Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
EEN NETFLIX ORIGINAL-DOCUMENTAIRE
Als schepen midden op zee zijn…
…en er doen zich problemen voor…
…dan kunnen ze je overboord gooien.
Het is gevaarlijk om deze documentaire te maken.
Er zijn veel risico's.
Als je bang bent om te sterven, ga dan naar huis.
Ik ben Ali.
Dat ben ik.
Al zolang ik me kan herinneren…
…ben ik gefascineerd door dolfijnen en walvissen.
Maar mijn obsessie met de oceaan ontstond eigenlijk door documentaires…
…van mensen als Jacques Cousteau…
…David Attenborough en Sylvia Earle.
Het zien van hun films opende voor mij een nieuwe wereld…
…vol van schoonheid, kleur en leven.
Ik droomde ervan om ooit, net als zij, onze bruisende zeeën te verkennen.
Om de uitzonderlijke dieren die onder de golven leven vast te leggen.
Na mijn studie werkte ik aan andere documentaires.
Maar op m'n 22e was ik klaar om 'n film te maken…
…over hoe fantastisch de oceanen waren.
Het is de thuisbasis voor 80% van al 't leven op aarde.
En omdat een groot deel van de zeeën nog steeds niet verkend is…
…waren de oceanen voor mij een onverwoestbare bron van inspiratie.
Maar al vroeg in het project…
…veranderde het romantische beeld dat ik van de oceaan had volledig.
…gestrande walvis die deze week werd gevonden…
…had meer dan 30 plastic zakken in zijn maag.
Het is de 29 walvis van deze soort die in de laatste twee weken is gestrand.
Dit is de grootste stranding in de laatste 100 jaar…
…aangespoeld in het VK…
In de laatste dagen stierven er nog vier bij een aantal strandingen…
Toen er berichten binnenkwamen over gestrande walvissen…
…langs de kust van Engeland, waar ik woonde…
…moest ik een andere kant van het verhaal onder ogen zien.
Een verhaal over hoe groot onze impact op de zeeën is geworden.
Dat die dieren aanspoelen met hun maag vol plastic…
…was niet alleen rampzalig vanwege hun ongelofelijke intelligentie…
…maar omdat ze helpen om de hele oceaan in leven te houden.
Als dolfijnen en walvissen bovenkomen voor lucht…
…bevruchten ze kleine waterplanten genaamd fytoplankton…
…die elk jaar vier keer zoveel koolstofdioxide opnemen…
…als het Amazoneregenwoud…
…en tot wel 85% van de zuurstof die wij inademen produceren.
Dus in een wereld die druk is met koolstof en klimaatverandering…
…staat deze dieren beschermen gelijk aan de planeet beschermen.
Mijn conclusie was dat de oceaan sterft als dolfijnen en walvissen sterven.
Als de oceaan sterft, gaan wij ook.
Maar met zoveel dode walvissen leek de toekomst somber.
Plastic drong door tot elke hoek van de zeeën…
…met enorme stukken plasticsoep in het midden van de oceaan…
Zoals de plasticsoep in de Noordelijke Grote Oceaan.
Elke minuut wordt er een vrachtwagenlading aan plastic in de zee gedumpt…
…waar het zich aansluit bij de 150 miljoen ton die daar al drijft.
Dit plastic valt uiteen in steeds kleinere stukjes: microplastic.
Daarvan zijn er zeker 500 keer zoveel als dat er sterren zijn in de Melkweg…
…en ze dringen door tot in alle wezens in de oceaan.
Onze oceanen zijn veranderd in een giftige plasticsoep.
En het ergste was dat ik bijdroeg aan het probleem
Ik ondertekende petities en schreef me in voor nieuwsbrieven…
…maar ik beschermde niet waar ik van hield.
Dus vanaf die dag…
…deed ik wat elke aspirerende Jacques Cousteau zou doen.
Ik ging bij de plasticpolitie.
Ik doneerde aan elke liefdadigheidsinstelling…
…ruimde het strand op…
…en nam altijd herbruikbaar bestek en een waterfles mee.
M'n missie was simpel.
Zorgen dat niemand plastic tandenborstels…
…rietjes, bestek, flesjes, zakken of ander wegwerpplastic zou gebruiken.
Ik zou niet stoppen tot m'n boodschap werd gehoord.
Seaside Fish and Chips, kan ik u helpen? -Met Ali.
Willen jullie stoppen met plastic rietjes? Er sterven walvissen en schildpadden aan.
Hallo?
Dat weerhield me er niet van om de plastic-plaag aan te pakken.
Dit was mijn eerste strand. In één uur…
…heb ik drie zakken met plastic afval verzameld.
Afhaalmaaltijdverpakkingen, bestek, rietjes, er zit van alles bij.
Ik heb zelfs Nemo gevonden.
Op naar het volgende strand.
Maar waar ik ook kwam en hoeveel ik ook verzamelde…
…er was altijd meer plastic, meer gestrande dieren.
Na een aantal maanden, toen ik me afvroeg of dit de manier is om zeeleven te redden…
…kwam ik dit tegen.
Japan bevestigt de commerciële walvisjacht te hervatten…
…en verlaat de Internationale Walvisvaartcommissie.
De Japanse walvisvloot vertrok dinsdag naar Antarctica.
Tokio zegt te willen doden, ondanks het wereldwijde verbod.
Ik werd vandaag wakker met dit nieuws.
De Japanse regering hervat de walvisjacht op Antarctica.
Ik wist dat plastic dolfijnen en walvissen doodde…
…maar ik dacht niet dat ze doelwit zouden worden…
…van 'n industrie waarvan ik dacht dat die niet meer bestond.
Ik heb onderzoek gedaan en ontdekt dat walvisvaart sinds 1986 verboden is.
Maar een aantal landen opereert al jaren onder de radar.
Het meest berucht daarvan is Japan.
Het was onmogelijk om het te filmen of iets te doen…
…aan de jacht in Antarctica.
Maar ik ontdekte dat er een plek in Japan was…
…waar deze industrie zichtbaar was vanaf de kust.
Op een plek genaamd Taiji…
…waar elk jaar ruim 700 dolfijnen en walvissen een baai in worden gedreven…
…voor de slacht.
Ik wilde uitzoeken hoe wat de dreiging van Japans walvisvaart was…
…vergeleken met plastic.
Ik sprak af met een van de weinige activisten…
…die bij dit probleem betrokken zijn, Ric O'Barry.
De Japanse regering doet veel moeite om te zorgen dat mensen dit niet weten.
Als je daar bent en je weet niet wat je doet…
…kun je gearresteerd worden en de bak indraaien.
Ze ruimen iedereen uit de weg die tegen hun oorlog tegen dolfijnen is.
Als je in Taiji aankomt, houdt de politie je meteen in de gaten.
Ze zijn bij je hotel, ze volgen je overal.
De Yakuza, rechtse politici, de regering, vissers, iedereen is tegen je.
Microfoons in je kamer en telefoon, de televisie maakt foto's van je.
Dus je wil weten wat er gebeurt als je naar Taiji gaat?
Weet dat al die mensen je in de gaten houden…
…en erover nadenken hoe ze je uit kunnen schakelen.
Maar als het riskant is en er dingen zijn die effect hebben op de hele oceaan…
…zoals plastic dat aanspoelt, waarom ga je dan naar Taiji?
Het is belangrijk om met een camera naar Taiji te gaan.
Als we dit niet kunnen oplossen, hoe bedoel je dan, 'de oceaan redden'?
Hoe kun je dat dan doen? Dit is zo groot als een voetbalveld.
Mijn hoofd zat vol vragen, maar de dolfijnenjacht begon net.
Ik moest weten wat er in Taiji gebeurt…
…om beter te begrijpen hoe ik de oceaan moest redden.
Of ik bleef thuis afval verzamelen op het strand…
…of ik ging kijken of er een grotere bedreiging voor de zee was.
Ik liet alles vallen, pakte m'n camera's, haalde m'n partner Lucy over mee te gaan…
…en nam de eerste vlucht naar Japan om te onthullen wat er met de oceaan gebeurt.
TAIJI ZUID-JAPAN
POLITIE IN BURGER
Waar gaan jullie heen?
We zijn er net. We bezoeken de streek.
Vakantie?
Ja, vakantie.
Rij voorzichtig. -Bedankt.
Wat was dat?
Vanaf dat moment werden we gevolgd door de politie…
…de geheime dienst, undercoveragenten en de kustwacht, waar we ook gingen.
Is dat de politie?
Ja, daarbuiten. Laten we achterom gaan.
Dus eenmaal in Taiji gingen we 's ochtends meteen naar de haven.
Al snel gingen de boten de zee op.
Het waren er ongeveer 13. Ze bleven een paar uur weg.
Ze kwamen terug in formatie met zwarte rook uit hun uitlaatpijpen.
Ze sloegen op palen in het water…
…om een grote groep dolfijnen naar het land te jagen…
…om ze daarna de baai in te sturen waar ik nu boven sta.
Ik kan niet zien wat er gebeurt.
Er is veel gespetter. Mensen die met dolfijnen worstelen.
Hoe dan ook, ze willen niet dat we filmen. De politie zoekt ons.
Het is moeilijk om dit te filmen.
De dolfijnenjacht in Taiji wordt gesteund…
…onderschreven en gefinancierd door de dolfinariumindustrie.
Een levende dolfijn is erg kostbaar.
Dus het grote geld zit in het vangen van jonge dolfijnen en walvissen…
…om te verkopen aan dolfinariums.
Gevangenschap in betonnen bassins…
…haalt alles weg wat voor hen het leven de moeite waard maakt.
Alles wat ze moeten doen, kunnen ze niet doen.
En alles wat ze niet willen doen, moeten ze doen.
Ik had altijd genoten van zulke parken…
…maar ik had er nooit bij stilgestaan hoe de dieren daar komen.
Maar wetend dat het verbonden was aan de walvisvaart…
…zwoer ik er nooit meer heen te gaan.
Maar elke dag in Taiji was hetzelfde.
De boten voeren uit, dreven dolfijnen op…
…en de school werd massaal gevangen en geslacht.
Steeds weer opnieuw.
Voor we het wisten waren we al een week in Taiji…
…maar wisten we nog niet waarom ze gedood werden…
…aangezien dode dolfijnen geen trucjes doen.
Laat zien wat je hebt gevonden.
Ik heb zitten rekenen met de online data…
…en van 2000 tot 2015 zijn er voor elke gevangen dolfijn…
…zeker 12 gedood. Dat is niet logisch.
Ik snap niet waarom ze de dolfijnen doden.
Als de dolfijnenjacht in Taiji wordt gedreven door de parken…
…roept dat de vraag op, 'Waarom dan de andere dolfijnen doden?'
Er is geen reden om ze te doden. Er is geen handel in dolfijnenvlees.
Waarom laat je ze niet gewoon vrij?
En het antwoord op die vraag is ongediertebestrijding.
De vissers zien de dolfijnen als concurrentie.
De dolfijnen eten te veel vis op, dus als ze die doden…
…is er meer vis om te vangen.
Het afslachten van de dolfijnen is een reactie…
…op de overbevissing hier in Taiji.
Als de dolfijnen de schuld kregen van de overbevissing…
…dan zou het boycotten van dolfinariums niet helpen.
Dus we gingen naar een lokale vissershaven vlakbij Taiji voor meer informatie.
Maar toen we aankwamen leerden we al snel dat dit niet zomaar een vissershaven was.
Wat is er?
Dit is alleen maar tonijn. Dit is de tonijnindustrie.
We waren op een van de grootste tonijnhavens ter wereld gestuit…
…waar blauwvintonijn werd gevangen, de duurste vis op aarde.
In Tokio werd één van deze vissen verkocht voor ruim drie miljoen dollar.
Ik had over ze gelezen.
Dit zijn de jachtluipaarden van de oceaan, ze accelereren sneller dan een Ferrari.
Maar door de hoge prijzen accelereren ze richting hun eigen ondergang.
Tegenwoordig is er nog maar 3% van de soort over.
Tot voor kort floreerden ze nog.
Het zijn ook andere soorten tonijn.
Alles ligt hier. Dit wordt wereldwijd verkocht.
Dit is een miljardenindustrie die wordt bedreigd door overbevissing.
Natuurlijk krijgen dolfijnen de schuld.
Dolfijnen doden met het excuus…
…dat ze te veel vis zouden eten was een leugen.
In werkelijkheid gebruikten ze dolfijnen als zondebok voor overbevissing.
Op die manier kunnen ze mee blijven doen in de miljardenindustrie van tonijn…
…en ontdoen van ecologische verantwoordelijkheid.
Ik hoorde dat één van de grootste tonijnbedrijven van Mitsubishi was…
…die 40% van de bedreigde blauwvintonijn in handen hebben.
Ze zijn in Japan gevestigd, dus we verrasten ze bij hun hoofdkantoor.
Mogen we een interview houden over waarom jullie bedreigde dieren uitroeien…
…en de link met dolfijnen doden?
Ons bedrijf heeft geweigerd, dus…
Uw bedrijf weigert interviews?
Ja, alle interviews.
We moesten onze camera's uitzetten en direct vertrekken.
Weer in de haven zag ik dat tonijn niet de enige dure soort was die ze vingen.
Er lagen overal haaien…
…waarvan de vinnen werden afgesneden.
Zet de camera uit.
Uit.
Camera uit. -Waarom mag ik niet filmen?
De haaienvinnenindustrie is een miljardenindustrie waarbij vaak…
…veel criminaliteit is gemoeid en die als de maffia wordt gerund.
Ze willen geen rondneuzende mensen met camera's…
…omdat ze niet willen dat al hun louche zaken aan het licht komen.
Dus overal worden haaien gedood voor hun vinnen.
Die vinnen gaan naar Azië, met name China, voor haaienvinnensoep…
…wat een statussymbool is.
Het heeft geen voedingsvoordelen, heeft weinig smaak…
…en kan meer dan 100 dollar per kom kosten.
Toen ik zoveel gevinde haaien zag en de haven uitgezet werd omdat ik filmde…
…wilde ik meer weten.
We hadden alles ontdekt over de dolfijnenjacht in Taiji…
…dus we volgden 't haaienverhaal om uit te zoeken…
…welke impact deze industrie op de oceanen heeft.
Aan de overkant van de oceaan bij Japan ligt Hong Kong…
…ook wel bekend als Haaienvinnenstad.
We belandden in straten vol met haaienvinnen…
…en grote ladingen die overal van vrachtwagens werden geladen.
We wilden de vinnen van dichtbij filmen, maar kregen dezelfde reactie als eerder.
Weg. Nee.
Mag ik niet filmen?
Ga je me slaan met een stoel? Oké, we gaan al.
Geen foto's? -Nee.
Waarom film je?
Waarom maak je foto's?
Je hebt geen toestemming. Verwijder de foto.
Eerst verwijderen.
Filmen in Haaienvinnenstad was lastiger dan we dachten.
Dus om de vinnen van dichtbij te filmen kochten we geheime camera's.
UNDERCOVERCAMERA
Ik was vroeger bang voor haaien.
Mensen moeten niet bang zijn voor haaien in de oceaan.
Ze moeten bang zijn om geen haaien te hebben.
De haaien houden de oceanen gezond.
Ze houden de visstand en de ecosystemen gezond.
Ze houden koraalriffen levend. Zonder haaien…
…als alle haaien gevind worden, verandert de oceaan in een moeras.
En wie sterft er daarna uit? Wij.
Mensen zien mij als de laatste die haaien zou verdedigen.
Ik ben aangevallen door een haai na 12 jaar in het leger.
Ik was op training in de haven van Sydney toen een stierhaai me aanviel.
Maar kennis verdrijft angst.
Genoodzaakt leerde ik over haaien…
…door tien jaar lang te werken met het filmen van haaien.
Het bleek dat haaien even belangrijk waren als dolfijnen en walvissen…
…om de oceanen levend te houden.
Maar voor het eerst werden haaien met uitsterven bedreigd door ons.
Net als bij de blauwvintonijn storten de haaienpopulaties in…
…en verliezen soorten als voshaaien, stierhaaien en hamerhaaien…
…80 tot 99 procent van hun populaties in de laatste paar decennia.
En met hen stierven andere, onwaarschijnlijke, soorten uit.
In de periode dat we zeevogels observeren…
…sinds ongeveer 1950…
…is het aantal zeevogels met zo'n 70% afgenomen.
En als je kijkt naar hoe ze eten, snap je waarom.
Ze duiken omlaag naar de zee…
…en plukken visjes van het oppervlak.
Waar zeevogels het goed doen is waar roofvissen…
…scholen met aasvisjes naar boven jagen, waar de sterns ze pakken.
Als je te veel roofdieren vangt…
…jagen ze niet langer scholen omhoog, dus hebben de vogels geen eten.
Dus het verlies van vis in de oceanen brengt ons…
…in directe concurrentie met walvissen, dolfijnen en zeevogels voor hun prooi…
…waardoor hun populaties nog meer afnemen.
Haaien zijn toproofdieren. Ze staan aan de top van de voedselketen.
Ze zijn wat ik niveau één noem.
Ze eten niveau twee.
De zieken en zwakken van niveau twee.
Maar als je niveau één weghaalt, wordt het aantal van niveau twee te groot.
En niveau twee een niveau drie.
Dus hun aantal wordt te groot, en dan roeien ze hun voedsel uit.
Dat is niveau drie. Dan heeft niveau twee geen eten.
Dus niveau twee sterft uit.
En dat werkt in de hele voedselketen door, tot aan de kleinste organismen.
Dus als je het hebt over haaien redden en hun grote rol…
…ook al houden mensen er niet van…
…dat is hoe cruciaal ze zijn voor de oceaan.
Wereldwijd doden haaien gemiddeld ongeveer tien mensen per jaar.
Ter vergelijking…
…wij doden 11.000 tot 30.000 haaien per uur.
Het gekke is dat bijna de helft daarvan wordt gedood…
…als bijvangst van commerciële vissersvloten.
Ze worden als afval teruggegooid in de oceaan.
Bijvangst zijn alle andere gevangen dieren bij het vangen van een doelsoort.
Ik was geschokt toen ik hoorde dat jaarlijks 50 miljoen haaien…
…zo gevangen worden in netten, zij aan zij met onze favoriete vis.
Naar schatting wordt 40% van al het gevangen zeeleven…
…meteen weer overboord gegooid als bijvangst.
De meesten sterven al voordat ze het water raken.
Dus het stoppen van haaienvinnensoep is het halve verhaal.
Het probleem is dat vis eten net zo slecht is…
…of zelfs slechter dan de haaienvinnenindustrie.
Want de haaienvinnenindustrie bestaat alleen in Azië.
Maar iedereen op aarde eet vis.
Ik noem bijvangst…
…de onzichtbare slachtoffers van de visserij.
De visserij noemt bijvangst 'per ongeluk'…
…maar er is niets per ongeluk aan.
Het wordt meegenomen in de economie van het vissen.
In de visserijen waar er meer bekend is over de bijvangst…
…kunnen de aantallen alarmerend zijn.
Om een voorbeeld te geven…
…in IJsland ving één visserij in één maand 269 bruinvissen…
…zo'n 900 zeehonden van vier verschillende soorten…
…en 5.000 zeevogels.
En dat is maar één kleine visserij in één klein deel van IJsland.
Over alle oceanen genomen is de hoeveelheid bijvangst enorm.
Wat het erger maakte was dat deze verwoestende visserij…
…al jarenlang werd bekroond voor zijn duurzame visserij…
…met het keurmerk dat ik vertrouwde als ik vis kocht.
Het blauwe MSC-keurmerk.
Ik nam contact op met de instelling die de keurmerken uitgeeft…
…maar kreeg geen reactie.
Ondertussen ontdekte ik dat er al ruim honderd visserijvoorschriften…
…voor 't verminderen van bijvangst waren.
Het probleem was dat, met 4,5 miljoen commerciële vissersboten…
…overheden het handhaven daarvan al hadden opgegeven.
Maar blijkbaar was er één organisatie die deze leegte in de handhaving opvulde.
Een vrijwilligersgroep die de wereld rondvaren richting gevaar…
…om het zeeleven te beschermen en oceaancriminelen op te sporen.
De beschermingsgroep Sea Shepherd…
…die 13 walvisvaarders en vissersschepen hebben doen zinken…
…en er nog vijf geramd hebben, zonder iemand pijn te doen.
Door de industrie die de oceaan vernielt van dichtbij te zien…
…hebben ze schokkende ontdekkingen gedaan.
Een van de recente ontdekkingen van de Sea Shepherd…
…is dat aan de Franse kust elk jaar 10.000 dolfijnen sterven als bijvangst.
Dat is tien keer zoveel als er in Taiji worden gedood…
…en niemand wist het.
Dit gebeurt al zeker 30 jaar…
…omdat de Franse regering effectief is in het verbergen van het probleem.
Mensen houden van dolfijnen, en de meesten weten niet dat…
…als ze vis eten, ze de dolfijnenpopulatie in Frankrijk een doodvonnis opleggen.
Wat de meeste mensen zich niet realiseren…
…is dat de visserij de grootste bedreiging voor walvissen en dolfijnen is.
Elk jaar sterven ruim 300.000 walvissen en dolfijnen…
…als bijvangst van de industriële visserij.
Hoe zit het met duurzaamheidslabels, zoals Dolphin Safe-tonijn?
Degenen die zo veel tijd doorbrengen op zee als ik doe…
…weten dat keurmerken vaak verdoezelen wat er echt gebeurt op zee.
We hebben tonijnschepen betrapt die 45 dolfijnen hadden afgeslacht…
…voor acht tonijnen.
En die vissersboot werkte voor Dolphin Safe-tonijn.
Ik had al schokkende dingen ontdekt, maar dit was gewoon ongelofelijk.
Ik kon de aantallen niet verifiëren…
…en was sceptisch over Sea Shepherds claim tegen de organisatie.
Om erachter te komen ging ik naar de organisatie achter het label.
Het Earth Island Institute.
Wat is het maximum aantal dolfijnen dat mag sterven…
…voordat het niet meer Dolphin Safe is?
Nul. Eén.
Eén dolfijn en je ligt eruit.
Kun je garanderen dat elk blik dolfijnveilig is?
Nee. Dat kan niemand.
Hoe weet je wat ze doen als ze op zee zijn?
We hebben waarnemers aan boord. Die kunnen omgekocht worden.
Wacht. Zijn de waarnemers vaak op zee?
Niet op regelmatige basis.
Er is niemand die ziet of je dolfijnen dood of niet.
Hoe weet je of 't dolfijnveilig is?
Zeker omdat ze je betalen om je Dolphin Safe-keurmerk te gebruiken.
Ze geloven de kapitein op zijn woord.
En die zegt, 'Ik heb geen dolfijnen gedood.'
'Oké, hier is je keurmerk. Dat kost je dan blablabla'
Dus als ik het goed begrijp…
…zijn de waarnemers er zelden en kunnen ze omgekocht worden.
Hoe garandeer je dan dat Dolphin Safe-tonijn dolfijnveilig is?
Dat klopt in de zin dat dat is hoe het systeem werkt.
Wat moeten mensen dan doen om dolfijnen te beschermen?
Wij zeggen: koop Dolphin Safe-tonijn.
Tonijn die volgens Earth Island Institute dolfijnveilig is.
Maar 't is niet gegarandeerd dolfijnveilig.
Niets kan dat garanderen.
Als 't niet gegarandeerd dolfijnveilig is, waarom heet het dan zo?
We kunnen het vrijwel garanderen. -Maar je zei dat het niet gegarandeerd is.
Het is niet gegarandeerd op dezelfde manier dat…
…de wereld soms een moeilijke plek is.
Belangenconflict.
Ik denk dat 't een belangenconflict is. Ik vind 't fraude.
Ik werkte voor hen, en daar ben ik mee gestopt.
Ik verdiende ruim $100.000 per jaar.
Gratis levensverzekering. Dat kan ik nooit kopen.
Daarvan ben ik weggelopen vanwege hun neppe…
…keurmerk. Daar wil ik niet aan verbonden zijn.
Ik kon m'n oren niet geloven.
Het internationaal erkende keurmerk…
…was een verzinsel, want het garandeert niks.
Op dit punt vroeg ik me af wat er nog meer verhuld wordt.
Zelfs de groepen die het hebben over plastic in de zee…
…zijn erg terughoudend over wat veel van dat plastic is.
Het zijn visnetten en vistuig.
We horen over plasticsoep in de Grote Oceaan…
…en zeggen, 'Vreselijk. Al onze wattenstaafjes en tassen…
…drijven rond in de plasticsoep in de Grote Oceaan.'
46% daarvan zijn visnetten.
Afgedankte visnetten, die veel gevaarlijker zijn…
…voor het zeeleven dan onze plastic rietjes.
Want ze zijn gemaakt om te doden.
Dit is zo overduidelijk, waarom praten we hier niet over?
Waarom hebben zelfs plastic-campagnes het niet over de visserij?
Hoe had ik dit nog nooit gehoord?
Vissersboten gooien enorm veel touwen en lijnen weg.
Dit was een groot probleem.
Zelfs op de meest afgelegen plekken worden overspoeld met visgerei.
Zoals op Henderson in de Grote Oceaan…
…en Spitsbergen boven de poolcirkel.
Als ik goed kijk naar de aangespoelde walvissen in het VK…
…waar mijn reis begon, zie ik dat het meeste afval in hun magen visgerei is.
Dat was de walvis in de kamer waar niemand het over had.
Ik ontdekte dat de beugvisserij…
…elke dag genoeg vislijnen uitzet om 500 keer rond de aarde te gaan.
Er is geen visserij die zich bewust richt op zeeschildpadden…
…zijn zes van de zeven soorten zeeschildpadden kwetsbaar of bedreigd.
Niet door klimaatverandering of oceaanvervuiling of plastic in de zee…
…maar door de visserij. Maar niemand wil hierover praten.
Als dit klopte, hoe had ik er dan nooit van gehoord?
Alle krantenkoppen die ik had gezien gingen over rietjes.
Dus ik dook de onderzoeken in.
Een wereldwijde studie schatte dat plastic 1.000 zeeschildpadden per jaar doodt.
Maar in de Verenigde Staten alleen…
…worden er elk jaar 250.000 schildpadden gevangen, verwond of gedood door vissers.
Als één schildpad met 'n rietje in z'n neus viraal ging…
…waarom was dit dan geen groot nieuws?
Ik bekeek de websites van maritieme organisaties…
…die plasticvervuiling aanpakken, vond ik pagina's vol aanmoedigingen…
…om te stoppen met het gebruik van theezakjes tot kauwgom.
Maar nergens stond wat je kunt doen aan visgerei…
…als het al genoemd werd.
In plaats daarvan leken plastic rietjes 99% uit te maken…
…van waar ze het over hadden, wat nog schokkender werd…
…toen ik ontdekte dat plastic rietjes verantwoordelijk zijn voor 0,03%…
…van het plastic in de oceaan.
Dit is alsof je de houtkap in 't Amazoneregenwoud wil stoppen…
…door tandenstokers te boycotten. Een druppel op een hete plaat.
Als vistuig zo'n probleem was…
…wilde ik weten waarom mijn favoriete plastic-organisatie…
…er niets over zei.
Wat is, volgens de Plastic Pollution Coalition…
…de belangrijkste bron van plastic in de plasticsoep?
Microplastics.
In de plasticsoep vind ik vooral microplastic.
Het laatste onderzoek laat zien dat 46% van de plasticsoep bestaat…
…uit alleen al visnetten…
…en de rest van het afval grotendeels uit ander visgerei.
Is dat dan niet het grootste deel?
Nee, ik denk niet dat het grootste deel van het plastic in de pot visnetten zijn.
Het is een mix van dingen.
Het grootste deel betekent meer dan 50%, en visgerelateerd afval is meer dan 50%.
Is het dan niet het grootste deel?
Ja. Als dat…
Als het rond de 50% is, is dat…
Ja, plastic visnetten.
Er is geen enkel item dat een vergelijkbaar aandeel heeft.
Maar het overweldigende is dat het plastic visnetten zijn.
Is er iets wat mensen kunnen doen tegen het visnetafval?
Eén ding dat je kunt doen…
…is stoppen of minderen met vis eten…
…zodat die populaties terug kunnen komen.
Dat elimineert ook het materiaal dat gebruikt wordt om die vis te vangen.
Waarom staat deze belangrijke boodschap niet op jullie website?
Dat weet ik niet. Ik maak de website niet.
Dat kun je aan Dianna vragen.
Zij is de oprichter, zij heeft de… Zij kan je betere antwoorden geven.
Jackie zei dat het probleem van visnetten in de oceaan aan te pakken is…
…door geen vis te eten.
Ik vroeg me af waarom die boodschap niet op jullie website staat.
Een boodschap om minder vis te eten?
Dat is niet waar ik me op focus. Ik snap je wel.
Ik heb geen tijd, we hebben een evenement. Wil je de camera uitdoen?
Ik wil me daar niet op concentreren. Ik heb er geen mening over.
Ik had het over wat mensen kunnen doen tegen visnetafval in de oceaan…
…en Jackie zei stoppen of minderen met vis eten.
Ik vroeg… -Ze zei niet, 'Stoppen met vis eten'.
Jawel. -Niet.
…is stoppen of minderen met vis eten.
Jawel. Ze… -Ze zei niet, 'stoppen met vis eten'.
Ik wist niet wat hier speelde.
Waarom riep zo'n simpele vraag zoveel verzet op?
Mijn enige optie was het geld te volgen, dus dat deed ik.
En ja hoor, daar had je het.
Natuurlijk zeggen ze niks over visnetten.
De Plastic Pollution Coalition…
…is dezelfde organisatie als het Earth Island Institute.
De mensen die achter het Dolphin Safe-label zaten…
…en met de visserij werken om meer vis te verkopen.
Daarom praten ze niet over de hoofdoorzaak van plasticvervuiling.
Het is terecht om te zeggen dat we minder plastic moeten gebruiken.
Maar zelfs als er geen gram plastic meer in de oceaan beland…
…vanaf dit moment…
…dan slopen we nog steeds die ecosystemen.
Want veruit het grootste probleem is de commerciële visserij.
Het is niet alleen veel schadelijker dan plasticvervuiling…
…maar ook meer dan olievervuiling van olierampen.
De Deepwater Horizon-ramp in de Golf van Mexico…
…was de grootste ooit.
Maandenlang stroomden er grote hoeveelheden olie de zee in.
Iedereen was ontzet over alle dode dieren op de stranden…
…toen de olie aanspoelde.
Maar de visindustrie in de Golf van Mexico doodt per dag meer dieren…
…dan die olieramp in maanden deed.
Grote gebieden werden afgesloten voor de visserij…
…vanwege de mogelijke olievervuiling.
Het zeeleven had zelfs baat bij de Deepwater Horizon-olieramp…
…omdat de visserij werd onderbroken.
Ik kan me niet indenken dat en visser op zijn bootje…
…zoveel schade veroorzaakt. -Ja.
Hoe zit dat?
Van jongs af aan krijgen we een beeld van de visserij ingeprent.
Een rood bootje dat puffend over een glinsterende zee vaart…
…met Kapitein Iglo aan het roer met zijn witte baard en blauwe ogen…
…en zijn vissersmuts.
Maar in het echt is het een moordmachine.
Dit is een zeer effectieve, technologische machine.
Het zijn enorm krachtige boten, enorme vissersschepen…
…die als doel hebben om de dieren onderaan de voedselketen op te vegen.
De vissen.
Ik had eindelijk het idee dat ik op het goede spoor zat.
Maar het frustreerde me…
…dat de aandacht van de media op plastic en fossiele brandstof…
…afleidde van een industrie waar we niks over horen…
…wiens impact op de zee veel groter is.
Toen ik dieper groef ontdekte ik dat dit ook voor koraalriffen gold.
Wetenschappers voorspellen dat 90% van de riffen voor 2050 verdwijnen…
…en het enige verhaal over waarom is klimaatverandering.
Maar sprak erover dat vissen nodig zijn om koraal in leven te houden.
De ecosystemen op koraalriffen…
…zijn gebaseerd op recycling.
Wat die dieren uitscheiden is voedsel voor het koraal.
Als vissers die vis dan vangen, leiden niet alleen de vissen eronder…
…maar de producten die de vis uitscheidt zijn voedsel voor het koraal…
…en de voedingsstoffen die nodig zijn om ze te vervangen gaan verloren.
De visserij is 'n grote bedreiging voor koraalriffen overal.
Van het Midden-Oosten tot de Caraïben, waar 90% van de grote vissen…
…die daar millennia lang floreerden nu is verdwenen.
Onze oceanen stonden op een keerpunt en ik had definitieve antwoorden nodig.
Ik wilde milieubeschermers spreken die al hun leven lang de zee beschermen…
…te beginnen met een levende legende en een van mijn helden.
Ik ben Sylvia Earle, oceanograaf…
…ontdekkingsreiziger bij National Geographic…
…oprichter van Mission Blue en Deep Ocean Exploration and Research.
Door de jaren heen zag ik verandering.
Ik was getuige van het grootste tijdperk van het ontdekken van de oceaan.
Maar tegelijk ook de tijd van het grootste verlies.
Sinds het midden van de 20e eeuw zijn mensen erin geslaagd…
…om enorme hoeveelheden dieren uit de oceaan te halen.
Er wordt geschat dat er halverwege de 21e eeuw…
…als we zoveel vis blijven vangen als nu…
…geen commerciële visserij meer is omdat er niet genoeg vis meer is.
In de jaren 1830 ving een vissersboot midden op de Noordzee…
…één of twee ton heilbot per dag.
Nu vangt de hele vissersvloot daar ongeveer twee ton heilbot per jaar.
Dus de heilbot komt ruim duizend keer zo weinig voor als toen.
We voeren oorlog met de oceanen.
En als we deze oorlog winnen, verliezen we alles.
De mens kan niet overleven op deze planeet met een dode zee.
De totale industrialisatie van de visserij is het probleem hier.
We vernietigen alles met grote snelheid.
De commerciële visvangst was in essentie stroperij op grote schaal…
…waarbij tot 2,7 biljoen vissen per jaar worden gevangen…
…of tot vijf miljoen per minuut.
Geen enkele industrie op aarde doodt zoveel dieren als deze handel.
Laat staan wilde soorten die we amper begrijpen.
Hierdoor zijn sommige vispopulaties bijna uitgestorven.
Maar het meest schokkend was de schatting van een voorname visserij-expert…
…dat als de visserij zo doorgaat als nu…
…de oceanen zo goed als leeg zijn in het jaar 2048.
Hoe meer ik ontdekte, hoe meer dit feit me aangreep.
Ik begon net te begrijpen hoe alle soorten met elkaar verbonden waren…
…en welke rol ze spelen in het behouden van de chemie van de oceaan en atmosfeer.
Het klinkt onmogelijk…
…maar de kracht van dieren die op en neer bewegen door de waterlagen…
…is wat betreft mengen net zo groot als alle wind, golven…
…getijden en stromingen in de zee samen.
Dat heeft een enorme impact…
…op de fysica, de chemie en de biologie van de zeeën.
Al dat kolken van de zee…
…kan een manier zijn waarop de oceanen warmte uit de atmosfeer absorberen.
Als dieren door de waterlagen zwemmen…
…zorgt dat warm oppervlaktewater mengt met het koude water eronder.
Er is meer onderzoek nodig…
…maar het uitdunnen van zeeleven kan dit proces verstoren…
…en bijdragen aan opwarming van zeewater.
Conclusie: de oceanen en het leven erin…
…spelen een grotere rol in het klimaat dan gedacht.
En het blijkt dat het leven in de oceanen cruciaal is…
…om koolstof vast te houden en te voorkomen…
…dat het vrijkomt in de atmosfeer.
We weten dat bomen laten staan of planten goed is voor de koolstofverhouding…
…maar niets is belangrijker dan het behoud van de integriteit…
…van oceaansystemen.
Die grote dieren, en zelfs de kleintjes…
…nemen koolstof op.
Ze leggen koolstof vast als ze naar de bodem zinken.
De oceaan is de grootste koolstofopslag op aarde.
Als je klimaatverandering wilt aanpakken moet je allereerst de oceaan beschermen.
De oplossing is simpel. Laat hem met rust.
Ik vergelijk het met een ruimteschip.
De aarde is een ruimteschip dat de Melkweg rondreist.
Eén rondje duurt 250 miljoen jaar.
Elk ruimteschip heeft een leefsysteem…
…dat ons voorziet van voedsel en zuurstof en het klimaat regelt.
Dat systeem wordt gerund door een bemanning aardbewoners.
Je kunt maar zoveel bemanningsleden doden voordat de apparatuur het begeeft.
Dat is wat er gebeurt, we doden de bemanning.
Ik ontdekte dat waterplanten tot de belangrijkste bemanningsleden hoorden.
Per hectare leggen deze kustplanten tot 20 keer zoveel koolstof vast…
…dan bossen op het land.
Sterker nog, 93% van alle CO2 op aarde is vastgelegd in de oceaan…
…met behulp van waterplanten, algen en koraal.
Het verlies van 1% van dit ecosysteem…
…staat gelijk aan de uitlaatgassen van 97 miljoen auto's.
Door door te gaan met het winnen van vis uit de oceanen…
…ontbos je eigenlijk de oceanen.
Niet alleen door de vis weg te halen, maar omdat de manieren van weghalen…
…leefgebieden en ecosystemen verwoesten.
Daar is het nog erger, want uit het oog, uit het hart.
Sleepnetten waren veruit de meest verwoestende vorm van vissen.
De grootste sleepnetten zijn zo groot dat er kathedralen inpassen…
…of tot wel 13 jumbojets.
De netten slepen gewichten over de bodem die de ooit bruisende bodem beschadigen…
…en niets achterlaten dan een dorre woestenij.
Dit was hetzelfde als Amazoneregenwoud bulldozeren…
…maar het was veel erger.
Elk jaar gaat er zo'n 25 miljoen hectare bos verloren.
Dat komt neer op 27 voetbalvelden per minuut.
Maar de trawlvisserij vernietigt elk jaar naar schatting 3,9 miljard hectare.
Dat komt neer op zo'n 4.316 voetbalvelden per minuut.
Over een jaar gezien komt dat neer op het vernielen van 't landoppervlak…
…van Groenland, Noorwegen, Zweden, Finland…
…Denemarken, het VK, Duitsland, Frankrijk, Spanje…
…Portugal, Italië, Turkije, Iran, Thailand en Australië samen.
Waarom zitten de grote milieugroepen hier niet bovenop?
Het is zo duidelijk.
Dit roept om aandacht.
Het is de visindustrie die de vis en de rest van het zeeleven vernietigt.
Hoeveel duidelijker moet het zijn?
En toch blijven ze grotendeels stil.
Ze spreken zich er niet tegen uit.
Ze houden zich bewust niet bezig met het belangrijkste probleem.
Veel onderzoekers denken dat 30% van de oceanen beschermd moet zijn.
Maar in werkelijkheid is nu 5% van het zeegebied beschermd.
Dat is misleidend want in 90% van die gebieden mag nog gevist worden.
Dus eigenlijk wordt minder dan 1% van de oceanen gereguleerd.
Regeringen hebben het vaak over zeereservaten.
Een van de ministers werd in een interview gevraagd…
…'Wat is de aanvullende bescherming die dit beschermd gebied krijgt?
Wordt het beschermd tegen visserij?'
'Nee.'
'Wordt het beschermd tegen oliewinning?' 'Nee.'
'Waartegen wordt 't dan beschermd?'
'We gaan het kajakken meer beperken.'
Serieus? Kajakken?
Was dat het enige wat ze kon bedenken?
Het is schandalig.
Met vrijwel geen zeereservaten waar vissen verboden was…
…en vispopulaties die op instorten stonden…
…begon ik me af te vragen of duurzame vis wel bestaat.
Ik heb lang gezocht, serieus, naar een voorbeeld…
…van waar grootschalige vangst van wilde dieren duurzaam is.
Het bestaat gewoon niet.
Je kunt moeilijk zeggen, 'In sommige gebieden is vissen oké…
…in andere niet.'
Want wie trekt die grens?
Hoe kun je weten of een vis illegaal gevangen is…
…of dat hij duurzaam gevangen is?
Zoiets bestaat niet. Het is onmogelijk.
Duurzame visserij bestaat niet.
Daar is niet genoeg vis voor.
Alles is nu duurzaam.
Maar dat is het niet, het is marketing.
Dus je bent het niet eens met organisaties die aanraden om duurzame vis te eten…
…om de oceaan te redden?
Nee, volledig mee oneens.
Wat ze proberen te doen is de meerderheid aanspreken.
Ze willen de steun van viseters.
Dat was het probleem toen ik directeur was van Sierra Club.
Ze wilden zich niet uitspreken tegen jagen en vissen, of vlees eten.
Want ze waren bang dat ze de steun van hun leden zouden verliezen.
Veel groepen willen het probleem niet oplossen, ze willen het uitbuiten.
Er zijn veel groepen, klimaatverandering, bescherming…
Het is een handel. Een handel in goed gevoel.
Ik bekeek de website van Oceana, 's werelds grootste zeeconservatiegroep…
…maar er werd niets gezegd over minderen of stoppen met vis eten.
In plaats daarvan zeggen ze dat vis eten een goede manier is om vis te redden.
Oceana was voorstander van duurzame visserij.
Dus ik sprak met ze af om uitleg te vragen.
Wat is duurzame visserij echt? Wie definieert het?
Dat is een goede vraag.
Duurzaamheid is als zodanig niet gedefinieerd.
Er is geen alomvattende definitie van duurzaamheid voor de visserij.
Is het niet verwarrend om te zeggen, 'Eet duurzame vis'…
…als er geen definitie voor is?
Absoluut.
Nee, de consument kan nu niet beoordelen welke vis duurzaam is en welke niet.
Er zijn veel adviezen…
…maar de consument kan nu geen geïnformeerde beslissing maken.
Dus als niemand weet wat het betekent, is het dan niet effectiever…
…om te zeggen, 'Minder of stop met 't eten van vis.'
Is dat niet beter voor de oceaan?
Dat is…
Die vraag is moeilijk te beantwoorden met zo'n diepe reflectie…
…met zo weinig tijd om na te denken.
Daarin hebben we geen standpunt. Die vraag hebben we nooit gesteld.
Het kan gewoon op de website staan. 'Het beste om te doen voor de oceaan…
…is minder vis eten.' Zoiets.
Ik vertrok met minder vertrouwen in de groep dan toen ik aankwam.
Ik was teleurgesteld dat ze geen antwoord hadden op de vraag…
…over duurzame vis.
Misschien kon de regering mijn vragen beantwoorden.
Dat was immers het tweede punt op de website van Oceana.
Ik ging direct naar de top en regelde een afspraak…
…met de Eurocommissaris van Visserij…
…die pas wetten aannam die wegwerpplastic verbieden.
Wat is de definitie van duurzame visserij?
Stel dat je geld op de bank hebt staan.
Je hebt kapitaal. Je zet €100 op de bank.
Die €100, het kapitaal, levert je rente op.
Zolang je de rente opneemt en uitgeeft zonder dat je aan het kapitaal komt…
…dan is dat duurzaamheid.
Zodra je ook het kapitaal begint op te nemen…
…kom je in een niet-duurzame cyclus.
Volgens die vergelijking staan de oceanen niet alleen in 't rood…
…ze zitten in een depressie.
Moeten we niet stoppen met uitgeven wat we niet hebben?
We kunnen natuurlijk niet doorslaan de andere kant op en zeggen…
…'De enige oplossing is om helemaal geen vis te eten.'
Dat kunnen we niet doen.
Maar uw regering neemt extreme maatregelen…
…om wegwerpplastic te verbieden, terwijl visserij veel meer schade brengt.
Waarom wordt de visserij speciaal behandeld?
Voor mij is het idee niet om te stoppen met vissen.
Het idee is om meer duurzaam te vissen.
Meer duurzame visserij betekende meer van iets wat niet werkt…
…en niet te definiëren is.
Ik vroeg me af hoe 't zonder definitie zat met de groepen achter duurzaamheidslabels…
…zoals de MSC, die nog steeds niet reageren.
De Marine Stewardship Council?
Ja. -O, God.
Mij op het onderwerp van de Marine Stewardship Council brengen.
Hoeveel wil ik zeggen?
Ze hebben bepaalde visserijen die enorme hoeveelheden bijvangst hebben.
Dat wordt genegeerd omdat de vangst op zichzelf 'duurzaam' wordt genoemd.
Maar dat is niet wat de klant zoekt.
Ze willen weten dat er geen zeezoogdieren en vogels worden gedood…
…om die vis op hun bord te krijgen.
Het keurmerk op het blikje is soms niks waard.
Ze laten het op papier lijken alsof het eten van duurzame zalm…
…beter is dan het doden van blauwvintonijn.
Dat rechtvaardigt het voor de consument.
Dat is alsof je zegt dat een ijsbeer doden duurzamer is dan een panda doden.
Maar in werkelijkheid is geen van beide duurzaam of juist.
Denk je dat het mogelijk is om een interview te doen met de MSC?
Dat gaat niet lukken.
Er is nu niemand op kantoor. Er zijn allerlei congressen.
Na meerdere keren te zijn afgewezen via de telefoon…
…besloten we naar hun kantoor te gaan.
Hoi, ik ben Ali.
Ik probeer al maanden een interview te regelen.
Ik heb wat vragen over duurzame visserij.
Is er iemand die ik kort kan spreken?
We moesten wachten terwijl zij iemand voor ons zochten.
Maar na een half uur van angstige blikken bij het personeel moesten we gaan.
Ik ben afgewimpeld door de MSC.
De grootste organisatie voor duurzame vis wil niet met me praten over duurzame vis.
Het enige wat ik kon doen was het geldspoor volgen.
Het duurde niet lang voordat ik een belangenconflict vond.
Eén van de oprichters van de MSC was Unilever…
…die destijds veel vis verkochten.
En hoewel talloze visserijen duidelijk uitgeput en schadelijk waren…
…waren er de laatste 20 jaar maar 'n paar die geen keurmerk hadden gekregen.
Maar het meest schokkende was dat 80% van het inkomen van bijna £30 miljoen…
…kwam van het uitgeven van hun logo op vis.
Dus hoe meer labels ze uitdeelden, hoe meer ze verdienden.
Dus ik vertrouw die keurmerken nooit meer.
Sterker nog, andere pogingen om de industrie te reguleren faalden ook.
Overheidswaarnemers die visactiviteit op schepen moeten waarnemen…
…werden vermoord op zee. Overboord gegooid, zoals Keith Davis.
Een 41-jarige Amerikaanse waarnemer…
…die recent vermist raakte voor de kust van Peru…
…en nooit meer is gezien.
In Papoea-Nieuw-Guinea verdwenen er 18 waarnemers in slechts vijf jaar.
En in de Filipijnen kreeg waarnemer Gerlie Alpajora in 2015 doodsbedreigingen…
…van de familie van een visser die was gearresteerd voor illegaal vissen.
Kort daarna kwamen gewapende mannen haar huis in…
…en werd ze in koelen bloede door haar hoofd geschoten…
…voor de ogen van haar twee zoontjes.
Misdaad in de visserij…
…moet bekeken worden in de context van internationale georganiseerde misdaad.
De syndicaten die achter illegale visserij zitten…
…zijn de criminele groepen die ook achter drugssmokkel zitten…
…en mensenhandel en andere misdaden.
Als je hun zaken in de weg staat, riskeer je je leven.
En vergis je niet in hoever overheden gaan om te voorkomen dat je blootlegt…
…welke economische activiteiten op zee zij subsidiëren.
Een subsidie is belastinggeld dat naar een industrie gaat…
…om de prijs van een product kunstmatig laag te houden.
Steeds meer landen geven meer geld uit dan de waarde van de vis die binnenkomt.
Dus als je geen vis eet houd je de visserij nog steeds in stand…
…want je betaalt ervoor met je belasting.
Als je erover nadenkt is het schokkend dat we de visserij subsidiëren…
…met ongeveer 35 miljard dollar.
Dat is evenveel geld als wat er volgens de Verenigde Naties…
…nodig is om wereldhonger te bestrijden.
Subsidies werden ooit ingesteld om voedselzekerheid te garanderen.
Maar ironisch genoeg zijn ze nu de oorzaak van voedselonzekerheid…
…in veel ontwikkelingslanden.
De visserij van de Europese Unie in West-Afrika…
…wordt gedreven door Europese subsidies.
Dat betekent dat lokale handel niet op kan tegen de economische macht…
…van de Europese Unie.
Het is gewoon een voortzetting…
…van de geschiedenis van het plunderen van Afrika.
Deze intensieve visoperaties roeide niet alleen de vis uit.
Ze hielpen ook economieën om zeep.
In de Verenigde Staten is één op de drie geïmporteerde wilde vissen…
…illegaal gevangen, en dus illegaal verkocht.
Gestolen, vaak van landen in nood waar nu om vis wordt gevochten.
Een van de oorzaken van de wereldwijd beruchte piraterij in Somalië…
…was de illegale visserij.
Ze werkten ooit als vissers om hun gezinnen te voeden.
Maar toen de burgeroorlog uitbrak…
…vielen buitenlandse vissersboten, de echte piraten van tegenwoordig…
…hun wateren binnen en vingen alle vis.
Ze haalden het voedsel uit de mond van de Somalische vissers…
…die daardoor op ander werk over moesten gaan.
De plundering van de Afrikaanse kust vond in het hele continent plaats.
Sea Shepherd was op een missie om dit te stoppen.
Ze werkten samen met overheden om illegale vissers op te sporen…
…in landen als Liberia.
Ondanks negatieve reisadviezen voor deze regio…
…gingen we mee met Sea Shepherd om deze frontlinie van dichtbij te zien.
Het zijn vooral internationale vloten…
…uit landen waar de voorraad al uitgeput is.
Ze gaan er steeds verder op uit om dat te compenseren.
En ze gebruiken steeds betere technologie om hun vangst te vergroten.
Internationale vloten komen hier om illegaal te vissen.
Wat ze vangen is enorm veel waard, dus het is net een goudkoorts.
Onze kustwateren waren tot voor kort voor iedereen zomaar te benutten…
…tot we besloten er iets aan te doen en het te controleren.
Voor ons als militairen zijn we hierbij in de hoogste staat van paraatheid.
We weten dat er piraterij is.
Dus het is een gevaarlijke operatie.
LIBERIAANSE WATEREN - 173 KM VAN DE KUST ZOEKTOCHT NAAR ILLEGALE VISSERIJ
Bij aankomst werd het duidelijk waarom de oceaan rond West-Afrika…
…het waard was om te beschermen.
Dit was één van de laatste bolwerken van leven in de oceanen.
Het wemelde er van de zeldzame en prachtige dieren.
Talloze soorten trokken…
…de Atlantische Oceaan over om hier te komen.
Een toevluchtsoord om te paren en eten, harmonieuzer dan ik ooit gezien had.
Maar er was nog een soort…
…die met een hele andere reden naar deze wateren trok.
Al snel zagen we hoe Sea Shepherd…
…en de kustwacht vissersboten opspoorden en enterden.
Soorten die ik nooit had gezien stierven in netten voordat ik ze kon waarderen.
Benedendeks ging het verder. Daar werd duidelijk dat deze schepen…
…meer op drijvende slachthuizen leken.
Dit is het ruim van één ringzegenvaartuig.
Dit is het topje van de ijsberg. Dit is zo diep als 't schip.
Misschien wel honderdduizenden vissen.
Er was een militaire operatie voor nodig op dit schip op te komen…
…en niemand weet of ze duurzaam vissen. Ze kunnen dit verkopen als duurzaam.
Dus ik weet niet hoe je wetten voor duurzame visserij kunt handhaven…
…met al die boten zo ver op zee.
Ik weet niet hoe dat kan.
LIBERIAANSE WATEREN 3:30
's Nachts, in het donker, gedijt de illegale visserij.
Schepen varen ongezien de wateren van andere landen in en stelen de vis.
Maar dat was ook het moment waarop Sea Shepherd aan het werk ging.
We gaan het schip enteren. Het moet zo snel mogelijk.
Begrepen.
Sea Shepherd heeft net een boot gespot aan de horizon.
De radar ziet 'm. Kunnen illegale vissers zijn.
Daar komen we zo achter.
Het schip was een Chinese trawler.
In het ruim lagen grote hoeveelheden illegaal gevangen vis.
Het schip werd aangehouden en kreeg een boete.
Het was maar één zege…
…maar het was een signaal naar andere schepen…
…dat hun illegale acties nu echte gevolgen hadden.
Na zonsopgang, terwijl het schip klaargemaakt werd…
…om meegenomen te worden, zag ik mannen naar het schip roeien.
Ik herinnerde me de waarschuwing voor piraterij.
Maar deze mannen leken geen piraten.
Waarom waagden ze hun leven in open water in 'n kleine kano?
Ineens zag ik dit.
Ze hadden honger.
De mensen langs de kust wonen daar al sinds mensenheugenis.
Dat is hun manier van leven.
Maar als we industriële visserij toestaan om in hun gebied te komen…
…hebben ze geen kans meer op een goede vangst.
Als hij niets kan vangen omdat…
…'n commercieel schip alles gevangen heeft dan moet hij verder de zee op.
Ze hebben geen reddingsvesten. Het is gevaarlijk.
Als je uit je boot of kano valt, is 't afgelopen.
Vissers op zee hebben een van de gevaarlijkste banen op aarde.
Ter vergelijking…
…bij de oorlog in Irak kwamen in 15 jaar 4.500 Amerikaanse soldaten om.
Maar in diezelfde tijd stierven er 360.000 vissers bij hun werk…
…volgens de schatting dat er elk jaar 24.000 vissers omkomen.
En West-Afrikaanse kanovissers hebben één van de hoogste sterftecijfers…
…van alle visserijen op aarde.
Enorme veel mensen zijn afhankelijk van de vis die nu bijna verdwenen is.
Dat leidt tot veel honger, niet alleen aan de kust…
…maar tot 1.600 kilometer landinwaarts.
Dus wat doen mensen in plaats van vissen? Ze gaan jagen op het land.
Dat heeft niet alleen rampzalige gevolgen voor landdieren…
…maar het heeft ook een grote impact op mensenlevens.
Wat het is de handel in bushmeat…
…die verantwoordelijk is voor de ebola-epidemieën.
Het staat zelfs in de wetenschappelijke literatuur.
De diefstal van de visstand verergert…
…of veroorzaakt ebola-uitbraken in West-Afrika.
Toen onze reis in Liberia eindigde…
…vroeg ik me af of er een andere vismethode was…
…die een oplossing kon zijn voor zowel de ecologische…
…als de menselijke gevolgen van deze industrie.
En ik zag een sprankje hoop in de vorm van visteelt.
Een industrie met 'n reputatie als ecologische manier…
…om de wereld te voeden zonder de problemen van wilde visvangst.
Zonder bijvangst, illegale visserij, schade aan de zeebodem…
…het doden van bedreigde soorten of gevaarlijke omstandigheden…
…was dit precies wat ik zocht.
Veel mensen trekken de conclusie dat duurzame vis van visteelt komt…
…en niet van de visserij op zee, maar dat klopt niet.
Er zijn zoveel problemen met de visteelt.
Vervuiling, ziekte, en de vraag, 'Wat krijgen die vissen te eten?'
Wat kregen te eten?
Volgens de industrie is er voor één kilo gekweekte zalm…
…maar 1,2 kilo voer nodig.
Maar toen ik verder keek ontdekte ik dat het voer bewerkt is…
…en wordt gemaakt van gedroogd vismeel en visolie.
Om dat te produceren is enorm veel vis nodig.
Dus in werkelijkheid zit er veel meer vis…
…in het voer van de teler dan dat er ooit uitkomt.
Dus de visteelt was gewoon vermomde wilde visvangst.
En wat dit nog schokkender maakte was de schaal waarop vis al wordt geteeld.
Tegenwoordig komt zo'n 50% van de vis op aarde…
…van kwekerijen als deze.
Enorme kooien in de oceaan met daarin tienduizenden vissen.
We besloten Liberia te verlaten en naar Schotland te gaan…
…één van de grootste producenten van zalm.
De grote bedrijven wilden ons niet te woord staan…
…dus we spraken af met klokkenluiders uit de industrie.
Zalmkwekers hebben veel macht in Schotland.
En we hebben het over miljardenbedrijven…
…met de middelen om het verhaal te domineren…
…en te zorgen dat alleen de informatie waar zij blij mee zijn naar buiten komt.
Dus om de problemen vast te leggen ging ik naar één van de kwekerijen.
Daar filmde ik de ergste plagen van zeeluizen die ooit zijn gefilmd.
Corin kon beelden schieten van zalmen die levend werden opgegeten…
…door een plaag van zeeluizen.
Iets wat veel voorkomt bij visteelt over de hele wereld.
Het was triest dat deze prachtige soort…
…die zich had ontwikkeld om hele oceanen te doorkruisen…
…en rivieren op te zwemmen naar dezelfde broedplaats…
…waar ze geboren waren, rond moesten zwemmen door hun eigen afval.
Er wordt geschat dat elke zalmkwekerij in Schotland net zoveel afval produceert…
…als een dorp van 10 tot 20.000 mensen.
Samen genomen produceert de Schotse zalmindustrie naar schatting…
…elk jaar net zoveel afval als de hele populatie van Schotland.
Nu wilde ik activist Don Staniford ontmoeten…
…die al jaren undercover ging om de realiteit van visteelt te onthullen.
Wij gingen met hem mee undercover.
We zijn bij Marine Harvest Salmon Farm, en het is walgelijk.
Dit is de stank van Schotse zalm.
Hier sterven de zalmen van de kwekerijen.
Zo'n 50% van de zalm sterft voor hij je bord kan bereiken.
En dit is de berg des doods.
Dit is een symptoom van zalmteelt op fabrieksschaal.
Deze vissen sterven door bloedarmoede, luizenplagen…
…infectieziektes, chlamydia, hartziekte. Dit is dierenmishandeling.
Dit is geen wondermiddel tegen het voedselprobleem.
Zalmteelt is een verspilling van middelen. Biologische onzin.
De stank was afschuwelijk.
Dit waren niet de oranje en roze zalmen die ik in de reclames zag.
Gekweekte zalm zou grijs zijn zonder de kleurstoffen in het voer.
Het gaat zo ver dat zalmkwekers kunnen kiezen van een kleurenkaart.
Net als wanneer je verf koopt.
Je kunt kiezen hoe roze de zalm die je produceert wordt.
Ik kan er niet over oordelen…
…maar het lijkt erop dat mensen vis eten die roze geverfd is.
Dit was het echte monster in de Schotse lochs.
Maar de impact van het kweken van zeeleven stopt niet bij vis.
Een van 's werelds belangrijkste biotopen is mangrovebos.
Mangrovebossen zijn essentiële stormbarrières.
Ze beschermen gemeenschappen tegen stormvloeden of zelfs tsunami's.
Toch is 38% van het mangrovebos op aarde vernietigd door garnalenkwekerijen.
Maar het garnalenvoer heeft de grootste humanitaire impact…
…want dat is afhankelijk van slavernij.
We horen veel over bloeddiamanten.
Dit zijn bloedgarnalen.
Deze luchtopnames laten een visser in Zuidoost-Azië zien…
…die een boodschap schrijft aan de drone uit het zicht van de kapitein.
KOM ALSJEBLIEFT
Slavernij op zee is een enorm probleem.
Het is moeilijk om precieze aantallen te geven…
…juist omdat het onder de radar gebeurt.
De mensen die dit misbruik aansturen willen natuurlijk niet ontdekt worden.
In dat opzicht wijs ik naar Thailand.
Er zijn nu zo'n 51.000 boten die vissen in Thaise wateren onder de Thaise vlag.
Ze moesten steeds goedkopere manieren van vissen vinden…
…om minder vis te vangen.
Daar begint de inherente kwetsbaarheid.
De meeste van deze boten zouden verlies draaien…
…zonder deze gratis arbeiders.
Toen ik mijn reis begon wist ik niet dat ik hier uit zou komen.
Ik kan niet geloven dat de visserij zo corrupt is.
Online vond ik tegenstrijdige informatie.
Dus ik wilde het de industrie zelf vragen…
…op een visserijbeurs die alleen toegankelijk was voor insiders.
We maakten visitekaartjes voor een nep bedrijf om binnen te komen…
…wat nog werkte ook.
We filmden stiekem mijn ontmoeting met een vertegenwoordiger van Thaise vis.
Ik deed wat onderzoek…
Onderzoek?
Ja. En ik ontdekte dat veel Thaise garnalen…
…met slavenarbeid gekweekt worden. Ontvoeringen…
Klopt dat niet? -Nee.
Dus ze liegen? -Ja.
Dus er is geen slavernij? -Nee.
Waarom zeggen ze dat dan? -Geen idee.
Ja, het is… -Het zijn zaken, hè?
Ja, zeker. Het zijn zaken.
Ik was het zat dat alle bedrijven en ngo's de waarheid verborgen met bluewashing.
Maar ik wist niet wat ik moest denken.
De enige manier om zeker te weten of visslavernij nog steeds bestond…
…was door zelf met deze visslaven te spreken.
Moet ik me druk maken om mijn veiligheid bij het maken van deze film?
Er zijn serieuze veiligheidszorgen. Negeer ze op eigen risico.
Je ziet dat er mensen worden vermoord.
Dus sommige betrokkenen zijn moordenaars.
Je kunt vermoord worden…
…als je op het verkeerde moment op de verkeerde plek bent.
Je kunt slachtoffer worden van oneerlijke rechtsbehandeling.
Slachtoffer van corruptie.
Dus je moet extreem voorzichtig zijn en de veiligheidsmaatregelen die je neemt…
…kunnen het verschil betekenen tussen leven en dood.
We kwamen aan in Bangkok…
…met het adres van een opvang voor ontsnapte slaven.
We wisten dat we, door deze interviews te filmen…
…en de criminele activiteiten hier te onthullen…
…onszelf en anderen in gevaar brachten.
THAISE VERTALER
Film mijn gezicht niet. Ze kunnen me doden omdat ik jullie help.
We konden alleen maar hopen dat we de antwoorden kregen die we zochten.
GEHEIME LOCATIE ZUIDEN VAN THAILAND
Kun je beginnen met vertellen hoe lang je op de schepen hebt gezeten?
Tien jaar, twee maanden en twee dagen.
Ik zal heel eerlijk zijn, ik was bang.
Niemand kon van het schip af, we werden altijd bewaakt.
Ik was zes jaar op zee.
Ik was zo depressief dat ik drie keer heb geprobeerd zelfmoord te plegen.
Toen ik de kapitein aan land ontmoette, dronken we samen.
Maar eenmaal op het schip en op zee…
…sloeg de kapitein helemaal om.
Hij veranderde, deed alsof we elkaar niet kenden.
Hij pestte en misbruikte me alsof hij me niet kende.
Hij gooide kokend water over ons heen als we ziek en moe waren.
Hij sloeg ons met een ijzeren stang als hij niet blij was.
Hij bedreigde ons met een pistool.
Op het schip waar ik op zat…
…bewaarden ze soms dode mensen in de vriezer na ze vermoord te hebben.
Op mijn schip vielen jongens in zee en verdronken ze.
Ik zag hun dode lichamen dagen later in het water drijven.
Ik had medelijden met hun ouders.
Ze zouden nooit horen dat hun zoon dood was.
Als schepen midden op zee zijn en er doen zich problemen voor…
…dan kunnen ze je overboord gooien.
Ze kunnen tegen de autoriteiten gewoon zeggen…
…dat je ziek was en in zee gevallen bent.
Mensen zien niet hoe wij vis vangen.
Ze geven alleen om de consumptie.
Veel van de vis die wij vandaag eten wordt gevangen door slaven.
Met dwangarbeid.
Ik zou graag zien dat iedereen stopt met het steunen daarvan…
…als dat mogelijk is.
Kun je ons meenemen naar de slavenschepen, of is het te gevaarlijk om te filmen?
Het is gevaarlijk om de schepen te filmen en deze documentaire te maken.
Als je bang bent om te sterven, ga dan naar huis.
Op dat moment hoorden we buiten beeld dat we het interview moesten stoppen.
De politie was onderweg.
Iemand had gemeld dat we filmden zonder vergunning.
We moesten daar direct weg.
Het was triest om te vertrekken…
…wetend dat jongemannen zoals ik vastzaten op boten en nooit naar huis konden.
Maar na onze veiligheid te riskeren voelde ik me machteloos.
Vooral omdat de autoriteiten hielpen om het te verdoezelen.
ENGELAND VERENIGD KONINKRIJK
Thuis raakte ik wekenlang geen camera aan.
De ernst van alles viel me zwaar, en ik was overweldigd.
Maar maanden eerder hadden we een reis geboekt naar de Faeröer…
…een archipel in de Atlantische Oceaan waar 'n oude vorm van walvisjacht bestond.
Destijds dacht ik nog dat de walvisjacht de grootste bedreiging was.
Maar na ingrijpendere zaken en mensenrechtenschending gezien te hebben…
…leek het een stap achteruit.
Maar deze vorm van walvisjacht, de zogenaamde Grind…
…had was in de media gekomen als duurzame vorm van walvisjacht.
Men zegt dat deze soort niet bedreigd is en dat de jacht…
…geen schade aan het milieu brengt.
Walvissen waren de reden waarom ik deze reis begon…
…en ik was sceptisch over hoe duurzaam het kon zijn.
Dus we besloten één laatste reis naar de Faeröer te maken…
…in de hoop deze jacht te zien en een walvisjager te spreken.
Sommige jaren vindt er maar een paar keer per jaar een jacht plaats.
Andere jaren helemaal niet.
We wachtten tien dagen op nieuws over een jacht…
…totdat we eindelijk gebeld werden.
Is er een Grind? Hoe ver?
Oké.
Hvannasund? Kun je dat spellen?
H-V… ja.
S-U-N-D.
Ja, ik weet waar het is. Tot straks.
HVANNASUND FAERÖER-EILANDEN
ZWANGERE WALVIS
In de chaos van alles wat er gebeurde begreep ik eindelijk wat duurzaamheid was.
Het betekende dat iets voor altijd door kon blijven gaan…
…ongeacht hoeveel leed het veroorzaakte.
In werkelijkheid was de Grind zo duurzaam als het maar kan.
Maar ik vroeg me af of duurzaamheid…
…het juiste doel was voor het omgaan met de oceaan.
Ik denk niet dat ik een slecht persoon ben.
Als iemand zegt, 'Je bent slecht omdat je walvissen doodt.'
Ik dood liever één walvis dan 2.000 kippen.
Dat is ongeveer dezelfde hoeveelheid vlees.
Dus als de wereld 2.000 levens wil nemen en wij nemen er één, graag gedaan.
Op dat moment denk ik dat ik een beter mens ben dan veel anderen.
Mensen die denken: we hebben gisteren zalm gegeten.
Ja?
Vier mensen, dus dat zijn twee of drie dode zalmen.
Voel je je echt goed als je twee zalmen hebt gedood…
…voor het eten?
Ik kan het volgen als mensen zeggen, 'Als je wil eten, dood dan niks.'
Als je alleen groente en fruit en dat soort dingen eet.
Dat volg ik nog.
Maar ik volg het niet als mensen zeggen…
…'Je mag geen grienden doden,' terwijl zij andere dieren doden of opeten.
Voor mij zijn een vis, een kip en een walvis evenveel waard.
Ze hebben één leven.
En sommigen zeggen dat het niet nodig is om ze te eten, maar…
…dat is wat wij doen.
Ik was het niet overal met hem over eens, maar hij had een punt.
Ik keek alleen naar vis en ander zeeleven qua duurzaamheid en ecologische impact.
Maar ik dacht niet aan de levens van de dieren…
…en of ze gevoel hadden.
Ik vind het opmerkelijk dat die vraag gesteld wordt.
'Voelen vissen pijn?'
Als wetenschapper is dat logisch.
Vissen hebben een zenuwstelsel.
Ze hebben de basiselementen die alle gewervelde dieren hebben.
Ze hebben het vermogen om te voelen op een niveau…
…waarvan wij dat niet kunnen.
Wij voelen pijn, we voelen aanraking.
Maar vissen hebben een laterale lijn op hun zij…
…die de kleinste beweging in het water waar kan nemen.
Daarom zie je duizend vissen bewegen als één.
Mensen die zeggen dat het niet uitmaakt wat je doet, want ze voelen niks…
…of dat hun bewustzijn pijn niet kan waarnemen…
…of dat ze geen gevaar voelen aankomen, die hebben vissen nooit echt bekeken.
Ik denk dat het een rechtvaardiging is om lafhartige dingen te doen…
…met onschuldige wezens.
Dat is de enige verklaring die ik kan bedenken om vissen…
…zo barbaars te behandelen.
Dus je eet geen vis?
Ik eet nu geen vis meer. Geen enkel dier.
Een wetenschappelijk panel van de EU
…concludeerde dat vissen wel pijn en angst voelen.
Net als dolfijnen en walvissen…
…kunnen vissen complexe sociale levens hebben…
…en samenwerken met andere soorten om voedsel te vinden.
Onderzoek wees uit dat vissen beschikken over intelligentie en bewustzijn.
Vissen en zelfs schaaldieren lijken meer op ons dan ooit gedacht.
Vissen hebben waarschijnlijk al onze zintuigen uitgevonden.
Ze bestaan al heel lang.
Dus ze hebben een uitstekend zicht, gehoor, tastzin, reukzin en smaak.
Ze hebben de juiste pijnreceptoren voor fysieke, chemische en hittepijn.
Dezelfde drie soorten als wij.
En er is ook bewijs dat vissen nieuwsgierigheid tonen…
…of misschien bezorgdheid of angst, als ze andere vissen…
…uit hun aquarium gehaald en in stukken gehakt zien worden.
Het kunnen familieleden zijn of gewoon individuen die ze mogen.
Er is steeds meer bekend over hoe dieren democratisch besluiten nemen.
Haringen hebben een vreemde manier van communiceren.
Ze communiceren met scheten.
Dus als 60% van de school een scheet laat…
…betekent het dat ze daar weg moeten. Niet gek.
Maar ze gebruiken dat als middel om te communiceren.
Ik kan niet serieus blijven.
Dat was hilarisch…
…maar ik had geleerd dat vis hoort bij een gezond voeding.
Ik had nog meer vragen.
Wat mis ik als ik geen vis meer eet?
Wat je mist als je stop met het eten van vis…
…dat zijn alle giftige zware metalen.
Kwik, toch?
Je vermindert je inname van dioxinen en pcb's…
…en andere organische vervuilers.
De voedselketen in het water…
…is de meest geconcentreerde bron van industriële vervuiling.
Het idee van schone vis?
Er is alleen vuile vis en vuilere vis.
Als je kijkt naar de belangrijkste bron van dioxine, zware metalen, pcb…
…hexachloorbenzeen, kunststoffen, brandvertragende chemicaliën…
Noem een industriële afvalstof en het zit vooral in vis.
Nogmaals, omdat de afvalstoffen daar uiteindelijk eindigen.
Kwik is een giftige stof voor het lichaam.
Stel dat kwik van de industrie de lucht of 't water vervuild.
Kleine bacteriën en plankton nemen die kwik op.
Andere kleine dieren eten hen op.
Grotere vissen eten de kleine vissen op, enzovoorts.
Dit heet bioaccumulatie.
Dus er zit meer in vis dan alleen omega 3-verzuren.
Die vervuilingsstoffen wegen vaak op tegen de voordelen van de voedingsstoffen.
Veel mensen denken dat vis de best bron van omega 3-vetzuren is.
Maar mensen weten niet dat vissen geen omega 3-vetzuren maken.
Het zijn de algen die de omega 3-vetzuren maken…
…en de vissen eten de algen op.
En de DHA uit de algen belandt dan in het vlees van de vis.
Daarvoor doden wij de vis en persen we de visolie uit het vlees voor de omega 3.
Maar het was al die tijd al algenolie.
Dus waarom eten we dan niet de algen als we die voordelen willen?
Waarom de tussenpersoon erbij halen als je de bron op kunt eten?
New Wave Foods begon om visconsumptie te ontregelen…
…niet de oceaan, door zeevruchten te maken van waterplanten.
Je mist de smaak niet, die is er. Het is heerlijk.
Je mist wel de cholesterol, de pcb's, de kwik, de zware antibiotica.
Je krijgt wat je wil van zeevruchten, zonder de nadelen.
Plantaardige oplossingen zijn één van de beste opties voor de toekomst.
Traditionele veeteelt met koeien en kippen heeft een grote impact op de oceaan.
Het afvalwater daarvan creëert dode zones. Visserij en visteelt ook.
Als we alternatieven vinden die net zo lekker en gezond zijn…
…maar beter voor het milieu, waarom zouden we dat niet doen?
Mijn reis had me ver gebracht.
En ondanks dat ik enorme verwoesting had gezien…
…had ik meer bewondering voor de oceaan dan ooit.
Wat ik had geleerd had me gesterkt…
…en ik wilde het graag in praktijk brengen.
Ik verzamel nog steeds afval op stranden…
…en werk aan een project om onderzoek te blijven doen…
…en te rapporteren over milieukwesties.
Met zoveel plantaardige alternatieven voor elke zeevrucht die ik kon bedenken…
PLANTAARDIGE 'FISH' & CHIPS
…besefte ik dat het beste wat ik elke dag kon doen om de oceaan…
…en het zeeleven te beschermen was dat ik ze gewoon niet opeet.
Als we meer beschermen en minder vissen…
…en die balans en gezonde ecosystemen herstellen…
…is er een grote kans dat ze door deze zware tijd komen.
Er is echte hoop, want maritieme ecosystemen…
…veren enorm snel terug, als ze de kans krijgen.
Je zou riffen terug zien komen.
Je zou geweldige scholen vissen terug zien komen.
Je zou walvissen terug zien komen naar onze kust.
Dit ligt binnen handbereik.
We kunnen dit.
De vooruitzichten voor herstel van de zee, het herwilderen, zijn enorm spannend…
…maar het kan alleen gebeuren als grote delen van de zee…
…gesloten worden voor commerciële visserij.
Zolang overheden niet bereid zijn actie te ondernemen…
…en zolang de industrie in feite ongereguleerd is…
…is het enige ethische wat we kunnen doen stoppen met het eten van vis.
Het is niet te laat als we nu onze kans grijpen…
…op een thuis in dit universum.
We moeten respecteren wat we hebben, beschermen wat er is…
…en niets laten ontsnappen.
De meeste positieve en negatieve dingen…
…die de menselijke beschaving veranderen beginnen met iemand.
Eén iemand.
Niemand kan alles doen.
Maar iedereen kan iets doen.
En soms maken grote ideeën een groot verschil.
Dat is wat we kunnen doen.
Dat is wat jij nu kunt doen.
Kijk in de spiegel, denk erover na.
Ga ervoor.
Ondertiteld door: Sander van Arnhem