Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
NETFLIX ORİJİNAL BELGESELİ
Gemiler okyanusun ortasındayken…
…bir sorun çıkarsa…
…o kişiyi güverteden denize atabilirler.
Bu belgeseli çekmeniz çok tehlikeli.
Bir sürü risk var.
Can korkunuz varsa evinize dönün.
Benim adım Ali.
Bu benim.
Kendimi bildim bileli yunuslar ve balinalar beni büyülemiştir.
Ama okyanus sevdam Jacques Cousteau, David Attenborough,
Sylvia Earle gibi kişilerin belgesellerini izleyerek başladı.
Onların filmleri sayesinde
önümde güzellik, renk ve hayatla dolu, yeni bir dünya açıldı.
Sağlıklı denizleri bir gün onlar gibi keşfetmenin hayalini kurardım.
Dalgaların altında yaşayan olağanüstü canlıları filme alacaktım.
Üniversiteden sonra birkaç belgeselde çalıştım.
22 yaşındayken artık
okyanusların muhteşemliğini anlatan filmimi çekmeye hazırdım.
Dünyadaki canlıların %80'i okyanuslarda yaşıyor.
Denizlerimizin büyük bölümü hâlâ keşfedilmediğinden
okyanuslar benim için yok edilemez bir ilham kaynağıydı.
Ama projeye başladıktan kısa süre sonra
okyanuslara duygusal bakışım tamamen değişti.
Bu hafta karaya vuran balinanın midesinden 30'dan fazla plastik poşet çıktı.
İki hafta içinde Avrupa'da karaya vuran bu türe ait 29. balina.
Bu son 100 yılın en büyük karaya vurma olayı.
Birleşik Krallık'ta son günlerde dört tanesi daha karaya vurup öldü.
İngiltere'nin benim yaşadığım güneydoğu kıyısında bile
balinalar karaya vurunca olayın bilmediğim bir yanıyla yüzleştim.
Denizler üstündeki etkimiz akılalmaz boyutlara ulaşmıştı.
Bu hayvanların midelerinde plastikle karaya vurması çok acıydı
çünkü hem inanılmaz zekiydiler hem de tüm okyanusu hayatta tutuyorlardı.
Yunus ve balinalar yüzeye çıkıp nefes aldığında
okyanustaki fitoplankton adlı minik bitkileri besler.
Fitoplanktonlar her yıl Amazon yağmur ormanlarından dört kat fazla
karbondioksit emer ve soluduğumuz oksijenin %85'ini üretir.
Karbonla ve iklim değişimiyle uğraşılan bir dünyada
bu hayvanları korumak, bütün gezegeni korumak demekti.
Bana göre, yunuslar ve balinalar ölürse okyanus ölürdü.
Okyanus ölürse de biz ölürdük.
Çok sayıda balina karaya vurduğu için gelecek karanlıktı.
Plastik, denizlerin her köşesini işgal ediyordu.
Okyanusun ortasında
Büyük Pasifik Çöp Alanı gibi devasa çöp alanları oluşuyordu.
1,6 MİLYON KM2
Hatta günümüzde her dakika denize bir çöp kamyonu dolusu plastik atılıyor.
Bu, denizlerde yüzen 150 milyon tondan fazla çöpe ekleniyor.
Ayrıca plastik, mikroplastik denen küçük parçalara ayrışıyor.
Artık mikroplastiklerin sayısı
Samanyolu galaksisindeki yıldızların en az 500 katı.
Ve bunlar okyanustaki tüm canlıların vücuduna giriyor.
Artık okyanuslarımız zehirli bir plastik çorbasına döndü.
En kötüsü de sorunun büyük bir kaynağı olmamdı.
Dilekçeler imzalasam, okyanusla ilgili bültenlere kaydolsam da
sevdiğim şeyi korumak için bir şey yapmıyordum.
O noktada kendine saygısı olan bütün Jacques Cousteau özentilerinin
yapacağı şeyi yapıp plastik polisi oldum.
Bütün okyanus hayır kurumlarına bağış yaptım.
Kumsal temizliklerine katıldım, her yere çatal bıçağım ve mataramla gittim.
Görevim basitti:
Dünyanın plastik diş fırçası, pipet, çatal bıçak, şişe, poşet
ve tek kullanımlık plastik kullanmasına engel olacaktım.
Mesajımı duyurana kadar pes etmeyecektim.
-Seaside Balıkçılık, buyurun. -Merhaba, adım Ali.
Plastik pipetleri bırakır mısınız? Balina ve yavru deniz kaplumbağaları ölüyor.
Alo?
Bu, plastik sorunuyla boğuşmama engel olmadı.
İlk kumsaldayım. Sadece bir saatte üç poşet dolusu plastik çöp topladım.
Köpük yemek kapları, çatal kaşık, pipet, her şey var.
Nemo'yu bile buldum. Sonraki kumsala gidiyorum.
Hangi kumsala gidersem gideyim, ne kadar çöp toplarsam toplayayım,
plastikler ve hayvanlar karaya vurmaya devam ediyordu.
Aylarca bunu yapıp da deniz canlılarını kurtarmak için
en iyi yol bu mu diye düşünmeye başladığımda şuna rastladım.
Japonya ticari balina avcılığına devam edecek
ve Uluslararası Balina Avcılığı Komisyonu'ndan çıkıyor.
Av filoları geçen salı Güney Kutbu'na doğru yola çıktı.
Tokyo dünya çapındaki yasağa rağmen balina öldüreceğini bildirdi.
Bugün bu habere uyandım.
Japonya, Güney Kutbu'nda balina avını sürdürmek istiyor.
Yunus ve balinalar plastik yüzünden kazara ölüyor da
artık geçmişte kalan bir endüstriye hedef olacaklarını hiç düşünmemiştim.
Balina avının 1986'da dünya çapında yasaklandığını öğrendim.
Ama başta Japonya olmak üzere birkaç ülke yıllardır ava gizlice devam ediyor.
Güney Kutbu'ndaki balina avını çekmek veya bir şey yapmak lojistik açıdan zordu.
Ama Japonya'nın güneyinde
bu endüstrinin kıyıdan izlenebileceği bir yer olduğunu öğrendim.
Taiji diye bir yerde her yıl
700'den fazla yunus ve küçük balina bir koya sürülüp katlediliyor.
Japonya'nın balina avının plastiğe kıyasla
ne kadar büyük bir tehdit olduğunu merak ettim.
Bu sorunla yıllardır uğraşan sayılı aktivistlerden Ric O'Barry'yle
bir görüşme ayarladım.
Japonya insanların bunu öğrenmemesi için elinden gelen her şeyi yapıyor.
Ne yaptığınızı bilmeden oraya giderseniz tutuklanıp uzun süre hapis yatabilirsiniz.
Çünkü yunuslara açtıkları savaşa karşı çıkanları
ortadan kaldırmaya çalışıyorlar.
Taiji'ye geldiğiniz anda polis peşinize düşüyor.
Otelinize geliyor, her yerde takip ediyorlar.
Yakuza, sağcılar, devlet, balıkçılar, herkes size karşı oluyor.
Odada, telefonda dinleme cihazı oluyor. Odanızdaki televizyon fotoğraf çekiyor.
Taiji'ye gidince ne mi olur?
Bilin ki oradaki herkesin gözü üstünüzde olur
ve "Onu nasıl ortadan kaldırırım?" diye kafa yorarlar.
Ama madem gitmek böyle tehlikeli, madem her yerde plastik olması gibi
okyanusu etkileyen başka sorunlar var, neden Taiji'ye gidelim?
Taiji'ye kamerayla gitmek çok önemli.
Bunu çözemezsek okyanusu nasıl kurtaracağız?
Daha futbol sahası kadar yerdeki sorunu çözemezsek nasıl olacak?
Aklımda hâlâ sorular vardı ama yunus avı başlıyordu.
Taiji'de olanları öğrenerek
okyanusu nasıl kurtarabileceğimizi daha iyi anlayacağımı biliyordum.
Ya bütün gün kumsalda çöp toplayacaktım
ya da riske girip denizler için daha büyük bir tehdit var mı, görecektim.
Bütün projelerimi bıraktım, kameralarımı topladım,
partnerim Lucy'yi benimle gelmeye ikna ettim
ve okyanuslarımıza ne olduğunu ortaya çıkarmak için Japonya'ya gittik.
JAPONYA'NIN GÜNEYİ
GİZLİ POLİS ARABASI VE TAIJI POLİSİ
Nereye gidiyorsunuz?
Yeni geldik, burayı gezeceğiz.
-Tatil mi? -Tatil, evet.
-Dikkatli sürün. -Teşekkürler.
Bu ne be?
O andan itibaren polis, gizli servis, sivil polis ve sahil güvenlik
peşimizden her yere gelmeye başladı.
TAIJI'DEKİ OTEL ODASI
Polis mi o?
Evet, dışarıdalar. Arkadan çıkalım.
KOYA BAKAN TEPE 05.30
Taiji'ye geldik ve sabah ilk iş limana gitmeye karar verdik.
Tekneler hemen denize açıldı. Yaklaşık 13 tane vardı.
Birkaç saat yoklardı, sonra sıra hâlinde geri döndüler.
Bacalarından kara dumanlar çıkıyordu.
Suyun içinde borulara vurarak büyük bir yunus sürüsünü korkuttular
ve karaya yaklaştırdılar, yukarıdan baktığım koya doğru sürdüler.
Ne olduğunu görmek imkansız, su çok hareketli.
İnsanlar yunuslarla güreşiyor.
Her ne oluyorsa çekmemizi istemiyorlar. Polis bizi arıyor.
Çok zor şartlarda çekim yapıyoruz.
Taiji'deki yunus avları su canlısı parkları tarafından
destekleniyor, korumaya alınıyor ve finanse ediliyor.
Canlı yunuslar çok pahalı.
Bu yüzden yavru yunusları ve balinaları yakalayıp
su canlısı parklarına satmak çok para ediyor.
Beton tanklara hapsedilmek
onlar için hayatı yaşanır kılan her şeyi ellerinden alıyor.
Yapmaları gereken hiçbir şeyi yapamıyorlar.
Yapmak istemedikleri her şeyi yapmaya zorlanıyorlar.
Hayatım boyunca su canlısı parklarını sevmiştim
ama hayvanların oraya nasıl getirildiğini sorgulamamıştım.
Bu parkların balina avcılığıyla bağlantısını öğrenince
bir daha gitmemeye ant içtim.
Taiji'de her gün sil baştan yaşanıyordu.
Tekneler tekrar tekrar gidip yunusları getiriyor,
sürü nihayetinde yakalanıp topluca katlediliyordu.
Taiji'de bir haftadan uzun süre geçirmiştik
ama yunusları niye öldürdüklerini hâlâ çözememiştik.
Sonuçta ölü yunuslar numara yapamazdı.
-Lucy, öğrendiğin şeyi göstersene. -İnternetteki verilere göre hesap yaptım.
2000 ve 2015 arasında yakalanan her yunusa karşılık
en az 12 tanesi öldürülmüş. Hiç mantıklı değil.
Yunusları niye öldürüyorlar, bilmiyorum.
Taiji'de her yıl düzenlenen yunus avını park endüstrisi destekliyorsa
şu soru doğuyor:
Niye esir alınmayacak yunusları öldürüyorlar?
Öldürmeleri için pek sebep yok. Yunus etinin pazarı yok.
Niye denize bırakmıyorlar? Sorunun cevabı, zararlılarla mücadele.
Balıkçılara göre yunuslar çok balık yedikleri için onlara rakip.
Yunusları yok ederlerse daha çok balık tutacaklarını düşünüyorlar.
Yani bu yunusların katledilmesi
Taiji'deki aşırı avlanmaya bir tepki.
Gerçekten aşırı avlanmanın faturası yunuslara kesiliyorsa
su canlısı parklarını boykot etmek bu işi durdurmayacaktı.
Bilgi edinmek için Taiji yakınlarındaki bir balıkçı limanına gittik.
JAPONYA'NIN GÜNEYİ
Ama buranın sıradan bir balıkçı limanı olmadığını hemen öğrendik.
Ali… Ne oldu Ali?
Bunlar ton balığı. Burada ton balığı endüstrisi var.
Dünyanın en büyük ton balığı limanlarından birine denk gelmiştik.
Burada dünyanın en pahalı balığı olan mavikanat orkinos avlanıyordu.
Tek bir balık Tokyo balık pazarında üç milyon dolardan fazla edebiliyordu.
Bu balığı araştırmıştım, okyanusun çitası gibiydi.
Sıcakkanlıydı ve Ferrari'den daha çabuk hızlanıyordu.
Ama yüksek fiyatlar yüzünden bu gidişle soyu tükenecekti.
40-50 yıl önce nüfusu yüksekken günümüzde %3'ünden azı hayatta.
Burada sadece mavikanat değil, başka ton balıkları da var.
Bunlar tüm dünyaya satılıyor. Yılda 42 milyar dolarlık bir endüstri.
Aşırı avlanma yüzünden tehlikede. Tabii yunusları suçlarlar.
"Çok balık yiyorlar." bahanesiyle yunusları öldürmeleri yalandı.
Aslında aşırı avlanmanın suçunu yunuslara yüklüyorlardı.
Böylece milyarlarca dolarlık ton balığı endüstrisi ayakta kalıyordu
ve çevreye karşı sorumluluklardan sıyrılıyorlardı.
Mitsubishi dünyanın en büyük ton balığı şirketlerinden birinin sahibi.
Tehlike altındaki mavikanatların %40'ı onların elinde.
Japonya'da oldukları için merkezlerine giderek onları şaşırttık.
Röportaj yapabilir miyiz?
Şirketiniz niye tehlikedeki bir türü yok ediyor
ve yunusların katledilmesine neden oluyor, merak ediyoruz.
-Şirketimiz röportajı reddetti. -Evet.
-Bütün röportajları reddediyor musunuz? -Evet.
Kameralarımızı kapatıp derhal gitmemiz isteniyor.
Ton balığının balıkçı limanında avlanan tek değerli balık olmadığını fark ettim.
Her tarafta köpek balığı vardı ve yüzgeçleri kesiliyordu.
Kamerayı kapat.
Kapat.
-Kamerayı kapat. -Neden çekim yapamıyorum?
Köpek balığı yüzgeci endüstrisi milyarlarca dolarlık bir endüstri.
Genelde suç dünyasıyla bağlantılı ve mafyavari şekilde yönetiliyor.
Millet kamerayla gelip etrafa bakınsın istemiyorlar
çünkü yaptıkları pis işler açığa çıkabilir.
Köpek balıkları her yerde yüzgeçleri için katlediliyor.
Bunlar statü sembolü sayılan köpek balığı yüzgeci çorbası için
Asya'ya, en çok da Çin'e gönderiliyor. Gıda olarak faydası yok, tadı güzel değil.
Bir kasesi 100 dolardan fazla edebiliyor.
Onca yüzgecin kesildiğini görmek ve kayıt aldığım için limandan kovulmak
merakımı kabarttı.
Taiji'deki yunus avıyla ilgili her şeyi öğrendiğimiz için
köpek balıklarını araştırıp
bu endüstrinin okyanuslara etkisini anlamaya karar verdik.
Okyanusu aşıp Hong Kong'a geldik, yani Köpek Balığı Yüzgeci Şehri'ne.
Sokaklar köpek balığı yüzgeci kaynıyordu.
Her köşede kamyonlardan tonla yüzgeç indiriliyordu.
Yüzgeçleri yakından çekmeye çalıştık ama öncekiyle aynı tepkiyi aldık.
Hayır!
Çekim yapamaz mıyız?
Tabureyle vuracak mısın?
Tamam, gidiyoruz.
-Fotoğraf yasak mı? -Yasak.
Niye kayıt alıyorsun? Niye fotoğraf çekiyorsun?
İzin almadın. Fotoğrafı sil. Önce o fotoğrafı sil.
Köpek Balığı Yüzgeci Şehri'nde çekim yapmak sandığımızdan zordu.
Yüzgeçleri yakından görebilmek için gizli kameralar aldık.
Vay canına.
Çocukken köpek balığından korkardım.
İnsanlar okyanusta köpek balığı olmasından değil,
olmamasından korkmalı.
Köpek balıkları sayesinde okyanuslar ve balık nüfusu sağlıklı olur,
ekosistemler ve mercan resifleri hayatta kalır.
Köpek balıkları olmazsa, yüzgeçleri için soyları tüketilirse
okyanus bataklığa döner.
Sonra kim ölür, biliyor musunuz? Biz ölürüz.
Çoğu kişi benim asla köpek balıklarını savunmayacağımı düşünür.
Köpek balığı saldırısına uğradım. 12 yıllık askerdim.
Sydney Limanı'nda terörle mücadele tatbikatındayken
boğa köpek balığı saldırdı. Ama bilgi korkuyu giderir.
On yıldır köpek balığı çekimleri yaptığım için
onların acı durumundan haberim oldu.
Köpek balıkları da okyanusu hayatta tutmak açısından
yunuslar ve balinalar kadar önemliydi.
Ama tarihte ilk kez bizim yüzümüzden soyları yok olma tehlikesine girmişti.
Mavikanat orkinos gibi köpek balığı nüfusu da azalıyordu.
Son 40-50 yılda sapan, boğa, çekiç başlı köpek balığı gibi türlerin
%80 ila 99'u yok olmuştu.
Onlarla birlikte beklenmedik türler de yok oluyordu.
1950'lerden beri deniz kuşlarını gözlemliyoruz
ve nüfusları yaklaşık %70 azaldı.
Beslenme şekillerine bakıp sebebini anlayabiliriz.
Normalde denize dalıp yüzeye yakın küçük balıkları yiyorlar.
Avcı balıklar küçük balıkları yüzeye sürüp deniz kuşlarına yaklaştırdığında
kuşlar başarılı şekilde besleniyor.
Avcı balıklar aşırı avlanmaya kurban gidip balıkları yüzeye süremediğinde
kuşlar yeterince yiyecek bulamıyor.
Okyanuslarda balıkların azalması yüzünden
balinalar, yunuslar ve deniz kuşlarıyla av için rekabet ediyoruz.
Bu yüzden nüfusları daha da azalıyor.
Köpek balıkları süper avcıdır, yani besin zincirinin en üstündedir.
Benim deyişimle birinci seviyededirler
ve ikinci seviyedeki hasta, zayıf canlıları yerler.
Birinci seviye gittiğinde ikinci seviyenin nüfusu aşırı artar.
İkinci seviye üçüncü seviyeyi yer ve sayıları iyice artar.
Üçüncü seviye tamamen tükenir ve ikinci seviyenin yiyeceği kalmaz.
O zaman ikinci seviyenin soyu tükenir.
Bu olay besin zincirinde en küçük organizmalara kadar ilerler.
Köpek balıklarını kurtarmamız gerekiyor, çok önemliler.
İnsanlar onları sevmeyebilir ama okyanusların yaşaması için gerekliler.
Köpek balıkları dünya çapında yıllık ortalama on kişi öldürüyor.
Karşılaştıracak olursak biz saat başı 11 ila 30 bin köpek balığı öldürüyoruz.
İşin inanılmaz tarafı, bunların neredeyse yarısı
ticari balıkçıların hedeflenmeyen avı olduğu için öldürülüyor.
Sonra atık olarak okyanusa atılıyorlar.
Asıl avı yakalamaya çalışırken yakalanan tüm canlılar hedeflenmeyen av oluyordu.
Her yıl en az 50 milyon köpek balığının
sevdiğimiz deniz ürünleriyle beraber ağlara takıldığını öğrenince inanamadım.
Tahminlere göre avlanan deniz canlılarının %40'ı
hedeflenmeyen av diye geri atılıyor ve çoğu daha suya değmeden ölüyor.
Yani köpek balığı yüzgeci çorbasına engel olmak işin yarısı.
Balık yemek köpek balığı yüzgeci endüstrisi kadar,
hatta belki ondan da kötü.
Çünkü köpek balığı yüzgeci endüstrisi sadece Asya'da
ama balık yiyenler dünyanın her yerinde.
Hedeflenmeyen avlar, balıkçılık endüstrisinin görünmez kurbanı.
Endüstri, hedeflenmeyen avlara kazara tutma diyor ama bu işte kaza yok.
Bunlar balıkçılık ekonomisinde hesaba katılıyor.
Hedeflenmeyen avları takip edebildiğimiz tesislerde
sayılar endişe verici olabiliyor.
Örneğin, İzlanda'daki bir aylık çalışan bir balık tesisi
269 mutur, dört farklı türden yaklaşık 900 fok
ve 5000 deniz kuşu yakalamış.
İzlanda'nın bir noktasındaki ufak bir tesis bu.
Tüm okyanusları hesaba katarsak hedeflenmeyen av sayıları akılalmaz.
Daha da kötüsü, doğaya zarar veren bu tesise yıllarca
sürdürülebilir balıkçılık sertifikası verilmişti.
Hem de deniz ürünü alırken güvendiğim MSC sertifikası tarafından.
Sertifikayı veren kurumla röportaj yapmak istedim
ama cevap vermediler.
Bu sırada hedeflenmeyen avı azaltmak için
100'den fazla balıkçılık yönetmeliği olduğunu öğrendim.
Ama sularda 4,5 milyondan fazla ticari balıkçı teknesi olunca
devletler bu yönetmelikleri uygulamaktan vazgeçmişti.
Ama bu hukuki yaptırım boşluğunu dolduran gayriresmi bir kurum vardı.
Bu gönüllüler deniz canlılarını korumak ve suçluları adalete teslim etmek için
dünyayı dolaşıp tehlikeye atılıyordu.
Deniz koruma grubu Sea Shepherd kimseye zarar vermeden
13 balina gemisini ve kaçak gemiyi batırmış, 5 tanesine de çarpmıştı.
Okyanusu yok eden endüstrilerle yüzleşirken
inanılmaz şeyler keşfetmişlerdi.
Sea Shepherd yakın zamanda Fransa'nın Atlas kıyılarında her yıl
10 bin yunusun hedeflenmeyen av olarak öldürüldüğünü keşfetti.
Bu, Taiji'de öldürülen yunusların on katı ama kimsenin haberi yok.
En az 30 yıldır durum böyle
çünkü Fransa bu sorunu çok başarılı şekilde gizliyor.
İnsanlar yunusları seviyor ve birçoğu balık yediğinde
aslında Fransa'nın yunus nüfusunu öldürdüğünü bilmiyor.
Çoğu insan balinalara ve yunuslara karşı en büyük tehdidin
ticari balıkçılık olduğunu fark etmiyor.
Ticari balıkçılar her yıl
300 binden fazla balina ve yunusu hedeflenmeyen av olarak öldürüyor.
Ya Yunus Dostu Ton Balığı gibi sürdürülebilirlik sertifikaları?
Denizde çok uzun zaman geçirince fark ettik ki
o sertifikalar genelde gerçekte olanları gizliyor.
8 tane ton balığı yakalamak için 45 yunusu katleden balıkçılar yakaladık.
Yunus Dostu Ton Balığı sertifikalı bir şirkete çalışıyorlardı.
Şimdiye dek şoke edecek şeyler öğrenmiştim ama bu inanılmazdı.
Bu sayıları internetten doğrulayamadım
ve Sea Shepherd'ın bu kurum hakkındaki iddiasına güvenemedim.
Emin olabilmek için, bu sertifikayı veren Earth Island Institute'la görüştüm.
Bir ağda kaç yunus öldükten sonra ton balığı Yunus Dostu olmaktan çıkar?
Sıfır. Bir.
Yani bir yunus ölürse balık Yunus Dostu sayılamaz.
Her konservenin Yunus Dostu olduğunu garanti edebilir misiniz?
Hayır, kimse garanti edemez.
Okyanusa açıldıklarında ne yaptıklarını nasıl bileceğiz?
Gemilere gözlemciler gidiyor ama onlara da rüşvet verilebilir.
-Gözlemciler sık sık gemilere gidiyor mu? -Düzenli olarak gitmiyorlar.
Yunusları öldürüp öldürmediklerine şahit olan kimse yok.
Yunus Dostu olduğunu nasıl bileceğiz? Hele de o sertifika parayla alınıyorsa.
Kaptanların sözüne güveniyorlar.
Kaptan defterinde "Yunus öldürmedim." yazıyor.
"Peki, sertifikanı al bakalım. Borcun şu kadar."
Yani gözlemcileriniz var ama nadiren gemilere gidiyorlar
ve rüşvet kabul edebiliyorlar, o yüzden Yunus Dostu olma garantisi veremiyorsunuz.
Sistem öyle işliyor, doğru.
Yunusları korumak isteyenler ne yapacak peki?
Earth Island Institute'un onayladığı
Yunus Dostu ton balıklarından almalarını öneriyoruz.
-Ama Yunus Dostu olması garanti değil. -Kimse onu garanti edemez.
Yunus Dostu olması garanti değilse niye Yunus Dostu deniyor?
-Yunus Dostu olduğunu garanti edebiliriz. -Garantisi olmadığını söylediniz.
Şu anlamda garantisi yok: Dünya bazen çok zor oluyor.
-Çıkar çatışması. -Hem çıkar çatışması hem dolandırıcılık.
Orada çalışıyordum, sonra işi bıraktım. Yıllık gelirim 100 bin doların üstündeydi.
Sigortam ücretsizdi, şimdi parasını ödeyemiyorum.
O sahte Yunus Dostu Ton Balığı sertifikaları yüzünden ayrıldım.
O işle alakam olsun istemedim.
Kulaklarıma inanamıyordum.
Dünya çapında kabul edilen deniz ürünü sertifikası
hiçbir garanti vermediği için uydurmadan ibaretti.
Başka nelerin üstünün örtüldüğünü merak etmeye başladım.
Denizlerdeki plastiğe karşı mücadele eden gruplar bile
o plastiğin çoğunlukla balıkçı ağları ve malzemeleri olduğunu
söylemeye yanaşmıyor.
Büyük Pasifik Çöp Alanı'nı duyunca "Ne fena, kulak çubuklarımız
ve plastik poşetlerimiz o çöp alanında yüzüyor." diyoruz.
Buradaki çöpün %46'sı atılmış balık ağı, ki bunlar deniz canlıları için
plastik pipetlerimizden çok daha tehlikeli.
Çünkü amaçları öldürmek.
Bu kadar bariz bir durumu neden konuşmuyoruz?
Neden plastik karşıtı kampanyalar bile balıkçılıktan söz etmiyor?
Bunu nasıl daha önce duymamıştım?
Balıkçı gemileri çok sayıda ip ve misina atıyordu, bu ciddi bir sorundu.
Dünyanın en ücra köşelerinde bile balıkçı malzemeleri karaya vuruyordu.
Pasifik Okyanusu'ndaki Henderson Adası gibi.
Ve Kuzey Kutup Dairesi'ndeki Svalbard gibi.
Yolculuğumun başında BK'de karaya vuran balinaları yakından inceleyince
midelerinde en çok balıkçı malzemesi olduğunu öğrendim.
Bu bariz durumu kimse dile getirmiyordu.
Hatta paragat balıkçılığının her gün
dünyanın etrafını 500 kez saracak kadar misina kullandığını öğrendim.
Deniz kaplumbağalarını hedefleyen bir balık tesisi olmasa da
bunların yedi türünden altısı ya tehdit altında ya da tehlikede.
İklim değişikliği, okyanus kirliliği veya okyanustaki plastik yüzünden değil,
balıkçılık yüzünden. Ama kimse bunu konuşmak istemiyor.
Bu doğruysa nasıl bundan haberim olmazdı?
Gördüğüm bütün haberler plastik pipetlere odaklanıyordu.
Araştırmaları inceledim. Dünya çapında bir araştırmaya göre
plastik yüzünden yılda sadece 1000 deniz kaplumbağası ölüyordu.
Ama sadece ABD'de balıkçı gemileri her yıl
250 bin deniz kaplumbağasını yakalıyor, yaralıyor veya öldürüyordu.
Burnuna pipet kaçan deniz kaplumbağası viral oluyorsa bu niye manşet olmuyordu?
Plastik kirliliğiyle mücadele eden kurumların sitelerine girdiğimde
insanları poşet çaydan sakıza kadar birçok şeyi bırakmaya teşvik eden
sayfalar gördüm.
Ama balıkçılık malzemelerinden bahsedecek olsalar bile
bunları ne yapacağımızı söylemiyorlardı.
Bunun yerine %99 oranında plastik pipetlerden bahsediyorlardı.
Pipetlerin okyanusa giren plastiklerin sadece %0,03'ünü teşkil ettiğini öğrenince
daha da şaşırdım.
Amazon yağmur ormanlarını kurtarmak ve ağaç kesimini durdurmak için
kürdanları bırakmak gibiydi bu, devede kulak kalıyordu.
Balıkçılık malzemeleri dev bir sorunsa
en sevdiğim plastik karşıtı kurum niye bunu söylemiyor, merak ettim.
Plastic Pollution Coalition'a göre
Büyük Pasifik Çöp Alanı'ndaki plastiğin ana kaynağı ne?
Mikroplastikler.
Büyük Pasifik Çöp Alanı'nda en çok mikroplastik var.
Son araştırmaya göre
Büyük Pasifik Çöp Alanı'nın %46'sını sadece balık ağları oluşturuyor.
Kalan çöplerin büyük kısmı da diğer balıkçılık malzemeleri.
Çoğunluk bunlar sayılmaz mı?
Plastiğin çoğunlukla balık ağları olduğunu söyleyemem.
Orada birçok şey var.
Ama çoğunluk, %50'den çok demektir.
Çöp alanındaki balıkçı çöpleri de %50'nin üstünde.
O zaman çoğunluk sayılmaz mı?
Evet, %50'ye yakınsa o zaman…
Evet, oranı plastik balık ağları kadar yüksek olan başka bir çöp türü yok.
Çok büyük oranda plastik balık ağı var.
Atılan balık ağlarına engel olmak için insanlar ne yapabilir?
Balık yemeyi tamamen kesebiliriz veya azaltabiliriz.
Böylece nüfusları tekrar yükselir.
Ayrıca balıkları avlamak için kullanılan malzemeler azalır.
Neden bu önemli mesaj sitenizde yazmıyor peki?
Bilmiyorum, siteyi yapan ben değilim. Dianna'yla konuşsanız daha iyi olur.
Kurucumuz o, o ilgileniyor. Daha iyi cevap verebilir.
Jackie okyanustaki balık ağı krizini çözmek için balık yemeyi kesmeyi öneriyor.
Bu önemli mesajın sitenizde niye yazmadığını merak ettim.
Daha az balık yenmesini mi söyleyelim?
Sizi anlıyorum ama benim odaklandığım alan o değil.
Vaktim kalmadı, etkinliğimiz var. Kamerayı kapar mısınız? Sağ olun.
Oraya odaklanmayı düşünmüyorum, o konuda fikrim yok.
Okyanuslardaki balık ağları konusunda insanların ne yapabileceğini sordum.
Jackie de "Balık tüketmeyi bırakın veya azaltın." dedi.
"Balık tüketmeyi bırakın." dememiştir.
Balık yemeyi tamamen kesebiliriz veya azaltabiliriz.
-Dedi. -"Balık tüketmeyi bırakın." dememiştir.
Ne olduğunu anlamıyordum, bu basit soru niye böyle tepki topluyordu?
Parayı takip etmek tek çaremdi, ben de öyle yaptım.
Ve elbette cevabı keşfettim.
Balık ağlarından bahsetmezler tabii.
Plastic Pollution Coalition ve Earth Island Institute aynı kurum.
Balıkçılık endüstrisiyle çalışıp daha çok balık satmak için
Yunus Dostu Ton Balığı sertifikası veriyorlar.
Çoğu yerdeki plastik kirliliğinin baş nedenini söylemezler tabii.
Çok daha az plastik kullanmamız gerektiği doğru.
Ama bugünden itibaren okyanusa bir gram plastik dahi girmeseydi
biz yine bu ekosistemleri mahvediyor olurduk.
Çünkü açık arayla en büyük sorun ticari balıkçılık.
Hem plastik kirliliğinden
hem petrol sızıntısı kirliliğinden çok daha fazla zarar veriyor.
Meksika Körfezi'ndeki Deepwater Horizon petrol sızıntısı
tarihteki en büyük örnekti.
Aylar boyunca okyanusa yüksek miktarlarda petrol sızdı.
Petrol kıyıya vurdukça yabani hayvanların kumsallarda ölmesi
herkesi hayrete düşürdü.
Ama aslında Meksika Körfezi'ndeki balıkçılık endüstrisinin
bir günde zarar verdiği hayvan sayısı
petrol sızıntısının aylar içinde zarar verdiğinden daha fazla.
Bu dönemde büyük bölgeler petrol zehirlenmesi olabileceği için
balıkçılığa kapatıldı.
Ve deniz canlıları balıkçılıktan bir süre kurtuldukları için
Deepwater Horizon petrol sızıntısından olumlu etkilendi.
Bir balıkçının böyle zarar verebileceğini kabullenemiyorum.
-Evet. -Bu nasıl olabilir?
Balıkçıların çocukluktan beri zihnimize kazınan bir tasviri var.
Kaptan Birdseye ışıldayan sularda giden kırmızı teknesinin dümeninde.
Sakalı beyaz, gözleri masmavi, kafasında balıkçı şapkası var.
Tabii aslında bu tekneler ölüm makinesi.
Son derece etkili, teknolojik makineler.
İnanılmaz derecede güçlü, devasa balıkçı gemileri var.
Amaçları, denizdeki besin zincirinin temelini oluşturan hayvanları,
yani balıkları toplamak.
Nihayet doğru yolda olduğumu hissediyordum ama öfkelenmemek mümkün değildi.
Medya ve dünya plastiğe ve fosil yakıtlara odaklandığı için
okyanusu çok daha fazla etkileyen
ama hakkında hiç konuşulmayan bir endüstriye dikkat edilmiyordu.
Araştırınca mercan resiflerinde de durumun böyle olduğunu keşfettim.
Bilim insanlarına göre 2050'ye kadar resiflerin %90'ı yok olacaktı.
Anaakım anlatıya göre resifler iklim değişikliğinden ölüyordu.
Neredeyse kimse resiflerin yaşaması için balıkların şart olduğunu söylemiyordu.
Mercan resiflerindeki ekosistem geri dönüşüme bağlıdır.
Hayvanlar dışkıladığında mercanlar bundan beslenir.
Balıkçılar gelip balıkları avladığında balıklar zarar görür.
Ayrıca balıkların suya bıraktığı, mercanlara besin olan maddeler gider.
Mercanları yenileyecek, büyütecek besinler yok olmuş olur.
Balıkçılık dünyadaki çoğu resif için en ciddi tehlike.
Orta Doğu'yla Karayipler arasındaki bölgede
binlerce yıldır rahatça yaşayan büyük balıkların %90'ı yok oldu.
Yani okyanuslarımız dönüm noktasındaydı ve kesin cevaplar bulmalıydım.
Hayatları boyunca okyanusu koruyan çevrecilerle konuşmak istedim.
Yaşayan bir efsaneyle, en büyük idollerimden biriyle başladım.
Ben Sylvia Earle. Okyanus bilimciyim, National Geographic'in misafir kaşifiyim,
Mission Blue'nun ve Deep Ocean Exploration and Research'ün kurucusuyum.
Yıllar içinde değişimler gördüm.
Okyanus keşfinin belki en büyük dönemine tanık oldum.
Ama bu aynı zamanda en çok kayıp yaşanan dönem oldu.
İnsanlar, 20. yüzyılın ortalarından beri
okyanustan ciddi sayılarda yabani canlı çıkarabiliyor.
Yabani balık avlamaya bugünkü gibi devam edersek
tahminlere göre 21. yüzyılın ortasında ticari balıkçılık son bulacak
çünkü tutacak balık kalmayacak.
1830'larda, Kuzey Denizi'nin ortasında normal bir balıkçı teknesi
günde bir ila iki ton halibut tutabilirdi.
Ama günümüzde burada
koca bir balıkçı filosu ancak bir yılda iki ton halibut tutabiliyor.
Yani o dönemin halibut sayısı bugünkünün bin katından da fazla.
Okyanuslarla savaş hâlindeyiz ve kazanırsak her şeyi kaybedeceğiz.
Çünkü insanlık denizler ölürse bu gezegende yaşayamaz.
Sorun, balıkçılığın tamamen endüstriyel hâle gelmesi.
Her şeyi hızla yok ediyoruz.
Ticari balıkçılık adeta yabani canlıların kitlesel olarak kaçak avlanmasıydı.
Her yıl 2,7 trilyon balık avlanıyordu,
yani her dakika 5 milyon balık öldürülüyordu.
Çok az tanınan yabani türleri öldürmek bir yana,
başka hiçbir endüstri balıkçılık kadar çok hayvan öldürmüyordu.
Bu yüzden dünyadaki bazı balık nüfusları yok olmanın eşiğine gelmişti.
Ama en korkunç bulgulardan biri
dünyanın önde gelen balıkçılık uzmanlarından birinden geldi.
Şimdiki balıkçılık aktiviteleri sürerse 2048'e kadar okyanuslar bomboş kalacaktı.
Bilgi edindikçe bu bulgu beni daha çok üzdü.
Artık her türün birbiriyle ne kadar bağlantılı olduğunu,
okyanusun ve gezegenin atmosferinin kimyasını korumaya
nasıl yardım ettiğini anlıyordum.
Akılalmaz bir şey ama hayvanların su sütununda
aşağı ve yukarı hareket etmesinin gücü çok yüksek.
Öyle ki suyu tüm rüzgarların, dalgaların,
gelgitlerin ve akıntıların toplamı kadar karıştırabiliyorlar.
Bu da denizlerin fiziğini, kimyasını ve biyolojisini
ciddi olarak etkiliyor.
Okyanuslar suyun böyle karışması sayesinde atmosferden ısıyı emiyor olabilir.
Hayvanlar su sütununda yüzerken oluşan güçlü akıntı sayesinde
yüzeydeki sıcak su dipteki soğuk suyla karışıyor.
Bu konuda araştırma yapılması gerekse de deniz canlılarının azalması
bu süreci etkiliyor ve deniz sıcaklığını artırıyor olabilir.
Sonuçta okyanuslar ve içindeki canlılar iklimi hiç ummadığımız kadar etkiliyor.
Meğer deniz canlıları karbonu tutup atmosfere salınmasını engellemek konusunda
kesinlikle çok önemli bir rol oynuyormuş.
Biliyoruz ki ağaç kesmemek veya dikmek karbon dengesine yardımcı oluyor.
Ama okyanusların sağlığını korumaktan daha önemli hiçbir şey yok.
Bu büyük hayvanlar, hatta küçükleri de, karbon içeriyor.
Okyanusun dibine çöktüklerinde karbonu dibe götürüyorlar.
Okyanus, gezegenin en büyük karbon kapanı.
İklim değişikliğini durdurmak istiyorsanız önce okyanusu koruyun.
Korumanın yolu çok basit, okyanustan uzak durun.
Dünya'yı uzay gemisine benzetiyorum. Galakside yolculuk ediyor.
Bir turu 250 milyon yıl sürüyor.
Uzay gemisinde yiyecek ve hava sağlayan,
iklimi, sıcaklığı düzenleyen bir yaşam destek sistemi var.
Bu yaşam destek sistemini dünyalı bir ekip yönetiyor.
Ekibi öldürürseniz sistem çökmeye başlar, mühendis bulamazsınız.
Ve biz şu anda ekibi öldürüyoruz.
Dünya denen uzay gemisinde
en önemli ekip üyelerinden birinin deniz bitkileri olduğunu öğrendim.
Deniz bitkileri 4000 metrekarelik alanda
ormanlardan 20 kat fazla karbon depolayabiliyordu.
Hatta dünyadaki karbondioksidin %93'ü deniz bitkileri, algler
ve mercanlar sayesinde okyanusta depolanıyordu.
Bu ekosistemin %1'ini kaybetmek
97 milyon arabanın egzozunu havaya salmakla eş değerdi.
Okyanuslardan balık avladıkça okyanusları çölleştiriyoruz.
Hem balık avlıyoruz
hem de av yöntemlerimizle habitata, ekosisteme ağır zarar veriyoruz.
Gözden uzakta olduğu için de bunu sıkıntı etmiyoruz.
Trol avcılığı açık arayla en zararlı balıkçılık yöntemiydi.
En büyük trol ağlarına dev bir katedral veya 13 jumbo jet uçak sığabiliyordu.
Ağ dipte ağırlıklar sürükleyip
başta hayat dolu olan deniz tabanına zarar veriyor,
arkasında çorak bir alan bırakıyordu.
Bu, el değmemiş Amazon yağmur ormanlarını buldozerle yıkmak gibiydi
ama ondan bile kötüydü.
Her yıl yaklaşık 10 milyon hektar orman kaybediyorduk,
bu her dakika 27 futbol sahası ediyordu.
Ama trol ağları her yıl
tahminen 1,6 milyar hektar alanı yok ediyordu.
Bu her dakika 4316 futbol sahası kaybetmeye eşitti.
Tüm yıl hesaplanırsa bu miktar Grönland, Norveç, İsveç, Finlandiya,
Danimarka, Birleşik Krallık, Almanya, Fransa, İspanya, Portekiz, İtalya,
Türkiye, İran, Tayland ve Avustralya'nın toplam alanına denk geliyordu.
Büyük çevreci gruplar nerede? Niye bu soruna saldırmıyorlar?
Sorun çok bariz, gözümüzün önünde.
Balıkçılık endüstrisi hem balıkları hem denizdeki diğer canlıları yok ediyor.
Daha ne kadar bariz olabilir?
Yine de çoğu ses çıkarmıyor, buna karşı çıkmıyor.
En büyük sorunu kasıtlı olarak görmezden geliyorlar.
Çoğu araştırmacı okyanusların %30'unun korunduğunu düşünüyor.
Aslında okyanusta korunan alanlar %5'e düşmüş durumda.
Ama bu da yanıltıcı
çünkü korunan alanların %90'ından çoğunda balıkçılığa izin veriliyor.
Yani gerçekte okyanusların %1'inden azı korunuyor.
Devletler korunan alanlardan bahsedip duruyor.
Bir bakana röportajda şunu sordular:
"Bu korunan alanı nasıl koruyorsunuz? Endüstriyel balıkçılığı mı yasakladınız?"
"Hayır."
"Petrol çıkarılmasını mı yasakladınız?" "Hayır."
"Bu alanı nasıl koruyorsunuz?"
"Kano kullanımına karşı yasaklar koyuyoruz."
Cidden mi? Kano mu? Bir tek bunu mu bulabildi?
Akılalmaz bir rezalet.
Neredeyse hiçbir korunan alanda balıkçılık yasak değildi.
Dünyanın balık nüfusu tükenmek üzereydi.
Sürdürülebilir deniz ürünü diye bir şey mümkün mü diye sorgulamaya başladım.
Yabani canlıların kitlesel şekilde avlanmasının
sürdürülebilir olduğu bir örneği uzun süre aradım.
Ama öyle bir şey yok.
"Bazı bölgelerde balıkçılık yapılabilir, bazı bölgelerde yapılamaz." demek zor.
Sınırı kim belirleyecek?
Balık kaçak mı avlandı,
sürdürülebilir bir yöntemle mi avlandı, nasıl bileceğiz?
Öncelikle sürdürülebilir balıkçılık diye bir şey yok, imkansız.
Ona yetecek kadar balık yok. Güya her şey sürdürülebilir.
Öyle bir şey yok, pazarlamacı lafları.
Okyanusu korumak için
sürdürülebilir deniz ürünü yenmesini tavsiye eden kurumlara katılmıyor musunuz?
Kesinlikle katılmıyorum. Çoğunluğa hitap etmeye çalışıyorlar.
Balık yiyenlerin desteğini istiyorlar. Sierra Club'ın müdürüyken bu sorun oldu.
Avlanmaya, balık tutmaya, et yemeye karşı çıkmak istemiyorlardı.
O durumda üye desteğinin azalmasından korkuyorlardı.
Bu grupların çoğunun derdi sorunu çözmek değil, sorundan faydalanmak.
İklim değişikliği, çevrecilik, bilmem ne gruplarının çoğu
millet içini rahatlatsın diye kurulmuş şirketler.
Oceana'nın sitesine baktım. Dünyanın en büyük deniz koruma grubuydu
ama deniz ürünü tüketimini azaltmak veya kesmek hakkında tek kelime etmiyordu.
Hatta balıkları kurtarmak için en iyi yollardan birinin
balık yemek olduğunu söylüyordu.
Oceana sürdürülebilir balıkçılığı destekliyordu.
Bunu açıklamaları için grupla görüştüm.
Sürdürülebilir balıkçılık ne demek, tanımı kim yapıyor?
Çok anlamlı bir soru. Sürdürülebilirliğin pek bir tanımı yok.
Balık tesisleri açısından sürdürülebilirliğin bir tanımı yok.
Evrensel bir tanımı yoksa "Sürdürülebilir balık yiyin." demek
kafa karıştırıcı değil mi?
Kesinlikle.
Şu anda tüketiciler hangi balığın sürdürülebilir olup olmadığını bilemez.
Bir sürü tavsiye verilse de
tüketicilerin şu an bilinçli karar veremeyeceği doğru.
Sürdürülebilirliğin anlamını bilen yoksa
"Deniz ürünü tüketimini azaltın veya kesin." demek daha faydalı olmaz mı?
Okyanus için en iyisi bu olmaz mı?
Bu kadar derin bir soruyu bu kadar kısa sürede cevaplamak
çok zor bir şey, değil mi?
Çünkü o konuda bir duruşumuz yok, bize bu soru hiç sorulmadı.
Sitenizde "Okyanus için öncelikle balık tüketimini azaltın." yazabilirsiniz.
Oceana ofisinden çıkarken güvenim daha da sarsılmıştı.
Sürdürülebilir balıkçılık hakkında basit bir soruya cevap verememişlerdi.
Belki yetkililerle konuşarak soruma cevap bulabilirdim.
Sonuçta Oceana'nın sitesindeki ikinci öneri buydu.
Ben de doğrudan en yetkili kişiyle,
Balıkçılık ve Çevre Başkanı'yla görüşme ayarlamayı başardım.
O sırada tek kullanımlık plastiklere karşı yasa çıkarmıştı.
Sürdürülebilir balıkçılığın tanımı nedir?
Bankada bir paranız, bir anaparanız olsun.
Ne bileyim, bankaya 100 avro yatırın.
Bu 100 avroluk anaparadan faiz kazanın.
Anaparaya hiç dokunmayıp sadece faizi harcadığınız sürece
sürdürülebilirliği sağlarsınız.
Anaparayı da kullanmaya başladığınız anda sürdürülemez bir döngüye girersiniz.
Ekonomi benzetmenize göre
günümüzde okyanuslar hem borca batmış hem ciddi bir buhrana girmiş hâlde.
Olmayan paramızı harcamamamız gerekmez mi?
Elbette iyice aşırıya kaçıp "Balıkçılığı kesmek tek çözüm." diyemeyiz.
Bunu diyebileceğimizi sanmıyorum.
Ama yönetim tek kullanımlık plastikleri yasaklamak için ciddi önlemler alıyor.
Aslında balıkçılık çok daha zararlı.
Neden balıkçılık endüstrisine iltimas geçiliyor?
Evet. Benim için amaç balıkçılığı kesmek değil,
sürdürülebilir balıkçılığı artırmak.
Sürdürülebilir balıkçılığı artırmak yanlış bir şeyi sürdürmekti
ve bir tanımı bile yoktu.
Tanımı yoksa bana hâlâ cevap vermeyen MSC gibi
sürdürülebilirlik sertifikası gruplarının ne yaptığını merak ettim.
-Marine Stewardship Council mı? -Evet.
Tanrım. Marine Stewardship Council konusunu hiç açtırma.
Neleri söylesem ki?
Akılalmaz sayıda hedeflenmeyen av tutan tesislere sertifika verdiler.
Bu avları dikkate almıyorlar
çünkü o kadar ölüm sürdürülebilir sayılıyor.
Ama tüketicinin istediği o değil.
İnsanlar o balık için hiçbir deniz memelisinin
veya deniz kuşunun öldürülmemiş olmasını istiyor.
Bazı durumlarda konservedeki etiketin hiçbir anlamı olmuyor.
Kağıt üstünde sürdürülebilir olarak tutulan somonu yemek
mavikanat orkinosu yemekten daha iyiymiş gibi gösteriyorlar.
Tüketiciye mazeret verilmiş oluyor.
Ama bu "Kutup ayısı öldürmek
panda öldürmekten daha sürdürülebilirdir." demek gibi.
Aslında ikisini de öldürmek sürdürülemez ve yanlış.
MSC'yle bir ara röportaj yapabilecek miyiz?
Sanmıyorum, şimdi ofiste kimse yok. Konferanslara gidiyorlar.
Röportaj talebimiz telefon üstünden defalarca reddedildikten sonra
merkezlerine gitmeye karar verdik.
Merhaba, ben Ali. MSC'yle aylardır röportaj ayarlamaya çalışıyorum.
Sürdürülebilir balıkçılıkla ilgili sorularım var.
Birileriyle konuşabilir miyim?
Onlar konuşabileceğimiz birini ararken bekleme odasında oturduk.
Çalışanlar yarım saat panikle bakıştı, sonra gitmemiz istendi.
MSC beni yine atlattı.
Dünyanın en büyük sürdürülebilir deniz ürünü kurumu
benimle bu konuda konuşmak istemiyor.
Yapabileceğim tek şey parayı takip etmekti.
Büyük çıkar çatışmasını keşfetmem uzun sürmedi.
MSC'nin kurucularından biri
o sırada perakende deniz ürünü devlerinden olan Unilever'dı.
Birçok balık tesisi kaynakları tüketmiş ve çevreye zararlı olsa da
son 20 yılda sertifika verilmeyen sadece birkaç yer bulabildim.
Ama en inanılmaz bilgi,
neredeyse 30 milyon sterlinlik yıllık gelirlerinin %80'inden fazlasının
deniz ürünü lisanslarından gelmesiydi.
Ne kadar sertifika verirlerse o kadar para kazanıyorlardı.
Bu etiketlere bir daha güvenmem mümkün değildi.
Endüstriyi düzenlemek için yapılan başka girişimler de başarısız oluyordu.
Gemilerde avları gözlemlemekle görevli devlet çalışanları
denizde öldürülüp gemiden atılıyordu, Keith Davis'e olduğu gibi.
41 yaşındaki Amerikalı gözlemci
birkaç yıl önce Peru açıklarında bir daha görülmemek üzere kaybolmuştu.
Papua Yeni Gine'de de sadece 5 yılda 18 gözlemci kaybolmuştu.
2015'te Filipinler'de Gerlie Alpajora adında bir gözlemci
kaçak balıkçılıktan tutuklanan bir balıkçının ailesi tarafından
ölümle tehdit edilmişti.
Bir süre sonra silahlı adamlar evine girip
iki oğlunun önünde onu kafasından vurarak acımasızca öldürmüştü.
Balık tesislerinde işlenen suçlara
uluslararası örgütlü suç bağlamında bakmak gerekir.
Kaçak balıkçılık yapan örgütler
aynı zamanda uyuşturucu kaçakçılığı, insan kaçakçılığı gibi suçlar da işliyor.
İşlerine engel olursanız canınızı tehlikeye atarsınız.
Ama devletlerin
denizlerde sübvanse ettikleri ekonomik aktiviteler ortaya çıkmasın diye
çok ileri gitmesine de şaşırmayın.
Sübvansiyon, bir ürün veya hizmetin bedelini düşük tutmak için
bir endüstriye vergi gelirinin verilmesidir.
Giderek daha çok ülke gelen balığın ederinden fazla para veriyordu.
Balık yemiyorsanız bile balık tesislerini destekliyorsunuz
çünkü verginiz oraya gidiyor.
Düşününce balıkçılık endüstrisine
yaklaşık 35 milyar dolarlık sübvansiyon verilmesi inanılmaz.
Birleşmiş Milletler'e göre bu miktar dünyadaki açlığa son vermek için yeterli.
Sübvansiyon, gıda güvencesi sağlamak için ortaya çıkmıştı.
İroniktir ama artık çoğu gelişen bölgede bu yüzden gıda güvencesi yok oluyordu.
Avrupa Birliği, Batı Afrika gibi yerlerde balıkçılara sübvansiyon veriyor.
Bu durumda yerel şirketler
Avrupa Birliği'nin ekonomik gücüyle baş edemiyor.
Afrika kıtasının yağmalanması bu şekilde devam etmiş oluyor.
Bu entansif balıkçılık aktiviteleri hem balıkları tüketiyor
hem ekonomileri mahvediyordu.
ABD'de ithal edilen üç yabani balıktan biri
yasa dışı olarak tutulan ve satılan balıklardı.
Bunlar genelde en yoksul,
balık için savaşların çıktığı ülkelerden çalınıyordu.
Dünyaya korku salan Somalili korsanların ortaya çıkmasının sebeplerinden biri
kaçak balıkçılıktı.
Bunlar eskiden balıkçılık yapıp ailesini geçindiriyordu.
Somali'de iç savaş başlayınca
okyanusun asıl korsanları olan kaçak balıkçılar
sularını işgal edip balıklarını çalmaya başladı.
Ağzından lokması alınan Somalili balıkçılar da
başka bir işe başlamak zorunda kaldı.
Ama Afrika sahilleri kıtanın her yerinde yağmalanıyordu.
Sea Shepherd buna son vermeyi görev bellemişti.
Liberya gibi yerlerde devletle çalışıp
kaçak balıkçıları tespit ediyor ve tutukluyorlardı.
MONROVIA, LİBERYA BATI AFRİKA
Bu bölgeye gidilmemesi uyarısı yapılsa da
sorunu bizzat görmek için Sea Shepherd'a katılmaya karar verdik.
Genelde kendi ülkesindeki balık stokunu tüketmiş,
yabancı balıkçı filoları geliyor.
Sorunu telafi etmek için giderek daha çok açılıyorlar.
Av miktarını artırmak için de daha ileri teknolojiler kullanıyorlar.
Yabancı filolar geldiği zaman yasa dışı şekilde balık avlıyor.
Avladıkları da çok değerli oluyor. Altın hücumu gibi bir durum.
Sularımıza yakın zamana kadar istedikleri gibi girip çıkıyorlardı.
Durumla ilgilenmeye, buna engel olmaya karar verdik.
Orduda böyle operasyonlara çıkarken en yüksek riskte olduğumuzu varsayarız.
Korsanlık yaptıklarını biliyoruz. Gerçekten de tehlikeli bir operasyon.
LİBERYA SULARI - KIYIDAN UZAKLIK 108 MİL KAÇAK AV DEVRİYESİ
Bölgeye ulaştığımızda
Batı Afrika'daki okyanusun niye korunması gerektiğini anladım.
Burası okyanuslardaki hayatın son kalelerinden biriydi.
Her türden nadir ve muhteşem canlılarla dolup taşıyordu.
Sayısız tür Atlas Okyanusu'nu aşıp bu sulara geliyordu.
Burası çiftleşip beslenmek için sığınaktı. Uyumlu ve dengeli şekilde yaşıyorlardı.
Ama başka bir tür bu sulara çok farklı bir amaçla geliyordu.
Sea Shepherd ve Liberya Sahil Güvenliği'nin
balıkçı gemilerine çıkmasını görmek uzun sürmedi.
Hayatımda görmediğim canlılar
daha gözlerimi alamamışken ağlarda ölüyordu.
Güvertenin altında vahşet sürüyordu. Bu gemiler yüzen mezbahalar gibiydi.
Gırgır ağı kullanan bir geminin ambarındayız.
Bu daha buz dağının ucu. Geminin tamamı belki de yüz binlerce balıkla dolu.
Bu gemiye çıkmak çok zordu, adeta askeri operasyon gerekti.
Sürdürülemez şekilde avlanıp sürdürülebilirlik sertifikasıyla satsalar
kimse bilmez. Açıklarda bu gemiler varken
sürdürülebilir balıkçılık kanunları nasıl uygulanabilir, bilmiyorum.
Nasıl uygulanabilir, bilmiyorum.
LİBERYA SULARI 03.30
Kaçak balıkçılar geceleri karanlıktan faydalanıp rahatça avlanıyor.
Gemiler başka ülkelerin sularına fark edilmeden girip balık çalıyor.
Ama Sea Shepherd da bu sırada işinin başında oluyor.
Gemiye çıkacağız. Bir an önce yapmamız gerekiyor.
Anlaşıldı.
Sea Shepherd ufukta bir gemi gördü. Gemi radarda belirdi.
Kaçak bir gemi olabilir, şimdi öğreneceğiz.
Çin bandıralı bir trol gemisiydi bu.
Ambarında yasa dışı olarak tutulmuş çok sayıda balık vardı.
Gemi alıkondu ve ceza kesildi.
Tek bir zafer kazanmıştık ama bölgedeki diğer gemilere de
kaçakçılığın artık cezasının olduğunu açıkça göstermiştik.
Güneş doğduğunda hâlâ kaçak gemideydik.
Gemiyi limana çekmeye hazırlanırlarken kanoyla yaklaşan adamlar gördüm.
Savunma Bakanı korsanlara karşı uyarmıştı ama bu adamlar korsana benzemiyordu.
Niye kanoyla açıklarda canlarını tehlikeye atıyorlardı?
Birden bunu gördüm.
Karınları açtı.
Kıyılara bakarsanız bu insanlar çağlardan beri burada yaşıyor.
Bu onların geçim kaynağı, yaşam tarzı.
Ama endüstriyel balıkçılığın onların bölgesine girmesine izin verirsek
burada av bulma şansları kalmaz.
Ticari bir gemi buradaki bütün avları yakalarsa
insanlar av bulabilmek için daha da açılmak zorunda kalır.
Can yelekleri yok, bu çok tehlikeli. Her şey olabilir.
Sandaldan veya kanodan düşerlerse işleri biter.
Balık tesislerinde çalışmak dünyanın en tehlikeli işlerinden biri.
Karşılaştıracak olursak
Irak Savaşı'nda 15 yıl içinde 4500'ün üstünde ABD askeri öldürüldü.
Ama aynı sürede
360 bin balık tesisi çalışanı görev başında öldü.
Tahminlere göre her yıl 24 bin çalışan ölüyor.
Batı Afrika'daki kanolu balıkçılar da
dünyadaki bütün tesisler arasında en yüksek ölüm oranına sahip.
Çok sayıda insanın hayatı balığa bağlıydı, şimdi balık kalmadı.
Kıyıdan 1500 kilometre içerisine kadar büyük bir bölgede açlık baş gösterdi.
İnsanlar balık tutmak yerine ne yapıyor? Karadaki yabani hayvanları avlıyor.
Bu hem kara canlılarının hayatını çok ciddi şekilde etkiliyor
hem de insanların hayatını.
Çünkü yabani hayvan eti yüzünden Ebola salgınları yaşanıyor.
Bunun kanıtı var, bilimsel literatüre geçti.
Batı Afrika'da balık stoklarının çalınması
Ebola salgınlarını artırıyor veya bunlara neden oluyor.
Liberya yolculuğumuz sona yaklaşırken
bu endüstrinin çevreye ve insana verdiği zararlara
çözüm olabilecek bir balıkçılık yöntemi olup olmadığını düşündüm.
Balık çiftliklerini gördüğümde umut ışığı doğdu.
Bu endüstri yabani balık avının sorunlarına neden olmadan,
doğa dostu bir şekilde dünyayı doyuruyordu.
Hedeflenmeyen av, kaçak avlanma, deniz tabanına zarar verme,
tehlikedeki türleri öldürme, tehlikeli çalışma koşulları gibi
sorunlar olmadığı için bu aradığım yöntemdi.
Çoğu kişi yabani balıkların değil,
çiftlik balıklarının sürdürülebilir olduğu sonucuna varıyor ama yanılıyorlar.
Çiftlik balıklarının da kirlilik, hastalık gibi birçok sorunu var.
Neyle beslendiklerini de sorgulamalıyız.
Neyle besleniyorlardı? Endüstrinin iddiasına göre
1 kilo çiftlik somonu üretmek için sadece 1,2 kilogram yem gerekiyordu.
Ama araştırınca bu yemin işlenmiş olduğunu
ve balık unuyla balık yağı içerdiğini öğrendim.
Bunlar için yüksek miktarda balık gerekiyordu.
Yani elde edilen balıktan kat kat fazlası yem için kullanılıyordu.
Balık çiftlikleri de yabani balık avından farksızdı.
Balık çiftliklerinin şu anki üretim miktarı
daha da hayret vericiydi.
Günümüzde deniz ürünlerinin yaklaşık %50'si
böyle çiftliklerden geliyordu.
Okyanustaki dev kafeslerde on binlerce balık besleniyordu.
Liberya'dan ayrılıp dünyada çiftlik somonunun
önde gelen üreticilerinden olan İskoçya'ya gitmeye karar verdik.
Büyük şirketler bizimle konuşmak istemediği için
endüstrinin muhbirleriyle görüştük.
İskoçya'da somon çiftçiliği güçlü bir endüstri.
Milyar dolarlık, çok uluslu şirketler söz konusu.
Kaynakları ve becerileri sayesinde anlatıyı kontrol edip
sadece istedikleri bilginin yayılmasını sağlıyorlar.
Sorunları belgelemek için bir çiftliğe gittim.
Orada çektiğim görüntüler
en vahim deniz biti istilası görüntülerinden biriydi.
Corin, deniz bitlerinin somonları canlı canlı yemesini kayda almıştı.
Bu, çiftlik balıklarında sıkça görülen bir durumdu.
Bu muhteşem tür tam doğduğu noktaya ulaşmak için
okyanusları aşıp nehirlere karşı yüzmek üzere
milyonlarca yıl evrim geçirmişti.
Şimdi kendi pisliği içinde döne döne yüzmeye hapsolması ne acıydı.
Tahminlere göre İskoçya'daki her somon çiftliği
10 ila 20 bin kişilik bir kasaba kadar organik atık üretiyor.
Toplama bakarsak İskoçya'da somon çiftçiliği endüstrisinin
her yıl İskoçya nüfusu kadar organik atık ürettiği tahmin ediliyor.
Görüşmek istediğim bir diğer aktivist Don Staniford'dı.
Yıllardır balık çiftliklerinin asıl yüzünü göstermek için gizlice çalışıyordu.
Onunla gizli göreve çıktık.
Marine Harvest Somon Çiftliği'ne geldik. İğrenç bir yerdeyiz.
İskoç somonunun pis kokusu bu. Çiftlik somonları burada ölüyor.
Somonların belki %50'si tabağa gelmeden, daha tutulmadan ölüyor.
İşte burası Ölüm Dağı. Somon fabrikalarının semptomu bu.
Bu balıklar anemiden, bit istilasından, bulaşıcı hastalıklardan, klamidyadan,
kalp hastalıklarından ölüyor. Onlara acı çektiriyoruz.
Somon çiftlikleri sadece kaynak israfı, biyolojik açıdan bir saçmalık,
dünyanın yiyecek sorununa çare falan değil.
Koku korkunçtu.
Bunlar reklamlarda gördüğüm turuncu ve pembe somonlar değildi.
Çiftlik somonu, yemine renk katılmazsa tamamen gri oluyor.
Hatta üreticiler
bizim ev boyarken yaptığımız gibi renk kartelalarına bakıyor.
Üretecekleri somonun pembeliğini seçebiliyorlar.
Bana laf etmek düşmez ama insanlar pembeye boyanmış gri balık yiyor.
İskoçya göllerindeki asıl canavar buydu.
Deniz ürünü çiftliklerinin çevreye etkisi balıklarla sınırlı değildi.
Dünyanın en önemli habitatlarından biri mangrov ormanları.
Mangrov ormanları fırtınada set olma bakımından çok önemli.
İnsanları fırtınadan, hatta tsunamiden koruyorlar.
Ama mangrov ormanlarının %38'i karides çiftçiliği yüzünden yok oldu.
Ama insanları en çok etkileyen şey karides yemleri
çünkü bu yemleri köleler üretiyor.
Kanlı elmasları hep duyuyoruz, bunlar da kanlı karidesler.
Havadan drone'la çekilen bu görüntüde
Güneydoğu Asya'daki bir balıkçı kaptana göstermeden bir mesaj yazıyor.
LÜTFEN GELİN
Denizlerde kölelik çok ciddi bir sorun.
Bu iş gizlice yapıldığı için kesin sayılar vermek çok zor.
Bu istismarcılar tabii ki bu olayın ortaya çıkmasını istemiyor.
Tayland bu anlamda incelenebilir.
Tayland sularında Tayland bandıralı yaklaşık 51 bin balıkçı teknesi bulunuyor.
İyice azalan balıkları daha ucuza tutabilmek için
bir yol bulmaları gerekiyordu.
Sistemin doğasındaki sıkıntı işte burada başladı.
Çoğu tekne ücretsiz, ucuz iş gücü olmasa ekonomik olmazdı.
Yolculuğumun buraya varacağını tahmin etmemiştim.
Balıkçılık endüstrisinin yozluğuna inanamıyordum.
İnternette çelişkili bilgiler vardı.
Endüstri çalışanlarına özel bir deniz ürünü fuarına giderek
bizzat soru sormak istedim. İçeri sızmak için
sahte bir deniz ürünü şirketine ait kartvizitler yaptık ve numara işe yaradı.
Tayland deniz ürünlerinin temsilcisiyle konuşmamı gizlice kaydettim.
-Araştırma yaptım da… -Araştırma mı?
Evet. Tayland karideslerinin çoğunun köle iş gücüyle üretildiğini öğrendim.
Yok, hayır.
-Öyle değil mi? -Değil.
-Yani yalan mı söylüyorlar? -Evet.
-Yani kölelik falan yok mu? -Yok.
-Niye olduğunu söylüyorlar? -Bilmem.
Evet, yani…
-Sadece ticaret. -Tabii, evet. Ticaret.
Bu şirketlerin ve STK'ların gerçeği saklamasından bıkmıştım
ama kafam da karışmıştı.
Günümüzde köle balıkçıların olup olmadığını öğrenmemin tek yolu
onlarla bizzat konuşmaktı.
Bu filmi çekmemin herhangi bir tehlikesi var mı?
Ciddi tehlikeler söz konusu.
Bunları dikkate almayacaksanız sorumluluk sizin.
İnsanlar cinayete kurban gidiyor. Yani bu işin içindekiler katil.
Aptallık ederseniz, yanlış zamanda yanlış yerde olursanız
birisinin sizi öldürmesi mümkün.
Rüşvetçi kanun güçlerinin adaletsiz veya dayanaksız davranışlarına
kurban gidebilir, yolsuzluk kurbanı olabilirsiniz.
Son derece dikkatli olmalısınız.
Alacağınız güvenlik önlemleri ölümle yaşam arasındaki fark olabilir.
TAYLAND
Elimizde kaçan kölelerin sığındığı bir evin adresiyle Bangkok'a geldik.
Bu röportajları kayda alıp ülkedeki suç faaliyetlerine ışık tutarak
kendimizi ve etrafımızdakileri tehlikeye attığımızı biliyorduk.
TAYLANDLI ÇEVİRMEN
Yüzümü çekmeyin, size yardım ettiğim için öldürülebilirim.
Elimizden gelen tek şey istediğimiz cevaplara ulaşmayı ummaktı.
GÜNEY TAYLAND'DA GİZLİ BİR YER
Öncelikle bu gemilerde ne kadar çalıştığınızı söyler misiniz?
On yıl, iki ay ve iki gün boyunca denizdeydim.
Doğrusunu söyleyeyim, çok korkuyordum.
Kimse gemiden inemiyordu, bizi izleyen bekçiler vardı.
Altı yıl boyunca denizdeydim.
O kadar ağır depresyondaydım ki üç kere intihara kalkıştım.
Kaptanla karada tanıştığımızda içki içip eğlenmiştik.
Ama gemiye bindiğimde ve kıyıdan ayrıldığımızda
kaptan tamamen değişti. Hiç tanışmamışız gibi değişti,
kabadayılık taslamaya, beni itip kakmaya başladı.
Hastalandığımızda, yorulduğumuzda üstümüze kaynar su atardı.
Canı sıkıldığında demir sopayla döverdi.
Bizi vurmakla tehdit ederdi.
Benim gemimde bazen
öldürdükleri kişilerin cesetlerini buzluğa koyarlardı.
Benim gemimde çocuklar denize düşüp boğulurdu.
Günler sonra yüzen cesetlerini görürdüm.
Oğullarının ölümünü öğrenemeyecekleri için anne babalarına çok üzülürdüm.
Gemiler okyanusun ortasındayken bir sorun çıkarsa
o kişiyi güverteden denize atabilirler.
Yetkililere o kişinin hastalanıp
denize düştüğünü söylerler, olur biter.
İnsanlar deniz ürünlerinin nasıl tutulduğuna bakmıyor,
tek dertleri tüketim.
Bugün tükettiğimiz deniz ürünlerinin çoğu
köleliğe, zorla çalıştırmaya dayanıyor.
Mümkünse insanların buna destek vermeyi kesmesini isterdim.
Bizi köle gemilerine götürebilir misiniz yoksa filme çekmek çok mu tehlikeli olur?
Bu belgeseli çekmeniz, o gemileri görüntülemeniz çok tehlikeli.
Can korkunuz varsa evinize dönün.
Bu noktada röportajı hemen bitirmemiz gerektiği,
polisin yolda olduğu söylendi.
Birisi izinsiz çekim yaptığımızı ihbar etmişti
ve derhal oradan kaçmamız lazımdı.
Benim gibi gençlerin balıkçı gemilerinde tutsak olduğunu,
eve dönemeyeceğini öğrenip de Tayland'dan hemen ayrılmak üzücüydü.
Ama güvenliğimiz tehlikedeyken elimden bir şey gelmezdi.
Hele de yetkililer işin üstünü örterken.
İNGİLTERE BİRLEŞİK KRALLIK
Eve dönünce haftalarca kameramı elime almadım.
Olayların ağırlığı üstüme çöktü ve bunu kaldıramadım.
Ama birkaç ay önce Faroe Adaları'na yolculuk planlamıştık.
Kuzey Atlas'taki bu küçük takımadada eski bir usulle balina avlanıyordu.
Bilet alırken balina avcılığı okyanus için en büyük tehditlerden sanıyordum.
Ama çok daha vahim olayları ve insan hakları ihlallerini görünce
bu yolculuk geriye gitmek gibi geldi.
Ama Grind adlı bu balina avlama yöntemi son zamanlarda basında
sürdürülebilir olduğu iddiasıyla ilgi toplamıştı.
İddiaya göre avlanan balina türü tehlikede değildi
ve av çevreye zarar vermiyordu.
Balinalar bu yolculuğa başlamamın sebebiydi.
Bu yöntemin sürdürülebilir olduğundan şüpheliydim.
Bu yüzden son bir yolculuk yapıp Faroe Adaları'na gittik.
Bu avı izlemeyi ve bir balina avcısıyla konuşmayı umuyorduk.
Bazı yıllarda balina avını dört beş kez yapıyorlardı.
Bazen de hiç yapmıyorlardı.
Av haberini on gün boyunca sabırla bekledik ve nihayet telefon geldi.
Grind mi? Ne kadar uzakta?
Tamam.
Hvannasund mu? Nasıl yazılıyor?
H, V… Evet. S, U, N, D.
Yerini biliyorum, tamam. Görüşürüz.
HAMİLE BALİNA
O kaosun içinde nihayet sürdürülebilirliğin anlamını anladım.
Bu, ne kadar acıya neden olursa olsun,
bir şeyin sonsuza kadar devam edebilmesi demekti.
Grind de mümkün olduğu kadar sürdürülebilirdi işte.
Okyanusları korurken doğru amacın sürdürülebilirlik olup olmadığını
merak ettim.
FAROE ADALI BALİNA AVCISI
"Balina öldürdüğün için kötü birisin." diyen varsa
ben kötü birisi olduğumu düşünmüyorum.
2000 tavuk yerine tek bir balinayı öldürürüm.
İkisinin et miktarı aşağı yukarı aynı.
Dünya 2000 tane can alırken biz bir tane alıyoruz, rica ederim.
O açıdan "Dün akşam yemeğinde somon yedik." diyen birçok insandan
daha iyi birisi olduğumu düşünüyorum. Tamam mı?
Dört kişinin somon yemesi iki, üç somonun ölmesi demek.
Akşam yemeği için iki somonu öldürmek gerçekten içinize siniyor mu?
"Hiçbir şeyi öldürmeden karnınızı doyurun." diyenleri anlıyorum.
"Sebzedir, meyvedir, bunlarla beslenin." Bunu diyenleri anlarım.
Ama "Grind avını bırakmalısınız." deyip de
başka hayvanları öldürenleri veya yiyenleri anlamam mümkün değil.
Benim için bir balığın, tavuğun, balinanın değeri tamamen aynıdır.
Hepsinin bir canı vardır.
Bazıları yiyecek elde etmek için can almamıza gerek olmadığını söylüyor
ama biz böyle yapıyoruz.
Balina avcısının her sözüne katılmasam da bir noktada haklıydı.
Baştan beri deniz canlılarına
sürdürülebilirlik ve ekolojik etki açısından bakmıştım.
Hayvanların da canı olduğunu, belki acı duyduklarını hiç düşünmemiştim.
"Balıklar acı hisseder mi?" sorusunun sorulması bile benim için akılalmaz.
Bilim insanı olarak bence cevap ortada.
Balıkların sinir sistemi var.
Bütün omurgalıların sahip olduğu temel özelliklere sahipler.
Hissetme becerileri o kadar hassas ki biz hayal bile edemeyiz.
Biz acıyı, dokunuşu hissediyoruz.
Ama balıklar yanal çizgileri sayesinde
sudaki en ufak hareketleri bile hissedebilir.
Böylece bin tane balık bir olup hareket edebilir.
"Balığa ne yaparsan yap, bir şey hissetmez.
Bilinçleri acıyı algılayamaz, gelecekteki tehlikeyi sezemez." diyenler
balıkları yeterince gözlemlememiş.
Bence masum canlılara adice şeyler yapmak için
bunu bahane ediyorlar.
Balıklara böyle barbarca davranmanın başka açıklamasını bulamıyorum.
Siz balık yemiyor musunuz?
Artık balık ya da başka bir hayvan yemiyorum.
Avrupa Birliği bünyesindeki bir bilimsel kurul
balıkların acı ve korku hissettiği sonucuna vardı.
Yunus ve balinalar gibi, balıkların da karmaşık sosyal hayatları vardı,
yiyecek için başka türlerle iş birliği bile yapıyorlardı.
Araştırma balıkların, hatta kabukluların zekasının, hafızasının ve sezgisinin
bizimkine hiç ummadığımız kadar benzediğini kesin olarak kanıtlamıştı.
Bildiğimiz hisleri keşfedenler muhtemelen balıklar.
Uzun zamandır varlar.
Görme, duyma, dokunma, koklama ve tatma duyuları mükemmel.
Onların da tıpkı bizim gibi
fiziksel, kimyasal ve ısıya dayalı acı reseptörleri var.
Ayrıca balıkların
başka balıklar tanktan alınıp hemen yanı başlarında kesildiğinde
merak, belki endişe, belki de korku gösterdiğine dair kanıt var.
Bu balıklar belki onların ailesi, akrabası veya zamanla sevdikleri biri.
Hayvanların demokratik şekilde karar almasına dair kanıtlar var.
Örneğin, ringalar çok ilginç bir şekilde, yellenerek iletişim kuruyor.
Sürüdeki ringaların %60'ı yellenirse gitme zamanı gelmiş demek oluyor tabii.
Bunu iletişim aracı olarak kullanıyorlar.
Ciddi konuşamıyorum.
Bu çok komikti ama hep deniz ürünlerinin
sağlıklı beslenme için şart olduğunu duymuştum. Sorularım vardı.
Deniz ürünü yemeyi bırakırsam ne almamış olurum?
Deniz ürünü yemeyi bırakırsanız o toksik ağır metalleri almamış olursunuz.
Cıva, dioksinler, poliklorlu bifeniller,
kalıcı organik kirleticiler tüketmemiş olursunuz.
Sudaki besin zinciri
endüstriyel kirleticilerin en yoğun kaynağı.
Temiz balık diye bir şey yok, kirli ve daha da kirli balık var.
Dioksinlerin, toksik ağır metallerin, poliklorlu bifenillerin,
heksaklorobenzenin, plastik bileşiklerin,
alev geciktirici kimyasalların baş kaynağına bakarsanız…
Akla gelecek her endüstriyel kirletici en çok balıkta bulunuyor.
Çünkü kirleticiler nihayetinde suya karışıyor.
Cıva vücut için çok zehirli.
Bir endüstrinin yarattığı cıva havayı veya suyu kirletirse
küçük bakteriler, planktonlar bunu tüketmeye başlar.
Küçük canlılar onları yer.
Büyük balıklar küçük balıkları yer, bu böyle gider.
Buna da biyobirikim adı verilir.
Balığın içinde Omega-3 yağ asitlerinden başka şeyler de var.
O kirleticilerin zararı besinlerin faydasına ağır basıyor.
Balığın, Omega-3 yağ asitlerinin en iyi kaynağı olduğuna inanılıyor.
Ama insanlar balıkların aslında Omega-3 yağ asitlerini üretmediğini,
sadece bunları üreten alg hücrelerini yuttuğunu bilmiyor.
Alglerin DHA'sı balığın etine geçiyor.
Omega-3'ler için balığı öldürüp, etini ezip balık yağı çıkardığımızda
aslında alg yağını çıkarıyoruz.
Niye istediğimiz faydaları içeren algleri doğrudan yemiyoruz?
Niye aracıyı aradan çıkarıp doğrudan kaynağı yemiyoruz?
New Wave Foods'u okyanusa zarar vermeyip
deniz bitkilerinden yiyecek üretme misyonuyla açtık.
Lezzetten yana kaygınız olmasın, çok lezzetliler.
Ama bu yiyeceklerde
kolesterol, poliklorlu bifeniller, cıva, ağır antibiyotikler olmayacak.
Deniz ürünlerinin eksileri değil, sadece artıları olacak.
Bitkisel çözümler bence geleceğe dönük en iyi seçeneklerden biri.
Geleneksel hayvan çiftçiliği, inek ve tavuk yetiştirmek
okyanusa çok zararlı. Bunların atıkları ölü bölgeler yaratıyor.
Balık avcılığı ve çiftçiliği de öyle. Aynı şekilde lezzetli ve sağlıklı
ama doğayı koruyan alternatifler varsa niye kullanmayalım?
Uzun bir yolculuk yapmıştım.
Korkunç yıkımlara şahit olsam da okyanusa eskisinden de hayran olmuştum.
Öğrendiklerimden güç almıştım
ve bunları uygulamak için sabırsızlanıyordum.
Kumsalda çöp toplamaya devam ediyorum.
Çevre sorunlarını araştırmak ve duyurmak için de bir proje başlattım.
Ama akla gelebilecek her deniz ürününün bitkisel alternatifi üretilirken…
BİTKİSEL BALIK VE PATATES
…çok sevdiğim okyanusu ve okyanus canlılarını korumak için
her gün yapabileceğim en iyi şeyin onları yememek olduğunu fark ettim.
Okyanusu daha çok koruyup daha az balık tutarsak,
o dengeyi ve sağlıklı ekosistemi geri getirirsek
önümüzdeki zor dönemi atlatabilirler.
Gerçekten ümit var
çünkü deniz ekosistemleri fırsat bulurlarsa çok çabuk düzeliyorlar.
Resiflerin, muhteşem balık sürülerinin geri döndüğünü,
balinaların kıyılarımıza tekrar geldiğini görebiliriz.
Bu parmaklarımızın ucunda. Bunu başarabiliriz.
Okyanusların iyileşmesi, tekrar canlanması çok heyecan verici bir ihtimal.
Ama bu, okyanusların büyük bölümü ticari balıkçılığa kapatılırsa mümkün.
Devletler henüz harekete geçmiyorken ve endüstri kontrol altında değilken
bizim yapabileceğimiz tek ahlaki şey balık yemeyi bırakmak.
Bu evrende bir yuvamız olması için elimizdeki en büyük umudu
hâlâ gerçekleştirebiliriz.
Elimizdekilere saygı duyabilir, kalanları koruyabilir,
başka hiçbir şeyi kaybetmeyebiliriz.
İnsanlığı değiştiren çoğu olumlu ve olumsuz şeyi
birisi başlatmıştır.
Bir kişi.
Kimse her şeyi yapamaz ama herkes bir şeyi yapabilir.
Ve bazen büyük fikirler, büyük bir fark yaratır.
Şu anda bizim yapabileceğimiz, sizin yapabileceğiniz şey bu.
Aynaya bakın, bir çözüm bulun ve onu uygulayın.
Alt yazı çevirmeni: Deniz Mayadağ