1 00:00:02,000 --> 00:00:07,000 Downloaded from YTS.MX 2 00:00:08,000 --> 00:00:13,000 Official YIFY movies site: YTS.MX 3 00:00:16,239 --> 00:00:18,879 ZAKAZ WSTĘPU DLA PSÓW I WŁOCHÓW 4 00:00:47,479 --> 00:00:50,240 Mój ojciec był wędrownym robotnikiem. 5 00:00:50,679 --> 00:00:54,159 Co cztery lata trafiał do nowego miejsca pracy. 6 00:00:55,799 --> 00:00:58,920 Za każdym razem musieliśmy się przeprowadzać. 7 00:01:00,159 --> 00:01:02,799 Nienawidziłem tych przenosin. 8 00:01:02,880 --> 00:01:05,519 Po przyjeździe do nowego miasta 9 00:01:05,599 --> 00:01:08,519 protestowałem i zamykałem się w swoim pokoju. 10 00:01:09,359 --> 00:01:14,799 Za przyjaciół miałem tylko: modelinę, klej, nożyczki i ołówek. 11 00:01:15,840 --> 00:01:20,560 - Co będziesz robił, gdy dorośniesz? - Coś manualnego, może zajmę się sztuką. 12 00:01:21,319 --> 00:01:23,439 Sztuka nie jest dla nas. 13 00:01:23,519 --> 00:01:26,959 Znajdź pracę na poczcie, a malować możesz w niedziele. 14 00:01:27,040 --> 00:01:30,000 Musisz pracować głową, a nie rękami. 15 00:01:31,120 --> 00:01:35,760 W dzieciństwie patrzyłem zafascynowany, jak ojciec formował kręgi sera, 16 00:01:35,840 --> 00:01:39,319 gdzie pojawiały się lis, ptak albo motyl. 17 00:01:41,760 --> 00:01:46,680 Dziś czuję w rękach magię tych kształtów, gdy snuję opowieść 18 00:01:46,760 --> 00:01:49,120 z bardzo odległych czasów. 19 00:01:53,000 --> 00:01:57,519 Ojciec opowiadał, że we Włoszech była wioska o nazwie Ughettera. 20 00:01:58,000 --> 00:02:00,560 Wszyscy mieszkańcy nazywali się tak jak my. 21 00:02:01,439 --> 00:02:03,760 Ughettera, ziemia Ughettów. 22 00:02:05,200 --> 00:02:08,400 Wszystko zaczęło się tutaj, w cieniu Monte Viso. 23 00:02:10,879 --> 00:02:14,319 Moi dziadkowie mieszkali w domu takim jak ten. 24 00:02:16,479 --> 00:02:19,680 Dachy tych chłopskich siedzib do dziś zdążyły się pozapadać. 25 00:02:21,039 --> 00:02:24,680 Tam, gdzie wypalano węgiel drzewny, rosną drzewa. 26 00:02:24,759 --> 00:02:26,159 Co się stało? 27 00:02:30,439 --> 00:02:33,680 Żałuję, że nie poznałem mojego dziadka Luigiego. 28 00:02:35,159 --> 00:02:37,719 Ale znałem babcię Cesirę. 29 00:02:38,599 --> 00:02:41,719 Pamiętam panią w czerni, którą nazywałem bunią. 30 00:02:42,719 --> 00:02:44,680 Widząc jej stary dom... 31 00:02:45,280 --> 00:02:47,879 uświadomiłem sobie, że zanim została bunią, 32 00:02:47,960 --> 00:02:51,479 babcia była Cesirą, młodą i piękną. 33 00:02:51,560 --> 00:02:53,599 Pożądaną i kochaną. 34 00:02:58,360 --> 00:03:00,400 Jaka piękna chustka. 35 00:03:01,080 --> 00:03:06,159 W Ughetterze kobiety piemonckie pracowały w spódnicach i w fartuchach. 36 00:03:06,680 --> 00:03:09,199 Pojechałeś do Ughettery... 37 00:03:12,240 --> 00:03:15,919 Nic nie zostało, co? Przywiozłem wszystko, co znalazłem. 38 00:03:23,120 --> 00:03:24,759 Głównie chciałaś ziemi. 39 00:03:26,400 --> 00:03:29,879 Ziemia była wszystkim. To ona nas karmiła. 40 00:03:31,919 --> 00:03:33,879 Byliśmy spragnieni ziemi. 41 00:03:33,960 --> 00:03:36,960 Kupno spłachetka oznaczało wielkie ofiary. 42 00:03:38,280 --> 00:03:41,159 W Ughetterze ziemi było mało. 43 00:03:41,240 --> 00:03:43,639 Pola były rozproszone i strome. 44 00:03:44,360 --> 00:03:46,159 A jaki był Luigi? 45 00:03:47,039 --> 00:03:48,159 A, Luigi... 46 00:03:49,360 --> 00:03:51,159 Piękny mężczyzna. 47 00:03:51,240 --> 00:03:52,159 Mocnej budowy. 48 00:03:52,800 --> 00:03:54,039 Silny. 49 00:03:54,680 --> 00:03:56,039 Miał piękne dłonie. 50 00:04:00,680 --> 00:04:04,080 W tamtych czasach biedak nie był obdarty, 51 00:04:04,159 --> 00:04:05,840 nie prosił o jałmużnę. 52 00:04:06,520 --> 00:04:08,759 Żył skromnie i był zadowolony. 53 00:04:09,919 --> 00:04:11,280 Antonio, chodź. 54 00:04:11,919 --> 00:04:13,199 Obudź się! 55 00:04:15,280 --> 00:04:16,720 Giuseppe. 56 00:04:16,800 --> 00:04:19,879 Luigi był drugim z jedenaściorga dzieci. 57 00:04:19,959 --> 00:04:21,360 Tato, obudź się. 58 00:04:21,439 --> 00:04:22,639 Chodź, mamo. 59 00:04:23,759 --> 00:04:25,639 Jedenaścioro dzieci? 60 00:04:27,199 --> 00:04:29,360 Maluchów wszędzie było pełno. 61 00:04:30,120 --> 00:04:31,839 Można by jeść tę ziemię. 62 00:04:32,519 --> 00:04:36,319 Dzieci miały podrapane nogi, bo ściągały z drzew gniazda. 63 00:04:36,399 --> 00:04:39,519 Tylko tak można było zdobyć trochę mięsa. 64 00:04:39,600 --> 00:04:43,160 Ludzi, których lubiliśmy, częstowaliśmy w domu kawą. 65 00:04:45,920 --> 00:04:46,920 Mocna ta kawa. 66 00:04:47,759 --> 00:04:49,560 Dłonie masz takie jak Luigi. 67 00:05:03,279 --> 00:05:05,079 Niesamowicie, Luigi! 68 00:05:05,920 --> 00:05:07,360 Dobry jest! 69 00:05:08,319 --> 00:05:09,680 Co jedliście? 70 00:05:15,759 --> 00:05:19,120 W Ughetterze jadło się to, co było. 71 00:05:19,759 --> 00:05:24,360 Matka robiła polentę z mlekiem. Ojciec kazał nam jeść ją widelcem, 72 00:05:24,439 --> 00:05:25,959 więc mleko spływało. 73 00:05:27,480 --> 00:05:31,600 Ale to już przeszłość. Czemu chcesz to wszystko wiedzieć? 74 00:05:31,680 --> 00:05:33,920 Chciałem pojechać z ojcem do Włoch, 75 00:05:34,000 --> 00:05:36,680 żeby posłuchać o waszym życiu w Ughetterze. 76 00:05:37,839 --> 00:05:39,160 Więc pytaj. 77 00:05:39,879 --> 00:05:42,399 Dzieci nie chodziły do szkoły? 78 00:05:42,480 --> 00:05:45,680 Na szkołę był czas po pracach sezonowych. 79 00:05:54,319 --> 00:05:55,519 Zamiatam! 80 00:05:56,480 --> 00:05:57,879 Spokojnie, dzieci! 81 00:06:00,639 --> 00:06:02,879 Luigi też nie chodził do szkoły? 82 00:06:02,959 --> 00:06:04,879 Antonio, ty durniu! 83 00:06:06,399 --> 00:06:07,920 Trochę chodził. 84 00:06:08,000 --> 00:06:10,680 Pisał tyle, żeby móc wypełnić dokumenty. 85 00:06:11,360 --> 00:06:13,120 Ale ciągnęło go do nauki. 86 00:06:14,399 --> 00:06:17,279 To ja nauczyłam go pierwszych francuskich słów. 87 00:06:22,879 --> 00:06:24,480 Budują dom? 88 00:06:28,639 --> 00:06:31,600 Będzie piękny, wysoki i solidny! 89 00:06:31,680 --> 00:06:32,519 Pewnie! 90 00:06:33,240 --> 00:06:36,160 Cała rodzina mieszkała w jednej izbie. 91 00:06:36,240 --> 00:06:38,199 Latem i zimą spaliśmy w stodole. 92 00:07:06,040 --> 00:07:09,920 Tu ludzie rodzą się, mieszkają i umierają w stodołach. 93 00:07:22,439 --> 00:07:26,439 - Wójt albo ksiądz wam nie pomagali? - Ach, ksiądz... 94 00:07:28,079 --> 00:07:32,519 Żeby być w łaskach księdza, ludzie oddawali mu najlepsze zbiory. 95 00:07:33,639 --> 00:07:37,079 Żaden ksiądz w Ughetterze nie umarł z głodu. 96 00:07:39,120 --> 00:07:41,199 Przekręć korbę pod stołem. 97 00:07:46,079 --> 00:07:49,639 Prawdę mówiąc, to księża rządzili naszymi wioskami. 98 00:07:50,240 --> 00:07:52,959 O, mój kościół. Bogu niech będą dzięki! 99 00:07:53,040 --> 00:07:56,800 Jeśli ksiądz nie pobłogosławił ci domu, byłeś bezbożnikiem. 100 00:07:57,439 --> 00:08:01,120 A bezbożną kobietę nazywał czarownicą, "una masca". 101 00:08:02,240 --> 00:08:04,360 I ludzie mu wierzyli. 102 00:08:06,360 --> 00:08:08,480 Bali się czarownicy. 103 00:08:11,160 --> 00:08:14,160 Mieszkańcy unikali takich biednych starych kobiet. 104 00:08:15,399 --> 00:08:18,000 Straszny był ich los. 105 00:08:18,079 --> 00:08:21,360 Czarownice obwiniano o nieszczęścia: burze, grad, 106 00:08:21,439 --> 00:08:23,680 złe plony, choroby, wypadki. 107 00:08:23,759 --> 00:08:26,360 Dzieci też umierały z winy czarownic. 108 00:08:30,639 --> 00:08:35,039 A ksiądz pozwalał ludziom plotkować. I podsycał zabobony. 109 00:08:43,200 --> 00:08:46,320 - Co znalazłeś, Giuseppe? - Patrz! 110 00:08:47,080 --> 00:08:48,679 Mandolina! 111 00:08:50,879 --> 00:08:54,039 Tańcz, tańcz, tańcz! 112 00:09:00,039 --> 00:09:01,360 Chodź zobaczyć! 113 00:09:04,720 --> 00:09:06,120 Tańcz. 114 00:09:06,960 --> 00:09:08,639 No, tańcz. 115 00:09:10,440 --> 00:09:11,639 Tańcz! 116 00:09:15,200 --> 00:09:17,639 - To prawdziwa krowa? - Nie. 117 00:09:17,720 --> 00:09:20,879 - Mięsista! - Krowa, co nie daje mleka! 118 00:09:22,080 --> 00:09:23,759 Gdzie ją znalazłeś? 119 00:09:24,240 --> 00:09:25,919 W kartonie. 120 00:09:26,720 --> 00:09:29,120 Krowo, daj mleka. 121 00:09:29,200 --> 00:09:31,360 Ale... to żart. 122 00:09:33,080 --> 00:09:35,080 Pan z wami. 123 00:09:35,840 --> 00:09:37,759 I z duchem twoim. 124 00:09:44,000 --> 00:09:48,759 Na zimę nie wystarczy. Będziemy mieć tylko kasztany do jedzenia. 125 00:09:48,840 --> 00:09:52,879 Musimy wyruszyć, zanim śnieg zasypie przełęcz. Przygotujcie się! 126 00:09:52,960 --> 00:09:56,919 Nie starczy jedzenia dla wszystkich, a nadciąga zima. 127 00:09:58,639 --> 00:10:01,039 Wyślij im ziemniaki. 128 00:10:01,120 --> 00:10:03,799 Tylko jeden. Daj im. 129 00:10:10,639 --> 00:10:13,240 - Może jeszcze jeden? - Nie. 130 00:10:13,320 --> 00:10:15,600 Patrz. Już mają wypchane brzuchy. 131 00:10:16,879 --> 00:10:22,440 Pewnego dnia jeden młodzian... znalazł garnek ugotowanych ziemniaków. 132 00:10:22,519 --> 00:10:24,720 I jadł, i jadł... 133 00:10:26,519 --> 00:10:28,120 Majaczy. 134 00:10:28,200 --> 00:10:29,919 Brzuch mu spuchł. 135 00:10:30,480 --> 00:10:32,840 Kolega krzyknął: "Umrzesz!" 136 00:10:32,919 --> 00:10:36,440 I Antonio, z ziemniakiem w buzi, umarł. 137 00:10:37,480 --> 00:10:39,919 Wszyscy mieliśmy delikatne trzewia. 138 00:10:47,279 --> 00:10:49,320 We wsi nie było pracy. 139 00:10:49,399 --> 00:10:53,840 Każdej zimy, zanim spadł śnieg, połowa mieszkańców ruszała do Francji. 140 00:10:55,320 --> 00:10:59,120 Kominiarz, szmaciarz, sprzedawca zapałek, szewc - 141 00:10:59,200 --> 00:11:01,679 Włosi byli dobrzy do wszystkiego. 142 00:11:03,080 --> 00:11:06,320 Kiedy wyrasta ta piękna polenta 143 00:11:06,399 --> 00:11:10,039 Piękna polenta wyrasta o tak 144 00:11:10,120 --> 00:11:13,399 Tak puchnie i rośnie 145 00:11:17,159 --> 00:11:19,320 Tak piękna polenta 146 00:11:24,919 --> 00:11:28,399 Kiedy się miesza tę piękną polentę 147 00:11:28,480 --> 00:11:31,519 Tę piękną polentę się miesza 148 00:11:31,600 --> 00:11:33,720 Puchnie tak 149 00:11:33,799 --> 00:11:35,559 Rozkwita 150 00:11:35,639 --> 00:11:37,519 I miesza się tak 151 00:11:42,840 --> 00:11:44,879 Tak piękna polenta 152 00:11:50,399 --> 00:11:53,120 Posłuchaj, co napisali we francuskiej gazecie: 153 00:11:53,960 --> 00:11:58,279 "Robotnika włoskiego charakteryzuje to, że jest on bardziej elastyczny. 154 00:11:58,360 --> 00:12:00,360 Zrobi wszystko, co chcemy. 155 00:12:00,440 --> 00:12:04,840 Nie ma godności osobistej. Wytrzyma wszystko. 156 00:12:04,919 --> 00:12:09,360 Zaczyna pracę z uderzeniem dzwonu, chyli głowę, jest posłuszny". 157 00:12:19,120 --> 00:12:21,159 Piękny wieczór. 158 00:12:21,240 --> 00:12:22,799 Jeszcze jestem głodny. 159 00:12:28,320 --> 00:12:31,320 - Ktoś z was chce popracować? - Tak. 160 00:12:36,480 --> 00:12:39,039 - Lubisz długo spać? - Nie. 161 00:12:40,200 --> 00:12:41,320 Palisz? 162 00:12:41,960 --> 00:12:42,879 Nie. 163 00:12:44,480 --> 00:12:47,039 - Macie papiery? - Tak. 164 00:12:49,960 --> 00:12:52,600 - Macie łopaty i kilofy? - Tak. 165 00:12:55,799 --> 00:12:57,799 Przyjdę po was wcześnie rano. 166 00:12:58,120 --> 00:13:00,200 I zostawią dzieci same? 167 00:13:00,879 --> 00:13:04,720 Dzieci pojechały do Barcelonnette w Alpach. 168 00:13:04,799 --> 00:13:06,639 Na cotygodniowy targ dzieci. 169 00:13:07,399 --> 00:13:12,159 Było tam 300-400 chłopców i dziewcząt w wieku10-12 lat. 170 00:13:12,240 --> 00:13:16,399 Przed 10:00 rano targ był pusty. Wszystkie dzieci najęto do pracy. 171 00:13:16,480 --> 00:13:19,360 - To straszne, co mówisz. - Tak. 172 00:13:20,159 --> 00:13:22,000 Ale wtedy tak to było. 173 00:13:23,039 --> 00:13:25,960 Luigiemu się to nie podobało, ale wszyscy tak robili. 174 00:13:36,039 --> 00:13:37,840 Jeszcze, Luigi! 175 00:13:39,039 --> 00:13:41,360 A masz, potworze! 176 00:13:41,440 --> 00:13:44,279 Antonio! Ty durniu! 177 00:13:49,519 --> 00:13:51,320 Żegnaj, mała. 178 00:13:51,399 --> 00:13:52,840 Uważaj na siebie. 179 00:13:53,799 --> 00:13:54,720 Żegnaj. 180 00:13:56,120 --> 00:13:57,559 Żegnaj, Luigi! 181 00:13:58,320 --> 00:14:00,279 Żegnajcie, dzieciaki. 182 00:14:02,679 --> 00:14:04,360 Dokąd poszli? 183 00:14:04,440 --> 00:14:08,039 Tam, gdzie była praca: do Szwajcarii, do Francji. 184 00:14:08,120 --> 00:14:11,120 Jakby nie było dzielących nas gór. 185 00:14:11,799 --> 00:14:15,080 Istniał tunel pod Monte Viso, "Buco di Viso." 186 00:14:15,159 --> 00:14:16,360 Luigi tam poszedł. 187 00:14:16,440 --> 00:14:18,360 Zajrzyj do tego kartonu. 188 00:14:23,639 --> 00:14:25,000 Znalazłeś? 189 00:14:28,000 --> 00:14:29,600 Widzisz Luigiego? 190 00:14:30,960 --> 00:14:32,279 To ten w kapeluszu. 191 00:14:33,960 --> 00:14:38,759 Mówiłaś, że Luigi i bracia znaleźli pracę. Ale kiedy i gdzie? 192 00:14:38,840 --> 00:14:41,919 To było między 1899 a 1900 rokiem. 193 00:14:42,840 --> 00:14:45,320 Trafili na budowę Simplon. 194 00:14:46,519 --> 00:14:49,519 Tunelu kolejowego między Włochami a Szwajcarią. 195 00:14:50,480 --> 00:14:53,960 Jak ty możesz nosić takie skarpetki? 196 00:14:55,000 --> 00:14:57,320 Mówiłaś, że pracowali przy tunelu? 197 00:14:57,399 --> 00:15:00,840 Tak, Tunel Simplon to była ogromna budowa. 198 00:15:00,919 --> 00:15:04,399 Przed wydrążeniem trzeba było zbudować drogę. 199 00:15:04,480 --> 00:15:07,200 Po dwóch dniach marszu przez góry... 200 00:15:07,279 --> 00:15:10,240 Luigi, Giuseppe i Antonio zaczęli pracę. 201 00:15:22,120 --> 00:15:24,639 Co to za dźwięk? Czas na jedzenie? 202 00:15:32,879 --> 00:15:34,440 Włosi wylecieli! 203 00:15:35,960 --> 00:15:38,399 Mogli chociaż uprzedzić. 204 00:15:38,480 --> 00:15:40,399 - Pewnie. - Co to było? 205 00:15:42,559 --> 00:15:46,240 Czemu nie pojechałeś do Ameryki? Tam dolary rosną na drzewach. 206 00:15:47,759 --> 00:15:49,000 Ameryka! 207 00:15:58,639 --> 00:16:02,039 Luigi miał 20 lat, Giuseppe 18, Antonio 17. 208 00:16:03,080 --> 00:16:06,039 Mój ojciec był majstrem na tej budowie. 209 00:16:06,120 --> 00:16:08,120 Czasem go tam odwiedzałam. 210 00:16:11,440 --> 00:16:13,320 I tam poznałam Luigiego. 211 00:16:15,240 --> 00:16:17,879 Spodobał mi się od pierwszego wejrzenia. 212 00:16:20,399 --> 00:16:21,960 To było przeznaczenie. 213 00:17:41,079 --> 00:17:43,880 Moi rodzice byli niechętni naszemu małżeństwu. 214 00:17:44,880 --> 00:17:48,680 Płakali, bo Luigi był z gór, a ja z doliny. 215 00:17:49,880 --> 00:17:54,079 "Żeby chociaż był z dołu... ale on jest z góry! 216 00:17:54,160 --> 00:17:56,359 A ty tam zamieszkasz?" 217 00:17:56,440 --> 00:17:57,920 Moja matka lamentowała: 218 00:17:58,000 --> 00:18:00,599 "Z niczego nie zrobisz zupy". 219 00:18:06,920 --> 00:18:08,480 Zdrowie wszystkich! 220 00:18:09,480 --> 00:18:10,920 Zdrowie! 221 00:18:21,039 --> 00:18:23,079 Zaraz brzuch mi pęknie! 222 00:18:24,480 --> 00:18:28,039 Wzięliśmy oszczędności i poszliśmy do jubilera. 223 00:18:28,119 --> 00:18:31,839 - Luigi powiedział: "Bierz, co chcesz". - Zdrowie! 224 00:18:33,039 --> 00:18:34,960 Wybrałam coś skromnego, 225 00:18:35,880 --> 00:18:39,000 myśląc o przyszłości i naszym wspólnym interesie: 226 00:18:39,640 --> 00:18:43,960 piękny podwójny złoty łańcuszek ze srebrnym zegarkiem. 227 00:18:44,039 --> 00:18:46,920 I tę złotą obrączkę, teraz już sfatygowaną. 228 00:18:48,119 --> 00:18:50,160 - Popatrz. - Przepiękna. 229 00:19:00,240 --> 00:19:02,359 Jestem głodny jak wilk. 230 00:19:02,440 --> 00:19:04,640 Nie! Odpoczniesz przy stole. 231 00:19:07,920 --> 00:19:10,400 Gotowe! Do stołu! 232 00:19:10,480 --> 00:19:13,400 - Risotto! - Spaghetti! - Fettuccine! 233 00:19:13,480 --> 00:19:15,000 Do stołu! 234 00:19:20,359 --> 00:19:21,319 Gotowe! 235 00:19:22,160 --> 00:19:24,039 Do stołu! 236 00:19:25,000 --> 00:19:27,200 - Risotto. - Spaghetti. - Fettuccine. 237 00:19:27,279 --> 00:19:30,400 Dziś zrobiłam gnocchi z sosem pomidorowym. 238 00:19:41,240 --> 00:19:44,000 Rolnik dostaje zapłatę raz w roku, 239 00:19:44,079 --> 00:19:46,319 robotnik co tydzień. 240 00:19:46,799 --> 00:19:48,880 Budowlanka jest niebezpieczna. 241 00:19:48,960 --> 00:19:51,599 Zapchali dziury kamieniami. 242 00:19:51,680 --> 00:19:54,160 Śpieszą się. Pracują na akord. 243 00:19:57,960 --> 00:20:01,319 Rodzina miała się powiększyć. Teraz się bałam. 244 00:20:24,480 --> 00:20:27,920 - Kto to? - Jakiś Włoch. - To już piąty od rana. 245 00:20:31,119 --> 00:20:32,880 Do roboty! Szybko! 246 00:20:48,680 --> 00:20:52,480 - Pobudzająca ta kawa! - Pobudzająca i mocna! 247 00:20:54,240 --> 00:20:57,559 Po ukończeniu drogi Luigi pracował przy tunelu. 248 00:20:58,160 --> 00:21:03,039 Czasem nawet w nocy. Ciężkie życie. Złe powietrze, duchota. 249 00:21:04,160 --> 00:21:06,680 Gdy trafili na źródło, tunel zalewało. 250 00:21:07,279 --> 00:21:10,400 Raz woda była lodowata, a raz był to wrzątek. 251 00:21:10,480 --> 00:21:12,599 I co robimy, Luigi? 252 00:21:14,079 --> 00:21:17,240 Pokażemy im, jak my pracujemy w Piemoncie. 253 00:21:17,319 --> 00:21:19,400 Inżynier będzie zadowolony. 254 00:21:52,519 --> 00:21:54,359 To prezent od Cesiry? 255 00:21:54,440 --> 00:21:56,279 Żeby nie brudzić rękawów. 256 00:21:58,480 --> 00:21:59,799 Czystsza jest. 257 00:22:03,839 --> 00:22:08,599 Nasza córka urodziła się w Szwajcarii, na Przełęczy Simplon. 258 00:22:08,680 --> 00:22:12,519 Chcieliśmy dać jej francuskie imię. Nazwaliśmy ją Marie-Cecile. 259 00:22:12,599 --> 00:22:16,440 Jaka śliczna! Chodź do tatusia, Marie-Cecile. 260 00:22:16,519 --> 00:22:19,039 Któregoś dnia prace się zakończyły. 261 00:22:20,119 --> 00:22:24,759 Wracamy do Włoch, do Ughettery. Przedstawię cię mojej rodzinie. 262 00:22:26,400 --> 00:22:31,400 Luigi był jak te gołębie, które zawsze wracają tam, skąd wyleciały. 263 00:22:53,440 --> 00:22:56,400 O, moje dzieci... Wróciliście. 264 00:22:56,480 --> 00:22:58,400 Kochany Luigi! 265 00:23:02,680 --> 00:23:04,000 Cesira. 266 00:23:04,480 --> 00:23:07,200 - Marie-Cecile. - Jestem Costanza. 267 00:23:07,599 --> 00:23:08,920 A to kto? 268 00:23:10,160 --> 00:23:11,920 Luisa. 269 00:23:12,000 --> 00:23:15,640 Jej ojciec wyjechał do Ameryki, a matka zmarła. 270 00:23:16,279 --> 00:23:18,079 Rodzina ją przyjęła. 271 00:23:18,680 --> 00:23:20,880 Giuseppe dziwnie się zachowuje. 272 00:23:22,759 --> 00:23:25,640 Mieliśmy jedzenie i trochę odłożonych pieniędzy. 273 00:23:27,519 --> 00:23:30,359 Mogę powiedzieć, że talerze były pełne. 274 00:23:42,039 --> 00:23:44,119 Nie bawimy się jedzeniem. 275 00:23:51,559 --> 00:23:52,559 I dzielimy się. 276 00:23:53,519 --> 00:23:56,839 Przyszedłem się przywitać. Wszystko w porządku? 277 00:23:58,200 --> 00:24:00,200 Pan z wami. 278 00:24:00,680 --> 00:24:02,720 I z duchem twoim. 279 00:24:03,359 --> 00:24:05,160 To złodziej. 280 00:24:07,519 --> 00:24:11,680 Luigi jako jedyny wiedział, że słowo księdza nie pochodziło z nieba. 281 00:24:13,559 --> 00:24:17,400 Wszyscy zabraliśmy się do pracy. To było najważniejsze. 282 00:24:26,720 --> 00:24:29,440 - Spodnie na miarę. - To dla was, mamo. 283 00:24:32,200 --> 00:24:33,240 Kocha... 284 00:24:33,720 --> 00:24:34,640 nie kocha. 285 00:24:35,599 --> 00:24:36,839 Kocha... 286 00:24:36,920 --> 00:24:38,039 nie kocha. 287 00:24:38,519 --> 00:24:39,720 Kocha... 288 00:24:39,799 --> 00:24:41,000 nie kocha. 289 00:24:44,240 --> 00:24:45,480 Kocha. 290 00:24:46,440 --> 00:24:47,720 Kocha! 291 00:24:52,799 --> 00:24:55,160 Poczta, poczta! 292 00:24:56,599 --> 00:24:58,359 Ale nie pracowali długo. 293 00:25:02,279 --> 00:25:06,200 Listonosz powiedział im, że zapiszą się na kartach chwały Włoch. 294 00:25:06,279 --> 00:25:07,759 Żegnaj, Luigi! 295 00:25:09,119 --> 00:25:12,880 W 1911 roku wyruszyli na wojnę do Afryki. 296 00:25:18,480 --> 00:25:20,920 Co my wiedzieliśmy o wojnie? 297 00:25:21,000 --> 00:25:23,160 Nic! Nie mieli o niej pojęcia. 298 00:25:24,160 --> 00:25:28,160 To miała być drobna sprawa, szybko załatwiona. 299 00:25:28,240 --> 00:25:31,240 Jeden oficer ich ostrzegał, ale oni nie słuchali. 300 00:25:31,319 --> 00:25:32,720 Uznali, że to żarty. 301 00:25:33,599 --> 00:25:37,079 W Syrakuzach załadowano ich na stary okręt jak bydło. 302 00:25:37,160 --> 00:25:40,519 Karaluchy i wszy rzuciły się na nich i ich pokąsały. 303 00:25:40,599 --> 00:25:44,440 Okręt wypluł to stado zawszonych słabeuszy w Libii. 304 00:25:48,359 --> 00:25:51,640 A w domu trzeba było wykonać męską robotę. 305 00:26:02,599 --> 00:26:04,519 - Uważaj! - Giuseppina! 306 00:26:05,079 --> 00:26:07,119 Zwolnij, Giuseppina! 307 00:26:10,720 --> 00:26:11,880 O matko! 308 00:26:14,440 --> 00:26:15,799 Biedactwo! 309 00:26:18,400 --> 00:26:20,079 Chciałam ściągnąć doktora. 310 00:26:21,480 --> 00:26:24,480 Nie, za drogo. Trzeba by sprzedać krowę. 311 00:26:25,079 --> 00:26:29,920 W Ughetterze kostopraw robił wszystko: wyrywał zęby, nastawiał kości, 312 00:26:30,000 --> 00:26:32,559 był lekarzem i chirurgiem. 313 00:26:43,359 --> 00:26:46,119 Giuseppina nie czuła się lepiej. Była obolała. 314 00:26:47,160 --> 00:26:49,759 Może "la masca" by jej pomogła. 315 00:26:51,960 --> 00:26:55,359 Sama była bliska śmierci, ale nie mogła umrzeć, 316 00:26:55,440 --> 00:26:58,440 póki ktoś nie złapał jej za rękę i nie przejął jej mocy. 317 00:26:58,519 --> 00:27:01,599 - Nie chcę jej mocy! - Ja też nie! 318 00:27:01,680 --> 00:27:03,440 Cesira, ty ją złap. 319 00:27:05,559 --> 00:27:07,640 Ja też nie chcę jej mocy. 320 00:27:27,000 --> 00:27:28,519 "Masca" umarła. 321 00:27:30,920 --> 00:27:32,559 Giuseppina również. 322 00:27:41,200 --> 00:27:46,319 Kiedy padał śnieg, ludzie mówili: "Szczęśliwi ci, co mają chleb i polentę". 323 00:27:50,640 --> 00:27:53,519 Każdej zimy musieliśmy odśnieżać drogę. 324 00:27:54,359 --> 00:27:58,200 Wszystkie wioski wysyłały ochotników, którzy pracowali za darmo. 325 00:28:05,599 --> 00:28:08,279 - Cesira? - Jeszcze nie ta pora. 326 00:28:09,279 --> 00:28:11,000 Myślę o naszych mężczyznach. 327 00:28:13,839 --> 00:28:18,240 Cesira, w piosence było: "Trypolis, piękna kraina miłości, 328 00:28:18,319 --> 00:28:19,640 kraina zaczarowana. 329 00:28:20,599 --> 00:28:23,440 Na dźwięk armat będziesz Włochem". 330 00:28:23,519 --> 00:28:25,200 Akurat! 331 00:28:25,279 --> 00:28:28,440 Piasek był w miskach i w garnkach z zupą. 332 00:28:29,000 --> 00:28:31,799 W oczach i we wdychanym powietrzu. 333 00:28:31,880 --> 00:28:34,559 Słona woda smakowała okropnie. 334 00:28:35,119 --> 00:28:37,200 Tysiące zmasakrowanych Beduinów. 335 00:28:48,000 --> 00:28:50,640 Tysiące naszych ludzi zmasakrowanych. 336 00:28:55,799 --> 00:28:58,160 Nasz los nie był znany. 337 00:29:07,319 --> 00:29:08,880 Tatusiu! 338 00:29:10,839 --> 00:29:12,480 Tatusiu! 339 00:29:19,960 --> 00:29:21,240 Ida. 340 00:29:21,680 --> 00:29:23,359 Prześliczna! 341 00:29:23,440 --> 00:29:24,920 Chodź do taty, Ido! 342 00:29:28,799 --> 00:29:31,200 Antonio miał 19 lat. 343 00:29:51,160 --> 00:29:55,039 Raz, dwa, trzy, cztery, pięć... 344 00:29:55,119 --> 00:29:57,960 Raz, dwa, trzy, cztery, pięć... 345 00:29:59,000 --> 00:30:00,680 Uwaga, dzieciaki! 346 00:30:16,559 --> 00:30:18,559 Znów będę miał dziecko. 347 00:30:18,640 --> 00:30:20,559 Nie wiem, jak je wykarmię. 348 00:30:21,240 --> 00:30:24,039 Nie rozumiem! Mów po włosku, Luigi! 349 00:30:27,599 --> 00:30:32,279 Wtedy ludzie lubili się spotykać. Tradycyjnie bawiono się w stodołach. 350 00:30:33,400 --> 00:30:35,920 Śmiech i śpiewy nic nie kosztowały. 351 00:30:38,599 --> 00:30:41,880 Po powrocie z Libii Giuseppe mówił tylko o miłości. 352 00:30:41,960 --> 00:30:44,519 Śpieszyło mu się do ślubu z Luisą. 353 00:31:14,160 --> 00:31:16,119 Jak wykarmię kolejne dziecko? 354 00:31:20,880 --> 00:31:24,000 Giotto... idź po pomoc. 355 00:31:30,160 --> 00:31:32,000 Zostaw mnie! 356 00:31:36,079 --> 00:31:37,160 Dobrze już! 357 00:31:45,160 --> 00:31:47,000 Złodziej! 358 00:31:48,839 --> 00:31:50,640 A... to ty. 359 00:31:51,519 --> 00:31:52,880 Irma. 360 00:31:53,960 --> 00:31:55,759 Śliczne maleństwo. 361 00:31:55,839 --> 00:31:57,200 Chodź do tatusia, Irmo. 362 00:31:59,000 --> 00:32:01,079 Ten człowiek jest obłąkany. 363 00:32:03,240 --> 00:32:05,000 Poczta! 364 00:32:05,599 --> 00:32:07,799 Dobre czasy nie trwały długo. 365 00:32:08,440 --> 00:32:11,759 W 1915 roku wojna znów dopadła naszych mężczyzn. 366 00:32:13,400 --> 00:32:15,880 Na wojny zawsze wysyłano chłopów. 367 00:32:16,400 --> 00:32:19,599 Byli posłuszni i łatwo było ich zadowolić. 368 00:32:21,720 --> 00:32:23,880 Wyruszali niechętnie. 369 00:32:23,960 --> 00:32:26,559 Wielu celowo niszczyło sobie zdrowie. 370 00:32:26,640 --> 00:32:30,799 Pili napar z tytoniu i wtykali sobie dziwne rzeczy do uszu. 371 00:32:30,880 --> 00:32:31,960 Wielu zmarło. 372 00:32:40,880 --> 00:32:44,039 Blisko Monte Viso jest moja dolina. 373 00:32:45,319 --> 00:32:46,799 Tam jest moja wioska. 374 00:32:48,279 --> 00:32:49,759 Tam są moje dzieci. 375 00:32:51,680 --> 00:32:53,119 Tam jest Cesira. 376 00:33:02,200 --> 00:33:04,400 Pracowałam jak mężczyzna. 377 00:33:04,480 --> 00:33:05,680 Myślałam sobie: 378 00:33:06,559 --> 00:33:08,680 "To się nigdy nie skończy". 379 00:33:11,000 --> 00:33:14,200 Giuseppe! Co robisz? Wracaj tutaj! 380 00:33:23,880 --> 00:33:28,200 W swoich listach do Giuseppe Luisa opowiadała mu kłamstwa. 381 00:33:29,000 --> 00:33:33,880 Pisała, że jest dobrze, że plony są obfite, że praca jest lekka. 382 00:33:35,400 --> 00:33:38,640 Giuseppe w odpowiedzi wysyłał jej inne kłamstwa. 383 00:33:38,720 --> 00:33:41,279 Wojskowe życie to raj. 384 00:33:42,079 --> 00:33:45,079 Jemy mięso, jesteśmy daleko od walk. 385 00:33:46,240 --> 00:33:48,079 Poczta! 386 00:33:55,400 --> 00:33:56,759 Cesiro... 387 00:33:57,440 --> 00:33:58,880 w okopach... 388 00:33:59,559 --> 00:34:02,559 tak bardzo cierpimy, że nawet nie jesteśmy głodni. 389 00:34:04,480 --> 00:34:07,640 Atakujemy jak kozy gnające do lizawki. 390 00:34:07,720 --> 00:34:11,119 Mężczyźni przeskakują okopy, odmawiając różaniec. 391 00:34:11,199 --> 00:34:12,719 Padają jak muchy. 392 00:34:14,039 --> 00:34:15,880 Siedzimy w tunelach jak krety. 393 00:34:16,679 --> 00:34:18,440 Wrzucono nas do piekła. 394 00:35:12,079 --> 00:35:17,079 W 1918 epidemia hiszpanki zabiła więcej ludzi niż wojna. 395 00:35:17,159 --> 00:35:20,360 W Ughetterze choroba zabrała połowę rodziny. 396 00:35:27,960 --> 00:35:30,280 Giuseppe miał 20 lat, gdy zmarł. 397 00:35:32,559 --> 00:35:34,159 Cóż powiedzieć? 398 00:35:34,239 --> 00:35:37,559 Mieliśmy tylu ludzi do opłakiwania, że zabrakło łez. 399 00:35:38,719 --> 00:35:39,960 Marie-Cecile! 400 00:35:40,800 --> 00:35:43,079 Ida! Irma! 401 00:35:44,440 --> 00:35:46,000 Nino. 402 00:35:48,760 --> 00:35:50,360 Dzieci go nie rozpoznały. 403 00:35:58,320 --> 00:36:01,079 Luigi nie mógł spać przez cztery miesiące. 404 00:36:08,400 --> 00:36:10,880 Nino to piękne imię. 405 00:36:12,000 --> 00:36:13,519 To piękne imię. 406 00:36:15,800 --> 00:36:20,440 Trzeba powiedzieć, że podczas wojny niektórzy się wzbogacili. My nie. 407 00:36:21,639 --> 00:36:23,119 Zostaliśmy z niczym. 408 00:36:27,599 --> 00:36:30,079 Cesira, jedźmy do Ameryki. 409 00:36:30,159 --> 00:36:33,840 Będę pracował w kopalni w Michigan, a ty możesz szyć. 410 00:36:35,400 --> 00:36:39,800 Tam dolary rosną na drzewach. Wystarczy sięgnąć, żeby je zerwać. 411 00:36:39,880 --> 00:36:41,280 Ameryka! 412 00:36:41,880 --> 00:36:43,239 Ameryka! 413 00:36:46,280 --> 00:36:49,519 Sprzedaliśmy złoty łańcuszek i srebrny zegarek. 414 00:36:49,599 --> 00:36:52,280 Kupiliśmy najlepszą maszynę do szycia. 415 00:36:52,360 --> 00:36:55,559 Najpierw popłynęły nasze rzeczy, my mieliśmy ruszyć potem. 416 00:37:05,239 --> 00:37:07,000 Zostaliśmy z niczym. 417 00:37:16,360 --> 00:37:21,000 Pociągiem pojechaliśmy z Włochami zmierzającymi do pracy w Ariège. 418 00:37:38,880 --> 00:37:41,679 Osiedliśmy w wiosce na równinie. 419 00:37:41,760 --> 00:37:44,159 Dzieci poznały francuski w szkole. 420 00:37:45,039 --> 00:37:49,320 Pierwsze słowa, jakich się nauczyły to: "skurwysyny makarony". 421 00:37:49,960 --> 00:37:51,840 Uwaga, ptaszek! 422 00:37:55,280 --> 00:37:56,800 Podsumujmy. 423 00:37:56,880 --> 00:38:00,239 W tamtym czasie ile mieliście dzieci? 424 00:38:00,320 --> 00:38:03,920 - Marie-Cecile urodzona w Szwajcarii... - Ida, Irma i Nino we Włoszech. 425 00:38:04,000 --> 00:38:06,480 A we Francji jeszcze trójkę. 426 00:38:06,559 --> 00:38:09,079 Dostały francuskie imiona: Marcelle, 427 00:38:09,159 --> 00:38:11,639 Vincent, twój ojciec. I René. 428 00:38:17,960 --> 00:38:19,480 Powiedział: 429 00:38:19,559 --> 00:38:22,920 "Słuchaj uważnie, czarownico! Wybaczam ci. 430 00:38:23,639 --> 00:38:26,320 Ale przysięgam, że nigdy nie skrzywdzisz... 431 00:38:27,239 --> 00:38:28,159 ani mnie... 432 00:38:29,159 --> 00:38:30,599 ani moich potomków. 433 00:38:30,679 --> 00:38:34,360 Inaczej zatopię cię we wrzątku". 434 00:38:37,199 --> 00:38:41,199 - Jeszcze jedna, tato. Taka straszna. - Wtedy czarownice... 435 00:38:41,280 --> 00:38:43,679 Mówię ci, że Luigi był szczęśliwy. 436 00:38:45,920 --> 00:38:47,639 Umiem stawiać ściany. 437 00:38:49,159 --> 00:38:50,239 Następny! 438 00:38:56,719 --> 00:38:58,239 Włoch? 439 00:38:58,320 --> 00:38:59,599 Tak. 440 00:38:59,679 --> 00:39:02,079 - Masz papiery? - Tak. 441 00:39:02,159 --> 00:39:03,960 - Znasz francuski? - Tak. 442 00:39:04,039 --> 00:39:06,719 - Umiesz postawić ścianę? - Tak. - Pokaż. 443 00:39:10,840 --> 00:39:12,400 Będziesz murarzem. 444 00:39:12,480 --> 00:39:13,719 Następny! 445 00:39:17,719 --> 00:39:19,119 Ptaszek leci! 446 00:39:21,440 --> 00:39:22,679 Co to? 447 00:39:38,159 --> 00:39:40,840 Nino, Marcelle! Przestańcie! 448 00:39:43,000 --> 00:39:44,400 Nie! 449 00:39:48,599 --> 00:39:51,119 Alain, zajmiesz się swoim ojcem? 450 00:39:53,000 --> 00:39:56,239 Tato, pobaw się w murarza kielnią i uspokój się. 451 00:40:07,880 --> 00:40:12,239 Francja bardzo potrzebowała robotników. Włosi cieszyli się wzięciem. 452 00:40:12,320 --> 00:40:14,000 Gazety pisały: 453 00:40:14,960 --> 00:40:18,800 "Prawie wszyscy robotnicy włoscy pochodzą z alpejskich wiosek. 454 00:40:19,440 --> 00:40:23,719 Przywykli do dużych wysokości, zimna i mroźnych wiatrów. 455 00:40:24,880 --> 00:40:29,719 Załogi włoskie interesują się polityką niewiele albo wcale". 456 00:40:30,199 --> 00:40:33,840 Polityka? Stale o niej rozmawiali na budowach. 457 00:40:33,920 --> 00:40:36,440 Faszyzm zapuszczał korzenie. 458 00:40:36,519 --> 00:40:40,440 We włoskich wioskach wałkonie, z pasji lub z przekonania, 459 00:40:40,519 --> 00:40:43,840 stawali się faszystami. Wygodnie było im rządzić. 460 00:40:44,599 --> 00:40:47,199 W środku zimy spalili mi dom. 461 00:40:47,280 --> 00:40:49,559 Patrz, jak mi obili twarz. 462 00:40:50,360 --> 00:40:52,320 Ukradli mi wszystko. 463 00:40:54,039 --> 00:40:56,039 To policja to zrobiła. 464 00:40:58,519 --> 00:41:00,760 - W porządku, chłopaki? - Tak. 465 00:41:01,400 --> 00:41:04,360 Luigi i inni robotnicy mieszkali w barakach 466 00:41:04,440 --> 00:41:07,199 postawionych przed rozpoczęciem prac. 467 00:41:07,280 --> 00:41:10,760 Zdaniem kierownictwa były to solidne budynki, 468 00:41:10,840 --> 00:41:13,320 chroniące przed wiatrem i chłodem. 469 00:41:18,119 --> 00:41:21,079 Francuskie fabryki potrzebowały prądu. 470 00:41:21,159 --> 00:41:25,800 W tym regionie Zapora Izourt była głównym elementem całego systemu. 471 00:41:31,039 --> 00:41:32,440 Ughetto! 472 00:41:37,800 --> 00:41:42,239 - Możesz znaleźć więcej robotników? - Mogę ich znaleźć we Włoszech. 473 00:41:48,480 --> 00:41:51,079 Nie chciałam, żeby jechał. 474 00:41:51,159 --> 00:41:54,719 Ale bałam się, że faszyści go uwiężą albo zabiją. 475 00:41:58,159 --> 00:42:03,159 Włoscy mężczyźni chcieli uciec przed faszyzmem i pracować we Francji. 476 00:42:03,239 --> 00:42:05,559 Luigi znajdował ich wszędzie. 477 00:42:06,440 --> 00:42:07,920 Brał, kogo mógł. 478 00:42:10,880 --> 00:42:12,119 Dzień dobry. 479 00:42:12,199 --> 00:42:13,679 I wrócił do wioski. 480 00:42:13,760 --> 00:42:15,360 Jesteś bogaty. 481 00:42:15,440 --> 00:42:17,400 W Ughetterze był faszysta. 482 00:42:17,480 --> 00:42:20,960 Agresywny łobuz, który zaprowadził terror. 483 00:42:21,519 --> 00:42:23,440 Rządził się jak ksiądz. 484 00:42:23,519 --> 00:42:24,719 Spokojnie, Luigi. 485 00:42:27,119 --> 00:42:31,800 Faszyzm to nie tylko kwestia oleju rycynowego i pałki. 486 00:42:39,000 --> 00:42:40,719 Spójrz, tato. 487 00:42:40,800 --> 00:42:42,679 Spójrz na ziemię stamtąd. 488 00:42:47,280 --> 00:42:49,039 Bardzo dobra! 489 00:42:51,280 --> 00:42:54,400 Wtedy chyba ostatni raz widziałem mojego ojca. 490 00:42:54,480 --> 00:42:56,400 Nie umiałem się z nim pożegnać. 491 00:43:15,000 --> 00:43:17,480 Ten łajdak faszysta 492 00:43:17,559 --> 00:43:20,719 poszedł do domu Giuseppego, żeby zgwałcić Luisę. 493 00:43:22,079 --> 00:43:23,920 Cicho, cicho. 494 00:43:31,880 --> 00:43:33,599 Podlec! 495 00:43:35,280 --> 00:43:37,320 Coś ty zrobił?! 496 00:43:37,400 --> 00:43:40,440 Ukryj tę strzelbę. Jedziesz ze mną do Francji. 497 00:43:40,519 --> 00:43:42,119 Gnój! 498 00:43:46,840 --> 00:43:51,880 Rano dwóch funkcjonariuszy partii faszystowskiej rozpoczęło dochodzenie. 499 00:43:57,280 --> 00:43:59,639 Ściany są z kartonu. 500 00:44:04,159 --> 00:44:05,679 To zabawka. 501 00:44:06,360 --> 00:44:07,719 Olej rycynowy? 502 00:44:07,800 --> 00:44:09,360 Nie potrzebują go. 503 00:44:23,199 --> 00:44:24,719 To sami wariaci. 504 00:44:29,960 --> 00:44:32,199 Pomocy! Jestem w zamknięciu! 505 00:44:32,280 --> 00:44:35,320 - Idziemy. - Odchodząc, powiedzieli: 506 00:44:35,400 --> 00:44:39,119 "Partii nie podoba się, gdy obywatele zabijają innych. 507 00:44:39,199 --> 00:44:42,480 Lepszy jest zwykły wypadek na polowaniu. 508 00:44:42,559 --> 00:44:44,960 Wtedy to wina Boga i wszyscy są zadowoleni". 509 00:44:50,400 --> 00:44:51,840 To niebezpieczne. 510 00:45:03,719 --> 00:45:05,039 Do broni! 511 00:45:24,559 --> 00:45:26,760 Jesteśmy uratowani! 512 00:45:26,840 --> 00:45:29,079 Niech żyje wolność! 513 00:45:30,559 --> 00:45:33,360 Potraficie postawić ścianę? Pokażcie mi. 514 00:45:56,280 --> 00:45:57,679 Macie pracę! 515 00:45:58,320 --> 00:46:00,320 Luigi, będziesz majstrem. 516 00:46:01,519 --> 00:46:04,960 Aby dostać pracę, niektórzy próbowali go przekupić. 517 00:46:06,320 --> 00:46:07,400 Ty. 518 00:46:07,480 --> 00:46:11,679 Jeśli przyjmę twój prezent, to mam pracę dać tobie, a innym nie? 519 00:46:12,679 --> 00:46:14,920 Bierz tego królika i idź sobie. 520 00:46:16,400 --> 00:46:20,199 Swoją pierwszą wypłatę majstra przeznaczył na prezenty. 521 00:46:20,760 --> 00:46:22,880 Wyleci ptaszek. 522 00:46:22,960 --> 00:46:25,079 Kłamczuch. Nie widzę ptaszka. 523 00:46:32,199 --> 00:46:34,000 Doktor powiedział: 524 00:46:34,079 --> 00:46:37,079 "To tylko wysoka gorączka. Sama minie". 525 00:46:39,280 --> 00:46:41,480 Cesira, dlaczego płaczesz? 526 00:46:42,719 --> 00:46:44,039 Z powodu Idy? 527 00:46:47,000 --> 00:46:49,119 Miała zaledwie 17 lat. 528 00:47:06,239 --> 00:47:09,119 Na budowę przychodziły zakonnice faszystki, 529 00:47:09,199 --> 00:47:12,440 by szerzyć wśród robotników propagandę. 530 00:47:14,760 --> 00:47:19,599 W imieniu Mussoliniego mówiły, że Włochy trzeba kochać ponad wszystko. 531 00:47:20,679 --> 00:47:22,480 Jedna powiedziała Luigiemu: 532 00:47:22,559 --> 00:47:25,920 "Nie zapominaj, że karmiłeś się chlebem Mussoliniego". 533 00:47:27,719 --> 00:47:29,039 Jestem z Piemontu. 534 00:47:29,119 --> 00:47:32,280 Włochy to kraj Mussoliniego, ale karmi mnie Francja. 535 00:47:32,880 --> 00:47:36,280 Więc Francja jest mi droższa niż Włochy. 536 00:47:36,360 --> 00:47:38,599 - Śmierć Idy... - Do roboty! 537 00:47:38,679 --> 00:47:41,559 Luigi miał już dość sióstr faszystek. 538 00:47:42,400 --> 00:47:46,880 Dowiedzieliśmy się o wielkiej budowie w Genissiat, w Górnej Sabaudii. 539 00:47:47,760 --> 00:47:49,119 Wyjechaliśmy. 540 00:48:06,239 --> 00:48:10,599 Luigi i ja wyjeżdżaliśmy wiele razy. Teraz było inaczej. 541 00:48:11,239 --> 00:48:15,360 Luigi milczał, ale ja wiedziałam, że nie wrócimy już do Włoch. 542 00:48:16,599 --> 00:48:18,480 I wiedziałam, że on wie. 543 00:48:20,440 --> 00:48:23,280 ZAKAZ WSTĘPU DLA PSÓW I WŁOCHÓW 544 00:48:25,360 --> 00:48:27,320 Tato, czemu tak napisali? 545 00:48:28,800 --> 00:48:30,320 Czemu, czemu... 546 00:48:30,760 --> 00:48:33,960 Bo boją się, że psy pogryzą Włochów. 547 00:48:34,440 --> 00:48:38,400 Więc mamy nie wchodzić, żeby nas nie pogryziono. 548 00:48:38,480 --> 00:48:42,199 Ale my, Włosi, nie boimy się psów. Kochamy je. 549 00:48:42,679 --> 00:48:45,960 Ruszamy, dzieci. Jeszcze kawał drogi przed nami. 550 00:48:47,519 --> 00:48:50,920 Wynajęliśmy dom koło placu budowy. 551 00:48:51,000 --> 00:48:54,639 Za wszystkie oszczędności kupiliśmy ziemię w pobliżu. 552 00:48:55,239 --> 00:48:57,719 Ziemia... tylko dla nas. 553 00:48:59,760 --> 00:49:02,960 Francja cieszyła się ze zwycięstwa Frontu Ludowego. 554 00:49:04,159 --> 00:49:07,039 My naszą ziemię nazywaliśmy Rajem. 555 00:49:08,800 --> 00:49:12,199 Nie dlatego, że nim była. Miała stać się Rajem. 556 00:49:13,519 --> 00:49:15,519 Dość już wycierpieliśmy. 557 00:49:20,199 --> 00:49:23,039 Dzieci, nie dotykajcie go. 558 00:49:23,119 --> 00:49:25,039 Ten zegar jest duszą domu. 559 00:49:28,719 --> 00:49:30,199 Do stołu! 560 00:49:31,079 --> 00:49:32,960 RAJ 561 00:49:34,679 --> 00:49:36,880 Luigi spełnił swoje marzenie. 562 00:49:37,639 --> 00:49:39,320 Był właścicielem. 563 00:49:39,920 --> 00:49:41,159 Padrone. 564 00:49:44,159 --> 00:49:47,519 Cesira, może zrobiłabyś nam swoje risotto? 565 00:49:49,559 --> 00:49:51,119 O... zapora. 566 00:49:55,400 --> 00:50:00,000 - Złaź stamtąd, głupku! - Stul pysk, skurwysynie makaronie! 567 00:50:00,079 --> 00:50:03,320 Sam jesteś makaronem. Ja urodziłem się tutaj. 568 00:50:05,320 --> 00:50:08,519 Na przedmieściach wydarzenie dnia 569 00:50:08,599 --> 00:50:11,719 Oto rusza Wielki Tour de France 570 00:50:11,800 --> 00:50:14,760 Podziwiamy codzienne etapy 571 00:50:14,840 --> 00:50:18,000 Każdy w faworycie pokłada nadzieje 572 00:50:18,079 --> 00:50:21,199 Zawodnicy muszą zmagać się zawzięcie 573 00:50:21,280 --> 00:50:24,079 Licząc w sercu na zwycięstwo 574 00:50:35,199 --> 00:50:39,519 - Mój ojciec przytył. - Przez polentę. Je ją jak chleb. 575 00:50:41,679 --> 00:50:43,239 Trochę w prawo. 576 00:50:49,079 --> 00:50:50,559 Trochę w lewo. 577 00:50:53,159 --> 00:50:55,039 Opuszczaj delikatnie! 578 00:50:57,320 --> 00:50:58,400 Odwróć! 579 00:51:00,039 --> 00:51:01,239 Odwróć! 580 00:51:01,960 --> 00:51:03,280 Czego chcesz? 581 00:51:04,599 --> 00:51:06,880 Odwróć! W drugą stronę! 582 00:51:06,960 --> 00:51:10,119 Luigi przyjął do pracy Vincenta. 583 00:51:10,199 --> 00:51:12,840 - Odwrócisz wreszcie?! - Co on gada? 584 00:51:12,920 --> 00:51:15,400 Vincent miał dopiero 16 lat. 585 00:51:17,239 --> 00:51:18,599 Ci Włosi... 586 00:51:22,280 --> 00:51:23,199 Tak! 587 00:51:24,239 --> 00:51:25,880 Czemu nie powiedziałeś? 588 00:51:27,880 --> 00:51:29,039 Dwunastka! 589 00:51:30,840 --> 00:51:32,840 Przykręć mocniej. 590 00:51:33,719 --> 00:51:34,920 Francuz! 591 00:51:37,360 --> 00:51:39,840 Więcej śrub. Ma się trzymać. 592 00:51:39,920 --> 00:51:40,840 Młotek! 593 00:51:42,239 --> 00:51:45,119 - Nie mam. - Ale ja mam. Bierz. 594 00:52:03,119 --> 00:52:05,360 Marcelle, Irma, Marie-Cecile, do domu! 595 00:52:15,519 --> 00:52:17,960 Mamo, kawa zmielona! 596 00:52:21,519 --> 00:52:24,039 Widział ktoś garnek do polenty? 597 00:52:26,639 --> 00:52:29,119 Kto zabrał garnek do polenty? 598 00:52:50,039 --> 00:52:54,159 Ach, ten Vincent! Ma ręce jak narzędzia. 599 00:52:58,559 --> 00:53:00,480 Co robisz, Vincent? 600 00:53:00,559 --> 00:53:02,199 Zobaczysz wieczorem. 601 00:53:08,719 --> 00:53:11,480 - Gotowi?! - Tak! Dawaj! 602 00:53:23,079 --> 00:53:26,559 - Chcę poczytać! - Odsuńcie się. Robię gnocchi. 603 00:53:42,480 --> 00:53:43,800 Jest tam kto?! 604 00:53:46,719 --> 00:53:48,840 Mogli zostawić coś do jedzenia. 605 00:53:57,199 --> 00:53:59,000 Dziewczęta dorosły. 606 00:54:00,840 --> 00:54:03,360 Mogły już szukać mężów. 607 00:54:10,199 --> 00:54:12,639 Nagle dom wydał się pusty. 608 00:54:33,199 --> 00:54:35,559 Bawicie się teraz jedzeniem? 609 00:54:37,400 --> 00:54:43,280 Czy go zwą Guy, Totò czy Gino Zagrzewamy ich okrzykiem: "Dawaj, Totò!" 610 00:54:43,360 --> 00:54:46,280 Tour de France, co za radość! 611 00:54:46,360 --> 00:54:48,360 I nadziei pełne serca... 612 00:54:48,440 --> 00:54:51,199 Dawaj, Gino! 613 00:54:51,559 --> 00:54:52,800 Cosson mistrzem! 614 00:54:57,360 --> 00:54:59,280 Puścimy ci muzykę. 615 00:54:59,360 --> 00:55:00,599 Piękną muzykę. 616 00:55:04,440 --> 00:55:06,760 Nie lubię, gdy on majstruje w ciszy. 617 00:55:18,679 --> 00:55:22,519 W czasie, kiedy decyduje się los Europy, 618 00:55:23,119 --> 00:55:26,599 Francja mówi głosem swoich synów. 619 00:55:26,679 --> 00:55:32,000 Wszystkich, którzy - jeśli trzeba - poniosą najwyższą ofiarę. 620 00:55:33,320 --> 00:55:34,920 - Będzie wojna? - Nie. 621 00:55:35,000 --> 00:55:38,320 Dość już było wojen. Oni wszystko załatwią. 622 00:55:43,960 --> 00:55:49,159 Jak tysiące innych, 18 czerwca 1939, naturalizowano nas w pośpiechu. 623 00:55:49,760 --> 00:55:51,599 Teraz byliśmy Francuzami. 624 00:55:52,159 --> 00:55:54,239 Luigi stał się Louisem. 625 00:55:55,119 --> 00:55:56,480 Nino, do ciebie! 626 00:55:59,400 --> 00:56:01,400 - Gerard? - Nino! 627 00:56:05,320 --> 00:56:07,519 Nie, jestem Gerard. 628 00:56:10,079 --> 00:56:12,599 Nino przez kilka tygodni nie dochodził do siebie. 629 00:56:15,960 --> 00:56:20,880 Nasi żołnierze i cały naród francuski zgadzają się... 630 00:56:22,719 --> 00:56:25,599 Nino! Co tam robisz?! 631 00:56:25,679 --> 00:56:29,000 Mijały tygodnie, lecz Nino nie zdrowiał. 632 00:56:34,079 --> 00:56:35,280 Miał 23 lata. 633 00:56:51,199 --> 00:56:55,519 Genissiat leżało przy granicy strefy wolnej i okupowanej. 634 00:56:59,079 --> 00:57:01,800 Aby uniknąć robót przymusowych w Niemczech, 635 00:57:01,880 --> 00:57:05,000 Vincent zszedł do podziemia. Działał w Ruchu Oporu. 636 00:57:05,480 --> 00:57:07,920 Jeśli cię złapią, pociągnij zawleczkę. 637 00:57:12,199 --> 00:57:13,480 Też chcę walczyć! 638 00:57:17,639 --> 00:57:19,000 Pedałuj! 639 00:57:19,639 --> 00:57:23,360 Gdyby matki żołnierzy wiedziały, czym naprawdę jest wojna, 640 00:57:23,440 --> 00:57:27,960 własnymi rękami zadusiłyby faszystów, Niemców i generałów! 641 00:57:29,079 --> 00:57:31,159 Tu mówi Londyn. 642 00:57:31,239 --> 00:57:34,639 Najpierw kilka prywatnych wiadomości. 643 00:57:34,719 --> 00:57:36,840 "Gabrielle zachowuje anonimowość. 644 00:57:37,519 --> 00:57:39,880 Jednoręki ją przytula". 645 00:57:41,039 --> 00:57:45,320 10 czerwca 1940 roku Włochy wypowiedziały wojnę Francji. 646 00:57:46,360 --> 00:57:49,599 Faszyści zaatakowali cztery francuskie departamenty. 647 00:57:49,679 --> 00:57:52,000 Kiedy zbliżali się do Raju, 648 00:57:52,079 --> 00:57:53,719 nasze serca drżały. 649 00:57:59,159 --> 00:58:02,679 Rząd francuski wnioskował o zawieszenie broni 650 00:58:02,760 --> 00:58:06,679 i poznał dziś jego warunki podyktowane przez wroga. 651 00:58:09,519 --> 00:58:11,679 Według tych warunków 652 00:58:11,760 --> 00:58:13,840 terytorium francuskie 653 00:58:13,920 --> 00:58:16,440 stanie się zależne 654 00:58:16,519 --> 00:58:18,519 od Niemiec i Włoch. 655 00:58:29,800 --> 00:58:33,840 Włamaliśmy się do fabryki Nestlé, skąd wysyłano żywność do Monachium. 656 00:58:33,920 --> 00:58:35,639 Kradliśmy bez skrupułów. 657 00:58:35,719 --> 00:58:38,119 Zrobię ci dobrą polentę. 658 00:58:43,239 --> 00:58:44,880 Vincent, do piwnicy! 659 00:58:59,840 --> 00:59:00,800 Z drogi! 660 00:59:04,360 --> 00:59:06,199 Ukrywacie terrorystów? 661 00:59:10,159 --> 00:59:12,719 - Macie tu światło? - Uwaga! 662 00:59:12,800 --> 00:59:14,760 Kto tam ucieka? 663 00:59:19,719 --> 00:59:21,400 Wszyscy pod ścianę! 664 00:59:21,480 --> 00:59:23,039 Już! 665 00:59:23,119 --> 00:59:24,400 Ani kroku! 666 00:59:25,599 --> 00:59:27,039 Nie ruszać się! 667 00:59:30,039 --> 00:59:31,719 A to co? 668 00:59:31,800 --> 00:59:34,119 Francuzi nie znają dyscypliny. 669 00:59:34,199 --> 00:59:37,320 Popatrz na te rzeczy, które się tu piętrzą. 670 00:59:44,199 --> 00:59:45,519 Jeszcze wrócimy. 671 01:00:00,719 --> 01:00:02,639 Włoskie samoloty! 672 01:00:43,800 --> 01:00:47,400 Dziś jest niedziela 673 01:00:48,039 --> 01:00:51,000 Proszę, najdroższa mamo 674 01:00:51,079 --> 01:00:54,320 Oto są białe róże 675 01:00:54,400 --> 01:00:57,760 Bo bardzo je uwielbiasz 676 01:00:57,840 --> 01:01:01,000 A kiedy będę duży 677 01:01:01,079 --> 01:01:04,639 Pójdę do sklepu 678 01:01:04,719 --> 01:01:08,079 I kupię tych białych róż 679 01:01:08,159 --> 01:01:11,840 Dla ciebie, najdroższa mamo 680 01:01:14,639 --> 01:01:15,960 Pewnego wieczoru... 681 01:01:16,559 --> 01:01:19,039 Luigi poczuł gulę w żołądku. 682 01:01:26,920 --> 01:01:28,840 Masz piękne ręce, chłopcze. 683 01:01:34,920 --> 01:01:39,360 Luigi, mój włoski dziadek, zmarł 6 września 1942 roku. 684 01:01:40,119 --> 01:01:41,519 Miał 63 lata. 685 01:01:43,199 --> 01:01:45,159 Został pochowany w Raju. 686 01:02:08,280 --> 01:02:11,480 Tak zakończyła się nasza historia włoska. 687 01:02:11,559 --> 01:02:15,480 W wędrówce po Francji towarzyszyła nam Cesira. 688 01:02:18,400 --> 01:02:22,000 Vincent, mój ojciec, poślubił Jeanne, poznaną podczas wojny. 689 01:02:22,079 --> 01:02:28,000 Wstąpił do związku zawodowego i jeździł do pracy na różnych budowach. 690 01:02:32,079 --> 01:02:35,920 My urodziliśmy się i dorastaliśmy w kwitnącej Francji. 691 01:02:36,679 --> 01:02:39,079 Która się odbudowywała. 692 01:02:39,159 --> 01:02:44,400 Gdzie pełno było aut, pralek, tosterów, laminowanych stołów, 693 01:02:44,480 --> 01:02:47,440 telewizorów i piosenkarzy yé-yé. 694 01:03:01,920 --> 01:03:04,400 Cesira, nie żal ci Włoch? 695 01:03:06,519 --> 01:03:11,960 Wiesz... nie pochodzimy z jakiegoś kraju. Ale z naszego dzieciństwa. 696 01:03:15,599 --> 01:03:20,199 Kiedy poczuła, że zbliża się jej koniec, Cesira zapragnęła wrócić do Raju. 697 01:03:49,679 --> 01:03:52,559 Cesira zmarła 11 sierpnia 1962 roku. 698 01:03:53,320 --> 01:03:55,119 Miała 76 lat. 699 01:04:03,079 --> 01:04:05,679 Gładząc narzędzia mojego dziadka, 700 01:04:05,760 --> 01:04:08,000 odkryłem na nowo gesty mojego ojca. 701 01:04:19,440 --> 01:04:20,440 Dla mojej rodziny. 702 01:04:20,519 --> 01:04:23,800 Dla rodzin, które musiały udać się na wygnanie, by przeżyć. 703 01:04:23,880 --> 01:04:24,800 Dla Nuta Revellego 704 01:05:10,400 --> 01:05:13,800 Wersja polska na zlecenie HBO HIVENTY POLAND 705 01:05:13,880 --> 01:05:15,440 Tekst: Grzegorz Janiak