naar Schaarbeek.
's Avonds bracht ik haar naar oom Ernest.
Emma de Wael vertelde me…
…wat er echt tijdens de oorlog is gebeurd.
Wat er met Robert de Wael, Misha Defonseca's vader is gebeurd.
Robert de Wael werkte in het gemeentehuis van Schaarbeek.
DE MILITAIR GESCHIEDKUNDIGE
Hij was erg vaderlandslievend en was reserveofficier.
Ik heb Jean-Philippe Tondeur toevallig ontmoet.
Maar hij had veel documentatie…
…over Misha Defonseca's vader.
Dus bekeek ik het dossier over Robert de Wael.
Op 10 mei 1940 vielen de Duitsers België binnen.
Ze versloegen het Belgische leger binnen 18 dagen.
De koning geeft zich over…
…en België is bezet.
Robert de Wael sluit zich aan bij het verzet…
…en begint verzetsstrijders te rekruteren.
Als verzetsstrijder…
…was Robert de Wael…
…betrokken bij 't verzamelen van wapens…
…het activeren van inlichtingennetwerken…
…en het doorgeven van inlichtingen aan de Belgische overheid…
…die naar Londen was gegaan.
Helaas was Robert de Wael niet erg discreet…
…over zijn activiteiten voor het verzet.
GEZINSWONING SCHAERBEEK?
Hij was loslippig.
Hij was trots op wat hij deed.
Ik wist dat hij geheime documenten had.
Hij liet ze zelfs bij hem thuis zien.
Mijn vader zei dat hij voorzichtig moest zijn.
'Je wordt slordig.'
Hij riskeerde arrestatie.
Hij werd aangegeven door een collaborateur…
…en werd gearresteerd.
Robert de Wael, zijn vrouw en 41 gearresteerde verzetsstrijders…
…worden naar Duitsland gebracht…
….naar de Brauweiler-gevangenis in Keulen.
De gevangenis in Keulen had een strenge leiding.
Hij werd ondervraagd door de Gestapo.
Hij begon te schreeuwen.
Robert de Wael sloeg door.
Robert de Wael sloot een deal in de gevangenis.
Deze deal hield in dat hij de namen van zijn medestrijders zou geven…
…in ruil voor de bescherming van zijn vrouw…
…en dat hij zijn dochter Misha Defonseca nog mocht zien.
In augustus 1942, na het verraden van zijn mede-officieren…
…zoals de Duitsers hadden geëist…
…kreeg Robert de Wael nog één kans om z'n dochter te zien.
En dat zou…
…het einde zijn…
…voor Robert de Wael, die later werd gedeporteerd.
Robert en z'n vrouw, Germaine, stierven in Duitse kampen.
We noemden haar 'de Verradersdochter'.
Omdat men zei dat haar vader…
…de kant van de Duitsers had gekozen.
De gemeente Schaerbeek zou een plaquette laten graveren…
…met de namen van de verzetsstrijders die tijdens de oorlog stierven.
Robert de Wael, wiens naam als laatste werd genoemd…
…werd later verwijderd.
Op 22 februari 2008, toen alles duidelijk was…
…hebben we het hele verhaal van Robert de Wael gepubliceerd.
Zijn verraad en de onwaarheid van Misha Defonseca's verhaal.
In de uren die volgden…
…kwam er een verklaring.
Dit is de verklaring van Misha Defonseca.
'Ze noemden me "De Verradersdochter"…
…omdat mijn vader na gemarteld te zijn, zou hebben doorgeslagen.
Dit boek, dit verhaal is van mij.
Het is niet de realiteit…
…maar het was mijn realiteit.
Mijn manier van overleven.
Ik vraag om vergiffenis.
Ik wilde alleen m'n lijden uitdrijven.'
Ik voelde me zo afgewezen…
…maar ik kon het niet aan mezelf, noch mijn oma en opa uitleggen.
Ik ben niet het meisje dat ik dacht te zijn.
Maar er zijn momenten…
…waar ik nog twijfel.
Ik vraag me af: heb ik het wel of niet meegemaakt?
Ik moet erover nadenken.
Vooral met dieren.
Ik zie mezelf nog…
…met wolven over de grond rollen.
Heb je mijn lieve wolven gezien?
Dat blijven ze.
Mijn wolven.
Ik zal altijd aan hun zijde staan.
Ook al weet ik nu de waarheid.
Ik sta aan hun zijde.
Ik kwam in een bubbel terecht, een eigen wereld.
En mijn wereld was vol dieren.
Dieren die me verdedigden…
…tegen mensen.
Luisterend naar dit interview…
…waren de eerste woorden in de intro van de show…
'Soms is een verhaal zo verbluffend dat het ongelooflijk lijkt.'
Dat is verbluffend, dat dat de eerste woorden waren.
En dan blijkt dat het niet waar is.
DE RADIO-PRESENTATOR
Ik geloofde haar.
Ik zag niets in die ogen…
…waardoor ik dacht dat ze loog.
Angst was voor mij de Duitser.
Het was de…
Ik zocht alleen naar meer waarheid…
…om te bevestigen wat ik al geloofde.
Achteraf gezien is het griezelig.
Maar voor mij, op dat moment…
…had ik respect voor iemands belevenis…
…naar wat ik denk dat wij als mensen…
…zien als de donkerste tijd in onze geschiedenis.
Wie ben ik om dat in twijfel te trekken?
Iemands bewering dat ze een Holocaust-overlevende zijn te betwijfelen…
…is heel moeilijk.
Met dat soort claims ben je voorzichtig.
Maar het gevaar om alles te geloven…
…brengt de geschiedenis…
…en de historische waarheid…
…van echte overlevenden in gevaar.
DE HOLOCAUST GESCHIEDKUNDIGE
In december 1996…
…kreeg ik een brief en een manuscript van Jane Daniel.
Het manuscript heette: Misha: A Mémoire…
…door een jong meisje tijdens de Holocaust.
Ik heb Jane Daniel gebeld…
…om uit te leggen waarom dit verhaal niet klopte.
Ik zei tegen haar:
'Ik zou dit boek niet publiceren.'
Ik heb me in de loop der jaren vaak afgevraagd…
…waarom Jane Daniel besloot wel te publiceren.
Ze hoopte duidelijk…
…dat het manuscript waar was…
…maar ze was bang dat dat niet zo was.
Ik denk dat hebzucht…
…de drijfveer was…
…voor Misha en Jane Daniel.
En toen die verkoopcijfers toenamen…
…accepteerden steeds meer mensen…
…de memoires als echt en waar.
Ik geef het toe.
Ik had het monster gemaakt.
Ze was mijn monster.
Ik had deze persoon gecreëerd als personage met wie je meeleeft.
Iemand die vreselijk had geleden.
Iemand die respect en eigenlijk ontzag verdiende.
En niemand wil toegeven dat ze er zijn ingetuind. En dat was ik, ik geloofde het.
Iedereen was verleid.
Het Amerikaanse rechtssysteem, de rechters en de jury…
We waren allemaal verleid.
Het is menselijk om te geloven.
Geloofwaardigheid is iets anders.
Je moet dingen op hun waarheid onderzoeken…
…om te onderscheiden wat wel en niet waar is.
Heb je een mens doodgestoken?
Omdat ik de verkrachting van een klein meisje zag.
Ik heb genoeg afstand…
…om analytisch naar Misha's personage te kijken.
Toen ik dat zag, sprong ik op omdat hij op me afkwam.
Op dat moment dacht ik maar aan één ding:
Overleven. Omdat ik wilde leven.
Misha creëerde een wereld voor zichzelf.
Een wereld die ze zelf geloofde.
Toen hij dichtbij was, stak ik hem in zijn maag.
Ik heb om me heen gestoken.
De keel, het gezicht.
Ik zat onder het bloed.
Het was vreselijk.
Door dit boek te schrijven…
…herleefde ik…
…mijn nachtmerries weer.
Misha zocht haar toevlucht in mythomanie…
…en met de tijd…
…wordt ze langzaam…
…een personage in haar eigen verhaal.
Elke steek…
…was voor dit meisje, voor de kinderen.
Voor mijn ouders.
Ik denk dat we willen geloven…
…dat Misha Defonseca geloofde…
…dat ze een overlevende van de Holocaust was.
Ik denk dat we willen geloven…
…dat we niet zo naïef waren.
Dat we het geloofden, omdat zij het geloofde.
En we willen zelfs geloven…
…dat dit verhaal een verlossend doel heeft…
…omdat het goedmaakt dat haar jeugd zo verkeerd liep.
Het is onzin.
Er is geen verlossend doel.
We waren zo naïef.
Het was allemaal verzonnen.
Wat ik momenteel voel over haar…
Gemengd…
Gemengde gevoelens.
Ik denk dat ze een hoofdrol speelde in dit verhaal, maar ze was niet alleen.
Er waren anderen die haar hielpen…
…om deze biografie tot een bestseller te maken.
Maar nu over haar praten, de zoektocht…
…en al die jaren die verstreken…
…wat medelijden.
Wat medelijden.
Wat afkeer…
Misschien is het een zwaar woord, maar…
Ik voel enig begrip.
Als kind…
…was het vast moeilijk voor haar na de oorlog.
Het feit dat haar vader een verrader, een collaborateur werd genoemd.
Ze is zowel slachtoffer als schurk.
Ze is allebei.
Ze is allebei in dit verhaal.
DE ECHTE MISHA DEFONSA WOONT NOG STEEDS IN MASSACHUSETTS MET HAAR MAN EN DIEREN
ZE KOOS ERVOOR OM NIET GEÏNTERVIEWD TE WORDEN VOOR DEZE FILM
NA HAAR AUTOBIOGRAFIE ALS ONWAAR WAS ONTHULD.
HET VONNIS TEGEN JANE DANIEL WERD GEDEELTELIJK VERNIETIGD
Ondertiteld door: Gerrie Timmerman