Downloaded from YTS.MX
Büyük beyaz köpek balığı. Korkunç ve büyüleyici.
Official YIFY movies site: YTS.MX
Ama bu süper avcılarda ilk başta görünenden daha fazlası var mı?
İki bilim insanı...
-Vay Canına! -...çığır açan bir teori ile...
Bu bize iyi bilgiler sağlamalı.
Bir köpek balığı yakaladım.
...emsalsiz bir araştırma yapacak...
...ve bu fevri avcıların derilerini kamufle ederek...
Aman Tanrım! Evet!
...en gelişmiş yırtıcı hâline gelip gelmediklerini öğrenecek.
300'den fazla gıcırdayan dişle donanmış,
6 metre uzunluğa ve 2250 kilo ağırlığa kadar büyüyen
ve saatte 30 kilometreden fazla hız yapabilen büyük beyaz köpek balığı,
12 milyon yıldır kusursuz bir avcı olmuştur.
Güney Afrika'daki Mossel Körfezi büyük beyaz köpek balığı uğrak noktasıdır.
Herhangi bir günde, muhtemelen bu koyda yüzen
50'den fazla farklı büyük beyaz köpek balığı bulabiliriz.
Ben Ryan Johnson, Güney Afrika'da yaşayan
bir köpek balığı biyoloğuyum.
Burada iki köpek balığı var Gibbs.
Gibbs Kuguru. Köpek balığı genetikçisiyim. Hollanda'da yaşıyorum.
İki bilim insanı, okyanusun en kötü şöhretli avcısı hakkında
oyunun kurallarını değiştirmesi olası bir teori geliştirdiler.
Ben ve birçok bilim insanının, büyük beyaz köpek balıklarının hızına,
gücüne, boyutuna ve dayanıklılığına kapıldığımızı düşünüyorum.
Ama onlara bakınca çok incelikli şeyler olabildiğini fark ediyorsunuz.
İşte o zaman, "Bu köpek balıkları, renklerini değiştirerek
kamuflajlı köpek balıklarına mı benziyor."
diye düşündük.
Kamuflaj deniz canlıları arasında yaygındır.
Ahtapotlar, kalamarlar ve mürekkep balıkları ışık hızında
renk geçişleri yapabilir ve ortama uyum sağlamak
hem av hem de avcılar için avantajlı olabilir.
Tüm bu diğer hayvanlar, ortama uyum sağlamak için
kamuflaj ve karmaşık teknikler kullanır.
Ama iş köpek balıklarına gelince bu tamamen farklı bir hikâye.
Büyük beyaz köpek balıklarının
sırtları çeşitli gri tonlarında ve göbek kısımları beyazdır.
Bu ters gölgeleme, yukarıdan veya aşağıdan bakınca uyum sağlamalarına yardımcı olur.
Ama köpek balıklarının bilfiil kamufle olabilmeleri sürpriz olurdu.
Büyük beyaz köpek balıklarının renklerini değiştirebileceği
ve tonunu ayarlayabileceği teorisi, türünün ilk örneğidir.
Daha küçük köpek balığı türleri üzerinde bazı araştırmalar yapıldı
ama hiçbir zaman büyük beyaz köpek balığı boyutunda,
onun kadar tanınmış ve ünlü bir avcı üzerinde yapılmadı.
Bunu kanıtlamak epey zor olacak.
Teorilerini test etmek için
Ryan ve Gibbs, eşi benzeri olmayan bir araştırma başlatıyor.
Aniden renk değiştiren bu köpek balıkları hakkındaki
neredeyse tüm balıkçı hikâyelerini dinledik.
Ama sonra literatüre bakınca aslında bunun gerçek olduğunu gösterebilecek
çok az ipucu olduğunu görüyorsunuz.
Büyük beyazlar dünyanın her yerindeki serin kıyı sularında bulunabilir.
Ve Güney Afrika'da detaylı olarak belgelenmişlerdir.
Bu fotoğrafları araştırma ortağım Dylan'dan aldım.
Bu, tüm Güney Afrika'yı kapsayan devasa bir veri tabanı.
Yıllar boyunca çekilmiş tüm yüzgeç fotoğraflarını eşleştirdi.
Koleksiyon binlerce köpek balığından oluşuyor.
Bu eski fotoğraflara bakmak nostaljik oldu.
-Evet. Birkaçı senin. -Evet.
Yara izleri ve eşsiz sırt yüzgeçleri gibi temel tanımlayıcılar sayesinde
bilim insanları balıkların renklerini tek tek takip edip karşılaştırabilirler.
Bak, buradaki diğerinden büyük ölçüde açık renkte.
-Bu koyu, bu ise açık. -Ama bulgular kusurlu.
Aynen. Bunların hepsi aynı köpek balığı.
Köpek balıklarının renklerini değiştirip değiştirmediğini
anlamaya çalışırken yaşadığımız sorun, geçmişteki veri tabanlarının
balıkların daha koyu mu yoksa daha açık mı olduğunu
söyleyebilecek bir referans sistemine sahip olmamasıydı.
Işıklandırma koşulları, hava durumu ve hatta kamera ayarları
bir köpek balığının görünümünü tamamen değiştirebilir.
Bu türde bir renk değişimini
köpek balığının yaptığını kanıtlayacaksak bir çeşit kontrole ihtiyacımız var.
İşte o zaman, aklıma renk panosu geldi.
Gri tonlamalı renk panosu, bir dizi deney yoluyla
renk değişiminin görsel kanıtlarını toplamanın
anahtarı olacaktır.
Doğal ortamında bir köpek balığının rengini
doğru bir şekilde ölçmemiz imkansızdır. Renk panosunun güzelliği de bu.
Renk panosunu ve köpek balıklarını
aynı karede fotoğraflayıp, bilgisayara yükleyip
renkleri düzeltebilirsem balığın gerçek rengini bulabilirim.
Bu deneyler ayrıca kamuflaja sebep olan faktörlere dair
ipuçları da sağlayacaktır.
Esir türler üzerinde, köpek balıklarının renk değiştirebilip
bunu hormonal olarak kontrol edebildiğini gösteren birkaç çalışma yapılmıştır.
Yapmayı umduğum şey, büyük beyaz köpek balıklarının
renk değiştirebileceğini
ve bunun belirli davranışlara bağlı olduğunu kesin olarak kanıtlamak.
Baktığım zaman çok basit bir şey ama bunun gerçekten de
görünümdeki renk değişikliğini anlama sorununu
çözme şekli aslında epey dâhiyane.
Sanırım bana ilk defa dâhi denildi.
Nadir olduğu için kabul edeceğim.
Bir sonraki adım ise farklı durumlarda
bu renk panosunu köpek balığının yanında nasıl tutacağım?
Bu sadece biraz yaratıcılık gerektiriyor.
-Anladın mı dostum? -Evet, pekâlâ. Hadi başlayalım.
Dikkatli ol. Gerginliğini koru.
Hadi bakalım.
Heyecan verici olacak.
Yapacağımız en önemli testlerden biri suda zıplama testi.
Suda zıplama, bir tür pusu saldırısıdır.
Hızlı, güçlü ve görünmez olmaya ihtiyaçları vardır.
Bu, büyük beyaz köpek balığının nihai avlanma hâlinde
rengini ölçebileceğimiz an.
Mossel Körfezi'nin ortasında Seal Adası vardır.
Bu ada, Güney Afrika'daki büyük beyazların merkez üssüdür.
Her gün yüzlerce kürklü fok, büyük beyazların saldırısından kaçıp...
...hayatlarını kurtarmak için yüzer.
Büyük beyaz köpek balığının kürklü fokları avlamadaki başarı oranı
neredeyse yüzde ellidir. Bu oran herhangi bir avcı için cidden yüksektir.
Bu köpek balıklarının avlanmak ve devriye gezmek istedikleri
belirli bölgeler vardır
ve bunlar genellikle fokların adalara girip çıktıkları
doğal yolların hemen altındadır.
Ryan ve Gibbs, köpek balıklarını suda zıplamaya teşvik etme umuduyla
arkalarından tuzak olarak sahte fok taşıyorlar.
Mesele, renk panosunun yanında suda zıplayan köpek balığını
yakalamaya çalışıp onun rengini ölçebilmek.
Sessiz bir sabah ama Seal Adası nadiren hayal kırıklığına uğratır.
Avlanma var! Şurada doğal avlanma var!
Hâlâ peşinde.
Bu ateşli...
Fokun başı belada.
Evet. Tekneyi siper olarak kullanıyor.
Ve köpek balığı ilk zıplayışta ıskalamış olsa da
foku o kadar çok korkuttu ki
şimdi teknenin etrafında saklanıp onu siper olarak kullanıyor.
Fok, köpek balığını doğruca tuzağa götürüyor.
Vay canına! Evet!
-Çektim! -İyi işti dostum.
Köpek balığı ve renk panosu net bir şekilde kadrajda.
Bu, deneyin ilk başarılı suda zıplayışı.
Her seferinde baştan aşağı tüylerimi diken diken ediyor.
Yani, bunu her...
Bunu her görüşünde duygulanmadan edemiyorsun.
Burada bir sürü köpek balığı var.
-İşte böyle! -İşte böyle.
Gün boyu...
...fokları...
...takip...
-...ediyorlar. -Ona saldırıyor.
Vay canına!
Bir günlük veri toplamanın ardından güneş batarken
ekip son bir zıplayış olmasını umuyor.
O noktaya ulaş.
Pekâlâ, renk panosunu ve tuzağı kaybettik.
Lanet olsun!
Çok karanlık olduğu için hangi yöne gideceğini göremedi.
Tekrar deniyor!
Köpek balıkları genellikle alaca karanlıkta avlanır
ama büyük beyaz bile karanlıkta yanlış hesaplama yapabilir.
Lanet olsun.
Bu tekrarlayan bir sorun olacak.
Suya geri dönmeden önce yeniden yapmaları gerekecek.
Ama kanıt veri tabanlarının oluşturulması sürüyor.
Sadece ona bakıp renk panosuyla karşılaştırıyoruz.
Tam yukarıda, değil mi? Koyu.
Bilim hızlı değildir, uzun zaman alır, çok fazla veri gerektirir.
Güzel.
Özellikle de bir fikrin bütününü bir tür bilimsel yaklaşım üzerine
yeniden yazmaya çalıştığınızda.
Bu çantada keklik, her biri öyle.
Ama bu çalışmada gözle görülenden daha fazlası var.
Davranış, çalışmanın sadece bir tarafı.
Diğer tarafı ise hücresel çalışma ve eşit derecede önemli.
DURBAN GÜNEY AFRİKA
Evet, bu bir erkek. Kesinlikle genç.
Ryan ve Gibbs, araştırmalarında ender bir fırsat yakaladı.
Bu bir genç.
Bunun gibi bir büyük beyazla çalışma şansı,
kariyerinde bir veya iki kez olur, en azından benim için öyle.
İlk seferim.
Köpek balıkları balık ağlarına trajik bir şekilde takılınca...
Tamam, böyle iyi.
...Dr. Dicken gibi bilim insanları boşuna olmamasını sağlar.
DR. MATT DICKEN- KZN SHARKS BOARD ARAŞTIRMA VE İZLEME BAŞKANI
Sharks Board'da yaptığımız bir şey de
mümkün olduğunca çok örnek toplamak.
Bu olağanüstü türle ilgili bilgi birikimimizi gerçekten geliştiriyor.
Ekip, diseksiyon ile köpek balığının midesinde saklı olan
renk değişimi teorisiyle alakalı önemli ipuçlarını arayacak.
Büyük beyazların beslenme düzenleri mevsimseldir
ve büyüyüp güçlendikçe değişir.
Yani köpek balıklarının nerede ve neyi yedikleri,
kamufle olma ihtiyaçları hakkında bir şeyler söyleyebilir.
Epey zor, değil mi?
Bu büyük beyazların aslında suyun yüzeyinde, suyun ortasında
veya altında beslendiğine dair kesin kanıt istiyorum.
Ve bu, hayvanların ne yediğini gerçekten belirlemek için
yapmanız gereken bir tür dedektiflik işi.
-Bu ne biliyor musun? -Hayır. Nedir bu?
-Dikenli Vatoz. -Hadi canım!
Bunun, beyaz köpek balıklarının dipte beslendiğine dair
ihtiyacın olan kanıt olabileceğini düşünüyorum.
Haklısın.
-Olağanüstü. -Vay canına!
Bu küçük buluş, büyük bir noktayı kanıtlıyor.
Kamufle olma yeteneği, aydınlık yüzeyde ve karanlık deniz tabanında
tamamen farklı avlanma stratejilerinde
büyük avantaj sağlayabilir.
M ide içeriğiyle büyük başarı sağladık.
Bilirsiniz, vatoza dair kanıtı
ve değişken avlanma davranışlarına sahip olduğunu tespit ederek.
Ve onlardan bir sürü var.
Ama renk değişiminin bilimsel olarak
mümkün olduğunu kanıtlamanın anahtarı daha derindedir.
Araştırmam, köpek balığının dersine ve derisinin farklı biçimlerde işlemesine
sebep olan farklı adaptasyonlarına dayanıyor.
Sahip olabileceğini düşündüğümüz adaptasyonlardan biri,
renk değiştirme yeteneği.
Bize bunun mümkün olup olmadığını söyleyecek
bir deney tasarlamak istedik.
Renk değişiminin sırrı moleküler düzeyde, melanosit adı verilen
ve pek bilinmeyen hücrede gizli olabilir.
MELANOSİT - DİŞCİKLER - ÜST DERİ ALT DERİ – DERİ ALTI DOKUSU
Melanosit, hayvanlarda pigmente neden olan dokudur.
Derinin altında hayvanın ihtiyacına göre
esneyip daralan bir tür devre kartı gibi davranır.
Diyelim ki güneşten bir uyaran geldi, devre kartı derinize
biraz daha koyulaşmasını söyler.
Ve aynı şekilde yeterince güneş görmezseniz
pigmentinizin bir bakıma daralmasına neden olur ve soluklaşır.
Ekip, melanositlerin mevcut olup olmadığını
ve köpek balığının deri rengini değiştirip değiştiremeyeceğini
anlamak için bir dizi test geliştirdi.
Derisinden bazı doku örnekleri almaya çalışacağız.
Sonra cidden bir renk değişimi tepkisi yaratıyor mu görmek için
onları bazı hormonlara maruz bırakacağız.
Ve bu hormonların her biri doku ile etkileşime girince
daha açık veya daha koyu olmalarına yol açacağını umuyoruz.
Hormonlar, avlanma veya dinlenme gibi
davranışlar sırasında canlı bir köpek balığının
içinde dolaştığına inanılan hormonları arttırır.
Bu hormonların ne yapacağına dair bazı hipotezlerimiz var.
Birincisi MSH, melanine sahip olan neredeyse tüm türlerde,
melanositlerin genişlemesini
harekete geçiren bir hormondur.
Bazı köpek balıklarında solma tepkisini tetikleyen
ve bazı balıklarda da koyulaşma tepkisi yaratan adrenalin var.
Son hormon ise melatonin.
Ve bunun kesinlikle solma tepkisi yaratacağını düşünüyoruz.
Test işlerse cildin rengini değiştirecektir.
Köpek balıklarının bu hormonlara
nasıl tepki vereceğini görmek gerçek bir kader anı gibi geliyor.
-Hazır mısın? -Evet.
Ama örnekler değişmiyor gibi görünüyor.
Cildin gerçekten tepki verdiğini sanmıyorum. O...
Hemen hemen aynı gözüküyor.
Ölü köpek balığı derisi işe yarayacak gibi durmuyor.
Bence bunun nedeni dokusunun fizyolojik olarak ölü olması.
O yüzden tüm küçük biyokimyasal yollar tamamen kapanmış.
Bu yeni bir deney.
Ve bence bu, bilimin tipik özelliğidir. İlk denemede olmaz.
Evet, sanırım Ryan ile metodolojimizi değiştirmemiz gerekecek.
Çoğu köpek balığı gri veya kahverengi tonlarındadır.
Bazıları, kaplan veya zebra gibi onları farklı kılan desenlere sahiptir.
Ryan ve Gibbs, Güney Afrika'daki False Koyu'nda,
renk değişimi kadar inanılmaz bir adaptasyona sahip olan bir tür arıyor.
Puffadderlar muhtemelen en uysal köpek balıklarındır.
Çoğu zaman onları iki kaya arasında
ya da yosunların arasında saklanmış hâlde görürsünüz.
Yani çok tatlılar.
Büyük beyazlar gibi değiller, orası kesin.
Ama kısa süre önce puffadderların biyofloresan yaptığı keşfedildi.
Bu da karanlıkta parlayan bir köpek balığı demek oluyor.
Bir köpek balığının parlamak üzere neden evrimleştiği ise bir gizem.
Onları bulabileceğimiz resiflere son derece kamufle hâldeler.
Ve hep merak etmişimdir, kamufle olmaya
bu kadar odaklanmış bir hayvan niye sonradan parlamaya başlar?
Ryan, parlayan Puffadderları gözlemlemek için
UV ışınlarıyla donatılmış özel bir kamera tasarladı.
Hazır mısın dostum?
Birinci elden belgelemek için köpek balıklarıyla dolu bu koyda...
...gece dalışı gerekecek.
Gece dalışı zamanla kazanılan bir zevktir.
Ve bu gece sahip olduğumuz tek şey, esasen bize görünmeyen
bu UV ışını olacak. Geri kalan her şey karanlık olacak.
Dünyanın dört bir yanındaki derin, karanlık okyanuslarda,
bazı canlılar kamufle olmak üzere değil, parlamak üzere evrimleşmiştir.
Bu becerilere biyolüminesans ve biyofloresan denir.
Biyolüminesans, bir organizmanın ışık oluşturduğu kimyasal bir süreçtir.
Avcılardan kaçınmak için parlayan bir fener köpek balığı
veya okyanus yüzeyinde parıldayan planktonlar gibi.
Biyofloresan ise farklı ve daha gizemli bir süreçtir.
Biyofloresan, bir organizmanın belli bir dalga boyundaki
ışığı alıp farklı bir dalga boyunda geri yansıtma becerisidir.
Derinlik arttıkça mavi ışık dışındaki tüm ışıklar kaybolur.
Puffadderlar o mavi ışığı alıyor
sonra onlara karanlıkta parlayan bir görünüm veren
bu sarı-yeşil ışığı yayıyor gibi görünüyor.
Buradaki kilit nokta, köpek balıklarının ortamlarına
daha iyi uyum sağlamak için ışığı ve rengi nasıl kullandığını anlamak.
Bunun, onlara ve sağ kalmalarına faydalarını keşfetmek için buradayız.
Birçok mercan, 180'den fazla balık türü ve hatta bazı yengeçler,
UV ışığına maruz kaldıklarında neon renkler sergiler.
Kaliforniya'daki kabarık köpek balıkları da
birbirlerinde gördüklerini taklit ederek ışık altında yeşil renkte parlar.
Sebebi tam olarak bilinmemekle birlikte birçok bilim insanı,
avcılara karşı kamufle olurken
gerektiğinde iletişim sağlamak için olduğuna inanıyor.
Ve olduğunu düşündüğümüz şey,
köpek balığının gözlerinin ışığın bu sarı-yeşil tayfını
görmek üzere evrimleştiği.
Bu bir adaptasyon. Böylece özellikle geceleri
bu sularda diğer organizmalar tarafından fark edilmeden
ama birbirlerini görerek gezebiliyorlar.
Birbirlerine parlasalar bile,
büyük beyaz için de olabileceği gibi, hayatta kalmalarının anahtarı kamuflaj.
Biyoloji doğası gereği karşılaştırmalı bir bilim dalıdır.
Diğer türlerin nasıl yaptığını anlayarak bir tür hakkında daha fazla şey anlarız.
İster kamufle olmak için olsun ister iletişim kurmak için olsun,
puffadderın görünüşü davranışına bağlı gibi görünüyor.
MOSSEL KÖRFEZİ GÜNEY AFRİKA
Renk teorisi iki bölümden oluşuyor.
Birincisi, münferit köpek balıklarının renklerini değiştirebilmesi
ve ikincisi, renklerinin farklı etkinliklere göre belirlenmesi.
Renk panosunun onarılmasıyla ekip, veri tabanları için belgelemek üzere
daha fazla büyük beyaz aramaya başlıyor.
Buranın büyük beyazların dinlenme bölgesi olduğunu biliyorum.
Bu yüzden amaç, bu renk panosunu dinlenmekte olduğunu düşündüğüm
köpek balığının yanına getirmeye çalışmak.
Ve bu renk hormon seviyeleri tarafından kontrol ediliyorsa
dinlenen bir köpek balığının avlanmayla veya çöpçülükle güdülenenden
çok farklı bir renkte olduğunu görebilirsiniz.
Ryan bir drone kullanırken Gibbs, uzaktan kumandalı bir botu yönetiyor.
Gibbs bir köpek balığı buldum dostum!
-Buldun mu? -Bir köpek balığının üzerindeyim.
Pekâlâ. Hadi şu uzaktan kumandalı botu suya sokalım.
Tamam, bırak onu.
-Tamamdır. -Sağlam gitmelisin.
Sağlam ve hızlı git.
-Beni görebiliyor musun? -Henüz değil.
Hâlâ ilerliyoruz.
-Seni gördüm. -Evet, sanırım oldu.
Seni gördüm dostum. Hallettin mi?
Güzel.
-Onu etrafına getireceğim. -Evet. Orada beni gördün mü?
Evet, rengini yakalayabilmek için aşağı indireceğim...
İşte. Renk panosunu aldım.
-Güzel. -Tamam, bu iyi.
İşte orada, yüzeye çıktı.
-Evet. Olağanüstü. -Evet dostum.
Dinlenen bir köpek balığı ve renk panosu kadrajda.
Büyük beyaz avının ortasında çok değişik veriler sağlayabilir.
Bu, çok daha büyük bir deneyin sadece bir parçası.
Yüzeyde dinlenirken ve su üzerinde avlanırken
alınan görüntülerle karşılaştırmak için ekibin çöpçülük yaparken ki
renk verilerini de yakalaması gerekiyor.
Su kolonunun derinliklerine indikçe renk çok hızlı bir şekilde değişir.
Deneyleri derinlerde yapmayı bu kadar istememin nedeni,
bir köpek balığının kendini yüzeyde kamufle etmesi ile
dipte kamufle etmesi arasında
epey fark olması.
Ryan, özel dalış kafesinde dokuz metreden daha derine indirilecek.
Hadi gelin ve şu kafesi indirelim.
-GoPro yakınlaştırma kayıp mı? -Kafeste olacak.
-Doğruca kafese gidecek. -Güzel.
Tüm bu köpek balıklarını tekneye çekme çabasının amacı,
onları renk panosuna yaklaştırmaktı.
Bir köpek balığı daha. Drew, şunun dalışına bak.
Derinlerdeyken,
gördüğünün gerçekten doğru olup olmadığını bilemezsin
çünkü ışık seviyesi çok düşük ve görüş mesafesi çok kötüdür.
İşte bu yüzden o renk panosuna sahip olmamız cidden çok önemli
böylece köpek balığı ile renk panosunu aynı karede yakalayabiliriz.
Çünkü o zaman onu geri götürüp düzeltebilir
ve o köpek balığının rengini doğru bir şekilde bulabilirim.
Şimdi dalış yapıyor. Bu köpek balıkları bize bir sürü veri sağlıyor.
Büyük beyazın ışınları ve diğer yemleri süpürdükleri
derin su dünyasına nadide bir bakış.
Tüm kurulum iyi işledi. Dikkatimi çeken kamuflajdı.
Bu köpek balıklarını başarılı yapan şey kamuflajları.
Bu ortama uyum sağlama becerisi
ve aşağıdaki ortam tek renkli.
-Bunun için uğraştın. -Evet, elbette.
Veri tabanı neredeyse tamamlanmışken Ryan ve Gibbs
araştırmalarını sonunda dünyanın ücra bir bölgesinden gelen raporlara
ve bir başka eşsiz köpek balığı derisi adaptasyonuna çevirebiliyorlar.
BAA MERCAN ADASI MALDİVLER
Köpek balıkları ve renklerle ilgili
araştırmamızın çerçevesinde, kamufle olmak için
renklerini gerçekten değiştirebilecek başka bir köpek balığı türü arıyoruz.
Halı köpek balığı ve keler balığı gibi türler,
ortamlarında kamufle olmak için milyonlarca yıl içinde evrilen
benzersiz deri desenlerini kullanır.
Ama değişen deri desenleri köpek balıklarında nadir görülür.
Maldivlerde yapılan bir çalışma,
bir türün bu alışılmadık adaptasyonu sergilemesine
genetik bir durumun mu neden olduğunu araştırıyor.
Güzel ve güneşli Maldivlerde,
Baa Mercan Adası adlı bir yerde,
çok nadir bi tür olan siyah uçlu resif köpek balığını arıyoruz.
Tropik resifler, yaşamın ve adaptasyonun uğrak noktalarıdır.
Bazı canlılar göze çarpmaya çalışırken diğerleri ortama karışmak için uğraşırlar.
Bu tek örnek, büyük beyaz derisinin nasıl değişebileceğine dair ipucu verebilir mi?
Büyük beyazları bu siyah uçlu resif köpek balıklarına
neyin yaklaştırdığına dair bakış açım moleküler düzeyde.
Bu rapor birkaç yıl önce yayınlandı ve bu tuhaf benekli deseni geliştiren
köpek balıklarına ait görüntülere sahip.
Ve bence bunun sebebi lösizm adı verilen genetik bir bozukluk olabilir.
Lösizm, melanositlerin işlev bozukluğundan kaynaklanan genetik bir özellik.
Düzgün çalışmayı durdurunca balıktaki melanin pigmenti kaybolur
ve bu yamalı dağılımı görmeye başlarız.
Gibbs, hem eski hem de yeni yöntemler kullanarak...
...lösistik balıkların görsel kanıtlarını ve genetik örneklerini arıyor.
Ama bu durum talihsiz bir sapma mı yoksa olası hızlı bir adaptasyon mu?
Lösizmin bu genetik bozukluğu acayip bir rastlantı gibidir.
Köpek balıklarının ortamlarında daha iyi kamufle olmalarında
kilit rol oynuyor olabilir.
Siyah uçlu resif köpek balıkları gerçekten kamufle olabiliyorsa
köpek balıkları öyle ya da böyle
insan kaynaklı iklim değişikliğiyle yaşamanın bir yolunu buldu demektir.
Böyle diyorum çünkü gerçekten de Maldivler iklim değişikliğinin
epeyce olumsuz etkisine maruz kaldı.
Deniz yüzeyi sıcaklıkları 30 derecenin üzerine çıktı
ve bu da mercanları solgunlaştırdı. Bu yüzden mercan resifini gördüğünüzde,
canlı mercanlar arasına karışmış bir sürü ölü mercan
ortamın gelişigüzel ve dağınık bir desene sahip olmasını sağlar.
Bence bu köpek balıkları, bu genetik bozukluğu geliştirmemiş
diğer köpek balıklarına göre
ortamlarına daha iyi uyum sağlıyor olabilir.
Rapordan, lösizme sahip bu köpek balıklarının
hepsinin genç olduğunu tespit ettik.
Bu da bana, ya köpek balıklarının bu deri deseninden kurtularak büyüdüğünü
ya da bu genetik bozukluğun ölümcül olabileceğini düşündürüyor.
Ama hayatta kalma şanslarının olduğunu söylemek için ihtiyacımız olan tek şey,
bu özelliğe sahip sadece tek bir yarı yetişkin hayvanın kanıtı.
Maldivler, bu siyah uçlu resif balıklarını bulmak için mükemmel bir yer.
Maalesef çok ürkektirler.
-Selam Ryan, nasıl gidiyor? -İyidir dostum.
Maldivlerde işler nasıl gidiyor çok merak ediyorum.
Köpek balıklarını yakalayıp
genetik örnekler falan almayı başarabildiniz mi?
O köpek balıklarını yakalama fırsatım olmadı.
Ne yazık ki beklediğimden biraz daha zor.
Ama lösistik bir siyah uçlunun net bir görüntüsünü almayı başardık.
Yani bu da bir şeydir.
Gerçekten ortama karışıyorlar mı?
Gelişigüzel desenlerinin mercan resiflerinin gelişigüzel deseniyle
eşleştiğini kesinlikle söyleyebilirim. Ve daha küçük olanların tersine,
lösizm kendini biraz daha az gösteriyor.
Sanki daha büyük olanlar ondan kurtularak büyüyor gibi.
Vay canına. Zebra köpek balığı tam olarak bunu yapıyor.
Büyüdükçe rengini değiştiriyor.
Zebra köpek balığı gibi
bu gruptaki siyah uçlular, büyüyüp daha az savunmasız hâle geldikçe
deri desenlerini dönüştürüyor olabilir.
Kamuflajdaki herhangi bir yoğunluk artışı
derideki melanositlere bağlı gibi dursa da
lösizm, büyük beyazların derisini etkileyen herhangi bir
hızlı hormonal değişimden çok daha farklı görünüyor.
Bazı renk sapmaları görsek de
buraya gelirken aradığım şeyin tam olarak bu olduğunu sanmıyorum.
Şimdi, büyük beyaz ve deri örneği testi
ile hormon testi hakkında daha fazla düşünüyorum.
Yanıt alamadık.
Çözümümüz olup olmadığı hakkında ve bu konuda daha çok bilgi istiyorum.
Açık bir şekilde ölü hücreler işe yaramadı.
O yüzden oraya geri dönüp
büyük beyazların canlı dokularından biraz almayı öneriyorum,
böylece hücrelerin gerçek zamanlı olarak değişmelerini sağlayabiliriz.
Ekip, canlı örnekleri almak için son bir denemeye hazırlanırken
Ryan ilk defa
renk panosu veri tabanında hesaplamalara başlar.
Renk panosunu çöpçülük yapan bir köpek balığını görebileceğimiz yere,
kafes dalışı botunun yanına koyduk.
Ayrıca renk panosunu okyanusun dibine kadar indirdik.
Ayrıca dinlenmekte olan köpek balıkları da aradık.
En heyecan verici ama en zorlayıcı deneyim,
avlanan büyük beyazlar zıplarken renk panosunu yanlarına getirmekti.
Bu tür bir davranış hâlinde,
köpek balıklarının en üst seviyede kamufle olmaları gerekir.
Köpek balıklarını farklı deneylerde eşleştirebilirsek
gerçekten renk değiştirip değiştirmediklerini ve sonra da
bu rengin farklı aktivitelerle nasıl bağlantılı olduğunu görebiliriz.
İlk adım, çeşitli deneylerde çekilen
münferit bir köpek balığının görüntülerini belirlemek.
Buradaki fikir, köpek balığının kimliğini farklı görüntüler
ve farklı koşullar üzerinden oluşturmamız.
Burada bir köpek balığı var. Çenesinde oldukça belirgin bir apse var
ve onu birden fazla yerde görebiliyoruz.
Ryan, gri tonlamalı renk panosunun
her karede eşleşmesi için görüntüleri titizlikle ayarlıyor.
Amaç, gerçek beyaz elde etmek için buradaki kareyi ayarlamak.
Gerçek siyah için de buradaki kareyi ayarlayabiliriz.
Bunu yapınca o karedeki her pikselin tamamen doğru olduğunu biliriz.
Ayarlandıktan sonra Ryan, köpek balığının rengini
farklı aktivite koşullarına göre ayırıp analiz edebilir
ve deri tonlarına sayısal bir değer atayabilir.
Biri çok koyu, neredeyse siyah, 100'ü çok beyaz, neredeyse bembeyaz.
Her zaman köpek balığının tüm vücudunu kareye alamayız
ama köpek balığının vücudunun belirli bölümleriyle çalışabiliriz.
Şimdi burada bir tane var.
Burada çok koyu bir renk olan 22 civarında bir sayı alan
zıplayan ve avlanan bir köpek balığı var,
buna karşılık aynı köpek balığı teknenin etrafında
54, 53 civarında bir sayı alıyor.
Yani belli ki açık renklendirme ve koyu renklendirme var.
Bu aşamada büyük sonuçlar çıkarabilir miyiz? Hayır.
Ama bu köpek balığının renk değiştirme yeteneğine
sahip olduğunu kanıtlıyor.
Ve zamanla, bu veri tabanını oluşturabileceğiz
ve münferit köpek balıklarının renklerini nasıl değiştirebildiğini
ve herhangi bir zamanda kullandıkları rengin
içinde bulundukları aktivite ile ilgili olup olmadığını çözebileceğiz.
Bu, aylarca süren saha çalışmasından sonra tatmin edici bir sonuç.
Ama araştırmanın bir sonraki aşaması, büyük beyazların
gerçekten kamuflajlı olduğunu kanıtlamak açısından epey önemli olacak.
İkinci olarak moleküler seviyeye geçeceğiz.
Bu da büyük beyazlardan canlı örnekler almak
ve onları laboratuvara götürüp mikroskop altında incelemek.
Büyük beyazların gerçekten renklerini
değiştirip değiştiremediklerini kesin olarak yanıtlayabileceğiz.
Gibbs'le Ryan'ın son bir moleküler test için iddialı bir planı var.
Davranış, çalışmanın sadece bir tarafı.
Diğer tarafı olan hücre çalışması da eşit derecede önemli.
Ama bu sefer, canlı bir büyük beyazdan deri örneğine ihtiyaçları olacak.
Taze doku örnekleri almaya gitmemizin sebebi
köpek balığı derisi hâlâ canlı olduğu için
teorik olarak ona verdiğimiz hormonal tedavilere yanıt vermesi gerekir.
Bu yüzden bu ek adımları uyguluyoruz, deneyin işlediğinden emin olabilelim diye.
Laboratuvarı sahaya getiriyoruz.
Ok tabancasına takacağım numune alma sondalarım var.
Dokunun laboratuvara götürmemize yetecek kadar uzun süre
canlı kalması için yaşamsal sıvı veren üç çözeltim var.
Laboratuvara dokuyu canlı olarak getirebilir, hormonları uygulayabilir
ve mikroskop altında pigmentlerin dağıldığını ve kümelendiğini görürsek
ilerleme kaydediyoruz demektir. Ölürse hepsi boşa gider.
Başarılı bir deney,
renk değişimi teorileri için kesin kanıtlar sağlayabilir.
Ama önce bir örneğe ihtiyaçları var.
Kafeste köpek balığıyla aynı seviyede olmak
muhtemelen onlardan örnek almak için en uygun nokta.
Biraz gergin değildim desem yalan söylemiş olurdum.
Bu tür hayvanlarla uğraşırken hep bir tehlike unsuru var.
Yemi senin yanından indirmeye çalışacağım.
Sonra köpek balığına onu takip ettirip
mümkün olduğunca sana yaklaştırmaya çalışacağım. O zaman deneyebilirsin.
-Başaracağız. -Başaracağız.
Sanırım bu... Yem!
Gitti.
Hadi Gibbsy, köpek balıkları çalışıyor dostum!
Hata payı oldukça az.
Doğru dokuyu alabilmek ve köpek balıklarına zarar vermemek için
-örnekleri doğru yerden almalıyım. -İşte geliyor.
Vay canına!
-Hızlılar! -Evet.
Hay lanet!
-Gözleri iyi. -Hayır.
Onu zıpkınladı!
Güzel! Gerçekten iyi bir konumlandırmaydı.
İyi iş çıkardın Gibbs!
Mükemmel. Nasıl görünüyordu?
Mükemmel işledi.
Çok iyi dostum. Pekâlâ, şunu inceleyim.
Aradığımız en önemli parça bu, deri.
Güvertede ilk örnek varken
kalan örnekleri toplamak için sadece bir saatleri var.
Dokunun laboratuvara gidene kadar
-canlı kalmasını sağlamalıyız. -Şuna bakın.
-Çok saldırgan. -İşte yine geliyor.
Ve rengi daha gri.
-Bunu gördün mü? -Evet. Gördüm.
-Aldı! -Evet!
İkisi halloldu.
Mükemmel atış. Benim çocuk yetenekli. Gibbs iyi vuruyor.
Burası dokunun en kalın yeri.
Bu şekilde sırt yüzgecinin dibine isabet ettirirsen
hayati organların herhangi birinden uzak durursun.
Mükemmel küçük deri parçası.
-Tamamdır. -Tamamdır.
Biliyor musun, bunu yapma konusunda
çok stres yaptığını biliyorum, bu yüzden onu güzel bir şekilde
sırt yüzgecinin dibine yerleştirdiğini görmek...
-Mükemmel. -Onun adına cidden çok sevindim.
Birdenbire çıktı, değil mi?
-Bu yeni bir köpek balığı. -Evet.
Biraz önce çok utangaçtı dostum. Birdenbire...
Torpil balığı. Ele geçirmek istediklerinde yapabileceklerini gösteriyorlar.
İşte yine orada. Elimizde olanı getir.
Onun bu tarafına bakmalıyız.
Bakalım bu... Çünkü aşağıdan vurmuştu.
Sorun şu ki aynı köpek balığından iki defa örnek aldık.
Hayır.
Sırt yüzgecine bak, değişik.
Bu tam bir oyuncu.
-Sanırım buldum. -Yüzgeci yaralı.
Hadi Gibbs, atışı yap.
Bu olabilir, bu üçüncü başarılı örneğimiz olabilir.
Gibbs örnek alabileceğimizin o olduğunu anlarsa tabii.
İşte geliyor.
-Bu olabilir. -Dönüyor.
Bu olabilir. Onu doğruca içeri götüreceğim.
Tanrım!
Hadi ama Gibbs! Halledersin. Bunu yapabilirsin dostum.
Ryan ve Gibbs'in zamanları tükeniyor.
Sanırım köpek balığı kafese çarpınca biraz sarsıldı.
Gibbs iki mükemmel atış yaptı ama ateşlemiyor.
Köpek balığının derisi, örnek alındığı anda ölmeye başlar.
Cape Town'a canlı dokuyla ulaşabilmeleri için
son deri parçasını şimdi almaları gerek.
Evet, hemen önünde.
-Evet, aldı. -Aldı. Kesinlikle.
Güzel.
Evet, bu epey iyiydi. Bize gerçekten iyi veriler sağlayacaktır.
-Vay be! -Sen başardın dostum. Bravo!
-Sağ o. Pekâlâ. Hadi gidelim. -Üstünü değiştir, demir alıyoruz.
Cape Town'a varmak için yaklaşık dört ya da beş saatimiz var.
Hadi gidelim, hadi!
Örnekleri hızla Cape Town'daki laboratuvara götürüyorlar.
CAPE TOWN GÜNEY AFRİKA
Hücre biyoloğu ve görüntüleme uzmanı
Dr. Dirk Lang'ın uzmanlığını alıyorlar.
Bugün aşırı derecede yoğun bir gün geçirmiş olmalısınız.
Oradayken örnek toplamak için yaklaşık iki saatimiz olduğunu fark ettik
ve en az üç örnek istedim.
Pekâlâ.
Büyük beyazların derisini hormonların kontrol ettiğini kanıtlayabilirsek
hemen oracıkta, görevimizin tamamının yarısından fazlasına yanıt bulmuş oluruz.
Gibbs hormonal çözeltileri hazırlarken
Dirk, deri örneklerini test esnasında canlı kalmalarını sağlamak için hazırlar.
-Selam millet. -Nasıl gidiyor Gibbs?
Biliyor musunuz? İlk defa denizden doğruca laboratuvara geldim.
Bana göre değil.
Köpek balığı derisinin hormonal testlere vereceği reaksiyonlar
konfokal bir mikroskop kullanılarak belgelenecek.
Bu pigment hücrelerinin
kümelendiğini ve dağıldığını mikroskobik olarak görebilirsek
bu köpek balıklarında renk değişikliği olduğuna şüphe kalmaz.
Güçlü mikroskop sayesinde,
derideki melanositleri gerçekten görebilecek
ve hormonal uyaranlara tepki verip vermediklerini belirleyebilecekler.
Zaman atlamalı olarak göreceğiz ve bu renk değiştirme tekniğinin
cidden nasıl işlediğini anlamamıza yardımcı olabilir.
İlk test melanosit uyarıcı hormonla yapılıyor.
Teorileri doğruysa bu, melanositlerin dağılmasına ve pigmentin koyulaşmasına
neden olacaktır.
İkinci hormon ise adrenalin.
Avlanma gibi davranışlar sırasında mevcut olduğuna inanıyorlar.
Üçüncüsü ise dinlenme ile ilişkilendirilen bir hormon olan melatonin.
Bu, gevşemiş durumdaki bir köpek balığını taklit edebilir.
Yani bunlar, köpek balıklarının
farklı ortamlarda kendi üretecekleri hormonlar.
Şimdi onları deriye birden vererek tepkilerin aynısını yaratmaya çalışıyoruz.
Çoğu insan işimin en heyecan verici kısmının
sahada olduğunu sanıyor ama laboratuvarın verdiği coşku
bambaşka bir boyutta.
Zaman atlamalı görüntüler geldikçe
hormonların deri örneklerini etkilediği açıkça görülüyor.
Melanosit uyarıcı hormon uygulanan örnekte,
melanositler dağılarak derinin daha koyu görünmesine neden oldu.
Bu örnek canlı bir büyük beyaz köpek balığından...
-Bu sabah. -...beş saat önce alındı.
Bu muazzam.
Tahminlerinin aksine adrenalin uygulanan köpek balığı derisinde,
melanosit hücreleri daralıyor ve daha açık görünüyor.
Bu solma etkisine yol açar.
-Sırada melatonin var. -Açık ve koyunun bir karışımını görüyoruz.
Tarih yazıyoruz.
Değişiklikleri görüyor ve bunu kafanda canlandırıyorsun.
O an gerçekten şunu fark ediyorsun,
"Vay canına, bu hücreler farklı hormonlara tepki veriyor."
Aklını başından alıyor. Bu... İnanılmaz, muhteşem.
-Büyük beyazlardaki renk değişimi. -Bu çok heyecan verici bir şey.
Sonuçların başlangıç niteliğinde olmasına
ve köpek balığı hormonları ile davranışları arasındaki
bağlantıyı anlamak için daha çok araştırma gerekmesine rağmen,
bu mikroskobik melanositlerin tepkisi çok önemli bir şey anlatıyor.
Bunun anlamı, büyük beyazlar renklerini kontrol edebiliyor
ve kullanmayı seçtikleri renk
kan dolaşımlarına saldıkları hormonlar tarafından kontrol ediliyor.
Bir laboratuvar sahnesinden etkileneceğim hiç aklıma gelmezdi.
Suda zıplayan köpek balıklarını ve tüm o heyecanı görmeye alışığım.
Ama burada böyle bir hücresel seviyeye gelmek
ve bu inanılmaz şeyin gerçekleştiğini görmek
ve bilim için gerçekten önemli olduğunu bilmek,
özel bir şey, gerçekten çok özel.
Büyük beyazlar hakkında bildiklerimizi
tamamen değiştirebilecek seviyede inanılmaz bir keşif.
Ne diyeceğimi bilemiyorum.
Şu an diyecek bir şey bulamıyorum çünkü bu acayip havalı.
Ve bilimsel kariyerimde uzun bir süre
buna benzer bir an yaşayacağımı sanmıyorum.
Bu türün rengini ustaca değiştirebildiğini gösteren
fotoğrafik ve hücresel kanıtlar ışığında
bu, büyük beyazları kamuflajlı köpek balığı olarak anlamanın
henüz sadece başlangıcı.
Alt yazı çevirisi: Özge Onogur