Downloaded from YTS.MX
BİR NETFLIX BELGESELİ
Official YIFY movies site: YTS.MX
Renault-Nissan'ın eski başkanı Japonya'yı terk edip Lübnan'a kaçtı.
…eski Nissan başkanı Carlos Ghosn firarda.
…eski Nissan başkanı Carlos Ghosn bir süredir Japonya'da ev hapsindeydi.
Bir müzik enstrümanı çantasının içinde kaçtığı iddia ediliyor.
Hapiste 130 gün.
Hücre hapsi.
Eller ayaklar kelepçeli
ve belime bağlanmış bir tasma.
Artık insan değilmişim gibi hissettim.
Japonya'da, biri tutuklandığında
o kişinin hayatı sona erer.
Güvenime ihanet eden oydu, Carlos Ghosn.
Kendine bir kabuk inşa etmişti zira yenilmez olduğunu düşünüyordu.
Kurtarıcılıktan bir suç şüphelisine
dönüşümüne tanık olduk.
Bütün forsunu kaybetti.
Kral çıplak öyküsündeki gibi çırılçıplak kaldı.
Ne oldu? Asıl soru bu. Bence nedeni paraydı.
Bunu hak etmedim.
Tuhaf bir uluslararası komplonun
içine düşmeyi hak etmedim,
bilhassa Japonya'da.
Bütün emareler bana adil davranılmayacağını gösteriyordu.
Şu sonuca ulaşmak çok zor değil,
ya Japonya'da öleceksin ya da ülkeden kaçacaksın.
Merhaba.
Hola.
Bonjour.
Ahlan ve sahlan. Sabah al khair.
Açıklayayım, ben aslında oyuncuyum.
Senaryoya göre rolüm,
çeşitli nedenlerden ötürü bu belgeselde yer almak istemeyen,
Bay Ghosn'un yıllarca birlikte çalıştığı en yakın asistanları ve PR danışmanlarının
röportajlarını canlandırmak.
Ama şimdilik hakikate odaklanalım.
Hikâye, 1996'da Paris'te başladı.
Bay Ghosn'a Fransız otomobil şirketi Renault'yu kurtarma görev verilmişti.
Renault, beş milyar 248 milyon frank net zarar açıkladı.
Başkan Louis Schweitzer,
bu rakamların firmayı on yılda ilk kez borçlandırdığını söyledi.
Kayıplar hâlâ bir sorun.
1996'da,
Renault'da bir yardımcı arıyordum.
Aynı zamanda halefimi arıyordum.
Carlos Ghosn'la temasa geçtim,
yazıhanemde beni ziyarete geldi.
Elbette çok zeki ve başarılıydı.
Çok açık sözlüydü,
önündeki meseleye iyi odaklanırdı
ve havadan sudan konuşabileceğiniz tiplerden değildi.
İngilizce'de dendiği gibi, small talk yoktu.
Hemen işe almaya karar verdim.
Klasik Fransız sisteminde bir sürü varis vardır.
Yani yeğenler, torunlar
ya da üst düzey yetkililerin, bakanların, genel müdürlerin çocukları vardır.
Carlos Ghosn öyle değildi.
Carlos Ghosn başka bir yerden geldi, bambaşka bir dünyadan.
O zamanlar Carlos Ghosn Lübnanlıydı.
Fransız değildi.
Ona dedim ki, "Bence Fransız vatandaşlığı alsan iyi olur
çünkü bence Renault CEO'sunun Fransız olması mühim."
Fransız statükosunun
bir parçası olmaya katiyen niyeti yoktu,
özellikle de Paris çevrelerinde.
Bence bu ona sonradan pahalıya patladı.
Diğer patronlar Ghosn'u sevmiyordu çünkü onlarla sosyalleşmiyordu.
Onlar operada, futbol maçlarında görüşür, buluşurlardı.
Ghosn'un o taraklarda bezi yoktu.
En başından beri bir yabancıydı.
Arapçada soyadımız Ghossone
ama Fransızca'da telaffuzu zor.
Ghossone diyebilmek için
G-H-O-S-S-O-N-E şeklinde kodlamanız gerekir
ama olmayacağı için Ghosn diyoruz.
Evet. Bu fotoğrafa bayılıyorum.
Tipik Carlos.
Keşişlerle.
Çok ciddi.
Vay canına! Bu…
Uzun zaman önceydi.
Bizim sihirbazımız gibiydi.
Yani aslında o, herkesin isteyeceği bir ağabeydi.
Bay Ghosn'un emrinde çalışmak zordu
çünkü bizlere standart talimatı şuydu,
"Bana bir şey gönderin. Yanlışsa size söylerim."
Ben aslında hayvanat bahçesindeki kaplan kafesini temizleyen adamdım.
İçeri girenler saygıda kusur etmemeli,
korkularını da belli etmemeliler.
RENAULT TEKNOLOJİ MERKEZİ FRANSA
Bir otomobil üreticisi,
milyonlarca hareketli parçası olan devasa bir saat gibidir.
Ghosn her bir düğmeyi elden geçirirdi.
"Şunu şu tarafa çevirelim. Şunu şu tarafa."
Binlerce düğme.
Renault'daki her bir bölümü analiz eder
ve "Önümüzdeki yıldan itibaren üç taahhüdünüz var" derdi.
"Bu taahhütleri yerine getiremezseniz
kelleniz gider."
1997 RENAULT VILVOORDE FABRİKASI, BELÇİKA
Renault, temmuz ayında,
Vilvoorde'daki fabrikasını kapatacağını açıkladı.
3.000'den fazla iş tehlikede.
Renault, Belçika'daki fabrikasında
üretimi durdurma kararı aldı.
Medya ona "Maliyet Katili" demişti.
Tamam mı? Sanki mesele
insanları işten çıkarmak, fabrika kapatmak ve maliyetleri kısmakmış gibi.
Ama büyümeye kısıntı yaparak gidemezsiniz.
Cost Cutter, yani "Maliyet Kısıcı."
Carlos Ghosn, üretimi acımasızca elden geçirdi.
Yani evet, 3.000 kişi işinden oldu
ama Bay Ghosn sayesinde Renault kısa sürede
milyarlık borcu olan bir şirketten kârlı bir şirkete dönüştü.
12,5 milyar franklık bir kâr.
İnanılmaz!
Renault CEO'su Louis Schweitzer,
pek de neşesiyle tanınan biri değildir.
Ama bugün gülümsemek için geçerli bir sebebi var.
O zamanlar Renault, büyük bir dönüşüm geçirmişti
ama çok küçüktük ve Avrupa'ya fazla bağımlıydık.
Sonuç olarak başka bir araba üreticisiyle
ortaklık kurmaya karar verdik
ve o üretici Asyalı olmalıydı.
Ya Koreli ya da Japon.
27 MART 1999 TOKYO
Ekonomide ise
Renault ve Nissan dünyanın en büyük dördüncü otomobil grubu oldu.
Tokyo'da karşılıklı küresel ortaklık anlaşması imzalandı.
Bu küresel ortaklıkta Renault, Japon şirketin üçte biri için
33 milyar franklık bir yatırımda bulunacak.
Renault'nun geleceğini,
Renault-Nissan ortaklığının başarısına bağlamıştım.
Şirketin başında Ghosn gibi biri olmasaydı
bu ortaklığa girmeyeceğimi açıkça dile getirmiştim.
Nasıl da korkmuştuk.
"Ne? Japonya mı?
Hiç ortak noktamız yok.
Ne dilini biliyoruz. Hem şeyi… 'Merhaba' demeyi bile bilmiyoruz.
Hiçbir şey bilmiyoruz" dedik.
"Japonya'ya gideceğine emin misin?"
En başından beri dedi ki, "Başarılı olmazsam bırakırım."
Bay Ghosn geldiğinde Nissan'da kaos hâkimdi.
Yeni araba yapamayan veya popüler model üretemeyen
beş parasız bir Nissan vardı.
Bay Ghosn, Nissan'ı bir şekilde
yeniden inşa etme sorumluluğunu üstlendi.
Renault'nun yatırımı sırasında Nissan'ın
20 milyar dolar borcu vardı
ve iflas etmek üzereydi.
MURAYAMA FABRİKASI
Şüpheyle yaklaşıyordum, aynı zamanda açık fikirliydim de
ancak otomotiv sektöründeki hiç kimse
bunun başarılı olacağını sanmıyordu.
Buna ortaklık denmesi
tarafların eşitliğini ima ediyordu
ancak bu ortaklık filan değildi.
Renault yukarıdaydı, Nissan aşağıdaydı. Bir hiyerarşi vardı.
Şirket birleşmesi değildi ama evlilik de değildi.
Renault bir yatırım yaptı.
Nissan'ı yönettiler.
Nissan gibi bir şirketin
yabancı bir CEO'yu
başa getirip kabul etmesi büyük bir sürprizdi.
Çok şaşırtıcı.
Ben de bir ekonomi muhabiri olarak, Japonya'nın başka bir ülke tarafından
ele geçirildiği izlenimine kapılmıştım.
Sanki bir savaş kaybetmiş ve istilaya uğramıştık.
-Nasılsın? -Konnichiwa.
Böyle bir şirkette bir yabancıyı başkan olarak kabul etmek zorunda kalmak
bir savaş kaybetmek gibiydi,
ekonomik bir savaşı kaybetmek gibi.
Japonya'daki fabrikaları bizzat ziyaret etti.
Çalışanlarına samimi, ilgili
ve cömert görünmek istedi,
onları alelacele
işten çıkarmayacağını göstermek istedi.
Pek çok zorluk.
Yani her gün ve her hafta şirketi daha da güçlendirin.
Şirketin başarısı sizin çabalarınızla besleniyor.
Düşündüm ki…
Bu orta yaşlı adam gerçekten devrimci olabilir miydi?
Onunla ilgili ilk izlenimim buydu.
O zamanlar kısa boylu ve keldi,
eski moda bir gözlüğü vardı.
Bu anlamda, Fransa gibi bir moda merkeziyle
hiçbir alakası yok gibiydi.
1999 sonbaharında
Nissan'ı üç yıl içinde tekrar canlandıracak bir plan fikri doğdu.
Nissan'ı canlandırma planını
başarıya ulaştırmak için
sizlerin ne kadar…
…özellikle Nissan'ın toparlanmak için güçlü bir temeli olduğunu düşünürsek.
Ghosn, Michelin ve Renault'daki işleriyle
maliyet kısan adam olarak çoktan nam salmıştı.
Yani Nissan çalışanları
işlerini kaybetmekten çok korkuyorlardı.
Bu, 21.000 istihdam azaltımı
veya toplam çalışan sayısının %14'ü demek.
Ghosn geldikten sonra
asıl görevim insanları işten çıkarmak oldu.
21.000 PERSONEL AZALTIMI
Çeşitli talimatlar verdi ve ulaşılması gereken net hedefler koydu.
O zamana dek alışık olduğumuz çalışma şekliyle o hedeflere ulaşamazdık.
Fabrika kapanışlarını durdurun!
Renault/Nissan komplosunu durdurun!
Ama şikâyet eden olursa
anında kellesi gidiyordu.
Özellikle de şikâyetler Ghosn'a yönelikse.
Halkla ilişkiler açısından
21.000 istihdam kaybını olumlu bir şekilde yansıtmanın
biraz zor olduğu söylenebilir.
Bay Ghosn'un bolca mavi boncuk dağıtması gerekti.
-Günaydın Bay Ghosn! -Nasılsın?
-Memnun oldum. -Nasılsınız? Adım Yuko Ando.
Memnun oldum.
-Sabah erkencisin bakıyorum. -Evet.
Röportaj yapmak için Bay Ghosn'la ilk buluştuğumda
başarısız olmayacağından gayet emindi.
Önümüzdeki 15 dakika mühim
çünkü henüz kimse yok ve kimse onu rahatsız etmeden
tek başına çalışabilir.
E-postalarını kontrol ediyor.
Başaracağından yüzde yüz emindi.
Başarısızlık aklının ucundan geçmiyordu.
Bayanlar ve baylar,
bana zaman ayırdığınız için teşekkür ederim.
Fransız basınından dostlarımızı da selamlamak istiyorum.
Bugün Lübnanlı olmaktan gurur duyuyorum.
Zor zamanlarda yanımda olmuş bir ülke.
O Nissan'a ilk girdiğinde
alt kademe müdürlerden biriydim.
Onun emrinde ve onunla 19 sene çalıştım.
İyi bir liderdi, çok sağlam ve güvenilirdi.
Ve tabii ki karizmatikti.
Kişisel açıdan pek yakın değildik.
Ama o iyi bir patrondu. Mükemmel bir patrondu.
Artık şişman sağkol sensin. Teknoloji, vibrasyon…
…geldiğiniz için teşekkürler.
-Güzel. -İyi mi?
Nissan'ın karakterini koruma
ve onu Renault'dan ayrı tutma fikri aslında bana göre
dâhiyaneydi.
Başka türlü başarılı olmazdı.
Ghosn, net biçimde anlamıştı ki,
bütün Japonlara bere taktırıp
kol altlarına baget tutuşturmaya çalışmak katiyen işe yaramazdı.
Japon kültüründe
yılın en büyük bayramı yılbaşıdır.
Carlos Ghosn ilk buluşmayı kaçırdı,
özellikle tedarikçiler katılacaktı.
Baltayla sake fıçısı açması gerekiyordu
ve herkese mutluluklar dileyecekti.
Bunu yapmazsanız hoş karşılanmazsınız.
O gelmedi. Tatile çıkmıştı.
NISSAN IWAKI FABRİKASINA HOŞ GELDİNİZ!
Çokça karizması vardı.
Onunla tanışan herkes heyecanlanırdı
ve ona hayran kalırdı.
Bay Ghosn yakışıklı değildi.
Mr. Bean'e benzetiyordum.
Ama bunu dile getiremezdim yoksa başım belaya girerdi.
Niye gülüyorsun?
Hiç alkol kokmazdı
ve tabii ki sigara da içmezdi.
Sürekli ciddiydi. Sürekli.
Erken kalkıp erken yatardı.
Günlük kahvaltısını bir önceki günden hazırlayıp
şişeye koyardım.
Hindistan cevizi sütlü yulaf, maqui berry tozu,
bir çubuk toz yosun koyardım,
ki çubuğu yaklaşık 1.000 yendi.
Yoğun ve mor bir sıvı elde edene kadar hepsini mikserden geçirirdim
ve her sabah bunu içerdi.
Takım elbise yakışırdı ve güçlü görünürdü.
Nasıl açıklarım bilmiyorum.
Nissan'ın başında 17 sene kaşım gözüm sayesinde kalmadım.
Başarılı olduğum için oradaydım. Büyüme sağlıyordum.
Kâr sağlıyordum. Nakit akışı sağlıyordum.
Kâr payı sağlıyordum. Var olma sebebimiz bu.
Ghosn'la toplantı demek
daima rakamları konuşmak demekti.
Masaya bir sürü istatistik
ve veri koyardı.
O kadar hızlı konuşurdu ki
herkes şaşırıp kafa sallamak zorunda kalırdı.
Sanırım sunum becerisi
böyle bir şey.
Nissan'ın toparlanışı olağanüstüydü.
Çirkin modellerden güzel modellere.
2,5 milyon araçtan 5,7 milyon araca.
20 milyar borçtan, kasada 15 milyar paraya.
Muhtemelen çok az insan, belki de sadece Ghosn bunu yapabilirdi.
Nissan'dakiler bir "Ghosn primi"nden bahsederdi.
Sadece Ghosn'un patron olması bile
yatırımcıların gözünde şirketi daha değerli kılıyordu.
Ghosn'un otomotiv sektöründeki konumu buydu.
Japonya'ya gidip demiştim ki,
"Tamam, karşımda çok ünlü ve tanınmış biri var."
Kariyerimin o aşamasına dek
Bay Ghosn kadar meşhur birinin emrinde çalışmamıştım.
Her otomobil firmasının bir simgesi vardır.
Ford'un Mustang'i var.
GM'in Corvette'i var.
Aston Martin'in DB5'i var.
Nissan'ın GT-R'ı vardı.
Nihayet GT-R'ı Tokyo Motor Show'da lanse etme vakti gelmişti.
Bir konuşma yazmıştım, Simon da basın bülteni hazırlamıştı.
Yazması eğlenceliydi çünkü konusu tutku ve üründü.
Ghosn çok ilgi çekici olduğu için
sahnenin etrafına 800 gazeteci doluşmuştu.
Rahatsız edici, sıcak ve nemliydi. Bekleyip duruyordunuz.
Kuliste Bay Ghosn şöyle demişti,
"Bu büyük bir olay." Öyleydi de.
Kükreyerek sahneye çıktı!
Hep çok ciddiydi
ama o arabadan indiğinde gülümsedi.
Galiba duygularına yenik düştü.
Sonra dedi ki…
Az önce duyduğunuz Nissan'ın performans tutkusunun sesi.
Gördüğünüz onun nihai fiziksel ifadesi.
Karşınızda yeni Nissan GT-R.
Ghosn'un parladığı andı.
Onun doruk noktasıydı.
Üniversitede öğrenciyken…
-Evet. -…sevgilimin GT-R'ı vardı.
İşte bu.
Güzel anılar, değil mi?
GTR'ın koyun postuna bürünmüş bir kurt olduğunu
göstermek istiyordu.
Yani arabayı sürmenin çok kolay olduğunu.
…saatte 100 km.
Sürmeme izin verdi.
Saatte 200 km'ydi… 200 km!
Sonra birden saatte 60 kilometre…
O zaman anladım ki
Ghosn'un araba sevgisi küçük çocuklarınki gibiydi.
Medyanın ilgisini çok severdi.
Çok ünlüydü.
GHOSN ÇILGINLIĞI
Bir tür Ghosn çılgınlığı vardı. Orası kesin.
SENİ SEVİYORUZ
Korkutucu birini bekliyordum aslında
ama yüz yüze gayet eğlenceli.
El bile salladı!
BAŞKAN
Bütün dergilerde o vardı.
Yıldız muamelesi görüyordu.
Sahne performansını yönetme konusunda iyiydi.
Başka bir deyişle, kendi hayran kulübünü oluşturması
son derece önemliydi.
Ghosn'un yaptığı, Nissan içinde bir hayran kitlesi oluşturup
CEO olarak yerini garanti altına almaktı.
Bu yönden siyasetçilerle benzerlik gösteriyor.
BASTIR IWAKI!
Çizim ve hikâye olarak mangalara konu olması da
işte tam o sıralarda başladı.
Bu taraftan mı, o taraftan mı okunuyor bilmiyorum ama…
Evet, şey… Yani, hadi ama.
Abini Japon mangasında görmek.
Yüzü buna epey uygundu.
Kalın, siyah kaşları vardı.
Çizmesi çok kolaydı.
Oradaki kuzenim bir keresinde onunla restorana gittiğini anlattı
ve içeri girdiklerinde "Nayla, inanamazdı" dedi.
"Herkes ayağa kalkıp alkışladı.
Tüylerim diken diken oldu. Keşke görebilseydin" dedi.
Tabii ki ben de ağlardım.
Ben ve Bay Ghosn.
Şurada da Bay Ghosn, ekibim ve ben.
O kadar meşhur ki neredeyse herkes onu tanıyor.
Bay Ghosn sayesinde insanlar restoranımızı öğrendi
ve müşterimiz arttı.
Bu tezgâhta otururdu.
En sevdiği yakitori…
…tavuk göğsü, kashiwa.
Başarılı olmaya başladığında ve mangaları filan gördüğümüzde
"Tanrım, füze gibisin, bir kuyruklu yıldız gibisin
ve bizi hep şaşırtıyorsun" dedik.
1999 ile 2007 yılları arasında yaptıkları
kesinlikle dâhiyane ve benzersizdi.
O zamandan beri her ne olduysa oldu ama bunun hakkını teslim etmek lazım.
Otomotiv dünyasında küçük bir devrim. Renault yönetimi değişiyor.
Louis Schweitzer bayrağı, Nissan CEO'su Carlos Ghosn'a devrediyor.
Renault gibi inovatif ve azimli bir şirketin
başına geçmek için Fransa'ya dönmek çok mutluluk verici.
Carlos Ghosn ile üzerinde anlaştığımız bir konu,
Carlos'un Renault'daki halefim olmasıydı.
Anlaştığımız bir diğer konu da Nissan'ın CEO'luğunu bırakacak olmasıydı.
Vekil atayabilirdi.
Her iki kültüre de aşina olan bir Japon seçebilirdi vesaire.
Bunu yapmadı. Denemedi bile.
Bana dedi ki, "Her iki pozisyonu da dolduracağım,
birkaç ay hem Renault CEO'su hem de Nissan CEO'su olacağım."
Ben Nissan'da halef bulana dek.
Elbette buna inandım.
Buna inanmakla aptallık ettim.
Nissan'dan elini çekmek istemedi.
Bence bu, Nissan, Renault,
ortaklık ve onun adına ölümcül bir hataydı,
zira ağır bir bedel ödediğini düşünüyorum.
Sürekli hareket hâlindeydik.
Tayland'a gittik. Birkaç gün oradaydık.
Sonra Mısır'a, Nil kıyısına gittik.
Ardından Avrupa yolculuğu, oradan başka yere.
Hiç ara vermiyorduk.
Buna yetişmek zordu.
Dünyayı tavaf ettiği programında onunla ayda bir buluşurdum.
Japonya'da sadece ayda bir hafta geçiriyormuş.
Ayın geri kalanında Fransa ya da Amerika'daymış.
İki dev, küresel şirketi fiilen yöneten bir CEO yoktu,
bunu sadece Carlos Ghosn yaptı.
Ama kimse ona, birbirinden 10.000 km uzaktaki
ve bu büyüklükteki iki şirketi yönetemeyeceğini,
hayatını uçaklarda geçirip
iki şirket arasında bölünemeyeceğini anlatamamıştı.
Bölgeyi, insanları bu şekilde anlayamaz,
ekipleri görüp neler olduğunu idrak edemezsiniz.
Kopukluk böyle başladı.
Planlanan süre zarfında piyasaya toplam 26 araba süreceğiz.
2009 yılında satış miktarımızı, 2006'ya kıyasla
800 bin araç artıracağız.
Böylece hacim artışımızı yarı zamanda ikiye katlayacağız.
En büyük hedefi kâr etmek
ve o kârı hissedarlara dağıtmaktı.
Personele nasıl davrandığına gelince,
yeteneklileri kullanır, işine yaramayanları gönderirdi…
O zamanın Japon yönetim tarzlarından
oldukça farklıydı bence.
Bence Ghosn'un askerlerine olan yakınlığı, ki onlara böyle diyoruz,
çok çok kötüydü.
2006 RENAULT TEKNOLOJİ MERKEZİ, FRANSA
Carlos Ghosn bir gecede
teknoloji merkezinin maliyetlerini %30 azaltmaya karar verdi.
Kanla imzaladıkları sözleşmeleri vardı,
tabii ki gerçek değil
ama canla başla çalışacaklarına dair sözleşme imzalıyorlardı.
TEKNOLOJİ MERKEZİ'NE HOŞ GELDİNİZ
2006'nın başlarında eşim
günde en az 12 saat çalışıyordu.
Hafta sonları dâhil.
Son iki ayında haftada 90 saatten fazla çalışıyordu.
Sıklıkla 100 saati aşardı.
Gerçekten şaka gibiydi.
Öğleden sonra polis beni aradı.
Önce araba kazası geçirdiğini düşündüm.
Ama öyle olmadığı anlaşıldı.
Kocam yaya köprüsünden atlayarak intihar etmişti.
Atladığı yerden daha önce iki kişi daha atlamıştı.
Biri ölmüştü,
diğeri de ciddi şekilde yaralanmış ve tekerlekli sandalyeye mahkûm olmuştu.
Dört ayda üç intihar oldu. Basın da o sırada habere hücum etti.
Renault çalışanlarının ortak bir rahatsızlığı mı var?
44 yaşındaki bir çalışanın
intiharının ardından soru tekrar gündeme geldi.
Bir buçuk ayda sekiz kilo verdiğine tanık oldum.
Her gece ağladığına tanık oldum.
Geceleri ve hafta sonları çalıştığına tanık oldum.
Artık nerede olduğunu bilmez hâle gelmişti.
Hiçbir şeyi, hiçbir kusuru affetmediklerini söylemişti.
Şimdi Renault'nun kusuru affedilmeyecek.
Teknoloji Merkezi'nde çalışıyordum.
Daha önce hiç yaşamadığımız bir şeydi.
Bir tür anlam, ruh kaybı vardı
ve insanlar o kadar çaresizdi ki kendi canlarını aldılar.
Renault'da böyle bir şeyi hiç beklemiyorduk.
Carlos Ghosn'a yazdım.
Ona direkt yazarsam cevap verebileceğini düşündüm.
Bana cevap vermedi.
Gayet normal.
Tek başına o mu sorumlu, bilmiyorum.
Ama çalışanlara yaptığı baskının sorumlusu o.
Teşvik ettiği idare yöntemlerinin sorumlusu o.
Otomobil üreticisi Renault ağır ihmalden suçlu bulundu.
Ağır ihmal.
İntiharda ağır ihmal…
Mahkeme hükmünü verdi, firma "tehlikenin farkında olmalıydı."
Şirket bu tür bir trajediyi katiyen hafife almıyor.
Hepimizi etkiliyor
ve yönetim ile özen konusunda gereken yapılacak…
Sizinle konuşurken farkına vardım ki
acım hafiflemiş ama öfke duruyor.
Hâlâ aynı şekilde öfke doluyum.
Öfkem hâlâ yerinde duruyor.
Acı biraz hafifledi ama öfke geçmedi.
2010 NISSAN GENEL MERKEZİ, TOKYO
Japonya'da 2010 yılından beri,
eğer maaşınız 100 milyon yeni aşıyorsa
miktarı beyan etmeniz kanunen zorunlu.
İşte o zaman Carlos Ghosn'un maaşının
Toyota CEO'sununkinden yedi kat daha yüksek olduğu anlaşıldı.
Benim gibi biri için…
Carlos Ghosn'un deklare edilen gelirini öğrenince
saçma derecede yüksek olduğunu düşündüm.
Hayal bile edemeyeceğimiz bir rakamdı.
Bir de yeterince maaş almadığını düşünüyordu.
Ve o esnada Bay Ghosn, tabiri caizse,
süper güçlerini kaybetmeye başlamıştı.
Bay Ghosn'un Nissan'da 8 milyon avro aldığı duyulunca
Fransa'dan da sesler yükselmeye başladı.
Evet, doğru,
Renault'dan da 1,2 milyon avro alıyordu ve her nedense
bazı insanlar 9,2 milyon avronun abartı bir maaş olduğunu düşündü.
Ford'un kurucusu demiş ki,
"Şirketimde iyi bir çalışma ortamı için
ortalama işçinin kazandığının 20 katından fazla maaş almamalıyım."
Madem bugün "paylaşma günü," bu yoruma ne diyorsunuz?
"Ford şöyle demiş" dediniz ama Ford bunu uygulamıyor.
Şu anda sektörün en çok kazanan başkanı Ford'un başkanı.
Benden üç kat fazla kazanıyor. Haberiniz olsun.
Hiç parayı çarçur ettiğini görmedim.
Oldukça tutumluydu ve eşyalarına değer verirdi.
Gömleklerini ise
yakaları ve koltuk altları
sararana kadar giyerdi.
Şu düğme var ya?
Biraz kilo aldı ve yakası biraz daraldı.
O da benden
bütün yaka düğmelerini birer santim içeri almamı istedi.
Gerçekten parasını dikkatli harcardı.
Belki de bu yüzden tasarruf konusunda iyiydi.
LÜBNAN
Kılık kıyafetini değiştirmeye başladı.
Daha uzun gözükmek için kalın tabanlı ayakkabı giydiğinden
hep bahsedilirdi.
Ama saç ektirdiği bariz.
Yüzde beşlik bir pazar payı elde ettik, bu da ilk adımdı.
Saçı mı…
Sanırım eskisine kıyasla
daha çok saçı var.
Boyu uzadı mı bilmiyorum
ama kesinlikle daha çok saçı var.
Sonra gözlükten kurtuldu
ve miyop için
Lasik lazerli göz ameliyatı oldu.
Orta yaş krizi geçirdiği kesin.
İlk karısından boşandı.
Çocukları üniversiteye gitti.
Daha iyi takımlar giymeye başladı.
Görünüşüne çok özen göstermeye başladı
ve biraz daha havalı takılmaya başladı.
Bir menkul kıymetler analisti bana onun bir saatinin kâğıt üstünde
150 bin ila 250 bin dolar değeri olduğunu söyledi.
Yani benim performans kıstasım vaktini boşa harcamamaktı.
Dert değil. Bir şey imzalayacak mıyım?
Yaklaşık yedi yıldır Nissan'da çalışıyordum
ve Japonya'daki küresel genel merkezde
çalışma fırsatı teklif edilmişti.
İlk kurul toplantım olduğu için zaten gergindim ve gecikmek istemiyordum.
Dolma kalemim mürekkep sızdırmamalıydı.
Çok etkileyiciydi çünkü herkes erkenden gelmişti.
O geldi, oturdu ve…
10.30, tamam.
Tam vaktinde toplantı başladı.
Bugün kim başlıyor?
Ben.
-Başlayayım mı? -Lütfen. Hadi bakalım.
Etrafındaki yönetici grubu, onun ağzından çıkan her kelimeyi
tıpkı bir hayran kulübü gibi ağzı açık dinliyordu
ve onun için her şeyi yapmaya, onu memnun etmeye çabalıyorlardı.
Carlos Ghosn'un İmparator olduğunu söyleyemem…
Kendini Tanrı filan sanıyor muydu bilmem
ama kimse ona karşı gelemezdi.
Benim gözümde artık ayakları yere basmıyordu.
Resmen stratosfere çıkmıştı.
Etrafındaki insanlar sadece onu pohpohladıkları için
gerçeklik algısını yitirmişti.
Bu da paranoyaya ve kendisine karşı komplo kurulacağı korkusuna yol açtı.
Birdenbire, birkaç savcı ve Nissan'daki bir grup yönetici,
"Dinleyin. Bu adam kalpsiz, açgözlü bir diktatör" dediler.
Öyle dediler. "Kalpsiz, açgözlü bir diktatör."
EYLÜL 2010 RENAULT TEKNOLOJİ MERKEZİ, FRANSA
Eylül 2010'da
birkaç Renault yöneticisine mektup geldi
ve üst düzey yöneticilerden bazılarının
Çinli bir firmaya bilgi sızdırdığı yazıyordu.
O insanlar da şunlardı.
Renault'nun bilgilerini Çin'deki casuslara satmakla suçlandılar.
Sonra Carlos Ghosn'dan çok sert bir tepki geldi.
"Devlete bildirin. Sızdıracaklar.
Çin'de büyük sorun olacak ve Nissan Çin'de çok iş yapıyor."
Ben de dedim ki, "Hayır, devlete gidemezsiniz.
İnsanları konuşmaya ikna etmelisiniz."
Bu üç kişiyi sorgulamaları için ufak bir ekip kurdum.
Üçünü de tanıyordum ama birini çok iyi tanıyordum.
Evet? Merhaba.
Merhaba Patrick.
-Nasılsın? -İyiyim.
Özetle, iyi arkadaş olduğumuz için onu konuşmaya ikna edebileceğimi düşündüm.
Bugün seninle buluşmamın sebebi,
çok ciddi bir şey yaptığını öğrenmiş olmamız.
Ne?
Endüstriyel casusluktan bahsediyoruz.
Böyle bir şeye bulaşman beni dehşete düşürdü.
Pardon, henüz uyanamadım herhâlde. Anlamıyorum.
Onunla toplantı yaptık
ve dedi ki, "Ne diyorsun Patrick?
Böyle bir şeyle alakam yok."
Ben de, "Evet ama bana ulaşan belgede
o paranın İsviçre'deki hesabına yatırıldığı yazıyor" dedim.
"Bu doğru değil" dedi.
Şeffaf olmak adına, yardımcılarından bazıları da
şu anda yakındaki ofislerde sorgulanıyorlar.
Aynı suçu işlediklerinden şüpheleniliyor.
-Bu planın merkezinde sen… -Ama bu…
-Aptalca bir şey yaptın. -Hiçbir şey yapmadım.
Aptalcaydı ve bir hataydı.
Bunları benden daha iyi biliyorsun Michel.
Hiçbir şey bilmiyorum.
Neden bahsettiğini cidden bilmiyorum.
Bilmiyorum. Anlamıyorum.
Bu demek oluyor ki, kariyerin, ailen, her şey mahvoldu.
Bu odadan çıktığın anda Renault'dan ayrılmış olacaksın Michel.
Yapmadığım bir şey yüzünden başım belaya girsin istemiyorum.
Sen biliyorsun Michel.
Tatilden sonra ofiste ilk günümüzdü.
Büroları dolaşıp
herkesin yeni yılını tebrik etmeye çıkmıştık.
Sonra sabah ilk iş duyduk ki
üç kişi işinden kovulmuş.
Sonra hemen bize, telefon etseler bile onlarla konuşmamızın
yasak olduğu söylendi.
Neresi burası yahu?
Stalin'in Sovyetler'i mi?
Üç Renault çalışanının, üç üst düzey yöneticinin
ticari sırları sızdırdığından şüpheleniliyor.
Grubun merkezindeki üç kişinin kovulma sebebi,
elektrikli araçlarla ilgili stratejik bilgileri sızdırmak.
Yönetim için utanç verici bir skandal.
Firma beni bir köpek gibi kapıya koydu.
Renault ciddi iftiralarda bulundu,
ki tamamen reddediyorum.
Tek kuruş almadım. Yabancı bankalarda hesabım yok.
Tamamen şeffaftım. Soruşturma artık mahkemeye intikal etti.
Her şeyi daha beter yapan Carlos Ghosn'un ulusal kanala çıkmasıydı.
Bugünkü konuğumuz Carlos Ghosn.
-İyi akşamlar. Hoş geldiniz. -İyi akşamlar.
Bildiğiniz gibi, davaya dair birçok soru var.
Danışmanları ona demiş ki, "Kanıttan bahsetme. Dikkatli ol."
Suçlu olduklarına dair resmî kanıtınız var mı?
Bazı kesin bilgiler var. Olmasaydı burada olmazdık.
Asıl bilmeniz gereken…
Herkes "Kanıt nerede?" diye soruyor.
Palavra olduğunu biliyordum.
Tek kelimesi doğru değildi.
Ama elimizde kanıt yok.
Aslında sahtekârın teki olan
bir Renault çalışanının uydurduğu
dandik bir evrak var.
Suçlanan çalışanlar casus değil, şantaj teşebbüsü kurbanıydı.
Sonra banka hesapları filan, hepsi uydurmaydı. Hepsi uydurma.
Renault'da ticari casusluk vakası var mıydı, yok muydu?
Yönetim ekibi tereddütlerini belli etmeye başladı.
Hepimiz utanıyorduk.
Herkes Renault'yla alay ediyordu,
özellikle de Carlos Ghosn'la.
Nihayet bir ay sonra,
olay sırasını tam hatırlayamıyorum,
yeniden TV'ye çıktı.
-İyi akşamlar. -İyi akşamlar.
Ocak ayında, casusluğa dair çeşitli kanıtlardan
ve bazı kesin bilgilerden bahsetmiştiniz.
En hafif tabirle, yanıldığınız anlaşıldı.
Bundan çıkardığınız sonuç nedir?
Dinleyin, yanıldığım doğru.
Hepimiz yanıldık.
Paris savcısının verdiği bilgilere göre
anlaşılan kandırılmışız.
Sarkozy bu olay yüzünden bir veya iki numaranın istifasını istedi.
O dönemin başkanı Sarkozy'ydi.
Sonuçta başı yanan ben oldum.
Ayrılmam gerekti.
Ghosn'u kurtarmak için ayrılmam gerekti.
Bir Fransız deyişi vardır, "Balık baştan kokar."
Üst yönetimin kafayı yediğini düşündük.
Bu olay Carlos Ghosn için sonun başlangıcı oldu.
Hatta ortaklık için de.
Bana göre bu hüzünlü hikâyenin en sembolik yanı,
Versay'da yaptığı şeydir.
Resmî olarak Renault-Nissan ortaklığının 15'inci yıl dönümü için olan etkinliği
tam 60'ıncı doğum gününe denk getirmişti.
Gerçek şu ki, Versay Sarayı diğer günlerde müsait değildi.
Sadece…
Bu şirket etkinliğinin, onun 60'ıncı doğum günüyle
aynı güne denk gelmesi tesadüftü.
Planlı değildi.
Doğum günü pastası falan yoktu sonuçta.
Kimse doğum günü şarkısı söylemedi.
Ama Michelin yıldızlı bir şef vardı ve bu harikaydı.
Bu doğum günü kaça mal oldu peki?
630 bin avro.
Ve bunu Renault-Nissan parasıyla ödedi.
Hadi diskoya gidelim.
Teşekkürler.
Bayanlar ve baylar, sevgili dostlar, iyi akşamlar ve hoş geldiniz.
Normalde ortaklığa katkıda bulunmuş insanları davet etmeniz gerekir,
arkadaşlarınızı ve ne bileyim,
önemli şahısları ve Cherie Blair gibi ünlüleri değil.
Evet, birkaç arkadaşını ve akrabasını davet etti
ama sadece 95'i geldi…
Toplamda en az 150 kişi olacaklardı
ve aralarında ortaklık için çalışan üç kişi bile vardı.
Ortaklığın yıl dönümü için elbette Louis Schweitzer davet edilecekti.
Hayır. Renault-Nissan ortaklığının yıl dönümüne davet edilmedim.
Aşırıydı.
Yakışıksız tabiri bile hafif kaçar.
İlk tepkim şuydu, "Bu adam aptal mı?"
İnanamadım.
Üst yönetimden personele kadar herkes kendi kırtasiyesini alırdı.
Ghosn bu tutumluluğu
şirkete başarıyla aşılamıştı
ama insanların gördükleri aksini yansıtmaya başladı
zira personelin tutumlu davranışları ile
Ghosn'un bolluk içinde yaşayışı arasında bir uçurum vardı.
Versay partileri,
Dünya Kupası biletleri vesaire.
Özel uçak.
İş ile eğlence arasındaki ayrım eksikliği.
Nissan açısından bakarsak,
eskisine kıyasla Nissan'a daha az zaman
ve enerji harcadığı barizdi.
Bence bu nokta önemli
zira Nissan'daki liderliği gittikçe silikleşiyordu.
Nissan'a odaklanmaya devam edebilmem
ve Nissan'ın başarı ivmesini korumayı başarabilmem için
Nissan yönetim kuruluna, Hiroto Saikawa'yı CEO yapmaları
teklifinde bulundum ve onlar da kabul ettiler.
Ghosn yönetim kurulu başkanı olunca Saikawa da CEO oldu.
Ghosn, yönetim kurulu başkanı gibi davranmıyordu aslında.
Şirketin kontrolünü hâlâ elinde tutuyordu.
JEAN-PAUL BADUEL AVUKAT
Renault'yla ilgilenmemin sebebi
başkanlarının tavırlarıydı.
Karşınızda hem maliyetleri kısıyormuş gibi görünen biri var,
yani genel giderleri azaltan biri,
hem de bu şahsın, yurt dışında, kimseden, bilhassa da
Renault ve Nissan hissedarlarından habersiz
dev bir kumbarası var.
Benim anladığım kadarıyla…
…bir entrika… Dikkatli konuşmalıyım.
-Tabii. -Çok dikkatli olmalıyım.
Benim anladığım kadarıyla bazı şirketler kurulmuştu
ve bu şirketlerin amacı, yeni girişimlere yatırım yapmaktı,
böylece Nissan çeşitli sektörlerde avantaj sağlayacaktı.
Artık birçok otomotiv şirketinde bu var.
Buna, yeni girişimlere
ve görece daha riskli projelere yatırım yapma becerisi diyebiliriz.
Yani oraya bir sürü para konuluyor.
Ama fon oluşturmak, teknoloji fonlarında kullanmak yerine
dönüşümlü şekilde çeşitli direktörlere gidiyor.
Ve para çeşitli yerlere harcanıyor.
O direktörlerden biri bendim.
Bu fon kurulduğunda
Amsterdam'dan yönetiliyordu.
Ama bence bu fonun
kasti olarak örtülü olmasını amacı
çeşitli art niyetlerdi.
Kimse ne olduğunu anlamasın diye işleri çok karmaşıklaştırıyorlardı.
İnsanların yerlerini değiştirip başka görevler veriyorlardı.
Çeşitli sistemler
organize ederek
ve bu sayede yüksek miktarda parayı zimmetine geçirerek
villalar, bir yat,
mücevherler aldı.
Şimdi, iddiaya göre,
bu fonların bir kısmı ev vesaire almak için kullanılmış.
-Ama benim bilgim yok. -Fona ne kadar para yatırıldı?
-Maalesef hatırlamıyorum. -Öyle mi?
Ama az bir meblağ değildi.
-On binler değil. Daha çok… -Hayır, milyonlar.
Bay Ghosn tarafından çeşitli paravan şirketler adına
yurt dışında alınan mülklerin değerini tahmin edebiliyoruz
ve hepsini topladığımızda ciddi rakamlar ortaya çıkıyor.
Bence o bir sihirbazdı, şöyle ki,
kullanabileceği çok parası vardı ve bununla dilediğini yapabilecek
bir sistem geliştirecek kadar akıllıydı.
Tüm bu kanunsuzlukların,
ciddi boyuta varmadan önce fark edilmesini
önleyen koşullar nelerdi?
Güzel bir soru.
Açıkçası ben farkında değildim,
birçok kişi farkında değildi.
Ve kabul etmeliyiz ki,
bu kanunsuzluk fark edilmeden yapıldı.
Bunu söylemekten nefret ediyorum
ama bana sorarsanız
Nissan yöneticileri Bay Ghosn'a sonuna kadar güveniyordu.
Ona aşırı bağlıydılar.
Onu kimse eleştirmiyordu, dilediğini yapmasına izin veriyorlardı.
Evlerin hepsi Nissan'a ait ve diyorlar ki,
"Aman tanrım, bunu keşfettik! Gizlice yapmışsın!" Gizlice mi?
Size evrakları göstereyim.
Bu evrak,
Nissan direktörleri Greg Kelly ile Hiroto Saikawa tarafından imzalanmış.
"Mülk kullanımı, konut.
Rio de Janeiro, Brezilya, Beyrut, Lübnan."
Yani herkesin şaşırdığını duyduğumda
ve bunu gizlice yaptığımız söylendiğinde "Vay be" dedim.
Ama gerçek şu ki…
Bay Ghosn'a ve ekibine güveniyordum…
Yani şey…
Şüphe etmek bana düşmezdi.
Ghosn'un görevi suistimal etme soruşturmasına yardım etmekle görevliydim.
Soruşturma ilerledikçe bazı yöneticilerin
suistimalin bazı hususlarında dahli olduğunu gördük.
Olaylar geliştikçe
çeşitli katmanların ortaya çıktığını gördük.
Benim görevim de bunu denetim kurulunun
başkanının dikkatine sunmaktı,
yani aslında muhbir olmuş oluyorum.
Kurul deseydi ki, "Merak etme Rav. Her şey kontrol altında.
Çok teşekkür ederiz ama endişelerini değerlendirdik.
Başka bir şeye gerek yok."
Harika. Süper.
Ben işimi yaptım. Onlar işlerini yaptılar.
Ama öyle olmadı. Ürkütücü bir sessizlik oldu.
Üç gün içinde Ghosn soruşturmasından alındım.
Japonya'da sekiz yıl geçirdikten sonra memlekete dönmem gerektiği söylendi.
Evet, özetle işimi kaybettim.
Sonra şu soru akla geliyor, bütün sepet mi çürük?
Eğer bütün sepet çürükse
her şey bitmiş demektir.
Renault-Nissan ortaklığını bir adım ileri taşısın diye
Bay Ghosn'dan birkaç yıl daha görevde kalması istendi.
Çoğu kişi bu adımın şirketlerin birleşmesi olduğunu söyler
ama Bay Ghosn ve iletişim ekibi bu sözcüğü kullanmamaya dikkat ediyordu.
Muhtemelen bugün bu durumda olmamın sebeplerinden biri,
iki şirketi bütünleştirmeye devam etme,
iki şirketi bir araya getirme teklifini kabul etmemdi.
Ancak Nissan açısından bakarsak,
Renault'yla birleşmenin onlara bir şey katmayacağına
kanaat getirmişlerdi.
Birleşmeye karşı olduğumu birçok kez açıkça söyledim.
Ortaklık yanlısıyım ama birleşmeyi desteklemedim.
Görüşüm buydu.
Ne yazık ki güven yoktu.
Bazı Japon dostlarımızın düşüncesine göre,
Renault'nun Nissan üzerindeki etkisinden kurtulmanın tek yolu
benden kurtulmaktı.
Carlos Ghosn, Japon halkı için bir prostat muayenesi gibi.
Şu anda sağlıklı olduğunu, gerekli olduğunu biliyorlar
ama birinin kıçınıza elini sokması
yine de onur kırıcı bir durum.
Eninde sonunda buna karşı
epeyce şiddetli bir tepki vereceklerdi.
Sonuçta onlar tepki verene kadar 19 yıl patronluk yapmayı becerdi.
Öyle böyle bir tepki değildi ama!
Dünyanın en etkili iş adamlarından biri
mali suistimal şüphesiyle Tokyo'da tutuklandı.
Nissan Yönetim Kurulu Başkanı Carlos Ghosn…
Renault-Nissan'ın sembolü olmuş başkan Carlos Ghosn bugün Japonya'da tutuklandı.
Nissan, Ghosn'u aylardır araştırdığını söylüyor.
Şirket parasını kişisel çıkarı için kullanmakla suçlanıyor.
Uçaktan indim. Bir araca bindirildim.
Pasaport kontrolüne geldim. Vizede sorun olduğunu söylediler.
Telefonuma el koyup beni tutukladılar.
Neler olduğunu anlamadım.
"Sonunda tutuklandı" diye düşündüm.
En azından avukat göndermeleri için Nissan'ı arasam?
Arkasında Nissan olduğunu bilmiyordum.
Ve hepsi önceden prova edilmişti! Savcı ve şirket arasında.
İnanılmaz olan,
Japonya'daki TV kanallarının
tutuklanacağını önceden öğrenmesi ve onu havaalanında beklemesiydi.
Nissan ve Renault hisseleri çakıldı.
Şirketin bir seminerindeydim. Saat 10.00'da kahve molası verdik.
Telefonumu açtım. Vay!
Hile ve suistimal…
Birileri onun hapse girmesini istiyordu.
Her şey, bir muhbirin ihbarı üzerine Nissan'daki denetimle başladı.
Carlos Ghosn'un üst düzey yöneticisi Greg Kelly de tutuklandı.
Tutuklanmamla
kendimi Kosuge'deki ufak bir hücrede bulmam beş saat sürdü.
Japonya'da tutuklanırsanız başınız büyük belada demektir.
Birçok açıdan suçlu olduğunuz farz edilir.
Nasıl desem? Bende hâlâ… Bu konudan bahsedince şuram acıyor.
Geriliyorum.
Hepimiz emindik… Bunun bir hata olduğuna emindim
ve ertesi gün çıkacağını düşünüyordum çünkü ne olabilirdi ki?
Bunun tamamen yasal olduğu söylendi.
Nasıl yasal olabilir?
Google Çeviri'ye Japonca makaleleri çevirtiyordum,
olanları anlamaya çalışıyordum.
Hiroto Saikawa'nın basın toplantısını izleyince
kafamızda bir şeyler şekillenmeye başladı.
İşte o zaman inanılmaz bir şey olduğunu fark ettik.
"Taht Oyunları"nın Nissan versiyonu gibiydi.
Tam bir çılgınlıktı.
Son derce öfkeliyiz
ve şahsen kendi adıma
büyük hayal kırıklığı yaşıyorum.
Sorun, bir kişinin çok fazla güce sahip olması.
Yıllarca süren Ghosn döneminin karanlık yüzü bu.
Bazıları Saikawa'nın yani benim Carlos Ghosn'a ihanet ettiğimi söyledi
ama etmedim. Hem de hiç.
Güvenime ihanet eden oydu.
Söylemek istediğim bu.
Ben bunu hak etmedim.
Bir otomotiv şirketinde avukat olmak istemiştim.
Tuhaf bir uluslararası komplonun
veya suistimalin içine düşmeyi
hiç hak etmemiştim, bilhassa Japonya'da.
KOSUGE CEZAEVİ, TOKYO
Japonya'da suç işlediği
isnat edilenlerin %99'u
suçlu bulunur.
Bir adalet sisteminin meşruiyeti, mahkûmiyet oranı ile değil,
doğruları aradığı ve adil olduğu ve adil kararlar verdiğine dair
güvene dayanmalıdır.
Japonya'da biri tutuklanırsa…
…o kişinin hayatı sona erer.
Hapiste 130 gün, hücre hapsi,
penceresiz küçücük bir hücre,
haftada iki kez duş.
Daha fazla istedim ama reddettiler.
Gece gündüz sorgulama.
Sabah, öğleden sonra, gece,
avukat olmadan sekiz saate varabiliyor.
Yani daha en başından
doğruları bulmakla ilgilenmediklerini hissettim.
ÜÇ AY SONRA KOSUGE CEZAEVİ, TOKYO
Onunla ilk kez 14 Şubat 2019'da buluştum.
Sevgililer Günü'ydü.
Üç aydır gözaltındaydı.
Bay Ghosn tutuklandıktan sonra her gün sorgulanmıştı.
Bu sorgulamalar öyle çay kahve eşliğinde
yapılan sohbetler değildi.
Savcı bana defalarca,
"İtiraf etmezsen daha kötü olur" dedi.
"İtiraf etmezsen sadece senin değil, ailenin de peşine düşeriz."
Japonya'daki avukatlar, genelde bu tür düzenlemelere
"rehine adaleti" der.
Zamanın geriye doğru aktığı bir dünya düşünün.
Alice Harikalar Diyarında'da Beyaz Kraliçe adında bir karakter belirir.
Beyaz Kraliçe'nin dünyası zamanda geriye doğru akar.
Japonya'da duruşmalar böyle yapılır.
Önce ceza verilir.
Sonra duruşma yapılır.
En sonunda hepsi değerlendirilir.
Yani zaman gerçekten geriye doğru akar.
On yedi sene hizmet ettiğim
bir ülkenin rehinesiydim.
Evet. Sonuçta herkes size bilenir
çünkü kimse sizi o koltukta istemez
ama bir de hapse atma meselesi var…
O bambaşka bir seviye,
tabii hak ettinizse başka.
Evet.
Konsolosluk vasıtasıyla bize mesaj gönderdi,
"Kimseyle konuşmayın.
Hiçbir yere gitmeyin ve telefonda dikkatli konuşun."
Korktuğumuzu söyleyebilirim.
Kuzenime "Hadi" derdim.
"Birini bulalım. Onu oradan çıkar. Tek yolu bu."
MASSACHUSETTS, ABD
>>YÜKSEK PROFİLLİ ŞAHIS TOKYO'DA TUTUKLU//
>>ACİLEN ÇIKIŞ STRATEJİSİ LAZIM//
Mahkemeyle yapılan birçok pazarlığın ardından
bir milyar yen kefaletle serbest bırakıldı.
O zaman cezaeviyle görüşmüştük,
onu arka kapıdan çıkaracaktık.
Ama nedense Tokyo Cezaevi bunu onaylamadı.
Bay Carlos Ghosn'a Japon işçisi kıyafeti giydirdik.
Sonra onu küçük bir minibüse bindirdik.
Kılığı
o kadar acınasıydı ki…
Kılık değiştirmesinin
onun adaletin tarafında olmadığını açık bir şekilde kanıtlaması
beni derinden üzmüştü.
Bırakın Ghosn gibi bir ünlüyü,
bir yabancının peşine düşmek her zaman nasip olmaz.
Böyle bir şey yapacağım aklıma gelmezdi.
Kefaletle serbest kaldıktan sonra
magazin muhabiri olarak görevim, onun her hareketini takip etmekti.
O zamanlar tam bir kaos hâkimdi.
Âdeta bir medya karambolüydü.
Bir yıl boyunca gündelik faaliyetlerini kaydettik
ama hiç Nissan sürdüğünü görmedik.
>>ÖZEL JET KİRALANDI//
>>YAKALANMAMAK İÇİN UÇUŞ ROTASI ÇİN HAVA SAHASINDAN
ÇIKIŞ NOEL SONRASI/HOPARLÖR KUTUSU/ HAVA DELİKLERİ ŞART
Sürekli izlendiğini biliyordu.
Evinin girişine yerleştirilmiş
bir güvenlik kamerası vardı.
Onu ziyaret eden herkes, evden tam olarak ayrıldığı saat
hepsi videoya kaydediliyordu.
>>MT/ST/RG GÜZERGÂHI
>>VARIŞ KIA 29/12 @ 22:00//
>>24 SAATTE GİRİŞ ÇIKIŞ//
>>ŞAHSIN KİLOSU 75//
>>TANGO MIKE
Bu kaçışın ardındaki beyin Michael Taylor,
eski bir Amerikan özel kuvvetler ajanıydı
ve muhtemelen eski askerler ile özel güvenlik personelinden oluşan
dostlarından yardım alarak bu detaylı kaçış planını organize etmişti.
Bence kefaletle serbest bırakıldığında
çoktan kaçışını planlamıştı.
Ben buna inanıyorum.
Ne zaman biriyle buluşacak olsa
genellikle Grand Hyatt'a gittiğini duymuştum.
Bazen arabayla giderdi,
bazen de yürürdü.
Her gün dışarı çıktığını söylemek abartı olmaz.
O yüzden fotoğraflar ve videolar hep aynı görünmeye başladı.
Amacı, müfettişleri ve polisleri,
Grand Hyatt'ın, günlük rutininin bir parçası olduğuna
ve oraya gitmek için özel bir sebebi olmadığına inandırmaktı.
Benim tahminime göre
kameraların yerlerini bile ezbere biliyordu.
O dönemde davayla ilişiği olanlarla
iletişim kurmasına izin verilmiyordu.
Yani son kefalet şartlarına göre
Carlos Ghosn
eşi Carol'la buluşamaz, konuşamaz, hatta ona mektup bile gönderemezdi.
Şartlara bu da eklenmişti.
Onu bu şartla ilgili bilgilendirme konusunda
son derece zorlandığımı hatırlıyorum.
Bay Ghosn, sizi destekleyenlere bir mesajınız var mı?
Başkan'dan Japon hükûmetine baskı yapmasını istiyoruz.
İnsan haklarına ve adil savunma hakkına uyulsun
ya da Carlos Fransa'da yargılansın.
-Fransa'da mı yargılansın? -Bence öyle.
Japonya'da adil yargılanmayacağını açıkça görebiliyoruz.
Kaç kere denediysek deneyelim
duruşma tarihi bir türlü belirlenemedi.
Bu durum karşısında Ghosn,
Japonya'da ne kadar kalacağını merak etmeye başladı.
Duruşmanın ne zaman olacağını,
adil yargılanıp yargılanmayacağını
sorgulamaya başladı.
Bunu sık sık sormaya başladı.
Bütün emareler bana adil davranılmayacağını gösteriyordu.
Şu sonuca ulaşmak çok zor değil,
ya Japonya'da öleceksin ya da ülkeden kaçacaksın.
Tutuklandıktan sonra
Beyrut'ta Lübnanlı iş adamı Carlos Ghosn'u destekleyen afişler asıldı.
Carlos Ghosn'u,
motivasyonunu, hırsını, başarma arzusunu,
kazanma ve en iyi olduğunu gösterme arzusunu anlamak için
travma dolu çocukluğunu anlamanız gerekir.
Peder Boulos Massaad hakkında bir yazı bulduk.
1960'ta bir nisan akşamı ölü bulunmuş.
İki kez vurulmuş.
Suç mahallinin yakınında
Carlos Ghosn'un babasına ait bir Peugeot bulunmuş.
Sonradan anladığımıza göre
Boulos Massaad denilen bu papaz, George Ghosn tarafından
Afrika'dan elmas kaçırmak için kullanılıyormuş.
Yargılanıp idama mahkûm edilmiş.
1970'lerin ortasında Lübnan'da iç savaş patlak vermiş.
Hapisten kaçmayı başarıp Brezilya'ya sığınmış.
Düşünsenize,
çocukluğunuzu, cinayetle suçlanıp hapis yatan,
hatta papaz öldürdüğü için ölüme mahkûm edilen bir babayla geçirmek
ne kadar zor olurdu.
Carlos Ghosn hayat boyu kendi efsanesini yarattı.
SON BİR SIR
Bambaşka bir hayat yaşayabileceğinin farkına vardı.
Birlikte büyüdüğü insanlara
muhtemelen kendini kanıtlamak ve onlara,
"Büyüdüğüm ortama, babamın hikâyesine, geçmişime rağmen
bakın nerelere geldim" demek istedi.
"Görün bakın. Büyük şeyler başardım."
Onu son kez 26'sında gördüm.
Yanıma gelip dedi ki,
"Keiko, sana paranı vereceğim."
Şaşırdım çünkü henüz ödeme yapması gerekmiyordu.
Ama bütün harcama fişlerimi istedi
ve ödemeyi yaptı.
İstediğim şarabı seçmemi söyledi
ve bana iki şişe hediye etti.
Birlikte fotoğraf çektirmek istedi.
Daha önce hiç istememişti, o yüzden çok mutlu oldum.
Hatta bana sarıldı.
Genelde sarılma huyu yoktur.
Sanırım bana sarılmasının nedeni
kaçacak olmasıydı.
Son görüşmemiz olduğunu biliyordu,
o yüzden hediyeyi verdi, sarıldı ve hatta fotoğraf çektirdi.
Beni mutlu etti.
29 ARALIK 2019
Ayın 29'unda Michael Taylor,
Dubai'den kalkan özel bir jetle Kansai Uluslararası Havaalanı'na uçtu.
Japonlar çok planlıdır.
Planlı insanlar öngörülebilir olur. Öngörülebilirlik zayıflıktır.
Carlos Ghosn, ayın 29'unda, öğlen saat 2.30'da evden çıktı.
Evden günlük kıyafetlerimle çıktım.
Yani biri beni sokakta görse tanırdı.
Ghosn, Grand Hyatt'a geldi.
Otelden çıkarken genelde giymediğim bir şey giydim.
Üç suç ortağıyla otelde buluştu.
Havaalanına gitmek için otelden ayrıldım,
yani önce taksiye, sonra da trene binmeniz gerekiyor.
Trende iki üç saat boyunca insanlarlasınız.
Dikkat çekmemelisiniz.
Havaalanında yüzüm açık şekilde gezmem mümkün değildi.
Shin-Osaka'da başka bir taksiye bindiler.
Oradan…
Michael Taylor'ın ayırttığı otele gittiler
ve o otel de Kansai Uluslararası Havaalanı'na bağlı.
STARGATE OTELİ, OSAKA HAVAALANI
Kimse görmeden uçağa binmeliydim.
Görülmeden uçağa nasıl binilir? Bagajla.
Eve gitme vakti.
Carlos Ghosn o andan itibaren
hiçbir kameraya yakalanmadı.
Resmen kayıplara karıştı.
Otelden ayrıldıklarında
akşam saat 10.00 civarıydı,
hatta tam olarak 9.57.
Asıl mesele uçağa, bir kutunun içinde
X-ray'den geçmeden binmekti.
Osaka'nın doğru yer olduğuna karar verdik.
Ayrıca yıl sonunda yapılması gerekiyordu.
Neden? Çünkü insanlar tatile çıkıyordu.
Kadrolu personel izindeydi, yerine geçici personel bakıyordu.
Geçici personel prosedürlere yeterince hâkim değil.
Büyük kutuyu ancak ben dâhil dört beş kişi kaldırabildik.
Personelden biri espri yaptı,
"Belki de içinde genç ve güzel bir kadın vardır."
Bay Taylor bana
kemancı olduklarını söyledi
ama yine de tuhaf gelmişti.
İki adamın elinde keman çantası yerine gitar çantası vardı.
En önemli aşama güvenlik kontrolünden geçişti.
Ghosn'un keşfedilme ihtimalinin en yüksek olduğu an buydu.
Kutunun X-ray cihazından geçmemesi hayati önem taşıyordu.
Hayatınızın ya hep ya hiç diyebileceğiniz bir noktasındaysanız,
tamamen konsantre olup
bir şey olduğunda nasıl tepki vereceğinizi bilmelisiniz.
Anı yaşıyorsunuz, yoğun bir şekilde.
Belki de devam ederiz…
Hayır! Hassas bir müzik aleti bu.
Tarayıcıdan geçemez. Anlıyorsunuzdur.
Akustiği kusursuzdur.
Birkaç konserimiz var, onu turneye götürüyoruz.
Açabiliriz ama kaldıramayız. Bu…
Uçakta, o kutunun içinde, yarım saat uçağın kalkışını beklemek,
muhtemelen hayatımda deneyimlediğim en uzun bekleyişti.
Cesur bir hareketti.
Pervasızcaydı ama işe yaradı.
Eski Renault-Nissan patronu Carlos Ghosn, Tokyo'daki ev hapsinden kaçtı.
Mali suistimal suçlamasıyla yargılanmayı beklerken kaçtı.
Carlos Ghosn'un hikâyesindeki şaşırtıcı olaylar…
Yargılanmayı beklerken bir şekilde Japonya'dan kaçan
eski Nissan patronu Carlos Ghosn'dan en son haberler…
Şükürler olsun ki başardı.
Sanki enerjim geri geldi.
Sanki biri elektroşok vermiş de sinirleriniz uyanmış gibi
ve eşime şöyle diyordum,
"İnanamıyorum! O Lübnan'da! Tanrım. Her şey bitti. Kâbus bitti."
Umarım yani.
Onun adına mutlu oldum, sevinç çığlıkları atmak istedim.
Sonunda ailesini görebilecekti…
Onun adına cidden sevindim.
Sevinç gözyaşları döktüm.
Ama bir yandan da üzüldüm.
Ama sanırım mutluluk gözyaşlarıydı.
Eski Nissan Başkanı Carlos Ghosn şu anda Lübnan'da
ve şu açıklamalarda bulundu,
"Artık Lübnan'dayım ve o hileli Japon adalet sistemi
artık beni rehin tutamaz…"
"…ayrımcılık yaygın
ve insan hakları dikkate alınmıyor."
Bugün benim için çok önemli bir gün.
Bu kâbus başladığından beri her gün
iple çektiğim bir gün.
Gerçek şu ki, Bay Ghosn mahkeme başlamadan kaçtı.
Yani şimdilik kimse, onun suç işleyip işlemediğini bilmiyor.
Kanıtların, suçlu ilan edilmesine yetecek kadar
güçlü olmadığına karar verdim.
Eğer gerçekten adaletten yanaysa
neden dandik bir siyah kutuda
ülkeden kaçacak kadar ileri gitti?
Büyük hayal kırıklığına uğradım.
Şimdi sonsuza dek mahsur kaldı.
Bütün forsunu kaybetti, sevdiği her şeyi kaybetti.
Kral çıplak öyküsündeki gibi çırılçıplak kaldı.
GHOSN'UN KAÇIŞINDAN SONRA INTERPOL KIRMIZI BÜLTEN ÇIKARDI.
JAPON VE FRANSIZ MAKAMLARI SORUŞTURMALARI KAPSAMINDA,
MALİ SUİSTİMAL, ŞİRKET VARLIKLARININ SUİSTİMALİ,
PARA AKLAMA VE YOLSUZLUKTAN TUTUKLAMA EMRİ ÇIKARDI.
Lübnan'da uzun süre kalmaya hazırım
ama lütfen başıma gelenleri olduğu gibi kabul edeceğimi sanmayın.
Mücadele edeceğim çünkü adımı temize çıkarmalıyım
ve bu benim için çok önemli.
Uydurma hikâyeler ve bu denli büyük bir yalanın
yanlarına kâr kalacağı gerçeğini kabul edemem.
Kabul edemem çünkü bu benim hikâyem.
CARLOS GHOSN, LÜBNAN'DA HÂLÂ FİRARİ VE TÜM SUÇLAMALAR KARŞISINDA
MASUM OLDUĞUNU SAVUNMAYA DEVAM EDİYOR.
BU BELGESEL İÇİN RÖPORTAJ VERMEYİ REDDETTİ.
MICHAEL TAYLOR, CARLOS GHOSN'UN KAÇIŞINA YARDIM ETMEKTEN
JAPONYA'DA İKİ YIL HAPSE MAHKÛM EDİLDİ.
İKİ PİLOT VE BİR ÖZEL JET FİRMASI YÖNETİCİSİ
TÜRKİYE'DE DÖRT YIL HAPSE MAHKÛM EDİLDİ.
2022'DE, TOKYO'DA ÜÇ YIL KEFALETTEN SONRA
GREG KELLY, BİR VERGİ YILI İÇİNDE CARLOS GHOSN'UN GELİR BEYANINI
DÜŞÜK GÖSTERMESİNE YARDIM ETMEKTEN, TECİLLİ OLMAK SURETİYLE
ALTI AY HAPİS CEZASINA ÇARPTIRILDI.
HEM KELLY HEM DE TOKYO SAVCILIĞI KARARI TEMYİZE GİTTİLER.
KELLY ŞU ANDA ABD'DE YAŞIYOR.
JAPON YARGI SİSTEMİNİN MAHKÛMİYET ORANI YÜZDE 99
ANCAK SAVCILARIN SORUŞTURMA SÜRECİ ÇOK UZUN SÜRÜYOR
VE ŞÜPHELİLERİN SADECE %37'SİNİ MAHKEMEYE SEVK EDİYORLAR.
CARLOS GHOSN'A VADEDİLEN MAAŞ MİKTARINI
TAM OLARAK BEYAN ETMEYEN NISSAN'A 1,6 MİLYON AVRO CEZA VERİLDİ.
NISSAN, GREG KELLY'DEN 10,7 MİLYON AVROLUK
VE CARLOS GHOSN'DAN 83 MİLYON AVROLUK TAZMİNAT TALEP ETTİ.
Alt yazı çevirmeni: Başak Çelikoğlu Arıkan