Downloaded from YTS.MX
NETFLIX — ORYGINALNY FILM DOKUMENTALNY
Official YIFY movies site: YTS.MX
Wciąż pamiętam, jak myślałam o tym w łóżku,
przy włączonej nocnej lampce,
i płakałam.
Ta historia po prostu mnie przytłoczyła.
Misha Defonseca miała wszystkie cechy osoby,
której szukaliśmy do programu o wyjątkowych kobietach.
Zaczekam chwilę i włączam.
Jasne.
Proszę czekać.
Ta historia wydarzyła się w Belgii, ale ona mieszkała w Millis,
30 kilometrów od stacji radiowej.
Zrobisz odliczanie?
Trzy, dwa, jeden…
NA ŻYWO
Magic 106,7…
Czasem historia jest tak niezwykła, że wydaje się niewiarygodna.
Czasem smutek jednej osoby jest tak ogromny, że przytłacza.
Czasem odwaga jest tak ogromna, że uczy pokory.
Pod koniec lat 80. mieszkaliśmy w Millis od 37 lat.
Wszyscy się tu znali.
I pojawili się nowi sąsiedzi.
Małżeństwo z Belgii, Maurice i Misha.
W Millis mawiamy:
„Małe miasto, duża rodzina”.
Przyjęliśmy ich do naszej społeczności.
Chcesz buziaka?
Misha była bardzo miła.
Przyjacielska i troskliwa.
Nigdy nie widziałam, by ktoś miał taką więź ze zwierzętami.
Miała wiele kotów.
Była z niej trochę ekscentryczka.
Pewnego dnia piłyśmy herbatę.
Opowiedziała mi o swoim życiu w czasie wojny i tuż po niej.
W szczegółach.
Pozwólcie, że opowiem o życiu małej Mishy.
Pewnego dnia czekała na tatę pod szkołą.
Ale on nie przyszedł.
Zbierałam szczękę z podłogi.
Ale jakaś kobieta powiedziała jej: „Chodź ze mną”.
Dziewczynkę zabrano do domu rodziny, której nie znała.
Otrzymała nowe imię i ubrania.
Gdy miała siedem lat,
spędziła wiele lat,
maszerując tysiące kilometrów przez okupowane przez nazistów kraje
w poszukiwaniu wysiedlonych rodziców.
Misha jest dziś dorosłą Żydówką.
Mieszka w Bostonie.
Przeżyła Holokaust.
Dziś opowie nam swą niezwykłą historię
o odwadze i przetrwaniu.
Codziennie myślę o rodzicach.
Moja matka miała na imię Gerusha,
a mój ojciec Robert.
Po hebrajsku Reuven.
Ale nasze nazwisko…
Chyba go nie znałam.
Nigdy nie poznałam losu rodziców.
Tego, dokąd trafili, ani jak zginęli.
Do dziś tego nie wiem.
Wszyscy na miejsca.
Kiedy po raz pierwszy opowiedziała pani tę historię?
Pewnego dnia…
w synagodze…
z okazji święta Jom ha-Szoa, Dnia Pamięci Holokaustu…
poproszono mnie o podzielenie się doświadczeniami.
SYNAGOGA BETH TORAH
Przekonał mnie do tego mąż.
Powiedział, że to mnie wyzwoli.
Gdy weszłam na bimę…
nagle zdałam sobie sprawę, że pierwszy raz komuś o tym opowiem.
Rozpłakałam się.
Ale powoli, kawałek po kawałku…
zaczęłam mówić.
Było mi zimno, ale musiałam iść dalej.
Krok po kroku.
Na tym polega przetrwanie.
Trzeba iść naprzód.
Krok po kroku.
Byłam zafascynowana jej historią.
PRZYJACIÓŁKA
Ludzie nie wiedzieli, że przeżyła Holokaust.
Miałam łzy w oczach.
Była głodna, zziębnięta i samotna. Chciała odnaleźć rodziców.
Jak udało jej się przeżyć?
Powiedziałam sobie:
„Oni myślą, że żyję”.
„A więc nie mogę ich zawieść”.
„Muszę iść dalej”.
Zapadła głucha cisza.
Wszyscy byli oczarowani jej historią.
Nie spodziewałam się czegoś takiego.
Gdy Misha miała siedem lat, naziści aresztowali jej rodziców.
Powiedziano jej, że zostali deportowani.
Trafiła pod opiekę katolickiej rodziny o nazwisku de Wael.
Była tam bezpieczna.
Otrzymała nową tożsamość, Monique de Wael.
Dzięki temu przetrwała.
Ale czuła się tam obco.
Byłam u ludzi, którzy mnie nie kochali.
To za mało powiedziane.
Nienawidzili mnie.
Nazywali bezwartościową.
W rodzinie zastępczej był dziadek, który dobrze ją traktował.
Powiedział, że moi rodzice są w Niemczech.
Wziął kompas i pokazał mi, że to na wschodzie.
Niemcy nie wydawały się tak daleko.
W tamtej chwili Misha podjęła ogromną decyzję.
Decyzję, która zmieniła jej życie.
W wieku siedmiu lat postanowiła,
że pójdzie do Niemiec i odnajdzie rodziców.
Wzięła kompas i trochę zapasów,
i ruszyła na wschód.
Wiedziałam, co zabrać.
Podstawowe rzeczy.
Potrzebowałam jedzenia, picia,
noża do obrony.
Pierwszej nocy spałam pod mostem.
To było niedaleko od domu.
Dziś wydaje mi się to strasznie naiwne.
Na mapie Belgia wydawała się mała, a Niemcy były tak blisko.
Co by było, gdybym zawróciła?
Nic tam na mnie nie czekało.
Postanowiłam, że znajdę rodziców.
I musiałam to zrobić.
Gdy zbliżałam się do ludzi, widziałam zniszczenia.
Jej doświadczenia z dzieciństwa,
ucieczka przed nazistami,
samotność w lesie,
zdobywanie jedzenia,
mróz…
Miała koszmarne dzieciństwo.
To odcisnęło swoje piętno.
Zabijanie…
Widziałam zabijanie.
Martwych ludzi.
To były rozpaczliwe czasy.
Marzyłam o spotkaniu z rodzicami.
Więc ukrywałam się w lesie, z daleka od wojny.
W lesie była z dala od transportów do obozów koncentracyjnych.
Z dala od potworności,
które działy się w miastach.
Była wśród ptaków i kwiatów.
To ją uratowało.
Zupełnie poddałam się dzikiej przyrodzie.
Widziałam ten cudowny świat zwierząt…
w pokoju…
One żyły normalnie,
jedząc według potrzeb.
Nie zabijały więcej, niż musiały.
Ta równowaga była…
idealna.
Wśród zwierząt nie potrzebowałam słów.
Byliśmy blisko siebie,
w ciszy,
i rozumieliśmy się bez słów.
Pomyślałam, że to byłaby świetna książka.
WYDAWCA
To były lata 90.
Miałam małą firmę wydawniczą.
Naprawdę maleńką.
Rozglądałam się za nowym projektem.
To ja pierwsza powiedziałam:
„A może by tak pójść za ciosem i nagłośnić całą sprawę?”
„Mogę zrobić z tego coś wielkiego”.
„Ta historia się sprzeda”.
Bo miała niesamowity zwrot akcji.
Zostałam przyłapana przez rolnika. Widział, że kradnę jedzenie z jego pola.
Ze strachu zaczęłam uciekać.
On pobiegł za mną.
Gdy chodzi o życie, biegniesz z całych sił.
Nagle…
odniosłam wrażenie, że ktoś mnie obserwuje.
Odwróciłam się…
i zobaczyłam to wspaniałe zwierzę.
Dla mnie wyglądało jak wielki pies.
Wilk wydawał się samotny, a ja potrzebowałam towarzysza.
To była piękna, szara wilczyca.
Otworzyłam torbę z jedzeniem i dałam kawałek wilczycy.
Ale nie chciała.
Zajęło to trochę czasu,
ale w końcu zaczęłyśmy chodzić razem.
Byłam w stanie dostrzec jej hojność.
Doceniałam jej siłę.
Żyłam razem z nią.
Była dla mnie jak matka.
Później wędrowałam z całym stadem wilków.
Nie wiem, jak długo z nimi byłam.
Przyjęły mnie do stada i ochraniały.
To był niesamowity zwrot akcji.
Kto słyszał o czymś takim?
To dopiero historia.
EKSPERTKA OD WILKÓW
Misha bardzo się różniła od większości moich znajomych.
W pierwszej chwili pomyślałam:
„Ona powinna była urodzić się zwierzęciem”.
Lub „Ma zwierzęcą duszę”.
Mówiła, że wilki przyjęły ją do stada i traktowały jak niskiego rangą członka.
Musiała wykazywać uległość i zachowywać się jak wilk,
żeby móc…
z nimi być.
Misha mówiła, że samiec alfa jadł jako pierwszy.
Reszta leżała wokół i czekała na swą kolej.
Zostawiały jej resztki.
Podrzucały je niedaleko niej, gdy same skończyły jeść.
Wilki jedzą na raz dziesięć kilogramów mięsa.
Resztki w zupełności mi wystarczały.
Weź to.
To twoja kolacja. Proszę.
Zaprzyjaźniłyśmy się.
Właśnie tak.
Odwiedzała nas wiele razy.
Karmiła wilki kawałkami mięsa.
Chyba wyczuły, że Misha jest przyjacielem, a nie wrogiem.
Miała z nimi taką niezwykłą więź,
jakby naprawdę była jedną z nich.
Nie zatrzymywałam się. Każdego dnia szłam dalej.
Dzień po dniu, miesiąc po miesiącu.
Wciąż miałam nadzieję, że znajdę rodziców.
Myślałam sobie:
„Skoro udało mi się przetrwać do tej pory, chociaż jestem dzieckiem,
to rodzicie też musieli przeżyć”.
To przekonanie pchało mnie naprzód.
Pomyślałam, że to opowieść o moralności.
Walka dobra ze złem, niewinnego dziecka z nazistami.
I dziecko przeżyło.
Miała pewne mityczne cechy.
I mogłaby wynieść moje wydawnictwo
z małej lokalnej inicjatywy do biznesu na światową skalę.
Zapytałam Mishę, czy nie chciałaby opublikować swej historii.
Podeszłam do tego dość ostrożnie.
Po wszystkim, co przeszłam…
nauczyłam się nie ufać ludziom.
Chyba nie była zachwycona propozycją.
I nie bez powodu.
Wcześniej wydawałam książki o finansach.
Nie historie jej kalibru.
Odmawiałam przez ponad dwa lata,
ale znajomi i przyjaciele powtarzali mi: „Zrób to, Misha”.
„Dla przyszłych pokoleń”.
WSTĘP GDY DZIŚ MYŚLĘ O PRZESZŁOŚCI…
Wróciłam do piekła.
To był bolesny proces, ale czuła, że musi opowiedzieć tę historię.
To było jakby oczyszczenie.
Ludzie się na to rzucili.
Wszyscy zagraniczni wydawcy, jeden po drugim.
Sprzedaliśmy prawa do tłumaczeń na całym świecie.
Mój agent wrócił z Kalifornii i powiedział: „Disney chce to mieć”.
Kropka. „Chcą to mieć”.
To był naprawdę gorący towar.
Gdy książka została wydana w kwietniu 1997 roku,
powiedziałam: „Napiszmy do Oprah”.
To jeden z moich ulubionych momentów na antenie…
Prowadziła klub książki.
Polecane przez nią tytuły sprzedawały się w milionach egzemplarzy.
To było jak szóstka w totka.
Spotkamy się tu za miesiąc…
I byli zainteresowani.
Bosko!
To była poważna sprawa.
Zaczęliśmy snuć nadzieje, że to będzie prawdziwy bestseller.
Jane Daniel mówiła, że Oprah chce zrobić materiał o Mishy
i że mogą wysłać ekipę telewizyjną, by sfilmować Mishę z wilkami.
Zgodziłam się.
NAGRANIA DO PROGRAMU OPRAH
Przed zagrodą ostrzegłam Mishę, że jest tam dorosły wilk.
Bardzo duży samiec.
Miał na imię Petro.
Weszła tylko Misha.
Dźwiękowiec trzymał mikrofon przez płot.
Misha przykucnęła i karmiła wilka serem.
Wilk był bardzo przyjacielski.
Wszystko szło dobrze.
A potem wilk postanowił położyć jej łapy na ramionach.
Petro wskoczył jej na ramiona.
Był o wiele wyższy od niej.
A potem nagle, w mgnieniu oka, otworzył pysk…
I objął szczękami całą jej głowę.
Bardzo delikatnie.
Z kłami na skroniach.
Nie czułam strachu.
Nikt nie straszył mnie bajką o złym wilku.
Wilk trzymał ją tak jakiś czas. Wstrzymaliśmy oddech.
Producentka Oprah patrzyła z przerażeniem.
I nagle, tak jak to się zaczęło, było po wszystkim.
Misha wycofała się, wyjąc głośno.
Aż mam gęsią skórkę.
I z daleka, z tylnej części zagrody…
usłyszeliśmy…
wilki wyjące w odpowiedzi.
Odpowiedziały na jej wycie.
Zobaczyliśmy to jak na dłoni.
Więź pomiędzy człowiekiem i wilkiem.
Widziałam to na własne oczy. Coś niesamowitego.
Nagrali ciekawy materiał z wilkami.
Program zapowiadał się nieźle.
Teraz mieliśmy pojechać do Chicago na nagranie w studiu.
Wszystko szło świetnie.
A potem zaczęłam dostrzegać napięcie
pomiędzy Mishą i Jane.
Z czasem zrobiło się nieprzyjemnie.
Książka się nie sprzedała,
więc Misha i jej mąż Maurice mieli problemy finansowe.
SĄSIADKA
Więc zaczęła sprzedawać rzeczy z domu.
No i…
Było mi ich szkoda.
Powtarzała: „Nie mam pieniędzy. Nic mi nie zostało”.
„Jane Daniel jest do niczego”.
Było mi przykro.
Ale pewnej nocy Misha była u mnie i powiedziała mi,
że nie chce iść do Oprah.
Powiedziałam jej: „Zupełnie cię nie rozumiem”
Nagle Misha przestała współpracować.
Nie odbierała telefonów, wciąż miała jakieś pretensje.
Nie chce jechać, to kłopotliwe,
ktoś musiałby się zająć zwierzętami.
Jane mnie rozzłościła. Odebrała mi pewność siebie.
Mój mąż wiele razy jej powtarzał:
„Tak się nie traktuje ocalałej z Holokaustu”.
Przecież to Oprah.
Znajdź opiekunkę do zwierząt.
Znajdź dla niej czas.
„Nie”.
Wróciły do mnie złe wspomnienia.
Miałam koszmary, byłam niespokojna.
Robiłam, co mogłam.
Przekonywałam: „Sprzedamy milion egzemplarzy”.
„Nie, nie, nie”.
Pomyślałam: „To obłęd”.
„Każdy inny pisarz oddałby wszystko za taką szansę”.
Nie pojechała.
Rok po wydaniu książki
ktoś zapukał do drzwi i wręczył mi wielką paczkę.
Misha złożyła wobec mnie pozew.
Pomyślałam: „Mój Boże”.
Wszystko przepadło. Nikt już nie chciał praw do książki.
Projekt był obciążony pozwem.
Gdy poznałam Mishę,
byłam bardzo poruszona okolicznościami tej sprawy.
PRAWNICZKA
Było dla mnie jasne,
że doszło tutaj do kilku niewłaściwych, nielegalnych i nieuczciwych działań.
Misha domagała się zwrotu praw autorskich
i wypłacenia wszystkich tantiem należnych z tytułu sprzedaży książek.
Jane Daniel zobaczyła we mnie żyłę złota
i podle to wykorzystała.
Gdy zaangażowałam się w tę sprawę, było pomiędzy nimi wiele żalu i złości.
Nie było miejsca na negocjacje.
Było jasne, że sprawa musi się rozstrzygnąć w sądzie.
SĄD POWSZECHNY W MIDDLESEX SIERPIEŃ 2001 ROKU
Na sali sądowej awantura wisiała w powietrzu.
Atmosfera była napięta.
Wyszła sprawa pieniędzy.
Okazało się, że Jane Daniel założyła firmę na Turks i Caicos,
więc tantiemy z zagranicy trafiały bezpośrednio na jej konto.
Nigdy ich nie wypłaciła.
Mieliśmy dokumentację.
Udowodniliśmy, że dostała pieniądze.
Mieliśmy anulowane czeki, które to potwierdzały.
Mieliśmy dość dowodów, by podważyć wszystkie jej zarzuty.
Ale ona była święta.
Domagała się pieniędzy, a przysięgli jej współczuli.
Przysięgli byli przejęci.
Mieli przed sobą kogoś, kto opisał, jak przetrwał Holokaust.
Byli zaaferowani i absolutnie poruszeni tą historią.
Misha była dobrym świadkiem.
Opisałam wszystko, co przeżyłam.
To moje życie.
Zrobili ze mnie potwora.
Pomyślałam: „Jest źle”.
Jane zawsze walczyła. Wymuszała to, czego chciała.
To był wyczerpujący dziesięciodniowy proces.
Sędzia zapytał przysięgłych o werdykt.
Ława jednogłośnie orzekła na korzyść Mishy.
Ostatecznie przyznali jej ogromne odszkodowanie.
Kwota była wręcz oszałamiająca.
Dwadzieścia dwa i pół miliona. Ogromne pieniądze.
Jestem optymistką, ale to zwaliło mnie z nóg.
Byłam w szoku.
Pomyślałam, że to żart.
Kwota odszkodowania została ustalona na podstawie zeznania Jane Daniel.
Mieli wystąpić u Oprah i zawrzeć kontrakt z Disneyem.
W zeznaniu Jane Daniel były rzeczy, które sprawiły,
że kwota odszkodowania
była o wiele większa, niż wydawałoby się uzasadnione.
Wszyscy śledzili tę sprawę.
Ludzie kochają duże kwoty.
Disney i Oprah przepadli.
Nie było milionów.
Byłam na straconej pozycji.
Okrutna wyzyskiwaczka ofiary Holokaustu.
Mój świat legł w gruzach.
Czas po procesie był najgorszym okresem w moim życiu.
Zdiagnozowano u mnie zespół stresu pourazowego.
Cierpiałam na bezsenność.
Ledwo się trzymałam.
Moje wydawnictwo upadło. Odebrano mi prawa autorskie.
Byłam skończona.
Spisałam podsumowanie tych wydarzeń,
kawałek po kawałku.
Byłam w biurze prawnika. Przeglądałam stare akta i dokumenty.
Nie miałam pojęcia, co tam znajdę.
Natknęłam się na dokumentację bankową Mishy.
To była jej karta podpisu.
I były tam też…
wpisane przez nią data i miejsce urodzenia
i nazwisko jej matki.
Nagle mnie olśniło.
Ona wie, kim jest.
Wie, gdzie się urodziła.
Wie, kim była jej matka.
A przecież miała stracić tożsamość w czasie wojny.
Coś tu nie gra.
Było jasne, że wiedziała o sobie więcej, niż mi powiedziała.
Co jeszcze było kłamstwem?
Zostałam upodlona przez sąd.
Moje życie stanęło na głowie. Chciałam je odzyskać.
Jeśli udowodnię, że nie jest tym, za kogo się podaje,
mogę uchylić ten wyrok.
Był środek zimy. Dni były krótkie.
Stałam w kuchni
i pomyślałam, że muszę coś zrobić.
Zaczęłam przypominać sobie fakty.
Jak ją poznałam, co się wtedy stało…
Jak doszło do pozwu?
I pomyślałam:
„Napiszę o tej sprawie książkę w formie bloga”.
Pisałam pamiętnik o jej pamiętniku.
Liczyłam, że ktoś go przeczyta.
To był strzał w ciemno.
Następnego dnia wstałam, włączyłam komputer i zobaczyłam maila.
Ktoś napisał:
„Myślę, że będę w stanie pomóc pani odkryć prawdę”.
GENEALOŻKA
Zrobiłam oś czasu Mishy z różnych zdjęć.
Najpierw z książki,
a potem z innych zdjęć znalezionych w Internecie.
Chciałam poznać jej życie.
Chciałam wiedzieć, kim jest.
Kim jest osoba, która zrujnowała mi życie?
Analizowałam każde zdjęcie
i zastanawiałam się, jakie informacje mogę z nich wyciągnąć.
Pierwszą wskazówką był fakt, że Misha miała mieć siedem lat,
gdy trafiła do rodziny zastępczej.
W amerykańskiej edycji książki zamieszczono serię zdjęć portretowych.
Miały pochodzić właśnie z tamtego okresu.
Obejrzałam je i powiedziałam:
„Nie wygląda na siedmiolatkę”.
„Raczej na trzy, cztery lata”.
Wielka kokarda we włosach,
falbanki i pyzate policzki.
Coś tu nie gra.
ERNEST I MARTHE
Kolejne zdjęcie, któremu się przyjrzałam,
miało przedstawiać przybranych dziadków Mishy.
Według opowieści dziadek był prostym rolnikiem.
Zrobiłam zbliżenie na dłonie dziadka. Były wypielęgnowane.
Nie wyglądały na dłonie kogoś, kto pracuje na roli.
I miał pierścień na jednym palcu.
Rolnik raczej by takiego nie nosił.
No i babcia ma na kolanach pieska.
To raczej pies domowy, nie podwórkowy.
Uznałam, że to dziwne.
Zaczęłam porównywać francuską i amerykańską wersję książki.
Sprawdzałam nazwiska, miejsca i daty.
To był mój trop.
Zadzwoniła i zapytała:
„Zauważyłaś, że nazwisko Mishy we francuskiej wersji
jest inne niż w amerykańskiej?”
W amerykańskiej książce
rodzina zastępcza Mishy nosi nazwisko „de Wael”.
Sharon od razu zauważyła,
że we francuskiej wersji rodzina nadała jej nazwisko „Valle”.
MOJE NOWE NAZWISKO
Czemu zmieniła nazwisko?
Jest wiele nieścisłości.
Różne nazwiska, zdjęcia i tak dalej.
Podejrzane.
Bardzo podejrzane.
Może się pani napić i odetchnąć. Wiem, że to stresujące.
WYWIAD Z MISHĄ
Jeśli mówiła prawdę, a ja w nią wątpiłam…
To byłoby coś wyjątkowo…
podłego…
gdybym zarzucała jej kłamstwo na temat jej prawdziwych doświadczeń.
Bezdusznie byłoby powiedzieć: „Nie wierzę ci”.
To mogłoby wyrządzić ogromną krzywdę.
Miałam to na uwadze.
Z drugiej strony powtarzałam sobie: „Jest tyle nieścisłości”.
Po co ktoś miałby kłamać?
Chyba że jest szalony.
Może przeżyła taką traumę, że straciła kontakt z rzeczywistością?
Ile by to wyjaśniło? Nie wiem.
Miałam wiele pytań.
Potrzebowałam pomocnika w Belgii.
BRUKSELA, BELGIA
Sharon miała kontakt z belgijską genealożką,
która sama ocalała z Holokaustu.
Dorastała w okolicy, w której miała mieszkać Misha.
W czasie wojny sama byłam „Ukrytym Dzieckiem”.
OCALONA Z HOLOKAUSTU
Chodziłam do katolickiej szkoły
i stałam się małą belgijską katoliczką.
Nie pamiętam, by ktoś kiedykolwiek mi powiedział,
co się stało z rodzicami.
Nie pamiętam zupełnie nic.
Gdy miałam około 40 lat, przeszłam poważne załamanie nerwowe…
To ono doprowadziło mnie do odkrycia, co tak naprawdę spotkało mnie,
moich rodziców i rodzinę.
Zaczęłam prowadzić badania.
Dowiedziałam się,
że mój ojciec został wysłany do Oświęcimia we wrześniu 1942 roku.
Matkę aresztowano w Brukseli w październiku
i też wysłano do Oświęcimia.
Już stamtąd nie wrócili.
Pojechałam autem do Oświęcimia.
Zobaczyłam obóz…
Nie było tam żywej duszy.
Komory gazowe zostały wysadzone.
Znalazłam kilka świeczek, tak zwanych yahrzeit,
które wciąż płonęły pośród gruzów komór gazowych.
Przed odjazdem…
Miałam ze sobą gwiazdę Dawida wykonaną z suszonych kwiatów.
Ale nie wiedziałam…
gdzie ją położyć.
Nie mogłam zostawić jej pod pomnikiem.
W końcu zdecydowałam się…
na mały staw.
Pływała tam.
I chyba właśnie w tym momencie…
Przepraszam.
To było moje pożegnanie z rodzicami.
Rodzicami, dziadkami, kuzynką.
Evelyne sama przeżyła Holokaust, a jej historia była podobna do Mishy.
Była idealną osobą, by sprawdzić, co jest na rzeczy.
We francuskiej książce rodzina zastępcza nazywała się „Valle”.
A w wersji amerykańskiej nosili nazwisko „de Wael”.
BIBLIOTEKA KRÓLEWSKA BELGII
By rozstrzygnąć sprawę zmiany nazwiska,
Evelyne przeszukała spisy mieszkańców
z lat 30. i 40. dwudziestego wieku.
Spędziłam przynajmniej trzy dni, szukając de Waelów i Valle’ów.
Nazwiska Valle nie było w książkach telefonicznych.
Nie istniało.
Ale de Wael tak.
Było wielu de Waelów.
Bardzo wielu.
Francuska wersja książki trafiła też do Belgii.
Jeśli Misha mijała się z prawdą,
zależałoby jej na tym, by ukryć swe prawdziwe nazwisko.
Inaczej ktoś mógłby powiedzieć: „Znałem de Waelów”.
„Wiem, czy tu mieszkała, czy zaginęła w czasie wojny”.
Fakt, że zmieniła nazwisko we Francji i Belgii
z de Wael na Valle,
sugeruje, że próbowała coś ukryć.
Spojrzałyśmy na to z Sharon i uznałyśmy, że coś tu nie gra.
Książka została przejęta przez francuskiego wydawcę,
który wydał ją w 20 wersjach językowych.
To był bestseller w całej Europie.
Przemawiała do uczniów z całego francuskojęzycznego świata.
W 2005 roku…
postanowiłam stworzyć,
jako profesor psychologii,
projekt oparty na historii dziewczynki,
która przeżyła te wszystkie przygody.
NAUCZYCIELKA
Projekt zaowocował wspaniałą,
ogromną wystawą.
Potem wpadliśmy na pomysł, by zaprosić ją do Belgii.
Patrzyliśmy, jak wysiada z pociągu.
To był fascynujący widok.
Była ubrana na niebiesko…
jak lśniący kanarek.
Była taka kolorowa.
I miała dwie…
Nie, trzy duże walizki!
Podeszła do mnie, cała w skowronkach. Aż promieniała radością.
Od razu pokazała się jako osoba o bardzo dynamicznym charakterze.
Bardzo otwarta i wielkoduszna.
Gdy Misha zobaczyła naszą wystawę,
zemdlała.
Nikt mnie przed tym nie ostrzegł,
więc gdy weszłam na wystawę,
rozpłakałam się, bo bardzo mnie to wzruszyło.
Była zachwycona, że może tam być.
Ale z drugiej strony…
widzieliśmy też, że wylewa się z niej smutek
i całe morze łez.
Było wiele emocji.
Wszyscy byliśmy poruszeni jej historią
i chcieliśmy sprawić jej odrobinę radości,
pokazując naszą kreatywność
i odwagę,
by oddać to, co czujemy.
Misha napisała, że jej rodzice zostali razem aresztowani i deportowani.
Nie znała ich nazwiska, ale mieli na imię Reuven i Gerusha.
Wtedy Sharon powiedziała:
„Mam dostęp do nazistowskiego rejestru deportacji”.
„Sprawdzę, czy jednocześnie deportowano dwie osoby o takich samych imionach”.
Gdy sprawdziliśmy listy deportacji,
nie znaleźliśmy małżeństwa o tych imionach.
Strasznie tęskniłam za rodzicami.
Moja twarz była cała w błocie.
W niektóre noce krzyczałam z zimna.
Później…
dostałam drugą szansę.
Przetrwałam, bo nie ufałam nikomu.
Bo unikałam…
kontaktu z ludźmi.
ARCHIWUM OFIAR WOJNY BRUKSELA
W czasie wojny Żydowski Komitet Obrony
sporządził listy ukrytych Żydowskich dzieci
z nazwiskami rodziców oraz osób, które je ukrywały.
Te listy znajdują się obecnie w archiwach Ofiar Wojny.
Istniało realne niebezpieczeństwo,
że listy zostaną przejęte przez nazistów.
Dzieci zostałyby znalezione
i zamordowane.
Ale zastosowano zmyślną sztuczkę.
Były cztery różne broszury.
Potrzeba było wszystkich czterech, by odnaleźć dziecko.
Ale każda z nich była w innym miejscu.
Gdyby naziści znaleźli tylko jedną broszurę,
nie udałoby im się odszukać dziecka.
Ale pod koniec wojny,
przy pomocy czterech różnych broszur,
można było dowiedzieć się, czyje było dane dziecko.
Spróbowałam odszukać tam rodziców Mishy.
Nie było tam ich imion.
Więc już wiedziałam, że coś jest nie tak.
Na liście z nazwiskami „Ukrytych Dzieci”
nie było żadnej Mishy ani de Waelów.
Z całą pewnością.
Nie było o niej mowy.
Historia Mishy miała efekt kuli śnieżnej.
Książka sprzedała się już w milionach egzemplarzy.
Przygotowywaliśmy konferencje prasowe i woziliśmy ją na spotkania.
Cały czas byłyśmy razem.
W tamtym okresie często bywała u nas w domu.
Jadła z nami. Była jak członek rodziny.
W sumie było około 10 spotkań.
Oczywiście jeździliśmy razem z nią.
Organizatorzy zawsze przyjmowali ją z otwartymi ramionami.
Wszyscy witali ją z wielką życzliwością i sympatią.
Uczestnicy opuszczali konferencje…
oczarowani jej osobowością.
Utknęłam w martwym punkcie.
Niczego nie znalazłam, ale nie miałam dowodów.
Żadnych dowodów.
Więc w tym momencie uznałam, że mogła być nieudokumentowana.
Niektóre dzieci były ukrywane, ale niekoniecznie przez organizację.
Jej historia była nieprawdopodobna,
ale musiałam pamiętać,
że faktycznie mogła być Żydowskim „Ukrytym Dzieckiem”.
Dziś porozmawiamy o tej dziwnej i cudownej historii.
Jest z nami Misha Defonceca.
Dzień dobry.
Dziękujemy, że przyjęła pani zaproszenie.
Stawka wzrosła. Zaczęłam się martwić.
Jeśli mówiła prawdę, czułabym się winna,
że grzebałam w jej przeszłości.
A jeśli to prawda?
Misha Defonseca przeżyła Holokaust.
Dzień dobry.
Jak mogłabym wątpić w jej słowa?
A nawet gdyby tylko część była prawdą,
niesprawiedliwie byłoby lekceważyć jej przeżycia.
Musiałam na nowo przeżyć ten smutek
i grozę wojny.
To bolesne.
Czułam się, jakbym grała rolę, o którą nie prosiłam.
Nie chciałam brać w tym udziału.
Poznałam nienawiść
i żądzę zabijania.
Tylko jedno z nas mogło przeżyć.
Byłam przytłoczona.
Osobiście przeżywam to każdego dnia.
To było jak obsesja.
Codziennie myślę o rodzicach. Każdy dzień to Holokaust.
Pamięć pozostaje.
Ale nad moją głową wciąż wisiał ten wyrok.
Przegrałam apelację.
Zawisła nade mną groźba całkowitego zniszczenia.
Zaczynało mi być z tym niezręcznie,
ale musiałam poznać prawdę.
Skoro w Żydowskich źródłach nie było dowodów,
pomyślałam, że może nie jest Żydówką.
A jeśli nie jest Żydówką,
to najprawdopodobniej musi być katoliczką.
Więc może została ochrzczona.
Według wyciągów bankowych z akt procesowych
Misha urodziła się w 1937 roku w Etterbeek,
a nazwisko panieńskie jej matki to Donville.
Etterbeek to podmiejska dzielnica Brukseli.
Więc zaczęłam sprawdzać różne kościoły w Etterbeek.
Evelyne poszła do pierwszego. Nie mieli rejestrów.
Poszłam do kolejnego…
Nie było danych, które pasowałyby do Mishy.
Poszłam do trzeciego w okolicy…
Okazało się, że kościół spłonął na popiół.
Gdy o tym usłyszałam, pomyślałam…
„Jesteśmy ugotowane, dokumenty też pewnie spłonęły”.
Ale biura kościelne, czyli presbytère,
znajdowały się na sąsiedniej ulicy.
Zachowały się.
Evelyne sprawdziła wszystkie dzieci z parafii, data po dacie.
Znałam tylko…
jej datę urodzenia,
12 maja 1937 roku…
i nazwisko jej matki, czyli Donville.
Znalazłam ją w tej księdze.
„Monica Ernestina Josephine de Wael…
córka Roberta Henryka Ernesta de Waela
i Josephiny Germany Barbary Donvil”.
Największym odkryciem był fakt, że ojciec Mishy nazywał się de Wael.
Wyglądało na to, że jej prawdziwe nazwisko to Monique de Wael.
Nie nadała go jej rodzina zastępcza, u której się ukrywała.
Urodziła się jako Monique de Wael.
Była katoliczką. Została ochrzczona.
Jej ojcem był de Wael.
Ale to nie był ostateczny dowód.
Bo w tamtych czasach ukrywano żydowskie dzieci,
nadając im imiona zmarłych dzieci katolików.
Możliwe, że de Waelowie przygarnęli „Ukryte Dziecko”,
gdy ich własne dziecko zmarło.
Potrzebowałam więcej dowodów.
I co pani zrobiła?
Tak na marginesie, to dobre pytanie.
Co dalej?
Evelyne zaczęła się zastanawiać, gdzie znaleźć kolejne dowody.
Musiała chodzić do szkoły.
Próbowałam znaleźć szkołę wzdłuż linii tramwajowej,
o której wspominała w książce.
I gdy tak szłam, trafiłam na szkołę.
Drzwi były otwarte.
Weszłam i zapytałam,
czy mają jakąkolwiek dokumentację
na temat osoby nazwiskiem Monique de Wael.
Obgryzałyśmy paznokcie do krwi, czekając na tę informację.
Albo mamy dowody, albo nie.
W dzienniku było jej nazwisko.
„De Wael, Monique”.
Można powiedzieć, że to był ostateczny dowód.
Miałyśmy i świadectwo chrztu,
i dowód na to, że uczęszczała do szkoły w Brukseli.
Odebrałam telefon. To była Sharon.
Ledwo panowała nad emocjami.
Praktycznie krzyczała do telefonu: „Znalazłyśmy dokumenty!”.
To był niezbity dowód.
Przyłapałam ją na kłamstwie.
Moje życie zostało skażone…
Kończymy.
…całą siecią kłamstw.
Zrobimy 15 minut przerwy.
Miałam dowód, że to oszustwo.
Możesz mi podać butelkę wody?
Dziękuję.
To poddało w wątpliwość całą historię, którą opisała w książce.
Wiedziałam już, że nie jest tym, za kogo się podaje.
Nie tylko nie była Żydówką, która ukrywała się przed nazistami…
była katoliczką, która normalnie chodziła do szkoły.
Nie żyła wśród wilków.
Grała przed publicznością. Dobrze wiedziała, co robi.
Teraz widzimy, że to nie było tylko niewinne kłamstwo.
To był dwudziestoletni spisek na ogromną skalę,
który miał na celu promowanie kompletnego kłamstwa.
To nie była prawdziwa Misha.
Miałam wiele uczuć.
Byłam zła i zdegustowana.
Jej zmyślona historia i fałszywa tożsamość
wyglądały mi na próbę wyciągnięcia pieniędzy z Holokaustu.
Ktoś ukradł bardzo bolesną część mojego życia.
Czułam złość z osobistych powodów,
ale też w imieniu innych „Ukrytych Dzieci”
i wszystkich dzieci zamordowanych w Holokauście.
W imieniu ich rodziców, moich rodziców
i całej Żydowskiej społeczności.
PRAWDZIWA HISTORIA
PRZEŻYĆ Z WILKAMI, 2007 REŻ. VERA BELMONT
Gdy zdobyłyśmy te dokumenty, książka była już bestsellerem w Europie.
Właśnie wyszedł film.
Nazywał się Przeżyć z wilkami.
PRZEŻYĆ Z WILKAMI
Właśnie obejrzeliśmy zwiastun filmu Véry Belmont.
Wspaniale widzieć małą Mathilde obok prawdziwej bohaterki.
Chyba się pani wzruszyła.
Czy podczas oglądania przeżywa pani tę historię na nowo?
Dokładnie tak.
To dla mnie trudne.
Czy rozpoznaje pani siebie w aktorstwie małej Mathilde?
Zdecydowanie tak.
Wspaniale to oddała. To świetna aktorka.
Dobrze przekazuje emocje.
To myśl o matce utrzymywała mnie przy życiu.
W filmie jest scena, która zrobiła na mnie duże wrażenie.
Ta, w której wypada z pociągu…
…piękny film inspirowany prawdziwą historią.
Jesteś świetna.
Wielka aktorka.
To poruszająca historia.
Niesamowita historia, a jednak prawdziwa.
Cięcie! Doskonale.
Premiera odbyła się w Paryżu.
„Prawdziwa historia”.
A my miałyśmy w rękach te dokumenty.
Pomyślałyśmy: „Zróbmy to”.
„Wrzućmy to na bloga i dajmy cynk komuś z Belgii”.
Następnego ranka temat trafił na pierwsze strony gazet.
Była książka, potem film, rzekomo oparte na faktach.
Ale to kłamstwo.
To miała być niesamowita historia ocalałej z Holokaustu.
Bomba prawdy trafiła w cel.
Bestseller Przeżyć z wilkami, który niedawno zainspirował film…
Kłamstwo wyszło na jaw.
…to nie prawdziwa historia.
To wszystko fałsz.
Ogromne oszustwo.
Światła.
Wróciłam do domu i włączyłam komputer.
Wpisałam jej nazwisko i proszę.
Ale ta piękna historia była fałszywa.
W Belgii, z której pochodzi,
historycy odkryli, że Misha Defonseca to Monique de Wael.
Czułam się, jakby cała krew odpłynęła mi z ciała.
Jak…
Jak to możliwe?
Byłam zła, smutna i urażona.
Czułam się zdradzona.
Wykorzystana.
Była dla mnie tak bliską przyjaciółką,
że nawet nazwałam jednego z wilków jej imieniem.
To było druzgocące przeżycie.
Po prostu okropne.
Cześć, maleńka.
Zostaliśmy oszukani, tak samo jak wy.
Fakt, że nas okłamała i tylko udawała ofiarę Holokaustu,
doprowadził mnie do łez.
Misha wykorzystała ludzkie współczucie.
To ono przyciągnęło do niej słuchaczy.
Współczucie.
To ono sprawiło, że ludzie dali się oszukać.
Współczucie.
Rozpłakałam się.
Czułam się wykorzystana i okłamana. I to wszystko…
Kłamstwa i gorycz wyszły na wierzch.
Niektórzy sąsiedzi przekazali jej duże sumy pieniędzy.
Zebrali około 30 tysięcy dolarów, by ratować jej dom.
Chodziła do rabinów i prosiła o datki ze świątyni.
Cała społeczność…
wszyscy, którzy ją znali, przestali się do niej odzywać.
Czuliśmy się zdradzeni.
Tak.
Pojawił się we mnie pewien gniew,
który nigdy mnie nie opuścił.
Uczniowie, którzy wzięli udział w projekcie…
Tamtego dnia, gdy weszłam do klasy,
uczniowie podnieśli bunt.
Wyobraźcie sobie gromadę wściekłych dzieciaków.
Były pretensje, płacz i krzyki.
Wchodzili na ławki.
Straciłam kontrolę nad sytuacją,
a zwykle dobrze panowałam nad klasą.
Od razu zadzwoniłam do Mishy.
Chciałam być z nią szczera.
Ale powiedziała mi: „Nie martw się. Zawsze robią mi takie numery”.
„To pewnie sprawka amerykańskiego wydawcy”.
A potem nastąpił kolejny zwrot akcji.
Już chyba nie mogło być dziwniej.
Sama nigdy bym tego nie wymyśliła.
Ktoś by powiedział: „To niedorzeczne. To się nie zdarza”.
Każdy dziennikarz marzy o wielkiej aferze.
DZIENNIKARZ
Mnie zastanawiało co innego.
Skoro jej historia jest fałszywa,
to jaka jest prawdziwa historia?
Zrobiłem bardzo prostą rzecz.
Przejrzałem brukselską książkę telefoniczną,
w której było około 400 de Waelów.
Obdzwoniłem wszystkich, jednego po drugim.
I za 44-tym czy 43-cim razem
natknąłem się na kobietę nazwiskiem Emma de Wael.
Moje spotkanie z Emmą, czyli ciotką Mishy,
było niezwykłe.
Więc nie szukała rodziców po całej Europie?
Dobry Boże, nie.
Mieszkała z dziadkiem i babcią.
Podczas rozmowy Emma wyznała,
że jej siostrzenica zawsze miała urojenia.
Że wciąż tworzyła sobie wymyślone światy.
Często jeździłam, aby ją odebrać.
Wsiadałam w tramwaj nr 56 do Anderlecht
i przywoziłam ją do Schaerbeek.
A wieczorami zawoziłam ją z powrotem do wujka Ernesta.
Emma de Wael powiedziała mi prawdę o tym,
co wydarzyło się podczas wojny.
Co się stało z Robertem de Waelem, ojcem Mishy Defonseki.
Robert de Wael pracował w ratuszu w Schaerbeek.
HISTORYK WOJSKOWOŚCI
Był wielkim patriotą. Pełnił funkcję oficera rezerwy.
Jean-Philippe Tondeur i ja poznaliśmy się przypadkiem,
ale tak się złożyło, że miał sporo dokumentów
na temat ojca Mishy Defonseki.
Poszedłem porozmawiać z nim o aktach Roberta de Waela.
Dziesiątego maja 1940 roku Niemcy najechali Belgię.
W czasie 18-dniowej kampanii rozgromili belgijską armię.
Król…
skapitulował.
Zaczęła się okupacja.
Robert de Wael dołączył do ruchu oporu
i zaczął rekrutować nowych bojowników.
W ruchu oporu
Robert de Wael brał udział w operacjach zdobywania broni…
organizacji sieci wywiadowczych
i przekazywaniu informacji belgijskiemu rządowi,
który zbiegł do Londynu.
Niestety de Wael nie ukrywał swoich działań na rzecz ruchu oporu.
SCHAERBEEK DOM RODZINNY?
Miał długi język.
Był dumny z tego, co robił.
Wiedziałam, że ma jakieś tajne dokumenty.
Pokazywał nam je nawet w domu.
Ojciec poradził mu, żeby uważał.
„Jesteś nieostrożny”.
Ryzykował aresztowanie.
Został zadenuncjowany przez nazistowskiego kolaboranta
i wkrótce go aresztowano.
Robert de Wael, jego żona i 41 innych bojowników ruchu oporu
zostali deportowani do Niemiec…
i osadzeni w więzieniu Brauweiler w Kolonii.
W kolońskim więzieniu panował ostry rygor.
Był przesłuchiwany przez Gestapo.
Zaczął krzyczeć.
W końcu się złamał.
Robert de Wael poszedł na układ w kolońskim więzieniu.
Zgodnie z umową
miał przekazać nazistom nazwiska kolegów z ruchu oporu
w zamian…
za ochronę dla żony
i ostatnie spotkanie z córką, Mishą Defonsecą.
W sierpniu 1942 roku,
gdy już wydał swoich kolegów Niemcom,
de Wael dostał ostatnią szansę, by zobaczyć córkę.
I to był…
koniec…
Roberta de Waela, który został później deportowany.
Robert i jego żona Germaine zginęli w obozie.
Nazwaliśmy ją „córką zdrajcy”.
Chodziły słuchy, że jej ojciec
poszedł na układ z Niemcami.
W mieście Schaerbeek wyryto pamiątkową tablicę
z nazwiskami bojowników ruchu oporu, którzy zginęli podczas wojny.
Nazwisko Roberta de Waela, ostatnie na liście…
zostało później usunięte.
Dwudziestego drugiego lutego 2008 roku, gdy wszystko było już jasne,
opublikowaliśmy całą historię Roberta de Waela,
jego zdradę,
i ujawniliśmy cały fałsz relacji Mishy Defonseki.
Po kilku godzinach
wydano oświadczenie.
Oto oświadczenie Mishy Defonseki.
„Nazywali mnie »córką zdrajcy«.
Podejrzewano, że mój ojciec złamał się podczas tortur”.
„To moja książka i moja historia”.
„Nie jest prawdziwa…
ale dla mnie taka była”.
„Tak to przetrwałam”.
„Proszę o wybaczenie”.
„Chciałam jedynie wyzbyć się cierpienia”.
Czułam się odrzucona,
ale nie umiałam wytłumaczyć tego ani sobie, ani dziadkowi i babci.
Nie jestem tym, kim mi się zdawało,
ale są takie chwile…
że wciąż się waham.
Zastanawiam się: „Przeżyłam to czy nie?”
Muszę się zastanowić.
Zwłaszcza wśród zwierząt.
Wciąż widzę,
jak tarzam się po ziemi z wilkami.
Widzieliście moje piękne wilki?
To zawsze będą
moje wilki.
Zawsze będę przy nich.
Nawet teraz, gdy poznałam prawdę.
Jestem tam z nimi.
Stworzyłam sobie bańkę, mój mały, własny świat.
I ten świat był pełen zwierząt.
Zwierząt, które broniły mnie przed ludźmi.
Gdyby teraz posłuchać tego wywiadu,
to pierwsze słowa, które padły we wstępie…
„Czasem historia jest tak niezwykła, że wydaje się niewiarygodna”.
To zdumiewające, że wywiad zaczął się od tych słów.
A potem okazało się, że to nieprawda.
PREZENTERKA RADIOWA
Wierzyłam jej.
Nie widziałam w jej oczach niczego,
co by mogło sugerować, że kłamie.
W tamtych czasach strach był dla mnie Niemcem.
Moim celem było jedynie
odnalezienie kolejnych części prawdy,
by potwierdzić to, w co już wierzyłam.
Z perspektywy czasu to przerażające.
Ale w tamtej chwili
miałam głęboki szacunek
dla jej przeżyć
podczas czegoś, co wszyscy, jako obywatele świata
uznajemy za najmroczniejszy czas w dziejach ludzkości.
Jak mogłabym zarzucać jej kłamstwo?
Kwestionowanie tego, czy ktoś naprawdę przeżył Holokaust,
jest bardzo trudne.
Takie zarzuty poddają w wątpliwość wiarygodność ich przeżyć.
Ale ryzyko bezkrytycznej wiary…
stawia historię…
i historyczną rzeczywistość…
prawdziwych ocalałych na niebezpiecznej pozycji.
HISTORYCZKA HOLOKAUSTU
W grudniu 1996 roku
dostałam list i rękopis od Jane Daniel.
To był rękopis książki Przeżyć z wilkami.
Zapis przeżyć dziewczynki w czasach Holokaustu.
Zadzwoniłam do Jane,
żeby jej wyjaśnić, dlaczego ta opowieść nie ma sensu.
Powiedziałam jej:
„Na twoim miejscu nie wydawałabym tej książki”.
Przez wiele lat zastanawiałam się,
dlaczego Jane Daniel jednak zdecydowała się na publikację.
Najwyraźniej miała nadzieję,
że rękopis jest prawdziwy,
ale miała co do tego poważne wątpliwości.
To chyba chciwość
była motorem napędowym
dla Mishy i Jane Daniel.
A wraz ze wzrostem liczby sprzedanych książek
rosła liczba osób,
które uznały treść książki za prawdę.
Przyznaję.
Stworzyłam potwora.
To był mój potwór.
Stworzyłam z niej bohaterkę, która budziła ogromne współczucie.
Ktoś, kto wiele wycierpiał.
Kogoś, kto zasługiwał na szacunek i podziw.
Nikt nie chce czuć się oszukany.
Ja przyznaję, że zostałam oszukana. Wierzyłam jej.
Wszyscy daliśmy się uwieść.
Cały system sądownictwa, sędziowie, przysięgli…
Wszystkich nas uwiodła.
Wiara to ludzka rzecz.
Ale wiarygodność to inna sprawa.
To potrzeba kwestionowania prawdy
pomaga nam rozeznać,
co jest prawdą, a co nie.
Zabiłaś człowieka nożem?
Widziałam, jak gwałcił małą dziewczynkę.
Mam w tej chwili dość dystansu,
by lepiej przyjrzeć się charakterowi Mishy.
Gdy to zobaczyłam, przestraszyłam się, bo zaczął iść w moją stronę.
Wtedy myślałam tylko o jednym: o przetrwaniu.
Chciałam żyć.
Misha stworzyła sobie własny świat.
Świat własnych przekonań.
Gdy był blisko, dźgnęłam go w brzuch.
Cięłam na wszystkie strony.
W gardło i twarz.
Byłam cała we krwi.
To było coś okropnego.
Proces pisania książki sprawił,
że na nowo przeżyłam
ten koszmar.
Misha szukała…
schronienia…
w mitomanii.
I z czasem, powoli…
zaczęła stawać się
bohaterką swojej własnej historii.
Każdy cios nożem
był za tę dziewczynkę, za inne dzieci i moich rodziców.
Myślę, że chcielibyśmy wierzyć,
że Misha Defonseca sama wierzyła w to,
że była ocalałą z Holokaustu.
Chcielibyśmy wierzyć,
że nie byliśmy aż tak naiwni.
Że wierzyliśmy w to, bo ona w to wierzyła.
A nawet, że chcielibyśmy wierzyć,
że ta opowieść ma w jakiś sposób służyć odkupieniu,
bo naprawiła zło, które wyrządzono jej w dzieciństwie.
To nonsens.
Tu nie ma żadnego odkupienia.
Daliśmy się nabrać.
To wszystko było zmyślone.
Gdy dziś o niej myślę…
mam mieszane odczucia.
To ona była bohaterką tej historii, ale nie działała sama.
Byli też inni ludzie, którzy pomogli jej sprawić,
by ta jej „biografia” stała się bestsellerem.
Gdy opowiadam o niej i o tym śledztwie…
i o tych latach, które minęły…
trochę mi jej żal.
Czuję żal.
I obrzydzenie.
Może to zbyt mocne słowo, ale…
W pewnym sensie ją rozumiem.
Jako dziecko…
musiało być jej bardzo ciężko po wojnie.
Jej ojciec został okrzyknięty zdrajcą.
Kolaborantem.
Jest jednocześnie ofiarą i złoczyńcą.
I tym, i tym.
W tej historii jest obydwoma.
PRAWDZIWA MISHA DEFONSECA WCIĄŻ MIESZKA W MASSACHUSETTS Z MĘŻEM
ODMÓWIŁA UDZIAŁU W PROGRAMIE
GDY PODWAŻONO PRAWDZIWOŚĆ OPISANYCH WSPOMNIEŃ,
WYROK O ODSZKODOWANIE ZOSTAŁ CZĘŚCIOWO UCHYLONY
Napisy: Marta Racka