Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Başlangıçta, hiçbir şey yoktur.
Başka bir dünyanın yüzeyinde ilerleyen
robot bir kâşif konsepti yoktur.
Ve sonra yavaş yavaş düşünmeye başlarsın.
Harekete geçersin. İnşa etmeye başlarsın.
Ve o makineler hayat bulur.
2003'te Opportunity ve Spirit adında ikiz robotlar Mars'a gönderildi.
90 gün yaşamaları bekleniyordu.
Birçok insan "Robot bunlar sadece." diyor.
Ama onları ilk kez açtığımızda
başka bir gezegendeki robotlardan çok daha fazlasına dönüştüler.
OPPORTUNITY - HAZCAM SİSTEMLER SAĞLIKLI - SICAKLIK -40°C
GELİYOR...
UYANDIRMA ŞARKISI. ÇALIYOR...
NASA: GÜNAYDIN OPPORTUNITY. UYANMA ZAMANI!
Aşıyor her yeri
Dans et kızım
Kirli, tozlu yollarda
Dolaş istiyorsan
Dolaş bütün dünyayı
Dolaş istiyorsan
Kanatsız, tekersiz
Dolaş istiyorsan
Araç Mars'a indiğinde kendi yaşamı oluyor.
Damarlarında enerji dalgalanıyor.
Ve ona sevgi verilmesi gerekiyor.
Onu olabildiğince güvende tutmaya çalıştık.
Ama bazen kendi kararlarını alıyor.
OPPY: SÜRÜŞ DURDU. TEHLİKE TESPİT EDİLDİ.
NASA: GÜVENLE DEVAM EDEBİLİRSİN.
BU SADECE GÖLGEN.
Evet, sadece bir robot.
Ama bu robot sayesinde beraber inanılmaz bir maceraya atılıyoruz.
Ve ailenin bir üyesi oluyor.
İYİ GECELER OPPY
JET TAHRİK LABORATUVARI (JPL) PASADENA, CALIFORNIA
GÖREV KONTROL NASA MARS PROGRAMI
JENNIFER TROSPER GÖREV YÖNETİCİSİ
Gece gökyüzüne baktığımızda
hepimizin merak ettiği şey
bu evrende yalnız olup olmadığımızdır.
Bunu anlamaya çalışmak da dünyadaki en büyük gizemlerdendir.
Yüzyıllar boyunca,
Mars gökyüzündeki esrarengiz, küçük, kırmızı bir nokta oldu.
ROB MANNING SİSTEM BAŞMÜHENDİSİ
Milyonlarca insanın hayal gücünü canlandırdı.
Bu uzak topraklarda neler dönüyordu?
Mars programının genel amacı
şu soruyu cevaplamaktır, "Mars'ta hiç hayat oldu mu?"
Özellikle Mars görevlerinin başlarında
ASHLEY STROUPE ARAÇ SÜRÜCÜSÜ
suyu takip ediyorduk.
Çünkü en azından Dünya'da nerede su bulursak
orada hayat vardı.
Sorumuz da şuydu, "Mars'ta su var mıydı?
"Ne tür bir su?
"Hayatı destekliyor olabilir mi?"
70'lerin ortasında, iki Viking görevi
o dönemde bu keşiflerin zirvesini oluşturdu.
NASA iki yörünge uydusu ve iki uzay aracı gönderdi,
böylece Mars'a dair yepyeni bir perspektifimiz olacaktı.
Evet, bu iyi.
STEVE SQUYRES SORUMLU BİLİM İNSANI
40 yıllık piksellerle
bu kadar yoğun anıların canlanması ilginç.
Ama canlanıyor.
İlk gördüğüm zamanı hatırlıyorum.
Viking görevi sırasında,
saha jeoloğuydum.
Sahaya iner ve jeoloji çalışmaları yapardım.
Büyüleyici bir bilim
ama keşfedecek yeni yerler olmaması
beni hayal kırıklığına uğrattı.
Sonra Viking yörünge uydularının görüntüleriyle çalışmaya başladım.
Bu fotoğraflarla Mars'a bakardım
ve neye baktığıma dair hiçbir fikrim olmazdı.
İşin güzelliği, kimsenin fikri yoktu.
Kimsenin görmediği bir şeydi.
Uzay keşfi yapacağımı anlamıştım.
İki Viking yörünge uydusu Mars'a baktığında
bir şey gördüler, "İlginç.
"Bunlar geçmişte akan su izleri olabilir.
"Mars bir zamanlar mavi okyanusları ve canlıları olan yeşil bir dünya mıydı?"
ROB MANNING SİSTEM BAŞMÜHENDİSİ
Gidebilsek kendimiz giderdik. Ama gidemeyiz.
Jeoloji eğitimimden dolayı şunu biliyordum ki
Mars yüzeyine bir araç indirebilirsek
ve onu hareket ettirip
kayalara yakından bakabilirsek
Mars'ın geçmişine dair gerçekleri öğrenebiliriz.
Böylece 80'lerin ortasından itibaren
on yıl boyunca NASA'ya teklif yazdım.
Ama hepsi başarısız oldu.
Ve tatsız bir ihtimal karşıma çıktı,
kariyerimin koca bir on yılını
bir hiç uğruna harcamıştım.
Sonra JPL'de bir takım kurduk.
Steve Squyres'ın hayal ettiği aracı yapıp
zaten tasarladığımız iniş sistemlerini kullanabilir miydik?
ARAÇ MODELİ
Bir teklif oluşturduk ve NASA'ya sunduk.
Nihayet hayallerimizi gerçekleştiren
o arama geldi.
Mars'a çok daha güçlü bir şekilde geri döneceğimizi
büyük bir mutlulukla ilan etmek isterim.
BAY SCOTT HUBBARD MARS PROGRAMI DİREKTÖRÜ, NASA MERKEZİ
İkizlerle. İkiz Mars araçlarıyla.
Adlarını Spirit ve Opportunity koyduk.
On yıl boyunca teklif yazmıştım
ve nihayet hayalini kurduğum şey sonuç vermişti.
Ama o zamanlar
Mars'ın yüzeyine gitmenin
bu kadar zor olduğunu bilsem
bu kadar mutlu olmazdım.
Yerlerimize geçip başlayalım mı?
MARS KEŞİF ARACI GÖREV SİSTEMİ KRİTİK TASARIM İNCELEMESİ
Tamam. Proje mühendisi olarak buradayım.
Uçuş ve görev sistemleri arasında
parçaların bir arada olmasını sağlayacağım.
Hızlıca fırlatma, yolculuk ve EDL konusunda...
Amacımız,
90 sol, yani Mars'ta üç ay hayatta kalabilecek
güneş enerjili iki otonom araç yapmaktı.
En azından birinin çalışmasını umuyorduk.
Ama doğru yapamazsak fırlatma tarihini kaçıracağımızı biliyorduk.
Mars Görevi programı
gezegenlerin hizalanmasına bağlıdır.
Fırlatma penceresini kaçırırsanız
bir sonraki 26 ay sonra gelir.
DÜNYA MARS
Bu süre, iki aracı tasarlayıp geliştirdikten ve test ettikten sonra
roketlere yerleştirmeye yetmezdi.
Takımın üstündeki baskı inanılmazdı.
Harika bir takım oluşturmamız lazımdı.
FIRLATMAYA İKİ YIL
Durmaksızın çalışmaları gerekiyordu.
Küçüklüğümden beri Star Trek hayranıyım.
Geordi La Forge olmak istiyordum.
Mühendislik departmanı, ben La Forge.
Bütün ışınlayıcıların gücünü kapatın. Geliyorum.
Hangi iş olduğunu bilmiyordum.
Mühendis olduklarını biliyordum ama anlamını bilmiyordum.
Bir şeyleri tamir eden insan olmak istediğimi biliyordum.
Spirit ve Opportunity'nin inşası sadece bir beyaz yazı tahtasıyla başladı.
"90 günlük bir görev olacak.
"Geçmişte su olduğuna dair kanıt bulmak istiyoruz.
"Bunun için ne yapmamız gerekiyor?"
Sonra farklı mühendislerden oluşan takım
bu araca hayat vermeliydi.
Bu benim ilk görevimdi.
Çok heyecan vericiydi.
Kimsenin daha önce yapmadığı bir şey.
Gana'da büyüdüm.
Çocukken radyoya hayran kalmıştım.
Merak ediyordum. "Radyonun içinde insanlar mı var?"
Bir gün radyoyu açtım ve insan bulamayınca üzüldüm.
ASHITEY TREBI-OLLENNU ROBOTİK MÜHENDİSİ
Bu yüzden mühendisliğe merak saldım.
Aracı tasarlarken
insani karakteristikler eklemek bilinçli bir seçimdi.
Sahada çalışan bir jeologsanız
kayayı alırsınız, kırıp içine bakarsınız.
Robotun robotik bir kola ihtiyacı var,
ölçüm ve mikroskobik görüntüler için
birden fazla aleti olmalı, İsviçre çakısı gibi.
Aracın kamerasının çözünürlüğü
insan için yüzde yüz net görüşün eşdeğeri.
Birdenbire gözbebeklerine benzemeye başladılar.
Aracın yüksekliği 158 santim.
Ortalama insan boyu.
O yüzden araç ilerlerken, fotoğraf çekerken
bir insan yürüyormuş gibi olacaktı.
Aslında bir kutu kablo, değil mi?
Ama karşımıza bu tatlı görünümlü robot çıktı.
DOUG ELLISON KAMERA OPERASYON MÜHENDİSİ
Yüzü olan bir robot.
Harika bilimsel aletlerimiz vardı.
Ama her şeyi araca koymaya başlayınca
gövde de büyüyor.
FIRLATMAYA 18 AY
Mars'a inerken büyük bir sorun olacaktı bu.
Burada yapmaya çalıştığım şey
altı kısa bungee kablosunu buradaki hava yastıklarına bağlamak.
İşin zor kısmı, bunu yapmanın birçok yolunun olması.
Hangisi en iyisi bilmiyoruz. Ve tek bir şansımız var.
İniş sistemimizde şişmiş büyük hava yastıkları vardı,
yüzeyde sekiyorlardı.
En büyük sorunların ilki
Spirit ve Opportunity'nin ağırlığını hesaplamaya başladığımızda ortaya çıktı.
Hava yastıkları bu ağırlığı taşıyabilecek miydi?
Testleri yapmaya başladık.
-Bu ne... -Müthiş.
-Sorun değil. -Güzel bir kaya.
-Evet. -Bu kayayı sevdim.
Evet.
Mars'ta karşılaşabileceğimiz kayalarla
hava yastıklarını deniyorduk.
İlk bırakışı yaptık.
Hava yastıklarında devasa delikler açıldı.
Kayalar yastıkları yırttı, "Bu hiç iyi olmadı.
"Hiç iyi olmadı." dedik.
Paraşütler de başka bir olaydı.
FIRLATMAYA BİR YIL
Üç, iki, bir.
Büyük roket şeklinde yüklerle test yaptığımızda
ve helikopterle gökyüzünden bıraktığımızda,
ilk paraşüt parçalandı.
İkincisi...
...parçalandı.
Çalışan bir paraşütümüz olmadığını fark ettik.
Maalesef az önce patlayan paraşüt
Mars'a götürmeyi planladığımız paraşüttü.
Sadede gelelim.
Çok ciddi bir sorununuz var.
Hangi kısmı sizi motive ediyor?
Nerelerde endişelisiniz?
Bu insanların bana getirdiği tehlike listesi bu,
bütün tehlikeleri ekledim.
Yanlış gidebileceğini düşündüğümüz her şey kategorisindeler.
Endişeni anlıyorum.
Zihninizin bir köşesindeki bir ses "Bir milyar dolarlık bir varlık.
"Büyük bir felaket olabilir." diyordu.
FIRLATMAYA ON AY KALA
Tamam, hazırız.
TİTREŞİM TESTİ
İşte başlıyoruz.
SPIRIT TESTİ
Spirit ve Opportunity'yi
birebir olacak şekilde inşa etmeye başladık.
Bu şekilde başladık ama işler çabucak farklılaştı.
TAM SEVİYE
Tamam, hazırız.
Montaj ve test sırasında
hep önce Spirit teste giriyordu ve başarısız oluyordu.
-Geri. Bir kez. -Bir burç kaybettik.
Burç mu kaybettik?
Üst kısma bak.
Sonra Opportunity geliyordu.
OPPORTUNITY TESTİ - SPIRIT TESTİ
Eğleniyor muyuz?
OPPORTUNITY TESTİ
Üç, iki, bir.
Dur.
Teşekkür ederim.
Opportunity her testi çok iyi bir şekilde geçiyordu.
Bu gezegenden ayrılmadan önce bile Spirit sorunluydu,
Opportunity ise Mükemmel Küçük Kadın'dı.
FIRLATMAYA YEDİ AY
Araç testi ve inşasıyla geçen o kadar zamandan sonra
Oppy'yi yere bırakmanın vakti geldi.
İlk kez
araca hayat üflüyoruz.
Hareket et.
İlk adımları.
Tüylerim ürperdi!
"İşte hayatta!" demek gibiydi.
Size göre canlı bir şeye dönüşüyordu.
Mars'a gittiğini düşündüğünüz, gerçek, yaşayan bir robot,
hayalini kurduğunuz şeyleri yapıyor.
Bir çocuğun doğması gibi desek ebeveynliği küçük görmüş oluruz
ama öyle bir his.
Ama çocuğunuzun
bu vahşi dünyaya hazır olup olmadığını tam bilmiyorsunuz.
İstediğimiz bütün testleri yaptık mı?
Kesinlikle hayır.
Ama eninde sonunda zaman tükeniyor.
Ve uçma zamanı geldi.
FIRLATMA SABAHI KENNEDY UZAY MERKEZİ
Sabahın 5.30'unda buradayız.
Bizim için oldukça uzun bir zaman,
sayısız saat ve uykusuz gece burada sonuca bağlanıyor.
Gerçek dışı. Fırlatma olacak mı bilmiyorum.
Midemde kelebekleri hissediyorum.
YEMİŞ
Şans fıstığı.
Önce Spirit fırlatılacak.
SPIRIT FIRLATMASI 10 HAZİRAN 2003
Üç hafta sonra da Opportunity.
OPPORTUNITY FIRLATMASI 7 TEMMUZ 2003
Burası Delta Fırlatma Kontrol, fırlatmaya 8 dakika 40 saniye...
JPL'de Spirit'in kontrol odasındaydım.
Bir işim olması hoşuma gidiyor.
O zaman odaklanabiliyorum.
Duygulanmanız biraz daha zor oluyor
çünkü odaklanmanız gereken bir şey var.
Spirit MER-A uzay aracının son kontrolleri.
Ben Ohio'lu bir çiftlik kızıyım.
Koyun, domuz, inek yetiştirerek büyüdüm.
Babam Ordu Mühendisleri'nde,
ilk roketlerden birinde çalışıyordu,
harika hikâyeler anlatırdı.
Ama havacılık ve uzay mühendisliği kızların istediği bir şey değildi.
Mars'a bir araç gönderebileceğim
aklımın ucundan bile geçmezdi.
-MER-2 fırlatma için hazır. -Anlaşıldı.
On saniye. Çıldırmaya başlıyorsunuz.
Dokuz, sekiz, yedi, altı, beş, dört.
-Üç, iki, bir. -Üç, iki, bir.
Motor çalıştı. Kalkış.
Roketin sesini duyuyorsunuz.
Patlamasın,
patlamasın.
Yük hafifletme entegrasyonu tamam. Araç cevap veriyor.
Araç kalkış geçişinden sonra kendini güzelce toparlıyor.
Ağladım mı bilmiyorum ama...
O roket umutlarımı ve hayallerimi taşıyordu.
Bunu tarif etmek... Tarif etmesi çok zor.
Ama hayatınızın çalışmaları o roketin içinde.
Bu çocuğu ben büyüttüm.
Evet!
Öyle bir his veriyor.
Şimdi sahne bu çocuğun.
Veda etmek zordu.
Hayatımın 16 yılını bu araçlara adadım.
Roketin ucuna koyuyorsunuz, uzaya fırlatıyorsunuz
ve bir daha göremiyorsunuz.
Opportunity için ailemle dışarı çıktık,
babamın görevlerine çıktığı fırlatma rampasından
bu fırlatışı izliyorduk.
Kendisi vefat etmişti.
Sahip olabileceğiniz en gururlu babaydı.
Benim, annem ve ailem için çok duygusal bir andı,
uzay keşfi için beni teşvik etmiş, bana ilham vermişti.
İki aracın Mars'a gidiş süresi altı buçuk aydı.
Spirit ve Opportunity arasında sadece üç hafta vardı.
Uzayı düşündüğümüzde aralarındaki mesafe çok değil.
Mars'a giden bir rotamız var. Hareket ettikçe
bu Mars yolunu takip ettiğimizden emin olmak istiyoruz.
DÜNYA MARS
Los Angeles'tan bir golf topu atıp
Buckingham Sarayı'nın kapısını vurmak gibi. Denediğimiz şey bu aslında.
Buna sessiz aralık deniyor. Altı buçuk aylık sessiz aralık.
Hiçbir şey olmuyor.
Bu tam olarak doğru değil.
Daha önce hiç görülmemiş büyüklükte güneş patlamaları yaşandı.
Güneşin enerjisi ve parçacıkları büyük bir patlamayla
uzay aracımıza doğru uçuyordu.
Güneş patlamaları sırasında
güneş plazma bulutları fışkırttı.
Plazma yüksek yüklü elektron bulutudur.
İnsanı öldürebilecek bu enerji parçacıkları
araçlarımıza çarpmaya başladı.
Ta bilgisayara kadar.
Uzay aracı için kötü bir şey.
Mekiğe koyduğumuz yazılım bozuldu.
Araçları yeniden başlatmamız gerekti.
Robotlarımıza uyumalarını söyledik.
Gerçekten korkutucu.
Yazılımın yeni versiyonunu bu araçlara yüklüyorsunuz,
oraya gönderiyorsunuz, "control, alt, delete."
Umut ediyorsunuz.
İşe yaradı.
Yeniden başlatıldılar.
Bilgisayarları temizlememiz iki hafta sürdü.
O zamana kadar güneş sakinleşmişti
ve yazılım yüklenmişti, Mars'a inmeye hazırdık.
O zamana kadar Mars görevlerinin üçte ikisi başarısız olmuştu.
Mars bir uzay aracı mezarlığıydı.
Biz oraya uçarken.
DÖRT YIL ÖNCESİ
Birkaç yıl önce NASA, Mars'a iki görev gönderdi.
Mars Polar Lander ve Mars Climate Orbiter.
İkisi de başaramadı.
Biri atmosferde yandı,
diğeri yüzeye çakıldı.
Mars Climate Orbiter bir iletişim sorunu yaşadı.
İngilizce olarak verilen ölçütleri dönüştürüyorduk,
metrik sistem olduğunu düşünmüştük.
Bu çok utanç verici.
Dış uzaydan büyük haberler var bayanlar ve baylar.
Bilim insanları NASA'da zeki yaşam formu olmadığını iddia ediyor.
Evet.
Bütün gözler üstümüzdeydi.
Ekibimiz Spirit ve Opportunity'nin
bunu telafi etmesi gerektiğini düşünüyordu.
Takımın parçası olarak
bu iniş başarılı olmazsa
NASA'nın bitebileceğini hissettik.
NASA - JET TAHRİK LABORATUVARI CALIFORNIA TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ
Herkese iyi akşamlar. JPL için
heyecan verici ve olaylı olabilecek bir geceye hoş geldiniz.
Spirit'in Mars'a inişini canlı izleyeceğiz.
Opportunity'nin Mars'a inişinin canlı yayını.
OPPORTUNITY İNİŞ - 24 OCAK 2004 SPIRIT İNİŞ - 3 OCAK 2004
Bu gece navigasyon ekibi "Bütün sistemler hazır." dedi.
Spirit ve Opportunity üç hafta arayla Mars'ın karşı yüzlerine
iniş yapacaklar.
Büyük bir gerginlik vardı.
Hangi aşamada tansiyon ilacımı aldım bilmiyorum.
Uçuş güvertesinden iyi akşamlar.
Şu anki hızımız saatte 18.217 kilometre,
ABD'yi 12 dakikada aşmaya yetecek bir hız.
Bu sefer arkanıza yaslanın ve inişin tadını çıkarın.
JPL DİREKTÖRÜ - NASA YÖNETİCİSİ
Giriş, alçalış, iniş.
Yaklaşık 86 aksiyon var, biri bile sorun çıkarırsa...
...araçları kaybederiz.
Düşünebileceğiniz en korkunç şey.
Çünkü araçların "Şunu yapıyorum." demesi
Dünya'ya on dakika sonra ulaşıyor.
Hayatta kalmalarını ummak dışında
yapabileceğiniz hiçbir şey yok.
Biz buna altı dakikalık kâbus diyoruz.
Uzay aracının Mars atmosferine girişinden
güvenle inmesi için otonom olarak, kendi başına yapması gereken
tüm aktiviteleri yapana dek geçen süre.
Atmosferik girişe üç, iki, bir.
Bu altı dakikalık kâbusta her şey risk altında.
Araç şu an Mars atmosferinin üstünde.
Sıcaklığın zirve yaptığı an.
Isı kalkanları 1600 derecenin üstüne kadar çıkacak.
Paraşüt açılır.
Sizi iyice yavaşlatır.
Mevcut hız saatte 717 kilometre.
Bu sürede aracın ses hızının altına düşmesini bekliyoruz.
Çok sıcak olan ısı kalkanı denen bir şey var
ve ondan kurtulmanız gerekiyor.
Ama şimdi, zor kısım başlıyor.
Araçların 20 metrelik halatla aşağı inmesi gerekiyor.
Yani paraşüt, arka kabuk ve bir araç var.
Hava yastıkları şişiyor.
12 metrede arka kabuk geri roketleri ateşliyor.
Aracın hızını saatte 0 kilometreye düşürüyor
ve sonra son kabloyu kesiyor.
Şu anda sinyal görmüyoruz.
Sektiğimizi gösteren bir aralıklı sinyal gördük.
Ama şu an uzay aracından sinyal almıyoruz.
Lütfen beklemede kalın.
Spirit kayboldu.
Sinyal kesildi.
Tamamen gitti.
"Çakılmış olabilir." dediler.
Sessizlik.
Herkes sinyal bekliyor.
Herkes bir şey bekliyor.
Yaptığımız her şeyin boşa gittiğini düşünüyordum.
Belki de görevi kaybetmiştik.
-Gördünüz mü? -Neyi gördük mü?
Görüyor musun?
İşte orada!
Sol kutuplaşma kanalından güçlü bir sinyal geliyor,
yani...
Mars'tayız millet.
Zıplıyoruz. Neşeden değil.
Rahatladığımız için.
İki araç da güvenle Mars yüzeyine indi.
SOL 1 4 OCAK 2004
Spirit Günlüğü. 4 Ocak 2004.
Sol 1.
Spirit tam bir drama kraliçesi.
Tırnaklarımızı yediğimiz on dakikalık sessizlikten sonra
bir aracımız güvenle Mars yüzeyine inmişti.
Bayanlar baylar, şu anda Dünya üzerindeki
en heyecan verici odalardan birinde bulunuyorsunuz.
Opportunity indiğinde lise öğrencisiydim.
ABIGAIL FRAEMAN YARDIMCI PROJE BİLİM İNSANI
Oppy ilk görüntüleri gönderdiğinde
bilim takımıyla birlikte görev kontrol odasında bulunmak üzere
dünya çapında seçilen 16 öğrenciden biriydim.
Bütün navigasyon kameraları geliyor.
Mars'tayız.
İlk görüntüler geldiğinde
o kadar rahatladım ki
tansiyonum düşmeye başladı.
Çok mutluyduk.
Çocuğum doğmuştu.
Bu...
Mars'a hoş geldiniz.
Opportunity Günlüğü. Sol 1.
Araçtan gelen sinyal sabit ve güçlü.
Opportunity Mars'ta.
Opportunity, Meridiani Düzlükleri'nde
küçük bir kratere indi.
480 milyon kilometrelik bir golf atışıydı.
Handcam, Navcam ve Hazcam kameraları harika görüntüler gönderiyor.
Neye bakıyoruz biz böyle?
Bilim analizi yapmaya çalışmayacağım
çünkü hayatımda gördüğüm hiçbir şeye benzemiyor.
Beklediğimiz gibi.
Yuh artık! Özür dilerim...
Diyecek başka kelimem yok.
Her yerde koyu bir kum vardı.
Sonra uzaklarda açık renkli kayalar vardı.
Hoplayıp zıplıyor, şunu diyorlardı:
"Tanrım! Ana kaya bu çocuklar. Ana kaya görüyorum."
Bunun ne demek olduğunu bilmiyordum tabii. Niye önemli olduğunu bilmiyordum.
O gece gözümü kırpmadım. Çok heyecan vericiydi.
OPPORTUNITY GÜNLÜĞÜ
Ana kaya jeolojik gerçektir.
Uzun zaman önce tam olarak aynı yerde
neler olduğunu size anlatabilir.
Dünya genelinde yüzlerce insan
bu projede çalıştı.
Bu anın yaşanması için her şeyin mükemmel gitmesi gerekiyordu.
Spirit hayatta,
Opportunity güvenle indi
ve Meridiani'de önümüzde gerçek bir ana kaya var.
Şimdi uyku zamanı.
NASA: İYİ GECELER OPPORTUNITY. NASA: İYİ GECELER SPIRIT.
NASA JET TAHRİK LABORATUVARI CALIFORNIA TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ
Herkese merhaba. Mars aracı için büyük bir gün.
Tam olarak amacını gerçekleştirerek bir robot jeolog olmaya hazır.
Geleneğimiz gereği günaydın şarkımız geliyor.
Çalıştır motorunu
OPPY: GÜNAYDIN.
GÖREVLER BAŞLATILIYOR.
Düş yollara
İnsanlı uzay uçuşunda
mürettebatı uyandırmak bir gelenektir.
Mürettebat uyandırma şarkısı. Müzik çalarlar.
"Uyanın çocuklar, çalışma vakti."
Doğuştan çılgınız biz
Mars günlerine sol deriz,
bir Dünya gününden yaklaşık 40 dakika daha uzundur.
Bu yüzden programınız her gün yaklaşık bir saat oynar.
Mars saatine göre yaşıyorduk.
Çok zor bir yaşam şekli
çünkü bugünkü planlama toplantısı öğlen başlayacak.
İki buçuk hafta sonra günü gece yarısı başlatacağız.
Yorulduk. Zaman farkından etkilendik.
Bizim de uyanmamız gerekiyordu.
Mars'a dair olabildiğince şey bulmak için
90 sol'luk bir yarışın içindeydik.
Spirit iniş alanını Gusev Krateri olarak seçtik,
devasa bir kurumuş nehre benzeyen bir yapı, içine doğru akıyor gibiydi.
Geçmişte su ve yaşam olduğuna dair
bir delil bulma umuduyla gittik.
GUSEV KRATERİ
Bir zamanlar Gusev Krateri'nde bir göl olmalıydı.
SPIRIT: VOLKANİK KAYA.
SPIRIT: DAHA FAZLA VOLKANİK KAYA.
Ama Spirit sadece lav kayaları buldu.
SPIRIT: DAHA DA FAZLA VOLKANİK KAYA.
Bu kayalarla suyun etkileşimde olduğuna dair hiçbir kanıt yoktu.
Ve Mars'ın diğer tarafında
Opportunity'nin iniş alanı gördüğümüz hiçbir şeye benzemiyordu.
Opportunity, Sol 8.
Aracın hemen önünden ilk toprak görüntülerini aldık.
Mars'ta gördüğümüz en ilginç şeydi.
Meğer bu konumda Mars yüzeyi
sayısız küçük ve yuvarlak şeyle kaplıymış.
Dış kaya yüzeyini geçince
OPPORTUNITY - MİKROSKOBİK_GÖRÜNTÜLEYİCİ SİSTEMLER SAĞLIKLI - SICAKLIK -15°C
çöreğe gömülmüş yaban mersini gibi duran, kayaya saplanmış
ufak, yuvarlak şeyleri gördük.
MINI-TES BAŞLATILDI...
Meğer bu yaban mersinlerinin bileşiminde
hematit adında bir mineral varmış.
HEMATİT SAPTANDI
Genelde suyla birlikte oluşan bir mineral.
Mineralojiden, jeokimyaya,
bir zamanlar Mars'ta su olduğuna dair bir sonuca varmamızı sağlayacak
her şey
Eagle Krateri'nin duvarlarındaydı.
Ama bu çok asidik bir ortam.
Hayatın gelişebileceği bir yer değil.
Evet, sıvı su varmış.
Ama bu içmeyi isteyeceğiniz bir su değil.
Akü asidi gibi diyebiliriz.
Ayaklarınızı sokmazsınız.
Soksanız parmağınız kalmazdı.
İstediğiniz şey güzel, akan, nötr pH dengesine sahip yer altı suyudur.
Bu yaşam ihtimali hikâyesini bulabilmek için
biraz seyahat etmeniz gerekiyor.
SOL 57
Ama sorun, bu araçların sadece 90 günlük ömrünün olması.
VANDI VERMA ARAÇ SÜRÜCÜSÜ
Araç sürücüleri Mars'ta araçları süren insanlardır.
Çok eğlenceli bir iş.
Ama direksiyon kullanamıyorsunuz
ARAÇ PLANLAYICISI
çünkü bir sinyalin Mars'a ulaşması
dört ila 20 dakika sürüyor.
Yani komutları gönderiyoruz
ve sonra uyuyoruz.
Sonra araç günün sürüşünü gerçekleştiriyor,
sürüş sona erdiğinde
geri geliyoruz, sonuçları alıp tekrar planlıyoruz.
Hindistan'da büyüdüm,
yedi yaşlarındayken
biri bana uzay keşfine dair bir kitap verdi
ve aklım başımdan gitti.
Başta kayaya ne kadar yaklaştığımızı gördün mü?
Görev sırasında ikizlere hamileydim,
o yüzden ikiz araçlarla aramda çok farklı bir bağ vardı.
O kadar benzer ve bağlantılı olsalar da
bambaşka bir hayat yaşayacaklardı.
Araçların kendi kişiliği var,
o yüzden aralarından favori seçmem zor.
Birini seçemem.
Yani ikiz annesi olmak gibi.
Gusev Krateri'nde Spirit çok daha serin bir alandaydı.
Opportunity Ekvator'daydı, Mars'ın tatil bölgesi diyebiliriz.
Spirit'i daha zor bir görev bekliyordu.
Spirit bir kaya buldu ve adını "Adirondack" koyduk.
SPIRIT - NAVCAM SİSTEMLER SAĞLIKLI - SICAKLIK -60°C
Kayaya dokundu.
Ve evi aramadı.
SPIRIT (MER-A) EKRANI DÜNYAYA ERİŞME SAATİ (UTC)
İstasyon 43 MER-2A. Şimdi çevrimiçi.
Evet efendim. Ekranlarımızda hiçbir şey görmüyorum.
Şu anda sinyal görüyor musunuz?
Negatif.
Anlaşıldı.
Spirit'in görev yöneticilerinden biriydim.
Birkaç gün eve gitmedim.
Görev Destek alanında üzgün bir şekilde duruyorduk,
Spirit'e komut veriyor ve ondan bilgi almaya çalışıyorduk.
Tekrar yapılandırmaya çalışıyoruz...
Mark Adler günün uyanma şarkısını seçiyordu.
MARK ADLER GÖREV YÖNETİCİSİ
"Tanrım, uyanma şarkısı çalmamız şart mı?" dedim.
Spirit için endişeliydim.
Uyanma şarkısının "eğlenceli" kısmı artık benden geçmişti.
Tüm istasyonlar, burası görev kontrol.
Bugün geleneği durdurmayacağız.
Bu yüzden şarkıyı çalacağız.
Nerede o mutlu günler
Bulmak ne zor
Sana ulaşmaya çalışıyorum Ama kapatmışsın zihnini
Ne oldu aşkımıza?
Keşke anlasam
Ne hoştu eskiden Ne güzeldi
Yanımdayken duymuyor musun sevgilim Sesleniyorum sana, SOS
Bana verdiğin aşk dışında
Hiçbir şey kurtaramaz beni, SOS
Sen gidersen
Çabalasam da Nasıl devam ederim hayata?
"Ne kadar mükemmel bir şarkı." dedim.
ABBA, "SOS."
Bir bip sesi geldi. Ama Spirit çok hasta bir araçtı.
Araç üstündeki flaş hafızası bir şekilde bozulmuştu.
Son iki aydır uyanıktı,
tekrar tekrar bozuluyor ve tekrar başlatılıyordu.
Tüm gece ayaktaydı,
başını oyundan kaldıramayan bir ergen gibiydi.
Hiç durmadan devam ediyordu,
ta ki pilleri neredeyse tamamen bitene kadar.
"Onu kapatmaya çalışalım." dedik.
Nazik bir şekilde kapanma komutu verdik
ama kapanmadı.
Biraz panik olmaya başladık çünkü
Spirit'e "Kapansana be." dememiz gerekiyordu.
Başka hiçbir şey işe yaramadığında
aracı kapatan komut.
Bağlantı bir, iki ondalık alfa.
Bu komut onu 24 saat kapatacaktır.
Dünya'ya Spirit'i kaybettiğimizi söylemeye hazırdık.
DC-0-5. DC.
Ama sonra birdenbire...
Devam et telekom. Veri geldiğini doğruluyoruz.
OPPORTUNITY (MER-B) EKRANI
Birkaç gece uykusuz kaldıktan sonra
araç huzurlu bir şekilde uyuyor.
Spirit geri döndü.
Tıkır tıkır çalışıyor.
SOL 78
Bu bir tahmin.
Bu araçların ömrünü sınırlayan şey
güneş panellerinde biriken toz.
90 sol sonra garanti süresinin dolduğunu düşünebilirsiniz.
Görevin bu kadar sürmesi gerekiyordu.
90 sol bekliyoruz,
bunun fazlası Mars'ta karşılaştığımız şeylere bağlı.
Mars'ta 90 sol geçtikten sonra
Spirit ve Opportunity'nin yeterli güçleri kalmayacağını
ve araçların öleceğini düşünüyorduk.
Şeytan hortumlarının da Spirit ve Opportunity'ye
yapabileceklerinden korkuyorduk.
Haftalar önce çekilmiş bir fotoğraf vardı ve oldukça kırmızı ve tozluydu.
Güneş panellerini zar zor görüyorduk.
Ama şeytan hortumundan sonraki sabah
biri cam temizleyiciyle çalışmış gibiydi.
Güneş panelleri indiğimiz günkü kadar temizdi.
Meğer şeytan hortumları bu araçların en yakın arkadaşıymış.
Yaşam destek makinemiz oldular.
Doğru zamanda geldiler,
bize nefes verdiler ve enerji depolamamızı sağladılar.
Şerefimize.
Ana görev başarı şartlarımıza ulaşmıştık. 90 Sol.
SPIRIT TAKIMI MUTLU 91 SOL'LARA
Araçların sınırsız yaşam süresi olabileceğini düşünmeye başladık
çünkü bu şeytan hortumları bize yardımcı olmuştu.
Hadi, yola koyulalım, gaza basıp Mars'a bakalım.
İki araç da Sol 90'a ulaştı ve çok eğlendik.
Araç yarışı yapıyorduk.
İki araç birbiriyle yarışarak
bir günde en çok metre giden taraf olmaya çalışıyordu.
Spirit için Sol 99. Tepelere çıkılıyor.
SPIRIT GÜNLÜĞÜ
Spirit bizi hayal kırıklığına uğrattı,
iniş alanı beklediğimiz gibi çıkmadı.
Ama Spirit uzaklara baktı ve yüksek bazı tepeler gördü,
adını Columbia Tepeleri koyduk,
içilebilir su kanıtı varsa
belki orada bulabilirdik.
Gezegenin diğer tarafında
şanslı aracımız Opportunity bambaşka bir maceraya atılmıştı.
Opportunity Günlüğü.
Daha fazla ana kaya bulmamız gerek, toprağın derinliklerinde.
Buna en yakın olan şey, doğudaki Endurance adlı büyük krater.
Bu kraterin iyi yönü
dönemlerin sıralı şekilde üst üste binmesiydi,
altta eski kayalar,
yukarıya çıkıldıkça gençleşen kayalar.
Bilimsel bir hazinedir bu.
Ama aracımızı hiç bu kadar dik bir yamaçtan indirmeyi düşünmemiştik.
Endurance gibi bir yerdeyseniz başka bir gezegendeki
bir robotu öldürmek çok kolaydır.
Gidebileceğimiz kadar aşağı gidelim.
Bilim insanları çılgınca şeyler isteyince
mühendislerle aralarında gerilim yaşanıyordu.
"35 derecelik yamaçtan inmek istiyorum çünkü şu kaya çok ilginç."
Mühendisler de "Hayır, güvenli değil, yapamazsınız.
"Yapmak istediğiniz şey delilik." diyordu.
Açıkçası güvenli bir şekilde bu kayaları tırmanamazsak
kratere giremeyeceğiz.
Büyük bir test alanı yarattık, aracın tam ölçekli kopyasını inşa ettik.
Burası biraz kaygan.
Toprağın geometrisini kopyalamaya çalıştık.
Tamam, ilk olarak test alanına gidip
dümdüz çıkınca
direk aşağı indi.
İnç inç indik,
metrik sistemi kullanalım, santim santim indik...
Opportunity'yi beladan uzak tutmak için
çok dikkatli bir planlama yaptık.
Ertesi sabah geri geldik ve görüntülere baktık,
odanın farklı yerlerinden iç çekme sesleri geliyordu.
Kraterin yanlarındaki yüzey
umduğumuz kadar pürüzlü çıkmamıştı
ve yamaçtan aşağı, dev bir kayaya doğru
kaymaya başlamıştı.
OPPORTUNITY - HAZCAM SİSTEMLER SAĞLIKLI - SICAKLIK -30°C
Ama araçların "otonomi" adı verilen bir özelliği var.
Düşünmelerine izin veriyoruz.
Çünkü bu araçlar Mars'a dair
bizden daha fazla şey biliyor.
Opportunity kratere indiğinde
hızla yamaçtan kaydığını fark etmiş
ve güneş panelinin dokunmasına santimler kala durmuş.
Dev bir kayaya böyle çarpsa
Opportunity için görev bitebilirdi.
Hepimiz kalp krizi geçirdik ama otonomi bizi kurtardı.
Şanslı aracımızla gurur duyduk.
Opportunity'den
çok büyük bir resmi bastırdık.
Yörüngeden alınan kuzeyden güneye giden şeridi gösteriyordu.
Gösterdiği yerleri, yani indiğimiz Eagle Krateri'ni
ENDURANCE KRATERİ - EAGLE KRATERİ
ve Opportunity'nin olduğu
Endurance Krateri'ni masaya serdik.
Uç kısımda,
kilometrelerce güneyde büyük bir krater vardı,
Victoria Krateri adını verdik.
VICTORIA KRATERİ
Saçma olduğunu biliyorum
ama "Görev üç ay sürecekti." dediler.
"Böyle bir krater var.
"Oraya gitmek iki yıl sürebilir."
Yine de gittik ama.
Önce önemli şeyler.
GÖREVİN BİR BUÇUĞUNCU YILI
Victoria Krateri kilometrelerce ötedeydi.
Ama çok temiz bir yoldu. Önümüzde tepe ya da dağ yoktu.
OPPORTUNITY - NAVCAM SİSTEMLER SAĞLIKLI - SICAKLIK -15°C
Sadece kum dalgaları.
"Kör sürüş" dediğimiz şeyi yaptık.
Opportunity'yi aradık
"Kör gidiyoruz, bana güven, devam et."
Körlemesine sürdük,
ilerlememizi teker dönüş sayısıyla hesaplıyorduk.
Yolda tekerler döndü.
Ama şaşırtıcı şekilde...
...Oppy hiç hareket etmemişti.
SORUN: GÖMÜLÜ TEKERLEKLER
Sıkıştığı yere git.
Bu noktadan sonra pek aşama kaydetmemiş.
Ama araç, planı yürüttüğünü,
buraya kadar gittiğini sanmış.
Opportunity gün boyunca tekerlerini döndürmüş
ve gittikçe daha da derine gömülmüş.
NASA: SÜRÜŞÜ DURDUR.
OPPY: TAMAM. SÜRÜŞ DURDURULDU.
Böyle bir kitap yok,
"Dördüncü Bölüm: Mars Aracını Kum Tepesinden Çıkarmak."
JPL'de kum tepelerinin kopyasını inşa ettik
ve bir aracı gömdük.
Mühendislik açısından
heyecanlıydı çünkü zorlukları severiz.
Neredeyse bataklık gibiydi.
Opportunity'yi nasıl çıkaracağımızı bulmak için altı hafta çalıştık.
Ama yamaçta hiç sürtünme yoktu.
Pasta ununda araba sürmek gibiydi.
Mühendisler, tek çıkış yolunun geri vitese takmak olduğuna karar verdi.
NASA: TERS YÖN. MAKSİMUM HIZ.
OPPY: TAMAM. TEKERLER DÖNÜYOR.
Ama Mars'ta işler kötüleşiyordu.
Daha da derine batıyor gibiydik.
Bu ölümcül olabilirdi.
Sol 483.
Güç ciddi anlamda düştü.
Şu an sadece sorun yaşamamaya çalışıyoruz.
OPPY: İKİ METRE İLERLEME.
ÇIKTIM!
Sol 484.
Uzun mesafe sürüş seçenekleri geri geldi.
Şöyle dedik: "Tamam.
"Bundan sonra sürüş konusunda daha ihtiyatlı olalım."
Dikkatli bir şekilde güneye sürdük
ve nihayet Victoria Krateri'ne ulaştık.
GÖREVİN İKİ BUÇUĞUNCU YILI
Bir masanın etrafında toplanmış
partide margarita içiyorduk.
Biri "Hadi bahse girelim." dedi.
Kokteyl peçetesini aldık ve hepimiz isimlerimizi yazdık.
Herkesin 20 dolar vermesi gerekiyordu.
GEZEGENLER ARASI İNŞAAT TOPLUMU MER 2003
Şunu dedik: "Tamam.
"Kim önümüzdeki yıla sıfır, bir ya da iki aracın kalacağını düşünüyor?"
MUTLU BAŞLANGIÇLAR SPIRIT - OPPORTUNITY
Kokteyl peçetesini muhafaza ettik.
Bunu her geçen yıl yaptık.
Her yıl, projenin baş bilim insanı Steve Squyres
iki aracın da önümüzdeki yıl öleceğine oy vermişti.
Mantığıma göre nihayetinde ben kazanacaktım
ve kazandığımda da üzgün olduğum dönemde neşemi artıran bir şey olacaktı.
Tam tersine oy verdim.
İki aracın da hayatta kalmasına.
Bu bahislerde yıllar içinde çok para kazandım.
O dönemde çalışkan mavi yakalı aracımız Spirit
Columbia Tepeleri'ni keşfediyordu.
Ama mekanik sorunlar yaşıyordu.
Sonra sağ ön tekeri bozuldu.
Biri şöyle dedi: "Market arabasına benziyor,
"bir tekeri sıkıştığı zaman çekmek itmekten daha kolay olur."
"Evet! Geri geri gidelim." dedik.
Spirit yavaşça Columbia Tepeleri'nde geri geri gitti,
bozuk tekerini de sürükledi.
Çok kötü bir durumdu çünkü kış geliyordu.
Mars kışı Dünya'ya göre iki kat uzundur.
Çok soğuk olur.
O kadar soğuk olur ki enerjinizin büyük bir kısmını
donanımınızı belli bir sıcaklıkta tutmaya harcarsınız
yoksa bozulabilir.
Spirit alanında, güneş panellerini
güneşe çevirmemiz gerekiyordu.
Ama bunun tek yolu aracı tamamen eğmekti.
Kış boyunca hayatta kalabilmek için
Spirit'in bu kayalıklı, engebeli arazide
geri geri tırmanması gerekiyordu.
Mevsimlerin yanı sıra kum fırtınaları gibi şeyler de var.
SOL 1220
Bazen bu kum fırtınaları küresel bir fırtınaya dönüşür.
GÖREVİN ÜÇ BUÇUĞUNCU YILI
Bu Opportunity'ye büyük darbe indirdi.
Sol 1226.
Opportunity hayatta kalma savaşı veriyor.
Mars eldivenlerini çıkardı ve Opportunity alanını
rekor seviyede kumla dövdü.
Bu yüzden araçların mevcut karar verme sürecini değiştirmemiz gerekti,
böylece enerji azalmaya başladığında...
...Opportunity pilini korumak için kendini kapatabilecekti.
OPPY: TÜM SİSTEMLER KAPATILIYOR.
Hiç kimse
görevin her an bitebileceğini sesli söylemek istemiyordu.
Kum fırtınasını görebiliyorduk, yörüngeden takip ediyorduk.
Havanın açılmaya başlaması iki hafta sürdü.
Verinin gelmesini beklediğimiz asıl saat
20.40 UTC'ydi ama biraz gerideyiz.
Bugünkü uyandırma şarkılarına dair birçok öneri aldık,
verileri toplarken çalmaya devam etmek istedim.
Sonra sadece hayatta kalıp kalmayacağımızı beklememiz gerekti.
Güneş doğuyor
Ve artık geçti diyorum
Küçük sevgilim Uzun, soğuk ve yalnız bir kış oldu
Küçük sevgilim Sanki yıllardır hiç doğmadı
Güneş doğuyor
Ve artık geçti diyorum
Küçük sevgilim Yüzler yine gülüyor
Küçük sevgilim, sanki...
Kimse araçların bütün felaketlerden sağ çıkacağını düşünmemişti.
Güneş doğuyor
"Mars artık bize hiçbir şey yapamaz." hissi gelmeye başladı.
Her şeyden sağ çıktık. Dokunulmazız aslında.
Ama görevimiz bitmemişti.
Hâlâ yaşamın tomurcuklanabileceği
bir yer bulmayı umuyorduk.
Nötr pH seviyesinde bir su, hatta içebileceğiniz bir su.
-Squyres. -Burada olmak güzel.
-Bize katıldığın için çok teşekkürler. -Evet.
Bu Mars araçlarından birinin maketi, değil mi?
-Evet. -Hangisi, Spirit mi Opportunity mi?
Aslında tek yumurta ikizleri. Görünüşleri aynı.
İki çocuğun arasındaki farkı anlayamıyor musun?
Berbat bir baba olduğunu söylüyorsun.
Spirit ve Opportunity'nin görevi
halk arasında iyiden iyiye ses getirmeye başladı.
MARS GÖREVİ CNN TODAY - MILES O'BRIEN
Mars'ta yine yoğun bir trafik var.
Spirit ve Opportunity araçları hâlâ iş üstünde.
Şu ana kadar 15 kilometre yol gittiler
Mars'a Muzaffer Bir İniş
ve 156 binden fazla fotoğraf çektiler.
Araçlar Gaza Basıyor Mars Keşfinde Yeni Bir Sayfa Açıyorlar
NASA uzay bilimi alanında birçok harika şey yapıyor.
Yetkililer Mars görüntülerini inceliyor İnişle birlikte yaşam izi aranıyor
Ama gama ışını spektroskopisini sekiz yaşında bir çocuğa anlatmak zordur.
Ama bir robot jeolog denince
herkes bir nevi ne işe yaradığını anlar.
Böylece bu keşif ve macera
çok büyük ve ortak bir insan tecrübesine dönüşebilir.
O ne yapıyor?
Araçlar bir fenomen hâline geldi.
Dünyadaki keşif, merak ve ilgi olgularını temsil ettiler.
Mars araçlarının yolu açık olsun, bu gece artık her neredelerse.
Araçlar yaşamaya devam ettikçe gelecek keşif hayalleri de artıyordu...
Dirsek. Bir bileği var.
...ve dünya üzerindeki insanlar bu araçlara bağlanmaya başlıyordu.
Spirit sıkışana kadar
halk üzerindeki etkimizi tam olarak anlamamıştık bence.
GÖREV YÖNETİCİSİ
Alt kimliğim Spirit bir sorun yaşadı.
SOL 1900
Zaten bir tekeri bozuktu.
GÖREVİN BEŞİNCİ YILI
Biraz derine batmıştı,
sonra bir tekeri daha bozuldu,
kış da geliyordu.
Spirit'i tanıdığım için bunu çözeceğini biliyordum.
Bu kaya yığını,
sıkıştığımız yer burası olabilir.
Mars'ta ve test yatağında sürdükçe derine batıyor.
İlk slaytımız, Spirit'in enerji gerekliliklerini gösteriyor.
Kırmızı sayılar, geniş bir zaman diliminde
hayatta kalmak için gereken enerjiye sahip olmadığımız yerleri gösteriyor.
Artık zamana karşı yarış başlamıştı.
Çok yavaş ilerleme kaydediyorduk ama kışı geride bırakmalıydık.
İnsanlardan mektup ve telefonlar almaya başladık.
Spirit'i kurtarmak için
ne gerekiyorsa yapmamız gerektiğini hissediyorduk.
ÖZGÜR SPIRIT
Halk bu harekete "Özgür Spirit" dedi.
Bu da bize gösterdi ki
insanlar bir robotla bağ kurabiliyor.
Sol 2196.
Spirit kış uykusuna hazırlanıyor.
Yatağına girmiş durumda.
Şimdi hepimiz dikkatlice sinyali bekliyoruz
ya da bu sinyalin gelmemesini.
Araç hipotermiye yakalanmaya başladıkça iletişim kuramamaya başlıyor.
Ertesi sabah ya uyanacak
ya da hiç uyanmayacak.
Güneş yeniden doğduğunda
dinledik, bir fısıltı, bir ses
duymaya çalıştık ama hiçbir şey yoktu.
Duymadık.
Birçok açıdan sanki
bir arkadaşımızı kaybetmiş gibiydik.
İnsanların bunu garip bulduğunu biliyorum, birinden bahsediyormuşum gibi duruyor
ama bir insan olmasa bile
hayatımızın büyük bir parçasıydı.
Spirit bitkin ve maceraperest aracımızdı
ve bulunduğu ortam onu çok zorlamıştı.
Belki de Spirit'in görev yöneticisi olduğum
ve benim gibi olmasını istediğim içindir.
Spirit'le aramızda böyle bir bağ olduğunu hissetmiştim.
Belki bu kadar çalışmadan sonra
o da yorgun düşmüştü.
SPIRIT: GÖREVİN SONU 3 OCAK 2004 - 25 MAYIS 2011
Burada yapılması gereken...
Bugün 100 metre kadar sürüş yapabilirsek...
Gördüğünüz bu çizgi...
Bu döneme geldiğimizde orijinal tasarıma katılmış sadece bir avuç insan
takımda kalmıştı.
Yani yeni bir mühendis nesli Opportunity'yi yönetiyordu.
Opportunity'yle çalışacağım bir milyon yıl düşünsem aklıma gelmezdi.
Sekizinci sınıftayken
Spirit ve Opportunity'nin inişlerini anlatan haberleri izlemiştim.
Teksas'ın ortasında, bilinmez bir yerde küçük bir kızdım.
BEKAH SOSLAND-SIEGFRIEDT UÇUŞ DİREKTÖRÜ
Ama bunu istediğimi biliyordum.
Diğer gezegenlerde yaşamın bulunması istiyordum.
TARİHİN BİR PARÇASI OL!
17 yaşlarındayken
Spirit ve Opportunity için bir isim yarışması yaptılar.
MOOGEGA COOPER GEZEGEN KORUMA MÜHENDİSİ
Romulus ve Remus isimlerini sundum.
Babaları da Mars'tı, Savaş Tanrısı.
Aklımdan ne geçiyordu bilmiyorum.
Ama beynim tamamen Mars'a ve uzay keşfine
o zaman kaymıştı.
Nihayetinde de NASA Mars Programı'na girdim.
JPL'e başladığımda
Opportunity artık
ömrünün bin görev üstüne çıkmış yaşlı bir araçtı.
Ama havacılık ve uzay mühendisliğine başlamamın sebebi oydu.
Kariyerimi başlatmak istediğim yerin Opportunity olduğunu biliyordum.
Tüm istasyonlar, burası TDL.
Günlük brifinge beş dakika sonra başlayacağız.
Spirit gittiği için
"Opportunity'yle şimdi ne yapacağız?" sorusu doğmuştu.
Tekerleri düşene kadar sağda solda gezinecek miyiz?
Yoksa gaza basıp, olabildiğince hızla yol alıp
bir sonraki büyük kratere mi ulaşmaya çalışacağız?
VICTORIA KRATERİ
Kilometrelerce ötede Endeavour adında devasa bir krater var.
Opportunity'nin göz attığı
en eski kayaları barındırıyor olacaktı.
ENDEAVOUR KRATERİ
Ama yıllarca ötedeydi
ve başaramayabilirdik
ama sıradaki ilgi çekici durak olduğu için denemekten zarar gelmezdi.
Sol 1784. Görevin beşinci yılı.
GÖREVİN BEŞİNCİ YILI
Opportunity Endeavour Krateri'ne doğru gidiyor,
olabildiğince uzun süre ve sık yola çıkıyor.
Bu yıl ters galaksi lotosunu kazandı
ve yıldırım çarptı, bir nevi.
Onu birkaç gün durduran bir kozmik ışın darbesi aldı.
Ama durumu iyi ve yola devam ediyor.
Sol 2042. Görevin altıncı yılı.
GÖREVİN ALTINCI YILI
Opportunity bir meteor avcısı hâline gelmiş gibi duruyor.
Endeavour yolculuğunda üç meteor keşfetti.
OPPORTUNITY - HAZCAM SİSTEMLER SAĞLIKLI - SICAKLIK -20°C
Sol 2213.
Oppy, Mars'taki dördüncü kışında ve bu, şu ana kadarki en soğuk kış.
O yüzden enerji tasarrufu için elektronik aletleri sıcak tutmak adına
aracın daha fazla uyuması gerekiyor.
ENDEAVOUR KRATERİ
Sürekli ilerliyorduk.
Bazı günler çok mesafe katediyorduk, bazı günler hiç ilerlemiyorduk.
Ama devam ettik.
Görevin yedinci yılı.
GÖREVİN YEDİNCİ YILI
Opportunity Endeavour Krateri'nden
sadece iki kilometre ötede.
Spirit Noktası'na çıkarma yapacak,
burası adını Oppy'nin sessiz kız kardeşinden alıyor.
BİTİŞ ÇİZGİSİ
Jet Tahrik Laboratuvarı'ndaki ilk Mars Maratonu'na hoş geldiniz.
Opportunity aracı bir buçuk hafta önce Mars'ta
bir maraton mesafesine ulaştı.
Herkese tebrikler!
Bu noktada garanti süresini geçmiştik,
bir garanti süresi daha geçirdik, sonra bir telefon geldi,
"Daha fazla garanti veriyoruz." Onu da geçtik.
Ve Oppy yaşını göstermeye başladı.
Kırlaşmış saçı,
kabloları arasında biriken tozlardı.
Opportunity'nin kolundaki
omuz eklemlerinden biri kireçlenmeye başladı.
Hareket etmeye zorlarsak
istemediğimiz bir yerde pes edeceğini fark ettik.
Bu yüzden görevin kalanında
kolunu aracın önüne doğru uzattık.
Kireçlenmeyle birlikte
Opportunity ön sağ tekerinde de sorun yaşamaya başladı.
Sürerken her zaman yalpa yaptığını düşünmeniz gerekiyordu,
düzeltme yapmanız gerekiyordu.
Giderek yaşlandıkça,
Oppy hafızasını da kaybetmeye başladı.
Uykuya dalıyordu...
...ve uyanmadan önce edindiği
tüm bilimsel bilgileri unutuyordu.
Opportunity hafızasını kaybetmeye başladığı dönemde
büyükanneme Alzheimer teşhisi kondu.
Büyükannemin artık kendinde olmadığını görmek...
Bir...
Bisiklet.
Yaşadığım en zorlu şeylerdendi.
Sonra Opportunity'nin de kaybolmaya başladığını görünce
hafıza kaybı geçirdiği için bu yeni şartlar altında farklı bir
operasyon yöntemi bulmamız gerekti.
Bunu da onu uyanık kalmaya zorlayarak yaptık.
NASA: BUGÜN KESTİRMEK YOK.
VERİ GÖNDERMEK İÇİN UYANIK KAL.
Böylece uyumadan önce biz dünyalılara bütün verileri gönderiyor
ve yaptığı her şeyi unutuyordu.
OPPY: VERİ GÖNDERİLİYOR.
Ama Opportunity sayesinde
büyükannemin durumuyla daha iyi başa çıktım.
Hayatın o kısmını anladım.
Ama hâlâ mükemmel bir çocuktu
ve görevini tamamlamak için elinden geleni yapıyordu,
yani Mars'ta yaşamı destekleyecek doğal suyu bulmak için.
Birkaç yıllık seyahatten sonra,
ufukta Endeavour Krateri'nin dış çeperini görmeye başladık.
Yaklaşık 20 kilometre genişliğinde olsa da
kenarına gelene kadar farkında değildik ve birdenbire...
Oppy, Endeavour'ın çeperine ulaşınca her şey değişti.
Yepyeni bir görevin başlangıcı gibiydi.
Keşfedilecek yepyeni bir ortam vardı,
zamanda onlarca, yüzlerce milyon yıl geriye gidiyorduk.
Görevin bu kısmına bayıldım.
GÖREVİN DOKUZUNCU YILI
Sol 3300. Görevin dokuzuncu yılı.
Opportunity, "Esperance" kayasının analizini
tamamlamak için durmaksızın çalışıyor,
bu kaya antik bir yaşanabilir ortama dair ipuçları barındırıyor olabilir.
APXS DEVREYE GİRDİ...
Görece nötr pH olan bir su tarafından yoğun olarak değiştirilmiş bir kil
KİL MİNERALLERİ TESPİT EDİLDİ
biyolojik açıdan Opportunity'nin karşılaştığı
en verimli şartları sunuyor.
Bu büyük bir keşifti.
OPPORTUNITY - PANCAM SİSTEMLER SAĞLIKLI - SICAKLIK -27°C
Su.
Zamanında Mars'ın yüzeyinde bulunan, içilebilir, doğal su.
Sadece su yoktu,
antik mikrobiyal yaşamı da destekleyebilirdi.
Devrimsel bir gelişme.
Antik Mars'ın
yaşamın kökeni için çok daha uygun olduğunu bize gösterdi.
Kutsal Kâse'yi bulmuştuk.
Mars'a gitmemizin sebebi buydu.
Oppy, Mars'ın zamanında Dünya gibi
ıslak bir gezegen olduğunu keşfetti.
Okyanuslar varmış.
Su, tarihinin başlarında büyük bir rol oynamış.
Gezegeni tamamen değiştirmiş.
GÖREVİN ONUNCU YILI
GÖREVİN 11. YILI
Opportunity yıllarını Endeavour Krateri'nde geçirdi.
GÖREVİN 12. YILI
Suyun hikâyesini anlatan inanılmaz keşifler yaptı.
GÖREVİN 13. YILI
Böylece bir zamanlar belki de yaşam barındıran bir gezegene dönebildik.
Birçok insan Mars'ı keşfetmenin niye önemli olduğunu soruyor.
Spirit ve Opportunity'nin mirasından çıkacak
şeylerden biri
neden sorularının cevabı olacak.
Mars'ta su vardı.
O suya ne oldu?
Bu bilgiyi alıp
Dünya'da neler olabileceğini anlayabilir miyiz?
Kendi rolümüzü anlayabilir miyiz?
Dünya'daki değişimi hızlandıran
bir şey mi yapıyoruz?
Çünkü bunun geri dönüşü olmaz.
GÖREVİN 14. YILI
Görevin 14'üncü yılındayız
ve Sol 5000 sadece bir kez gelir.
Büyük bir dönüm noktasıydı.
Yaşlanan bir aracımız var. Unutkan, kireçlenmesi var.
Kameralar hâlâ çalışıyor. Ne yapabiliriz?
Sol 5000'den birkaç gün önce şaka yaparak
"Selfie çekmeliyiz." demiştim.
Mars'ı Oppy'nin gözlerinden gördük
ama Oppy'nin kendisini göremedik.
2003'te gezegenden ayrıldığından beri.
Önümüzde bir miktar veri madenciliği var.
Sol 5000 yaklaşıyordu,
bilim direktörü şunu söyledi,
"Mühendis ekibinin bir isteği var.
"Selfie çekmek istiyorlar."
Çıt çıkmadı.
Bütün bilim ekibi
"Nasıl yani?" dedi.
Bu robot kolunun kalan hayatını
bu tamamen kibirden oluşan harekete harcıyor olabiliriz.
Bu fikri bilim ekibine satmaya çalıştık.
Ama zor bir şeydi çünkü omzu kırıktı.
Omzunu oynatmadan aracı farklı açılardan çekmenin
bir yolunu bulmalıydık.
Harika değildi ama elimizden gelen buydu.
Böylece bilim ekibi, mühendis ekibine
"Teşekkürler" demiş oldu. "Bu da bizden.
"Selfie çekebilirsiniz. Bunu hak ettiniz.
"Bizim için dans ettirdiğiniz şu robota bir bakalım."
Böylece mühendisler 17 farklı açıdan fotoğraf çekti.
Mikroskobun göreceğini düşündükleri
küçük ön görüntüye göre.
Opportunity'nin yavaş, eski bilgisayarıyla
bir fotoğraf çekmek yaklaşık bir dakika sürüyor.
"Yenile. Burada hiçbir şey yok." diyorduk.
"Yenile. Burada hiçbir şey yok. Yenile."
Bum! Bütün küçük resimler geldi.
Ufak, 64 piksellik küçük resimler.
Ama fotoğraflar bulanık ve baş aşağıydı.
Sonra fotoğrafları işledik.
İşte Opportunity'nin fotoğrafı.
Evet, küçüktü, siyah beyazdı ve odak noktası bozuktu
ama 14 yılı aşkın bir zaman sonra ilk kez
aracımızı gördük.
CHARLES ELACHI GÖREV KONTROL MERKEZİ
Opportunity'de çalışan herkes olarak
günün Mars hava verisine dair e-postalar alıyorduk.
Bir gün baktığımda, Opportunity alanında
toz ve bulutlar birikmeye başlamıştı.
Bu fotoğraf Sol 5106'da çekildi,
buradaki büyük parlak nokta da güneş.
Ama görebildiğiniz gibi sadece üç sol sonra güneş tamamen kaybolmuştu.
Evet.
Gerçekten korkunç.
Oppy'ye yaklaşan bir kum fırtınası vardı.
Mars'taki diğer kum fırtınalarından canlı çıktık.
Opportunity sağ çıktı.
Ama birkaç gün sonra insanlar şunu fark etmeye başladı,
tecrübe ettiğimiz hiçbir şeye benzemiyordu.
Sol 5111.
Opportunity'yi etkileyen toz fırtınası iyice yoğunlaştı.
Düşük enerji riskinden dolayı uzay aracı acil durumu ilan edildi.
PİLİM AZALDI
HAVA KARARIYOR.
OPPORTUNITY - PANCAM SİSTEMLER SAĞLIKSIZ - SICAKLIK -28°C
Ve karanlığa gömüldü.
Ama "Ne yapacağımızı biliyoruz. Kum fırtınası stratejimiz var." dedik.
"Opportunity'yle iletişimi tekrar kurmak için
"elimizden gelen her şeyi yapacağız."
Bu noktada uyandırma şarkıları ortadan kalkmıştı.
Ama belki şarkı söylemek iyi gelir diye geleneğimize geri döndük.
Aracı ne zaman uyandırmaya çalışsak bu şarkıları çaldık.
Sol 5176.
Opportunity'yle iletişimimizi kaybedeli 60 sol'ü geçti.
Hava açılmadan önce haftalar geçebilir.
VERİ DENETLEYİCİSİ
GOLDSTONE 14 RÜZGÂR HIZI SAATTE 2,47 KM
Sol 5210.
İletişim kurmadan neredeyse 100 sol geçtikten sonra
takım hevesle Opportunity'den haber almayı bekliyor.
Sol 5292.
Opportunity'yle en son iletişim kurulalı altı aydan uzun zaman oldu.
Kum fırtınası nihayet sona erdi.
Uyanmasını umuyordum.
"Hayattayız" demeyi.
Ama bu olmadı.
Belli zamanlarda uyanmaya ayarlı otonom bir sistemi var,
alarm çaldığı zaman haberimiz olurdu
ve dünyalılar olarak iletişim kurmaya çalışırdık.
Her gün o saatte deneme yapıyorduk.
OPPORTUNITY GÜNLÜĞÜ
Zaman daralıyor ve sonbahar yaklaşıyor,
daha agresif komutlar göndermeye başladık.
Her gün Opportunity'nin bizimle konuşmasını bekliyoruz.
NASA son bir kez
UZAY UÇUŞLARI OPERASYON TESİSİ 230
Opportunity'yi uyandırmaya çalışacağımızı ilan etti.
SOL 5352 12 ŞUBAT 2019
Karanlık Oda adı verilen odanın ortasında öylece izliyorduk.
İki araca 15 yıl boyunca
direktiflerin gönderildiği yer.
"Uyan hadi. Her şeyi daha iyi yapacağız.
"Keşfetmeye devam edeceğiz." diyorduk.
Saniyeler geçti, dakikalar geçti, anladık ki...
İniş gecesi, capcanlı bir şekilde
gözümün önünde belirdi,
16 yaşında, aynı odada ayakta duruyordum
ve hayatımda ne yapmak istediğimin farkına varıyordum.
Ama yolculuk bitmişti...
...ve bir anda durumu anlamaya başladım.
Operasyon takımı şöyle dedi:
"Son uyandırma şarkısını seçme fırsatını
"sana vermek istedik."
Hiç uyandırma şarkısı seçmemiştim.
Doğru hisler uyandıran bir şarkı seçmek istedim.
Ve seçtiğim şarkı
bir ilişkinin bitişiyle alakalıydı.
Ve...
Sahip olduğumuz ilişkiye dair duyulan minnet hissiyle.
MER Projesi sonlandı.
Seni göreceğim
Bütün o eski, tanıdık yerlerde
Size bunu söylememe gerek yok,
bu araçlarla aramızda duygusal bir bağ var, değil mi?
"Sevgi" kelimesini ihtiyatlı kullanırız
ama bu araçları seviyoruz.
Bir ebeveyn olarak gururluyum.
Tarih kitaplarını yeniden yazdık.
Ama insan olarak üzgünüm.
Çünkü o arkadaşımızdı.
Bütün bir proje bu sevgi hissiyle bir araya geldi.
Aracı seviyorsunuz,
birlikte aracı inşa ettiğiniz insanları seviyorsunuz.
Birlikte çalıştığınız ve onunla yıllarca
beraber sevgiyle ilgilendiğiniz insanları seviyorsunuz.
Her birimiz için
hayatta bir kez bulunabilecek bir ayrıcalıktı.
Böyle bir maceraya ikinci kez çıkamazsınız.
Seni göreceğim
Sol 5352. Görevin 15'inci yılı.
İlk günden,
Eagle Krateri'nden kendini çıkardığı günden beri
Opportunity'ye "Şanslı Araç" adı verildi.
Ve şimdi, 13,744 komuta dosyası aldıktan
ve 90 sol'luk asıl emeklilik yaşını aşarak
5262 sol dayanan
Opportunity'nin inanılmaz macerası sona ermişti.
İyi geceler Opportunity. Tebrikler.
Ay'a bakacağım
Ama
Seni göreceğim
MARS'A GERİ SAYIM
Spirit ve Opportunity'nin
kapısını açtığı bu keşif yolculuğu
bir sonraki araca götürüyor bizi.
Perseverance, Spirit ve Opportunity'nin torunu olacak.
Özünde ondan önceki araçların omurgası üstüne inşa edildi.
-Milo, roketi fırlatmaya hazır mısın? -Evet.
Perseverance inşa edilirken ikinci çocuğuma hamile kaldım.
Sanki bu araç yeni doğan yoğun bakım ünitesindeydi
ve hepimiz ona bakıyorduk, bir sonraki bebeğimize.
Space Coast'ta harika bir sabah.
-Ben Daryl Neal. -Ben Moogega Cooper!
TEMMUZ 2020 PERSEVERANCE'IN FIRLATILIŞI
Fırlatmaya 50 dakika kala size bu görevin
Mars'a ulaşımını, eski mikroskobik yaşamı araştırmasını
ve insanlı Mars görevlerine yönelik yeni teknoloji testlerini anlatacağız.
Geleneğimiz gereği fıstıkla açılışı yapıyoruz.
İster misiniz?
Bazıları uzay keşfinin çok yabancı olduğunu düşünür.
Ama onlara şunu hatırlatırım, atalarınız bu gezegende yürüdüğünde
yaptıkları ilk şey gökyüzüne bakmak olmuştur.
Peki ne gördüler?
Takımyıldızlar, yıldızlar, harika şeyler.
Peki bunlarla ne yaptılar?
Gökyüzünü kullanarak ne zaman ekin ekip
ne zaman hasat yapacaklarını gösteren takvimler buldular.
Uçuş, görev duyuyor. Gitme zamanı.
Bunu Dünya'nın sınırları içerisinde yaptılar.
Yani gezegen keşfi başından beri bizimle olan bir şey.
Atalarımızın nesiller boyunca yaptığı gibi aynı amaç için yapıyoruz.
Dünya'da hayatı iyileştirmek.
İki, bir, sıfır.
Ve kalkış.
Milo, bak! Bu ne?
-Roket. -Doğru!
Ve bir araç!
Araç. Evet. İçinde bir araç var!
Alt yazı çevirmeni: Mustafa Sakallı
Proje Kontrol Sorumlusu Eda Söylerkaya