Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Sa simula, walang kahit ano.
Walang konsepto ng isang robot explorer
na gumagapang sa ibabaw ng ibang mundo.
At pagkatapos, unti-unti, nagsimula kang mag-isip.
Nagsisimula kang kumilos. Nagsisimula kang magtayo.
At ang mga makina ay nabuhay.
Noong 2003, pinadala sa Mars ang kambal na sina Opportunity at Spirit.
Inaasahan silang mabuhay sa loob ng 90 araw.
Maraming tao sa labas ang magsasabi, "Mga robot lang sila."
Ngunit nang i-on na namin sila sa unang pagkakataon,
hindi lang sila naging mga robot lang sa ibang planeta.
PAPASOK...
PANGGISING NA AWIT. TINUTUGTOG...
NASA: MAGANDANG UMAGA, OPPORTUNITY. ORAS NA PARA GUMISING!
Kapag nasa Mars na ang rover, may sariling buhay ito.
May enerhiyang dumadaloy sa mga ugat nito.
At kailangan itong bigyan ng pagmamahal.
Kaya, pinananatili namin siyang ligtas hangga't maaari.
Pero minsan, may sarili siyang isip.
OPPY: TUMIGIL MAGMANEHO. MAY NAKITANG PANGANIB.
NASA: LIGTAS KA NANG MAGPATULOY.
ANINO MO LANG 'YAN.
At kaya, oo, robot lang ito.
Sa pamamagitan nitong robot, magkakasama tayo sa nakakahangang pakikipagsapalaran.
At siya ay naging miyembro ng pamilya.
MAGANDANG GABI OPPY
MISSION CONTROL PROGRAMANG MARS NG NASA
Isang bagay na pinagtataka nating lahat,
habang nakatingin tayo sa langit sa gabi...
ay kung tayo nga lang ba ang nasa sansinukob na ito.
At ang pag-unawa roon ay isa sa mga dakilang misteryong mayroon tayo.
Sa paglipas ng mga siglo,
naging palaisipan ang Mars na maliit na pulang tuldok sa langit.
Nagpasigla ito sa mga imahinasyon ng milyon-milyong tao.
Ano kaya ang nangyayari sa malayong lupaing iyon?
Ang pangkalahatang layunin ng buong programa sa Mars
ay ang tanong na, "May buhay ba talaga sa Mars?"
Kaya, sa simula ng mga misyon sa Mars...
...sinusundan namin ang tubig.
Iyon ay dahil, kahit sa Earth, kahit saan tayo makakita ng tubig...
may buhay.
Kaya, ang tanong, "May tubig ba sa Mars?
At anong uri ng tubig?
At makakatulong kaya iyon sa pagpapanatili ng buhay?"
Kaya, noong gitnang '70s, ang dalawang Viking missions
ay tila rurok ng paggalugad noong panahong iyon.
Nagpadala ang NASA ng dalawang orbiter at dalawang lander,
na magbibigay sa amin ng buong bagong pananaw sa Mars.
Oo, ito ang maganda.
Nakakatuwang may matitinding alaala
na nauugnay sa maraming 40-taong-gulang na mga pixel.
Pero ako meron.
Naaalala ko noong una kong nakita ito.
Noong panahon ng misyon ng Viking,
isa akong field geologist.
Pupunta ako sa labas sa field, at magpi-fieldwork ako sa geology.
Nakakabighaning science,
pero ang nakita kong nakakadismaya tungkol dito
ay walang mga bagong lugar na tutuklasin.
Pagkatapos, nagsimula akong magtrabaho sa mga larawan mula sa mga Viking orbiter.
At titingin ako sa Mars, gamit ang mga larawang ito,
at wala akong ideya kung ano ang tinitingnan ko.
Pero walang nakakita sa kagandahan nito.
Nakikita ito na walang nakakita dati.
At alam kong gagalugarin ko ang space.
Ang dalawang Viking orbiter, habang nakatingin sila sa Mars,
nakita nila, na "Kakaiba iyon.
Maaaring may mga palatandaan ng nakaraang tubig na umaagos.
Dati bang berdeng mundo ang Mars, na may mga buhay na bagay at asul na karagatan?"
Kami mismo ang pupunta roon kung maaari. Pero hindi pwede.
At nalaman ko lang, mula sa training ko bilang geologist,
na kung makakakuha tayo ng rover na bababa sa ibabaw ng Martian,
at maaari itong kumilos at maglakbay,
at talagang tuminging malapitan sa mga bato,
baka malaman natin ang katotohanan tungkol sa kasaysayan ng Martian.
At kaya, simula sa kalagitnaan ng '80s,
gumugol ako ng sampung taon ng pagsulat ng mga panukala sa NASA.
Pero nabigo lahat ng mga panukala.
At nakaharap ako sa 'di magandang posibilidad
na sinayang ko lang ang isang buong dekada ng aking career
nang walang maipakita para rito.
Pero pagkatapos, humila kami ng isang team na sasama sa JPL.
Maaari ba talaga nating ilagay ang rover na naisip ni Steve Squyres,
at gamitin ang landing system na ito na dinisenyo na natin?
Kaya, gumawa kami ng proposal at ipinakita iyon sa NASA.
At sa wakas tinawagan na kami
at natupad ang aming pangarap.
Sobrang saya ko talaga na pwede na naming ianunsiyo
na babalik kami sa Mars, nang may malaking puwersa.
Kasama ang kambal. Ang Mars twin rovers.
Pinangalanan namin silang Spirit at Opportunity.
Ito ay sampung taon ng pagsulat ng mga panukala
na sa wakas ay nagbunga ng resulta na pinangarap ko noon.
Ngunit sa tingin ko kung alam ko, sa oras na iyon,
na magiging mahirap ang landas mula sa puntong iyon,
na aktwal na makarating sa ibabaw ng Mars,
hindi ako matutuwa nang ganito.
Maupo na tayo para maumpisahan na natin.
Okey. Nandito ako bilang Project Engineer.
Para matiyak na umaakmang sama-sama ang kumpletong ideya.
sa mga sistema ng paglipad at misyon.
Tatalakayin ko ang paglulunsad, cruise, at EDL...
Ang buong layunin natin ay bumuo
ng dalawang autonomous solar-powered rover,
na tatagal ng 90 sol, tatlong buwan sa Mars.
At talagang inaasahan namin kahit isa sa kanila ay gagana.
Pero kung hindi natin ito gagawin ng tama, mami-miss natin ang petsa ng paglulunsad.
Ang Iskedyul para sa Misyon sa Mars
ay literal na hinihimok ng pagkakahanay ng mga planeta.
At kung na-miss mo ang launch window na iyon,
pagkalipas ng 26 na buwan ang susunod.
Wala nang oras para magdisenyo, bumuo, at subukan ang dalawang rovers
at ilagay ang mga ito sa 2 rocket.
At ang pressure sa team ay talagang matindi.
Kaya, kailangang makabuo ng magaling na team...
2 TAON HANGGANG ILUNSAD
...nagtatrabaho nang 24/7 para magtagumpay.
Mula sa murang edad, nasa Star Trek ako.
Gusto kong maging Geordi La Forge.
Engineering, ito si La Forge.
I-shut down ang power sa lahat ng transporter. Papunta na ako.
Hindi ko alam ang trabahong 'yon.
Alam kong sila ang "engineer," pero hindi ko alam kung ano yun.
Alam ko lang na gusto kong laging nag-aayos ng mga bagay-bagay.
Ang pagbuo kina Spirit at Opportunity ay nagsimula talaga sa whiteboard lang.
"Okey, magkakaroon tayo ng 90 araw na misyon.
At gusto nating hanapin ang katibayan ng nakaraang tubig.
Okey, ano'ng kailangan natin para gawin yan?"
At pagkatapos, ang grupo ng iba't ibang mga engineer
ay kailangang buhayin ang rover na iyon.
Ito ang aking unang misyon.
At talagang nakakasabik ito, alam mo,
ang makagawa ng bagay na walang nakagawa dati.
Lumaki ako sa Ghana.
Noong bata pa ako, masyado kong nagustuhan ang radyo.
At na-curious lang ako. "May mga tao ba sa loob ng radyo?"
Kaya nagbukas ako ng radyo at nadismayang walang nahanap na tao.
Kaya, nahumaling ako sa engineering.
Para sa disenyo ng rover,
sinadya ang desisyon para maging tao ang mga katangian nito.
Kung isa kang geologist na nagtatrabaho sa field,
karaniwan mong kinukuha ang bato, at hatiin ito upang tingnan ang loob nito.
Kaya, kailangan ng robot ng robotic na braso,
na may maraming instrumento para makasukat
at microscopic images... parang Swiss army knife.
Ngayon, ang resolution ng camera ng rover
ay mismong katumbas ng 20-20 vision ng tao.
Kaya bigla na lang silang nagmukhang napakaraming eyeballs.
Tapos, ang taas ng rover ay 5'2".
Iyan ang karaniwang taas ng isang tao.
Kaya habang nagmamaneho ang rover, kumukuha ng mga litratong ito,
para itong isang taong naglalakad sa ibabaw.
Isang kahon lang ito ng mga wire?
Pero nakagawa ka ng cute na robot...
...na may mukha.
May mga nakakamangha tayong instrumento sa agham.
Pero kapag inilagay mo lahat ng bagay na iyon sa rover,
mas malaki ang bigat.
18 BUWAN HANGGANG ILUNSAD
Ito ang magiging isang malaking problema para sa paglapag sa Mars.
Pero ang tinitingnan ko ay ang literal na paggamit
ng anim na maliit na bungee cord na nakakabit dito sa mga airbag.
At ang hamon dito ay maraming iba't ibang paraan para gawin ito.
'Di natin alam ang pinakamaganda. At isang shot lang talaga ang pwedeng gamitin.
May malalaking airbag na pinalaki pa ang sistema ng paglapag natin,
at patatalbugin nila ito lupa.
Ang pinakamalaking problema kaagad,
simulan nang mag-math kung ano'ng dapat na timbang nina Spirit at Opportunity.
At kaya ba ng mga airbag na iyon ang bigat na iyon?
Kaya nagsimula kaming mag-test.
-Ano ang... -Ang galing nito.
-Hindi ito problema. -Ang gandang bato nito.
-Oo. -Gusto ko ang batong ito.
Oo.
Kaya sinubukan namin ang mga airbag
na may mga uri ng batong makikita natin sa Mars.
Ibinagsak namin ito nang malakas.
Ang daming malalaking butas sa mga airbag na ito.
Napunit ng mga bato, at sabi namin, "Hindi ito maganda.
Hindi talaga maganda."
Ibang kwento ang mga parachute.
1 TAON BAGO ANG LAUNCH
Isa, dalawa, tatlo.
Nang nag-test kami gamit ang malaking payload na hugis rocket,
at ibinagsak ito sa langit mula sa helicopter,
ang una... nagkapunit-punit ang parachute.
'Yong pangalawa...
nagkapunit-punit din.
Kaya naisip naming wala kaming gumaganang parachute.
Sa kasamaang palad, ang chute na iyon na kakasabog lang
ay ang chute na plano naming dalhin sa Mars.
Anong punto mo?
Napakaseryosong problema nito.
Anong bahagi nito ang nagbibigay ng gas?
Saan kayo nag-aalala?
May listahan ng mga banta na isinangguni sa'kin ng mga taong ito,
at idinagdag ko lahat ng mga bantang iyon.
Nasa kategorya sila ng lahat ng iisipin nating maaaring magkamali.
Alam ko ang pag-aalala n'yo.
Alam ko, iniisip mong, "Isang bilyong dolyar na pambansang asset ito.
Baka maging malaking disaster 'to."
10 BUWAN BAGO ANG LAUNCH
Okey, handa na kami.
PAGSUBOK NG VIBRATION
'Eto na.
TESTING KAY SPIRIT
Binuo namin sina Spirit at Opportunity
na may layuning gawin silang identical twins.
At medyo nagsimula sila nang ganoon, pero ang bilis magbago ng mga bagay.
Okey, clear dito.
Hanggang sa assembly at testing,
laging si Spirit ang nauunang mag-test. At mabibigo siya.
-'Wag nang ituloy. -Nawala ang isang bushing.
Nawala ang isang bushing?
Tingnan mo ang deck.
At darating si Opportunity.
TESTING NI OPPORTUNITY - TESTING NI SPIRIT
Nagsasaya pa? Okey.
TESTING NI OPPORTUNITY
Isa, dalawa, tatlo.
Hinto.
Salamat.
At sa bawat test, pumapasa si Opportunity at magaling siya.
Kaya bago pa sila umalis sa planetang ito, problema na si Spirit,
at si Opportunity ay Little Miss Perfect.
7 BUWAN BAGO ANG LAUNCH
Pagkatapos ng maraming oras ng testing at pagbuo ng aming mga rover,
oras na upang ilagay sa lupa si Oppy.
Ito ang pinakaunang pagkakataon
na binigyan namin ng buhay ang rover.
Galaw.
Unang hakbang niya.
Excited ako!
Kasi parang, "Buhay ito!"
Naging halos katulad siya ng isang buhay na bagay sa iyo.
Isang tunay, buhay na robot na maaari mong maisip na pupunta sa Mars
at gagawin ang mga bagay na pinangarap mong gawin doon.
Ang sabihing para 'yong batang isinilang ay pagmamaliit sa pagiging magulang,
pero parang gano'n talaga.
Ngunit, pakiramdam mo, hindi malinaw
na talagang handa ang anak mo para sa exciting at mapanganib na mundo.
Nagawa na ba natin lahat ng testing na gusto natin?
Hindi pa.
Pero sa huli, mauubusan ka lang ng oras.
At oras na para lumipad.
UMAGA NG LAUNCH KENNEDY SPACE CENTER
Nandito kami sa labas, 5:30 ng umaga.
Pero, para sa amin, napakaraming oras nito,
maraming oras, maraming gabing walang tulog dahil gusto mong magtagumpay ito.
Hindi kapani-paniwala. Hindi ko alam kung mangyayari ito.
Ninenerbiyos talaga ako.
Maswerteng mani.
Si Spirit ang unang ila-launch.
PAG-LAUNCH KAY SPIRIT HUNYO 10, 2003
Si Opportunity, pagkatapos ng tatlong linggo.
PAG-LAUNCH KAY OPPORTUNITY HULYO 7, 2003
Ito ang Delta Launch Control sa T-minus 8 minutes, 40 seconds and counting...
At nasa Control Room ako para kay Spirit sa JPL.
Gusto ko talaga kapag may trabaho ako.
Dahil doon ako nakatutok.
At medyo mahirap maging emosyonal,
dahil may bagay na dapat kang tutukan.
Ito ang huling pagsusuri kay Spirit MER-A spacecraft.
Isa akong farm girl mula sa Ohio.
Lumaki akong nag-aalaga ng mga tupa, baboy, baka.
At nagtrabaho ang tatay ko sa Army Corps of Engineers,
sa pinakaunang mga rocket,
at ikukuwento niya ang mga nakakamanghang kwento.
Pero walang babae sa aerospace engineering.
Kaya hindi ko lubos maisip
na magkakaroon ako ng pagkakataon para magpadala ng rover sa Mars.
-Handa na ang MER-2 sa launch. -Roger.
T-minus ten. Magsisimula ka nang ma-excite.
Ini-start na ang makina. At lipad.
Naririnig mo ang rocket na iyon...
Walang paputok.
Nakasama sa load relief. Sumasagot ang sasakyan.
Napakaganda ng pag-recover ng sasakyan mula sa liftoff transition.
Hindi ko alam kung iiyak ako, pero sa tingin ko...
Alam mo, ang rocket na ito, dala ang aking mga pag-asa at pangarap.
At, alam mo, napaka... Napakahirap ilarawan.
Ngunit nararamdaman mo ang gawa ng buhay mo sa rocket.
Ako ang nagpalaki sa batang ito.
Oo!
Parang ganoon ang pakiramdam.
At ngayon magniningning ang sandali ng batang iyon.
Ngunit mahirap magpaalam.
Inilaan ko ang 16 na taon ng aking buhay sa rovers na ito.
Pagkatapos, inilagay mo sila sa tuktok ng rocket, at pinalipad sila sa kalawakan,
at hindi mo na sila makikita ulit.
Para kay Opportunity, nasa labas ako kasama ang pamilya ko,
at nanonood kami mula sa mismong launchpad
kung saan inlunsad din ng dad ko ang misyon niya.
At namatay siya noon.
At siya ang pinaka-proud na ama sa lahat.
Napaka-emosyonal nito, para sa'kin, sa ina ko, sa pamilya ko,
na makita kung paano niya ako nahikayat na galugarin ang space.
Anim at kalahating buwan ang paglalakbay sa Mars ng parehong rovers.
Tatlong linggo ang pagitan nina Spirit at Opportunity sa isa't isa.
Kaya hindi sila masyadong magkalayo sa kalawakan.
Kaya may trajectory tayo papuntang Mars. At gusto naming tiyakin
na sinusundan namin ang papunta sa Mars habang kumikilos kami.
Para kang nasa Los Angeles at gusto mong tirahin ang bola ng golf
para tamaan ang hawakan ng pinto ng Buckingham Palace. Iyon ang gagawin namin.
Tinatawag silang tahimik na panahon. Anim at kalahating buwan ng katahimikan.
Walang nangyayari.
Pero, hindi gaanong totoo 'yon.
Tinamaan tayo ng pinakamalaking serye ng mga solar flare na nakita na dati.
At nakita namin ang malaking ejection ng mga enerhiya at particle ng araw
na nag-uunahan sa ating spacecraft.
Sa mga solar flare na iyon,
nagbubuga ang araw ng plasma.
Ang plasma ay isang ulap ng mga electron na may malakas na karga.
At ang energetic particles, na maaari talagang pumatay ng isang tao,
bumabangga sila mismo sa ating mga rover.
Hanggang sa computer.
Masama talaga para sa spacecraft.
Ang software na inilagay namin sa board ay na-corrupt.
Kaya ni-reboot ang parehong rover.
Sinabi namin sa aming Johnny Fives na matulog.
Nakakatakot talaga ito.
Nilo-load mo ang bagong bersyong ito ng software sa mga sasakyan
at sa pag-transition mo, alam mo na, Control, Alt, Delete.
Sana gumana lahat.
Gumana ito.
Nag-reboot sila.
At inabot kami ng ilang linggo upang linisin ang aming mga computer.
Sa oras na iyon ang araw ay huminahon,
ang software ay na-load at handa na kaming lumapag sa Mars.
Pero noong panahong iyon, two-thirds ng mga misyon sa Mars ay pumalpak.
Ang Mars ang libingan ng spacecraft.
Noong lumilipad kami.
4 NA TAON ANG NAKALIPAS
Ilang taon noon, inilunsad ng NASA ang dalawang misyon sa Mars.
Mars Polar Lander at Mars Climate Orbiter.
Parehong pumalpak.
Ang isa ay nasunog sa ere,
ang isa ay bumagsak sa lupa.
Sa Mars Climate Orbiter, error sa komunikasyon ang dahilan.
Nagko-convert kami kung ano ang ibinigay sa amin sa English,
akala namin ibinigay sa amin sa metric.
At nakakatawang nakakahiya iyon.
Malaking balita mula sa kalawakan, mga kaibigan.
Tila ngayon, sinasabi ng mga siyentipikong walang matalinong buhay sa NASA.
Oo.
Kaya naman, lahat ng mata nakatuon sa'min.
Nadama ng aming team na kailangan ng Spirit at Opportunity
na maging misyon ng pagtubos.
Bilang bahagi ng koponan, naramdaman namin
na kung sakaling pumalpak ang paglapag nito,
maaaring ito na ang katapusan ng NASA.
Magandang gabi sa lahat. At welcome sa ipinangakong
kapana-panabik at puno ng pangyayaring gabi rito sa JPL.
Ito ay live coverage ng paglapag ni Spirit sa Mars.
Live coverage ng paglapag ni Opportunity sa Mars.
PAGLAPAG NI OPPORTUNITY - ENERO 24, 2004 PAGLAPAG NI SPIRIT - ENERO 3, 2004
At ngayong gabi, sabi ng navigation team, "Handa na lahat ng system."
Sina Spirit at Opportunity ay lalapag na sa magkabilang panig ng Mars,
sa pagitan ng 3 linggo.
Balisang-balisa ang lahat.
Hindi ko alam kung saang parte ako uminom ng gamot sa presyon ng dugo ko.
At isang magandang gabi mula sa Flight Deck.
Ang kasalukuyang bilis natin ay 11,320 milya kada oras na mabilis naman
upang tumawid sa distansyang katumbas ng Estados Unidos sa 12 minuto.
Pinapayuhan namin kayong umupo at i-enjoy ang paglapag.
Pumasok, bumaba, lumapag.
Humigit-kumulang sa 86 na pangyayaring ito kung saan, kung may mali...
mawawala ang mga rovers.
Ito ang pinakanakakatakot na maiisip mo.
Dahil ang tagal ng komunikasyon mula sa rover na nagsasabing,
"Uy, heto na ako," sa Earth ay sampung minuto.
Wala tayong magagawa
kundi ang umasa na mabuhay sila.
Tinatawag namin itong anim na minuto ng takot.
Ito ang oras kung kailan pumapasok ang spacecraft sa tuktok ng ere ng Martian
hanggang gawin nito ang mga aktibidad na kailangan nitong gawin nang mag-isa
para lumapag nang ligtas sa lupa.
Papasok sa ere in three, two, one.
Nanganganib ang lahat sa anim na minutong takot.
Ang sasakyan ngayon ay nasa ibabaw ng ere ng Martian.
Oras na para sa pinakamainit na temperatura.
Ang mga heat shield ay papainitin sa temperaturang pataas ng 1600°C.
Bumukas ang parachute.
Nagpapabagal.
Ang kasalukuyang bilis ay 446 milya kada oras.
Sa oras na ito inaasahan nating magiging subsonic ang sasakyan.
Mayroong bagay na tinatawag na heat shield na sobrang init
at kailangang matanggal ito.
Pero, magsisimula ang mahirap na bahagi.
Kailangan ng lander na mag-rappel pababa sa isang 20 metrong lubid.
Mayroon kang parachute, back shell, at isang lander.
Magkakahangin ang airbags.
Sa 40 feet, nagpaputok ng mga retro rocket ang back shell.
Pinapabagal ang rover pababa sa 0 milya bawat oras
tapos puputulin ang huling cord.
Wala kaming nakikitang signal sa ngayon.
May nakitang pasulpot-sulpot na signal na nagpapahiwatig na kami ay tumatalbog.
Gayunpaman, sa kasalukuyan, wala kaming signal mula sa spacecraft.
Pakihintay.
Naglalaho si Spirit.
Nawawala ang signal.
Wala na.
Inisip namin, "Maaaring nag-crash siya."
Katahimikan.
Naghihintay ng signal ang lahat.
May hinihintay ang lahat.
Naisip ko, ginawa namin ang lahat ng ito sa walang kabuluhan.
Na baka pumalpak ang misyong ito.
-Nakikita mo ba? -Ano'ng nakikita natin?
Nakikita n'yo ba?
Nandiyan na!
Mayroon kaming napakalakas na signal sa kaliwang polarization channel...
na nagsasaad na...
Nasa Mars kami.
Nakikita mo kaming tumatalon-talon. Hindi tumatalon sa tuwa.
Tumalon kami dahil sa ginhawa.
Ligtas na nakarating ang dalawang rover sa ibabaw ng Mars.
SOL 1 ENERO 4, 2004
Spirit Rover Diary. Ika-4 ng Enero, 2004.
Sol 1.
Drama queen si Spirit.
Pagkatapos ng sampung minutong nakakabinging katahimikan,
ligtas na ang rover natin sa ibabaw ng Mars.
Mga kaibigan, may pribilehiyo kang makasama
sa isa sa mga pinakakapana-panabik na silid sa Earth sa ngayon.
High school student lang ako nang lumapag ang Opportunity.
Napili ako bilang isa sa 16 na estudyante mula sa buong mundo
na pumunta sa Mission Control Room kasama ang pangkat ng agham
noong ipinadala ni Oppy ang mga unang litrato niya.
Bumaba na ngayon ang lahat ng navcam. Lahat ng navcam.
Nasa Mars na tayo.
Nang lumabas ang mga unang litrato...
ang ginhawa sa pakiramdam,
yung BP ko, bumababa na ulit.
Tapos sobrang saya naming lahat.
Dumating na ang anak ko.
Ito...
Maligayang pagdating sa Mars.
Opportunity Rover Diary. Sol 1.
Ang signal mula sa sasakyan ay matatag at malakas.
Si Opportunity ay nasa Mars.
Lumapag si Opportunity sa isang napakaliit na crater,
sa Meridiani Planes.
Isang 300 milyong milya na butas ito.
Ang Handcam, Navcam at Hazcams, nagbabalik ng mga nakakamanghang litrato.
Ano'ng tinitingnan natin?
Hindi ako magsa-science analysis
dahil parang wala pa akong nakitang ganito sa tanang buhay ko
Gaya ng inaasahan namin.
Grabe! Pasensya na, ako'y...
Wala akong masabi rito.
Puro maitim na buhangin sa lahat ng dako.
At saka makikita sa 'di kalayuan ang mga matingkad na batong ito.
Nagtatalon-talon sila at nagsasabing,
"Diyos ko, bedrock iyon, Nakikita ko ang bedrock."
'Di ko alam ang ibig sabihin no'n noon. Hindi ko alam kung bakit iyon mahalaga.
'Di yata ako nakatulog ni isang pikit ng gabing iyon. Nakaka-excite.
Ang bedrock ay geologic na katotohanan.
Ito ang makapagsasabi sa iyo kung ano ang nangyari rito mismo,
sa mismong lugar na ito, sa nakalipas.
Daan-daang tao sa buong mundo
ang nagtrabaho na rito.
At kailangang perpekto ang lahat para mangyari ang sandaling ito.
Buhay si Spirit,
lumapag nang ligtas si Opportunity
at may tunay na bedrock tayo sa harap natin sa Meridiani.
Ngayon, oras na para matulog.
NASA: MAGANDANG GABI, OPPORTUNITY. NASA: MAGANDANG GABI, SPIRIT.
Hello sa lahat. Mahalagang araw ito para sa rover sa Mars.
At handa na nitong gawin kung anong dapat gawin at maging robotic geologist.
Kasanayan. Ang kantang panggising sa umaga ay narito na.
OPPY: MAGANDANG UMAGA.
NAGSISIMULA NG GAWAIN.
Ang isang tradisyon sa space flight ng tao
ay gisingin ang mga tripulante.
Kantang panggising ng crew. Na patutugtugin.
Tipong, "Gumising na kayo, oras na para magtrabaho."
Ang araw ng Martian, tinatawag naming sol,
ay humigit-kumulang 40 minutong mas mahaba kaysa sa isang Earth day.
Kaya nagbabago ang iskedyul mo nang halos isang oras bawat araw.
Lahat kami, nabubuhay sa oras ng Mars.
Mahirap ang ganitong buhay
dahil ang pang-araw-araw na plano ng meeting ngayon ay magsisimula sa tanghali.
At sa dalawa't kalahating linggo, sisimulan natin ang araw sa hatinggabi.
Kaya pagod kami. May jet lag kami.
At kailangan din naming gumising.
At ngayon, nasa 90-sol race na kami
para alamin hangga't kaya namin ang tungkol sa Mars.
Pinili namin ang landing site ni Spirit, ang Gusev Crater,
na tila may malaking tuyong ilog na umaagos dito.
At nagpunta kami roon, umaasang makahanap
ng ebidensyang may tubig doon at tirahan doon noon.
Ibig sabihin, dapat may lawa sa Gusev Crater noon.
SPIRIT: KARAGDAGANG VOLCANIC ROCK.
Ngunit lahat ng nakita ni Spirit ay mga lava rock.
SPIRIT: MARAMI PANG VOLCANIC ROCK.
Walang anumang katibayang may ugnayan ang tubig sa mga batong ito.
At sa kabilang panig ng Mars,
lumapag si Opportunity sa isang lugar na hindi katulad ng nakita natin noon.
Opportunity, Sol 8.
Naibaba na namin ang mga unang larawan ng lupa sa harap mismo ng rover.
Ito ang pinakakakaibang hitsurang nakita namin sa Mars.
Lumalabas na ang ibabaw ng Mars sa lokasyong ito
ay puno nang hindi mabilang na maliliit na bilog.
At kapag napuntahan mo na ang outcrop...
...itong maliliit na bilog ay nakapaloob sa bato,
tulad ng mga blueberry sa muffin.
At lumalabas na ang komposisyon ng maliliit na blueberries na ito
ay mineral na tinatawag na hematite.
TUKOY NA HEMATITE
Mineral na kadalasang nabubuo sa pagkakaroon ng tubig.
Mula sa mineralohiya, mula sa geochemistry,
lahat ng kailangan namin para sa isang makatwirang konklusyon,
na may tubig sa Mars
ay naroon mismo sa mga dingding ng Eagle Crater.
Ngunit ito ay isang napaka-acidic na kapaligiran.
Hindi lugar kung saan maaaring mabuhay.
Kaya, oo, nagkaroon ng likidong tubig.
Ngunit hindi ito ang tubig na gusto nating lahat na inumin.
Karaniwan itong tulad ng acid ng baterya.
Hindi mo itatapak ang paa mo rito.
Dahil malamang wala ka nang paang matitira kapag ganoon.
Ang gusto natin ay maganda, dumadaloy, neutral pH na tubig sa lupa.
Kaya upang hanapin ang kwento ng kung matitirahan...
kailangan mong mag-road trip.
Ngunit, ang problema, 90 araw lang ang buhay ng rovers na ito.
Ang mga driver ng Rover ay kaming mga nagpapatakbo ng rover sa Mars.
Napakasaya nitong trabaho.
Pero 'di mo basta magagamit ang manibela para magmaneho...
...dahil mga apat na minuto hanggang 20 minuto ang inaabot
para makarating sa Mars ang isang signal.
Nagpapadala kami ng command,
tapos natutulog na kami.
Tapos, ipapatupad ng rover ang drive sa araw na iyon
at kapag ang drive ay tapos na,
babalik kami at kukuha ng mga resulta at sisimulan muli ang pagpaplano.
Lumaki ako sa India,
at noong mga pitong taong gulang ako,
may nagbigay sa'kin ng aklat tungkol sa paggalugad sa kalawakan,
at hangang-hanga ako.
Nakita mo ba gaano tayo kalapit sa batong iyon sa simula?
Sa panahon ng misyon, buntis ako ng kambal,
kaya iba ang dating ng pagkaka-relate ko sa twin rovers.
Iniisip kong dalawang nilalang itong magkaugnay at magkatulad
pero magkakaroon ng malayang mga buhay.
May sariling personalidad ang rovers,
at mahirap para sa aking pumili kung sino sa kanila ang paborito ko.
'Di talaga ako makapili.
Alam mo, parang itong kambal na ito.
Sa Gusev Crater, nasa mas malamig na bahagi si Spirit.
Si Opportunity ay nasa Equator, parang bakasyunan sa Mars.
Kaya may mas mahirap na misyon lang si Spirit.
Nakita ni Spirit ang batong itong tinawag naming "Adirondack."
Hinawakan niya ang bato.
'Di siya tumatawag sa Mission Control.
Station 43 MER-2A's. Online na.
Opo, sir. Wala akong nakikita mula sa aming mga display.
Wala kang nakikitang signal sa ngayon?
Negatibo ito.
Kuha ko.
Isa ako sa mga mission manager ni Spirit.
Kaya naman, ilang araw akong hindi umuwi.
Lahat tayo ay malungkot sa lugar ng Mission Support
kung saan namin inuutusan si Spirit at kumukuha ng anumang impormasyon sa kanya.
At halatang sinusubukan naming mag-reconfigure ng...
At si Mark Adler ay pumipili ng wake-up song para sa bawat araw.
At iniisip ko, "Diyos ko, kailangan pa ba ng wake-up song?"
Nag-aalala lang ako kay Spirit.
Ang "masaya" na bahagi ng wake-up song, nawala sa akin sa puntong iyon.
At lahat ng istasyon, ito ang misyon.
Hindi ngayon ang araw para 'di gawin ang ritwal.
Kaya patutugtugin namin ang kanta.
Naisip ko, "Tamang-tama 'yong kanta."
ABBA, "SOS."
Nakakuha ulit kami ng beep. Pero si Spirit ay may sakit na rover.
Na-corrupt ang flash memory niya sa sasakyan.
Kaya gising siya nitong huling dalawang buwan,
nag-crash at nagre-reboot nang paulit-ulit.
Buong gabi siyang gising, para siyang teenager
na hindi mapigilan maglaro ng kanyang video game.
Puro lang siya sige nang sige
hanggang sa halos maubos ang mga baterya niya.
Kaya, sabi namin, "Subukan nating i-shut down siya."
Pero binigay namin sa kanya ang malumanay na utos ng shutdown
at hindi siya nag-shutdown.
At kaya nagsimula kaming mag-panic dahil ngayon,
sasabihan namin si Spirit ng galit na "shutdown."
Ito ay isang utos na kahit ano pang mangyari,
magsa-shutdown ang rover.
One four two decimal alpha.
Shut down na siya nang 24 na oras.
Handa na kaming sabihin sa mundo na wala na si Spirit.
DC-0-5. DC.
Pero, biglang...
Sige, telecom. Kinukumpirma namin na dumadaloy ang data.
Pagkatapos ng ilang gabi ng matinding insomnia,
ang rover ay natutulog nang tahimik.
Bumalik na si Spirit.
Parang makinang may langis.
Parang pagtatantiya ito.
Ang bagay na maglilimita sa buhay ng mga sasakyang ito
ay ang naipong alikabok sa mga solar array.
Pwedeng isipin na ang 90 sols ay ganoon 'pag nag-expire ang warranty.
Okey, ganoon katagal ang intensyon ng misyon.
Inaasahang makakakuha ng 90 sols mula rito,
ang higit pang makukuha ay depende sa ibibigay ng Mars.
Nag-aalala kami noon pagkatapos ng 90 sols sa Mars,
wala nang masyadong lakas sina Spirit at Opportunity
at iyon ang magiging sanhi ng pagkamatay ng mga rover.
At nakikita natin itong mga demonyong alikabok at nag-aalala kami
sa maaaring gawin nila kina Spirit at Opportunity.
Kuha namin ang litratong ito ilang linggo na at nagiging pula at maalikabok.
Halos hindi mo na makita ang mga solar panel ngayon.
Pero kinaumagahan pagkatapos ng dust devil,
parang may dumating na may panlinis.
At ang mga solar panel ay kasinglinis ng noong araw na lumapag kami.
Lumalabas na itong mga demonyong alikabok ang matalik na kaibigan ng mga rover.
Literal na sila ang aming mga life support machine.
Dumating sila sa tamang oras
para huminga ng kaunting oxygen sa amin at pagkatapos ay babalik tayo sa ating lakas.
Cheers para sa'tin.
Natugunan na namin ang pangunahing misyon sa tagumpay. 90 Sols.
At iniisip namin na 'di siguro limitado ang buhay namin sa mga rovers na ito
dahil sa mga demonyong alikabok na nakatulong sa amin dito.
Kaya, tara na, maglakbay na tayo, bilisang magmaneho at pumunta sa Mars.
Nakarating kami sa Sol 90 para sa parehong rover at ang saya namin.
Kaya magda-drag race kami ng rover.
Ang dalawang rover ay nagkukumpitensyahan
para makita kung sino'ng mas mabilis sa ibinigay na sol.
Sol 99 para sa Spirit. Panhik sa bundok.
Kay Spirit, nabigo kami,
tulad ng landing site na ito na hindi namin inakalang ganito.
Hindi maganda ang kay Spirit at naroon ang mga matataas na burol sa malayo,
na pinangalanang Columbia Hills,
kaya, kung may potensyal na ebidensya ng maiinom na tubig,
baka makita natin ito sa mga burol.
At sa kabilang panig ng planeta,
ang masuwerteng rover, na si Opportunity, ay nasa naiibang pakikipagsapalaran.
Diary ni Opportunity Rover.
Ang talagang kailangan natin ay maraming bedrock, mas malalim sa lupa.
Ang pinakamalapit dito ay ang malaking bunganga sa East, Endurance ang tawag.
Ang maganda sa crater na ito
nakaayos ayon sa oras ang events nito,
kung saan ang mga lumang bato ay sa ibaba
at mas pabata nang pabatang bato ang nakasalansan sa itaas.
May siyentipikong ginto sa ibaba.
Pero ayaw naming imaneho ang isang rover pababa sa isang matarik na slope.
Napakadaling pumatay ng robot sa ibang planeta
kapag nasa lugar ka tulad ng Endurance.
Balak kong magmaneho hanggang sa kaya ko.
Ang tensyon sa mga siyentipiko at engineers
ay ang nakakatawang gusto ng mga siyentipikong
"Magmamaneho ako sa 35-degree slope na ito dahil interesante ang batong iyon."
At sabi ng mga inhinyero, "Hindi ligtas 'yan, 'di mo magagawa 'yan.
Nakakatawa ang gusto n'yong gawin."
Sa totoo lang, kung hindi tayo makakaakyat sa mga batong ito,
hindi tayo pupunta sa crater na ito.
Kaya nagtayo kami ng malaking test bed gamit ang full-scale na modelo ng rover.
Medyo madulas dito.
Sinubukan naming gayahin ang geometry at ang lupa...
Okey, sa unang pagkakataong pumunta ka sa test bed
at dumiretso ka lang pataas...
dumidiretso ito pababa.
Kaya bumaba kami dahan-dahan, o sa palagay ko,
dapat gamitin ang metric, kaya sentimetro pababa...
maingat na pinaplano ang pagmamaneho,
upang ilayo si Opportunity mula sa maraming gulo.
Kaya bumalik kami kinaumagahan at tumingin sa mga imahe...
at maririnig mo ang mga singhap mula sa iba't ibang bahagi ng silid.
Ang ibabaw sa gilid ng crater
ay hindi kasinghigpit ng inaasahan namin
at tila nagsimula siyang dumausdos pababa ng burol...
patungo sa higanteng batong ito.
Ngunit, mayroon tayong tinatawag na "autonomy" na nakapaloob sa mga rovers.
Hinayaan namin ang rover na mag-isip para sa sarili.
Dahil mas alam ng rover
ang sitwasyon sa Mars kaysa sa amin.
Kaya, pagkababa sa crater ni Opportunity...
napansin niyang masyado siyang dumudulas pababa
at huminto siya, sentimetro lang mula sa dulo ng kanyang solar panel.
Muntik nang mag-crash sa higanteng batong ito...
na naging katapusan na sana ng misyon para kay Opportunity.
Lahat kami'y inatake sa puso, pero iniligtas kami ng awtonomiya niya.
At ipinagmamalaki namin ang aming masuwerteng rover.
Kay Opportunity,
nagkaroon kami ng isang napakalaking litrato na naka-print.
Ito ay isang North to South strip na nakuha mula sa orbit.
Pinakita nito ang Eagle Crater, kung saan kami lumapag...
...sa Endurance Crater, kung nasaan si Opportunity,
at inilagay namin ito sa isang mesa.
Hanggang sa dulo,
may malaking crater na ilang kilometro sa Timog
na pinangalanan naming Victoria Crater.
At alam kong katawa-tawa ito,
kaya sabi nila, "Dapat tatlong buwan ang misyon."
At kami, "Nakuha namin ang crater,
baka tumagal nang 2 taon bago makarating doon..."
Pero ginawa pa rin namin.
Una sa lahat...
1.5 TAON SA MISYON
Milya-milya ang layo ng Victoria Crater.
Pero medyo malinaw ang kuha. Walang burol o bundok sa daan.
Itong mga alon ng alikabok lang.
Kaya ibinato namin ang tinatawag naming "Blind Driving."
Tinawag namin si Opportunity,
"Nakatakip ang mata namin, magtiwala ka sa akin, sige lang."
At nag-blind drive kami,
ang bilang ng pagliko ng gulong ang paraan namin ng pagbibilang ng progreso.
Lumiko na ang mga gulong sa pagmamaneho.
Pero nabigla kami...
Hindi man lang gumagalaw si Oppy.
PROBLEMA: NABAON ANG MGA GULONG
Takbuhin mo kung saan ito natigil.
Literal na hindi ito nagprogreso sa puntong ito.
Akala ng rover, ginagawa niya ang plano
na tila nakababa na siya rito.
Kaya buong araw, umiikot lang ang mga gulong ni Opportunity sa kinalalagyan
at naghuhukay lang nang napakalalim.
NASA: TIGIL SA PAGMAMANEHO.
OPPY: SIGE. TUMIGIL NA.
Walang libro na nagsasabing,
"Ikaapat na Kabanata: Paghila sa Mars Rover mula sa Sand Dunes."
Kaya ginawa namin ang kopya ng mga sand dunes sa JPL,
nag-stuck ng rover dito.
Mula sa isang pananaw sa engineering,
kapana-panabik ito, dahil gusto namin ng hamon.
Halos parang kumunoy ito.
At anim na linggo kaming nagsisikap kung paano alisin si Opportunity doon.
Ngunit walang friction sa slope.
Parang nagmamaneho sa harina ng cake.
Sabi ng mga inhinyero, ang paraan lang ay tapakan nang todo ang accelerator paatras.
NASA: PAATRAS TAPAKAN NANG TODO ANG ACCELERATOR.
OPPY: SIGE. PUMIPIHIT ANG MGA GULONG.
Pero sa Mars, lumalala ito.
Parang lalo kaming lumalim.
Pwedeng nakamamamatay ito.
Sol 483.
Bumaba ang lakas, bumaba nang husto.
Sa ngayon, iniiwasan lang namin ang pagkabigo sa mga problema.
OPPY: 2 METRONG PROGRESO
LABAS NA AKO!
Sol 484.
Balik na ang mga opsyon sa long term drive.
Sabi namin, "Okey.
Maging mas konserbatibo tayo sa pagmamaneho mula ngayon."
Kaya maingat kaming nagmaneho sa Timog
at sa wakas ay nakarating sa Victoria Crater.
2.5 TAON SA MISYON
Grupo kaming nakaupo palibot sa mesa,
umiinom ng margarita sa isang party.
At may nakaisip ng ideya, "Uy, magpustahan tayo."
Kumuha ng cocktail napkin at isinulat lahat ang mga pangalan namin.
At kailangang maglagay lahat ng 20 dollar.
At sabi namin, "Okey."
"Sino naniniwala na zero, isa, o dalawang rover ang buhay sa susunod na taon?"
MALIGAYANG SIMULA SPIRIT - OPPORTUNITY
Itinago namin ang mga cocktail napkin.
At ginawa namin ito taon-taon.
Bawat taon, si Steve Squyres, ang Principal Scientist ng proyekto
ay bumoto na parehong rovers ay patay na sa susunod na taon.
Ang lohika ko na balang-araw, sa kalaunan ay mananalo ako
at kapag nanalo ako, ito ay magpapasaya sa akin sa panahong nalulungkot ako.
Kabaligtaran lang ang boto ko.
Na ang dalawang rover ay mabubuhay pa.
Bale, nanalo ako sa paglipas ng mga taon, sa mga taya ko.
Sa puntong ito, si Spirit, ang aming masipag na blue collar rover,
ay ginagalugad ang Columbia Hills.
Pero nagkakaroon siya ng mga mechanical problem.
At pagkatapos pumalpak ang kanang gulong sa harap.
May nagsabi, "Katulad ito ng grocery cart
na may na-stuck na gulong, mas madaling hilahin iyon kaysa itulak."
Sabi namin, "Hilahin, oo! Paatras tayo."
Kaya, si Spirit, dahan-dahang umatras sa Columbia Hills,
kinakaladkad ang sirang gulong habang umaandar ito.
At ang saklap no'n, dahil paparating na ang taglamig.
Ang taglamig sa Mars ay dalawang beses na mas matagal kaysa sa Earth.
Kaya talagang malamig.
Sobrang lamig na kailangan mong gamitin ang malaking bahagi ng iyong enerhiya
para mapanatili ang lahat ng hardware sa mas mataas na temperatura
o malamang na masira ito.
Sa site ni Spirit, lubhang kailangan namin ng paraan
para ikiling ang mga solar array patungo sa araw.
Ngunit ang tanging paraan lang ay ikiling ang buong sasakyan.
Si Spirit ay kailangang umakyat paatras
sa mabato, baku-bakong, lupain
upang manatiling buhay, sa buong taglamig.
Hindi lang ito ukol sa panahon, may mga dust storm din.
Minsan ang dust storm ay lumalaking isang pandaigdigang bagyo.
3.5 TAON SA MISYON
At ito ang tumira nang pinakamatindi kay Opportunity.
Sol 1226.
Lumalaban si Opportunity para sa kanyang buhay.
Nagsimulang maging agresibo si Mars at pinalo ang lugar ni Opportunity
na may mataas na record ng alikabok sa langit.
Kaya kinailangang ipihit ang mga on-board decision-making process ng mga rover,
kaya kapag nagsimula nang masyadong humina...
Maaaring i-shut down ni Opportunity ang sarili upang mapreserba ang baterya.
OPPY: PAG-SHUT DOWN NG LAHAT NG SYSTEMS.
Walang gustong magsabi nang malakas
na ang misyon ay maaaring matapos anumang sandali.
Nakikita namin ang dust storm, masusubaybayan namin ito mula sa orbit.
Na tumagal nang ilang linggo bago ito mawala.
Ang orihinal na oras na hinulaan para sa data na bumaba,
ay 20:40 UTC, ngunit medyo gipit kami.
Kaya talagang marami kaming mga mungkahi sa morning wake-up songs ngayon,
kaya naisipan kong ituloy na patugtugin ang mga ito habang kumukuha kami ng data.
At pagkatapos ay kailangan lang naming maghintay at tingnan kung mabubuhay kami.
Tingin ko, walang umaasang makakaligtas sa lahat ng mga sakuna ang mga rover.
Nararamdaman mong, "Walang magagawa ang Mars sa puntong ito."
Tulad ng nakaligtas kami sa lahat. Para kaming invincible.
Ngunit hindi nagawa ang misyon.
Umaasa pa rin kaming makakahanap ng lugar
kung saan maaaring may buhay.
Na may neutral pH water, may tubig na baka pwedeng mainom.
-Squyres. -Masaya akong nandito ngayon.
-Maraming salamat sa pagsama sa amin. -Oo.
Ito ay isang modelo ng isa sa rovers na nasa Mars ngayon.
-Tama. -Alin ito, si Spirit o Opportunity?
Karaniwang identical twins sila. Magkamukha sila.
Hindi mo masasabi ang pagkakaiba sa pagitan ng dalawa mong anak?
Teribleng ama ka, ang sinasabi mo.
Ang misyon nina Spirit at Opportunity
ay medyo naging napakaimportante sa publiko.
MISYON SA MARS CNN NGAYON - MILES O'BRIEN
Matindi na naman ang trapiko sa Mars.
Ang rovers na sina Spirit at Opportunity ay naroon pa rin.
Sa ngayon, naglakbay na sila siyam-at-kapat na milya...
Isang Matagumpay na Paglapag sa Mars
...at nakakuha nang higit sa 156,000 mga litrato.
Tuklas ng Rover, Nagbukas ng Bagong Yugto sa Paggalugad sa Mars
Maraming bagay ang ginagawa ng NASA sa space science.
Scientists, inaaral ang mga imahe sa Mars Paghahanap ng buhay, sinimulan ng landing
Subukan mong ipaliwanag ang gamma-ray spectroscopy sa isang 8-year-old. Mahirap.
Ngunit, para sa robot geologist,
mauunawaan ng sinuman kung tungkol saan ito.
At ngayon, ang paggalugad at pakikipagsapalaran
ay maaaring maging napakalaking karanasan na maibabahagi sa ibang tao.
Ano'ng ginagawa niya?
Ang rovers ay sumikat nang husto.
Kinakatawan nila ang paggalugad at kuryosidad at interes sa mundo.
Pagbati sa mga Mars rover, nasaan man kayo ngayong gabi.
Habang tumatagal ang mga rover na ito, dumarami ang pangako ng pagtuklas...
Siko. Pulso.
...mga tao sa buong mundo ay nagiging attached na sa mga rover.
Ngunit sa palagay ko, wala sa'ting nakakatanto
ng epekto nito sa publiko hanggang sa ma-stuck si Spirit.
Nagkaroon ng problema ang alter-ego ko, si Spirit.
Sira na ang gulong niya.
5 TAON SA MISYON
At medyo lumubog siya
at tapos, nasira ang isa pang gulong,
at malapit nang mag-winter.
Ngunit naisip ko, kilala ko si Spirit, na maiisip niya ito.
Itong tambak ng mga bato...
ito siguro ang kinakapitan doon.
At pareho sa Mars at sa test bed, habang nagmamaneho kami, lumulubog ito.
Overview lang ang unang slide dito ng mga kailangan sa enerhiya para kay Spirit.
Ang mga numero sa pula ay mga kung saan
hindi sapat ang enerhiya para mabuhay para sa isang pinahabang panahon.
Kaya ngayon talagang nagmamadali kami.
Napakabagal ng progreso namin pero sinusubukang talunin ang taglamig.
Nagsimula kaming makatanggap ng mga sulat at mga tawag sa telepono mula sa publiko.
Ang tunay na pakiramdam na ito, alam mo,
kailangang gawin ang anuman para mailigtas si Spirit.
PALAYAIN SI SPIRIT
At tinawag ng publiko ang kampanyang itong "Palayain si Spirit."
At ipinakita nito sa amin
na may kakayahang bumuo ang mga tao ng koneksyon at bond sa isang robot.
Sol 2196.
Inihanda si Spirit para sa pagtulog niya sa taglamig.
Nakahiga siya sa kama.
At ngayon nagbabantay kami lahat nang mabuti sa signal...
o kakulangan nito.
Habang nagkakaroon na ng hypothermia ang rover, hindi na siya nakakausap.
At pagkatapos ay magigising siya kinaumagahan
o hindi na talaga siya magigising.
Pagbalik ng araw...
nakinig kami, sinubukan naming makarinig
ng bulong, tono... kahit ano.
At wala.
Para kaming,
alam mo, pinanonood ang kaibigang umalis, sa iba't ibang paraan.
Alam kong kakaiba ang iniisip ng mga tao. Para akong nagsasalita tungkol sa tao,
ngunit kahit na hindi siya isang tao,
isang malaking bahagi pa rin siya ng ating buhay.
Si Spirit ang ating malakas at adventurous rover,
at kailangan ng kapaligiran niya ng higit pa sa kanya.
Baka kasi ako ang Mission Manager ni Spirit
at gusto kong matulad siya sa akin, pero...
pakiramdam ko... nakakonekta ako kay Spirit sa ganoon.
Alam mo, baka medyo pagod din lang siya,
matapos ang mabigat na trabaho.
SPIRIT: WAKAS NG MISYON ENERO 3, 2004 - MAY 25, 2011
Mabuti pang humiga kaysa sa...
Kung makakuha ng tulad ng 100 metro mula sa biyahe ngayon...
I-project mo ang linyang nakikita mo...
Sa ngayon, kakaunti na lang ang natira sa team ng orihinal na nakadisenyo,
ang naiwan sa team.
Kaya ibang henerasyon na kami ng mga inhinyero na nagpapatakbo kay Opportunity.
Walang-wala sa isip ko na makakapagtrabaho ako kay Opportunity.
Noong nasa ikawalong baitang ako,
nakita ko ang balita ng paglapag nina Spirit at Opportunity.
Maliit na bata pa lang ako sa gitna ng kawalan sa Texas.
Pero alam kong iyon ang gusto kong gawin.
Gusto kong maghanap ng buhay sa ibang mga planeta.
MAGING BAHAGI NG KASAYSAYAN!
Noong mga 17 anyos ako,
may paligsahan sa pagbibigay ng pangalan kay Spirit at Opportunity
Isinumite ko ang mga pangalang Romulus at Remus.
Ang kanilang ama ay si Mars, ang Diyos ng Digmaan.
Hindi ko alam kung ano ang iniisip ko.
Ngunit iyon 'yong oras na nabaling ang aking utak sa Mars
at paggalugad sa kalawakan.
At kalaunan ay dinala ako sa Mars Program ng NASA.
Noong nagsisimula ako sa JPL,
si Opportunity ang mas matandang rover
na pinalawig ng isang libong beses ang misyon.
Pero siya ang dahilan ng pagsisimula ko sa Aerospace Engineering.
Alam kong sa Opportunity ang lugar na gusto kong simulan ang career ko.
Lahat ng mga istasyon, ito ang inyong TDL.
Magsisimula tayo ng dahan-dahang briefing sa limang minuto.
Ngayon na wala na si Spirit...
tanong n'yo, "Ano susunod nating gagawin?" kay Opportunity.
Maglalaro lang ba tayo hanggang matanggal ang mga gulong?
O magtrabaho nang may determinasyon at maging mabilis
at subukang abutin ang malaking crater na iyon sa susunod?
Mahabang milya ang layo, itong malaking crater na tawag ay Endeavour.
Ito ang may pinakamatandang mga bato na
pagkakataon na sana ni Opportunity na makita ito.
Ngunit maraming taon na ang nakalipas,
at maaaring hindi tayo aabot,
ngunit doon ang susunod na magagandang bagay, kaya dapat subukan din natin.
Sol 1784. Limang taon sa misyon.
5 TAON SA MISYON
Nag-trekking si Opportunity sa Endeavour Crater,
nagmamaneho nang madalas at hangga't maaari.
Ngayong linggo, nanalo siya ng reverse galactic lottery
at tinamaan ng kidlat, parang gano'n.
Natamaan siya ng isang cosmic ray na nagpatigil sa kanya nang ilang araw.
Pero okey na siya at bumalik na sa pagmamaneho.
Sol 2042. Anim na taon sa misyon.
6 NA TAON SA MISYON
Parang naging isang meteorite hunter si Opportunity.
Nakatuklas siya ng tatlong meteorite sa paglalakbay niya sa Endeavour.
Sol 2213.
Ito ang ikaapat na winter ni Oppy sa Mars, at ang pinakamalamig pa.
Kaya, upang makatipid ng enerhiya, laging natutulog ang rover
para manatiling mainit ang electronics niya.
Takbo kami nang takbo.
May mga araw na malalayo ang distansya, may araw na hindi masyadong malayo.
Ngunit patuloy pa rin kami.
Pitong taon sa misyon.
7 TAON SA MISYON
Nasa dalawang kilometro lang ang layo ni Opportunity
mula sa Endeavour Crater.
Darating siya sa Spirit Point,
na pinangalanan bilang parangal sa tahimik na kapatid ni Oppy.
FINISH LINE
Welcome sa pinakaunang Mars Marathon dito sa Jet Propulsion Laboratory.
Nakamit ni rover Opportunity ang mala-Marathon na distansya sa Mars
isang linggo't kalahati ang nakalilipas.
Pagbati sa lahat!
Sa puntong ito, nalampasan na namin ang aming warranty
at ang pinalawig na warranty at ang tawag sa phone na sabi,
"Uy, bibigyan ka pa namin ng warranty." Nalampasan na rin namin iyon.
At nagsimula na si Oppy na magpakita ng mga palatandaan ng pagtanda.
Ang kanyang uban na buhok ay ang naipon na alikabok
sa mga siwang sa pagitan ng kanyang kable.
Ang isa sa mga joint ni Opportunity
sa braso ay nagkaka-arthritis.
Napagtanto naming kung patuloy na ililipat ito,
ito ay hihinto sa isang lugar na hindi natin gustong mangyari.
Kaya inilabas lang namin ang braso sa harap ng rover
para sa natitirang bahagi ng misyon.
At sa pagkakaroon ng arthritis,
nagsimula ring magkaproblema si Opportunity sa kanang gulong sa harap.
Kapag minaneho mo ito, lagi mong isiping liliko siya sa maling direksyon
at kung paano mo itatama iyon.
Sa sandaling tumanda na siya nang tumanda,
nagsimulang mawalan ng memorya si Oppy.
Matutulog siya...
at makakalimutan niya lahat ng impormasyon sa agham
at lahat ng kanyang ginawa bago siya magising.
At kasabay ng pagkawala ng memorya ni Oppy...
na-diagnose ang lola ko ng Alzheimer's.
At ang makita ang sarili kong lolang wala na sa sarili...
Isang...
Bisikleta.
Isa iyon sa mga pinakamahirap na bagay na pagdaanan.
Kaya noong makita ko si Opportunity na nagsisimula na ring mawala sa sarili,
kailangan naming mag-isip ng paraan na gumana ang bagong paradigm na ito
habang nagkakaroon siya ng amnesia.
At nagtagumpay kami sa pamamagitan lamang ng pagpilit sa kanya na manatiling gising.
NASA: WALANG PAGTULOG NGAYON.
'WAG MATULOG PARA MAGPADALA NG DATA.
Para makapagpadala siya sa aming mga taga-lupa ng data bago matulog
at makalimutan ang ginawa niya.
OPPY: PAGPAPADALA NG DATA.
Sa tingin ko, nakatulong sa akin si Opportunity na harapin nang mas maayos
ang sitwasyon ng aking lola.
At upang maunawaan ang bahaging iyon ng buhay.
Pero siya pa rin ang perpektong anak,
at patuloy na sinusubukan ang kaya niya upang makumpleto ang kanyang misyon,
upang makahanap ng neutral na tubig na maaaring sumuporta sa buhay sa Mars.
Pagkaraan ng ilang taon ng paglalakbay,
sa wakas, nakita namin ang ring ng crater ng Endeavour Crater sa malayo.
At kahit higit sa sampung milya ang lapad nito.
Nang huminto kami mismo sa gilid ay biglang...
Nang marating ni Oppy ang gilid ng Endeavour, nagbago ang lahat.
Halos parang simula ulit ng isang buong bagong misyon.
Isang bagong kapaligirang gagalugarin,
umatras nang ilang milyong taon ang panahon.
Gusto ko ang bahaging ito ng misyon.
9 NA TAON SA MISYON
Sol 3300. Siyam na taon sa misyon.
Nagtatrabaho nang may lagnat si Opportunity para makumpleto
ang pagsusuri ng batong "Esperance,"
na maaaring may hawak ng mga pahiwatig sa sinaunang matitirhan na kapaligiran.
Ito ay clay na binago ng may sa-neutral na pH na tubig...
TUKOY NA CLAY MINERALS
...na kumakatawan sa pinakakanais-nais na kondisyon para sa biology
na naranasan ni Opportunity.
Ito ay isang malaking pagkakatuklas.
Tubig.
Ang maiinom, neutral na tubig na minsan ay nagkaroon sa ibabaw ng Mars.
At hindi lamang tubig
pero posible ring mapanatili nito ang sinaunang buhay na mikrobyo.
Rebolusyonaryo iyon.
Ipinakita nito sa amin na ang talagang sinaunang Mars
ay mas angkop para sa pinagmulan ng buhay.
Ito ang Holy Grail.
Ito ang dahilan kung bakit kami nagpunta sa Mars.
Natuklasan ni Oppy na ang Mars ay isang basang mundo
na halos katulad ng Earth.
May mga karagatan.
Malaki ang papel ng tubig sa maagang kasaysayan nito.
Ganap nitong binago ang planeta.
10 TAON SA MISYON
11 TAON SA MISYON
Ginugol ni Opportunity ang mga taon sa paggalugad ng Endeavour Crater.
12 TAON SA MISYON
Paggawa ng mga 'di kapani-paniwalang tuklas na kuwento ng tubig.
13 TAON SA MISYON
Para makabalik tayo sa isang planeta na maaari talagang nagkaroon ng buhay.
Marami ang nagtatanong kung bakit sa tingin ko mahalagang tuklasin ang Mars.
At sa tingin ko, isa sa mga bagay na lalabas
sa legacy nina Spirit at Opportunity
ay ilan sa mga sagot kung bakit.
May tubig sa Mars.
Ano'ng nangyari sa tubig na iyon?
At maaari ba nating kunin ang impormasyon
at maunawaan kung paano mangyayari iyon dito sa Earth?
Mauunawaan ba natin ang ating bahagi r'yan?
May ginagawa ba tayo na maaaring mapabilis
ang pagbabagong iyon dito sa Earth?
Dahil hindi ka makakarekober doon.
14 TAON SA MISYON
Bale, 14 na taon na kami sa misyon
at minsan lang dumating ang Sol 5000.
Isa itong malaking landmark.
Mayroon kaming tumatandang rover. Nakakalimot at may arthritis siya.
Gumagana pa rin ang mga camera. Ano ang magagawa natin?
Pabirong sabi ko ilang araw bago ang Sol 5000,
"Kailangan nating mag-selfie."
Nakikita natin ang Mars sa pamamagitan ng mga mata ni Oppy,
pero hindi pa natin nakita si Oppy.
Mula pa noong umalis siya sa planeta noong 2003.
May kaunting data mining kami na advance...
Kaya kasama ang Sol 5000 sa pagpaplano
at ang head ng science ay may kausap na,
"May hiling ang engineering team.
Gusto nilang mag-selfie."
At napakatahimik ng lahat.
Dahil ang buong science team ay napatda,
"Ano 'kamo?"
Maaaring gamitin natin ang natitirang buhay ng robotic arm
sa paghanga ng robot sa sarili niya.
Sinubukan naming ibenta ang ideyang ito sa science team.
Pero mahirap dahil nabali ang balikat niya.
Kinailangan naming gumawa ng paraan para makuha lahat ng iba't ibang view ng rover
nang hindi ginagalaw ang balikat.
Hindi maganda, pero iyon ang kaya namin.
At sa tingin ko, ito ang paraan ng pagsasabi ng science team
ng "salamat" sa team ng engineering. "Sa amin na 'to.
Mag-selfie kayo. Deserve n'yo ito.
Tingnan natin ang robot na ginawa kung ano'ng pinagagawa sa kanila."
Kumuha ng litrato ang mga engineer mula sa 17 iba't ibang anggulo.
Batay sa maliit na preview ng litrato,
naisip nilang makikita sa microscope.
At sa mabagal at lumang computer ni Opportunity...
tatagal nang isang minuto para lang magpalitrato.
Sabi namin, "Refresh. Walang laman ito.
Refresh. Wala pang laman ito."
Bang! Lumabas lahat ng thumbnail.
Maliit na maliit na 64 pixel na mga thumbnail.
Ngunit medyo malabo ang mga litrato at baligtad.
Pagkatapos, tiningnan namin.
At may litrato si Opportunity.
Oo, ito ay maliit at itim at puti, at wala sa focus,
ngunit sa unang pagkakataon sa puntong iyon, sa higit 14 taon,
nakita namin ang aming rover.
Lahat ng nagtrabaho kay Opportunity,
kukunin namin ang mga e-mail kasama ang Mars weather data para sa araw.
Isang araw, tumingin ako at nagsimula nang maging maalikabok at maulap
sa site ni Opportunity.
Ang larawang ito ay kinuha sa Sol 5106
at makikita mo ang araw na isang malaking maliwanag na lugar.
Pero pagkatapos lamang ng tatlong sols, makikita mo ang araw na ganap na naglaho.
Oo.
Talagang nakakatakot ito.
May dust storm na paparating kay Oppy.
Ngayon, nakaligtas kami sa ilang dust storm sa Mars.
Nakaligtas si Opportunity.
Ngunit pagkalipas ng ilang araw, parang napagtanto ng mga taong
iba ito sa mga naranasan na namin.
Tumindi ang dust storm na nakaaapekto kay Opportunity.
Idineklara ang isang spacecraft emergency, inaasahan ang isang low-power fault.
MAHINA NA ANG BATERYA KO
AT DUMIDILIM NA.
At saka siya nagdilim.
Pero sabi namin, "Alam namin ang gagawin. May maliit na playbook ng dust storm kami.
At susubukan namin ang lahat
na maitatag ulit ang komunikasyon kay Opportunity."
ALAS NI OPPORTUNITY
Sa puntong ito, medyo nawala ang mga wake-up song.
Ngunit ibinalik namin ang tradisyon sa pag-asang baka makatulong ang pagkanta.
At tinutugtog namin ito kapag sinubukan naming gisingin ang rover.
Mahigit 60 sols na simula nang nawalan kami ng contact kay Opportunity.
Maaaring ilang linggo bago lumiwanag ang kalangitan.
Matapos ang halos 100 sols na walang contact,
naghihintay ang team nang may pag-asa na makarinig mula kay Opportunity.
Sol 5292.
Mahigit anim na buwan na ng walang contact kay Opportunity.
Sa wakas, tapos na ang dust storm.
Kaya nagkaroon ako ng pag-asang gigising siya.
At sabihing, "Buhay tayo."
Hindi lang nangyari.
May awtonomiya siya on-board na magising sa ilang mga oras
at alam namin kung kailan hihinto ang alarma,
para subukan naming taga-lupa at makipag-usap sa kanya.
Araw-araw sa oras na iyon, susubukan namin palagi.
ROVER DIARY NI OPPORTUNITY
Maikli na lang ang oras, at papalapit na ang Autumn,
nagsimula na kami sa pag-uutos nang mas agresibo.
Araw-araw kaming nakikinig para makausap si Opportunity.
Kaya nagdeklara ang NASA na susubok kami sa huling pagkakataon...
...para subukan at makipag-usap kay Opportunity at gisingin siya.
SOL 5352 PEBRERO 12, 2019
Nakatingin lang kami sa sahig na tinatawag na Dark Room.
Doon kami, sa loob ng isa't kalahating dekada,
nagpapadala ng lahat ng utos sa dalawang rovers.
Sinasabi namin, "Gumising ka lang. Pagbubutihin natin ang lahat.
At babalik tayo sa paggalugad."
Dumaan ang mga segundo, isang minuto, at sa puntong iyon, alam namin...
At naalala ko nang maliwanag
ang gabi nang paglapag,
nakatayo roon, isang 16 na taong gulang sa parehong silid na 'yon
at naisip ko lang kung ano'ng gusto kong gawin sa buhay ko.
Ngunit ang paglalakbay ay tapos na...
at parang bigla akong naapektuhan nito.
Sabi ng operations team,
"Gusto ka naming bigyan ng pagkakataong
pumili ng panghuling rover wake-up song."
Hindi pa ako pumili ng rover wake-up song.
At gusto ko talagang pumili ng tamang kanta.
At sa huli, ang kanta na pinili ko
ay tungkol sa pagtatapos ng isang relasyon.
At ito ay...
Ito ay isang pasasalamat para sa nakaraang relasyon.
MER Project tapos na.
'Di ko na kailangang sabihin,
emotionally attached tayo sa mga sasakyang ito, tama?
Alam n'yo, ginagamit n'yo ang salitang "pagmamahal" na pampayo,
ngunit mahal natin ang mga rover na ito.
Bilang isang magulang, ipinagmamalaki ko.
Binago namin ang mga aklat ng kasaysayan.
Pero bilang tao, nalulungkot talaga ako.
Dahil kaibigan siya.
Pinagbuklod ang buong proyekto ng pagmamahal.
Mahal n'yo ang rover
at minamahal n'yo ang mga taong bumuo nito.
At minamahal n'yo ang mga taong nakatrabaho n'yo
at nakadalo rito kasama mo nang buong pagmamahal sa maraming taon.
Para sa bawat isa sa amin,
isang pambihirang pribilehiyo iyon sa buhay.
'Di ka makakakuha ng isang pakikipagsapalaran nang 2 beses.
Sol 5352. Labinlimang taon sa misyon.
Mula noong unang-unang araw
nang igulong niya ang sarili sa isang hole-in-one sa Eagle Crater,
tinawag si Opportunity na "The Lucky Rover."
At ngayon, pagkatapos tumanggap ng 13,744 command files,
at tumagal nang 5262 sols
na lampas ng kanyang orihinal na edad ng pagreretiro na 90 sols,
nagtapos na ang pambihirang paglalakbay ni Opportunity.
Good night, Opportunity. Napakahusay.
COUNTDOWN TUNGO SA MARS
Ang arko ng paggalugad na ito,
na naka-angkla kina Spirit at Opportunity,
ay magbibigay-daan sa susunod na rover.
Si Perseverance ang magiging apo nina Spirit at Opportunity.
Ang kanyang kakayahan ang tagumpay ng rovers na nasa harap niya.
-Milo, handa ka nang i-launch ang rocket? -Oo.
Nabuntis ako sa pangalawang anak ko nang binuo si Perseverance.
Halos parang nasa maliit na NICU ang rover.
at lahat kami ay nakatingin sa kanya, ang susunod na baby namin.
Ang ganda ng umaga rito sa Space Coast.
-Ako si Daryl Neal. -Ako si Moogega Cooper!
HULYO 2020 LAUNCH NG PERSEVERANCE
Sa loob ng 50 minuto bago ang launch, ipapakita namin kung paano aabot
at hahanapin ng misyong ito ang ancient microscopic life sa Mars
at susubok ng mga bagong teknolohiya para sa future missions ng tao sa Mars.
Ito ay bahagi ng ating tradisyon, na magbukas ng mani.
Gusto mo?
Iniisip ng ibang tao na ang paggalugad ng planeta ay masyadong kakaiba.
Ngunit palagi ko silang pinapaalalahanan, nang lumakad sa planeta mga ninuno n'yo,
ang una nilang ginawa'y tumingin sa langit.
At ano ang nakita nila?
Mga konstelasyon at bituin, kahanga-hangang mga bagay.
Ano ang ginawa nila roon?
Ginamit nila ang langit para makabuo ng kalendaryo
para malaman kung kailan magtatanim at kung kailan mag-aani.
Flight, mission copy. Oras na.
Ginawa nila ito mula sa mga hangganan ng Earth.
Kaya ang planetary exploration ay kasama natin sa simula pa lang.
At ginagamit natin ito sa paraan din ng ating mga ninuno sa mga henerasyon.
Upang gumanda ang buhay sa Earth.
Two, one, zero.
And lift-off.
Milo, tingnan mo! Ano ito?
-Rocket. -Tama iyan!
At ang rover!
Ang rover. Tama. Nasa loob ang rover!
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni Maribeth Pierce
Mapanlikhang Superbisor Jessica Ignacio