Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Wczoraj mieliśmy klęskę żywiołową.
Dzisiaj mamy już katastrofę.
Od Katriny najbardziej ucierpiał nasz ukochany Nowy Orlean.
Puściły dwa wały przeciwpowodziowe,
wzniesione na jeziorze Pontchartrain.
Poziom wody nieustannie rośnie. Nie wiadomo,
jak i kiedy uda się ją wypompować
ani co zostanie z miasta.
Całe dziedzictwo Nowego Orleanu może dziś znaleźć się pod wodą.
AMERYKAŃSKA STRAŻ PRZYBRZEŻNA
PRZESIEDLENI
AUTOBUS SZKOLNY
DZIECI KATRINY
Gratulacje, Naquanta.
To ja.
Przed powodzią uwielbiałem spędzać czas z rodziną.
Zwłaszcza z kuzynami.
Wciąż pamiętam ostatni raz.
BATON ROUGE - LAFAYETTE NOWY ORLEAN
Sierpień 2005 roku. Lato dobiegało końca,
co oznaczało jedno.
Świętowanie powrotu do szkoły u Tiny, razem z kuzynami.
To u Tiny zbierały się wszystkie dzieciaki z rodziny.
Może dlatego, że sama miała czwórkę dzieci - moich przyjaciół.
Pamiętam ten weekend, jakby to było wczoraj.
Ja i kuzyni bawiliśmy się przed domem,
śmiejąc się beztrosko.
Tina przyrządziła swoje popisowe danie: potrawkę z ryżem.
Wciąż pamiętam ten zapach.
Bawiliśmy się tak długo, aż zapaliły się uliczne latanie.
Po kolacji usiedliśmy razem w salonie,
żeby nacieszyć się sobą, zanim przyjdą po nas rodzice.
To twój syn!
Nigdy bym nie pomyślał,
że to nasz ostatni wieczór w tym domu.
Dobra.
Można odnieść wrażenie,
że wszyscy zdążyli już zapomnieć o Katrinie.
W Stanach, zwłaszcza w obliczu katastrofy, nikt nie myśli o czarnych dzieciach.
Huragan Katrina nie był wyjątkiem.
Wszyscy doświadczyli strat.
Kto by się przejmował jeszcze nami?
Nikt nawet nie zapytał tych dzieci o samopoczucie.
WTEDY TRZYNASTOLATEK
Więc zrobię to ja.
Gotowi? Cierra,
Dzieci Katriny, ujęcie pierwsze.
Dzieci Katriny, wywiad, ujęcie pierwsze.
Miałem jedenaście lat.
Pierwsze, co pamiętam, to bycie wyrwanym ze snu.
I odgłosy stóp biegających po korytarzu.
Słyszę od mamy:
"Wstawaj, musimy uciekać".
Tego nie da się zapomnieć.
Jeszcze w piątek byłem w szkole z kolegami.
W poniedziałek siedziałem na dachu.
Mama siedzi w domu i płacze. Babcia tak samo.
Nasz dom jest zniszczony.
To było przytłaczające. Mimo że byłem dzieckiem
i nie przeżywałem tego tak jak rodzice,
to jednak czułem... niepokój.
Nie mogłem zebrać myśli.
Czy miałaś okazję to z kimś przegadać?
W szkole? Na terapii?
Nie.
Zacząłem nagrywać wywiady. Nie miałem pojęcia, co robię.
Po prostu czułem, że ktoś musi opowiedzieć tę historię.
Zaczynamy?
Tak.
Dobra. Dzieci Katriny, Betty Buckles,
pseudonim "Gotowa", ujęcie pierwsze.
Skąd ta trema i poważna mina?
- Nie wiem, po prostu... - Nie bój się.
Nie boję.
Dobra. Przedstaw się. Powiedz...
Jak się nazywasz...
i kim jesteś.
Ale co mam powiedzieć?
- Że jestem twoją mamą? - Tak.
Tato, co pamiętasz jako rodzic z chwil,
gdy zbliżał się huragan Katrina?
- Jak to przeżyłeś? - Dobre pytanie.
Razem z żoną, całą rodziną,
postanowiliśmy zostać.
Stwierdziliśmy, że jakoś to przeczekamy.
Ale tego ranka, w ostatnim możliwym momencie,
moja żona zmieniła zdanie i mówi:
"Lepiej wyjedźmy". Nie zamierzałem się kłócić.
Mówię więc: "Dobra. Pakujmy się i wyjeżdżamy".
Sztorm zapowiadano już od tygodnia czy dwóch.
W końcu głos zabrał Ray Nagin. Powiedział,
że ze sztormem nie ma żartów
i że trzeba się ewakuować. Całą rodziną.
Mówię więc twojemu tacie, że trzeba wiać.
BURMISTRZ MIASTA
Szanowni państwo, mam złą wiadomość.
Nadchodzi sztorm, którego tak się obawialiśmy.
Nie chcę siać paniki, ale muszę zaznaczyć,
że sytuacja jest bardzo poważna,
stąd nasze bezprecedensowe posunięcie.
ZA CHWILĘ: KONFERENCJA PRASOWA Z BURMISTRZEM
Nie da się tak po prostu wyjechać.
Nie mamy transportu. Żyjemy od wypłaty do wypłaty.
Nie wszyscy mogą wyjechać tak na zawołanie.
20 SIERPNIA 2005
Czekasz na huragan?
- A ty zostajesz czekać? - Nie.
Ludzie szykują się na huragan,
jak gdyby nigdy nic.
Zawsze myślałem...
WTEDY TRZYNASTOLATEK
...że nadejście huraganu jest nieuchronne.
Liczyłem jednak na to, że w ostatniej chwili przejdzie bokiem.
Babcia zawsze mówiła...
WTEDY DWUNASTOLATKA
...że nasza dzielnica jest poniżej poziomu morza.
Więc nie będziemy mogli zostać.
Spakowaliśmy manatki, a ja czułam...
WTEDY DZIEWIĘCIOLATKA
...że tym razem jest jakoś inaczej.
Pamiętam, że zdjęłam ze ściany zdjęcia
wiszące w moim pokoju i spakowałam do torby.
Jeśli zamierzasz zaraz wrócić,
nie pakujesz zdjęć.
Nie przejmowaliśmy się.
Pamiętam, że raz,
jak zbliżał się huragan,
w jednej dzielnicy zrobili imprezę.
Był nawet DJ. Wszyscy sąsiedzi
zostali się bawić, tańczyć i jeść.
Skoro miał nadejść huragan,
trzeba było korzystać z życia.
Na wszelki wypadek.
Ale tak naprawdę wiedzieliśmy, że do niczego nie dojdzie.
- Nic nam nie będzie. - Moja babcia powiedziała:
"Spakuj jakieś ciuchy.
I wszystko, czego potrzebujesz".
Ja, moi koledzy i koleżanki
byliśmy święcie przekonani,
że po paru dniach będzie po wszystkim.
Że zaraz wrócimy do domu.
Naiwnie wierzyliśmy w to,
że nic wielkiego się nie wydarzy.
Ja i moi bracia bawiliśmy się
na osiedlu z innymi dzieciakami.
Czułam podmuchy zimnego wiatru.
Strasznie wiało. Zrobiło się bardzo zimno.
Dzień przed sztormem, w niedzielę, poszedłem na mszę.
Nigdy nie zapomnę słów księdza.
Patrzy tacie w oczy
i pyta, czy się dziś ewakuujemy.
Ojciec odpowiada, że nie.
A ksiądz na nas patrzy. Już sobie szliśmy,
kiedy odwróciłem się
i zobaczyłem jego zdziwiony wzrok.
Nigdy nie zapomnę tego dnia.
Tej niedzieli od rana mama biegała po domu, mówiąc:
"Wyjeżdżamy. Nie próbujcie dyskutować".
"Wyjeżdżamy i już".
"Spadamy stąd natychmiast. Wyjeżdżamy".
Moja mama miewa różne sny.
Czasem widuje w nich to,
co przydarzy się naszej rodzinie.
Uduchowiona osoba.
Więc jak powiedziała nam,
że Bóg nakazał nam wyjechać, nikt się nie sprzeciwił.
Posłuchaliśmy.
"Wyjeżdżamy. Pakujcie się. Trzeba wiać".
Na co wszyscy zaczęli się szykować.
Dzieci nie przejęły się sztormem.
Nie rozumiały powagi sytuacji.
Zagonili nas do auta.
Wzięliśmy ubrania na dwa dni.
To nie była nasza pierwsza ewakuacja, ale ta była inna.
ZA CHWILĘ: KONFERENCJA PRASOWA
Nowy Orlean przygotowuje się...
ZAGROŻENIE ZDROWIA I ŻYCIA
...na huragan o szacowanej prędkości 280 km/h.
REKORDOWY SZTORM
W HISTORII USA
Mamy praktycznie pewność...
DOTRZE DO GRAND ISLE DZIŚ RANO
-...że wały nie wytrzymają. - Zgadza się.
W mieście panuje gorączkowy pośpiech.
Ludzie stoją godzinami w kolejce po paliwo.
Słychać krzyki i przekleństwa.
Na twarzach malują się niepewność i strach.
Odgłosy z zewnątrz przypominały apokalipsę,
a ja dalej nic.
Wtedy odcięło prąd.
Siedzę i słucham, jak pada deszcz.
Słyszę krzyki najróżniejszych zwierząt.
Deszcz, wiatr i te krzyki.
Wślizgnąłem się tacie do łóżka, bo tak się bałem.
Mieliśmy takie drzwi z siatką, przez które widać było,
co dzieje się na zewnątrz.
Patrzyłem, jak wiatr porywa kolejne rzeczy
i smaga drzewami, jakby miał je wyrwać z korzeniami.
Wtedy zrozumiałem, że to nie żarty.
To była późna noc.
Prawie północ.
Nie spałam ani ja, ani mama i bracia.
Nagle usłyszeliśmy głośne "bum",
jakby uderzenie.
Co to było?
Pękły wały przeciwpowodziowe.
I... Sama nie wiem jak.
Ale po tym wszystko przycichło, a ja zasnęłam.
Obudziło mnie
czyjeś walenie w drzwi. To był kolega wujka.
Mama wyszła z domu, a wszędzie była woda.
Gdy do Nowego Orleanu zbliżał się sztorm...
jechaliśmy z rodziną autem.
Dwugodzinna trasa zajęła nam 13 godzin.
BIBLIA
Takie były korki.
Rodzice byli spięci i przerażeni.
Było gorąco i zupełnie ciemno.
SCHRON EWAKUACYJNY ZA 8 KM
Zatrzymaliśmy się w jakiejś ponurej mieścince
w południowej Luizjanie.
Targ staroci przerobiono na schron...
SCHRON EWAKUACYJNY
...dla uciekinierów z Nowego Orleanu.
Może byłem wykończony,
a może trochę się bałem,
ale pamiętam to jak przez mgłę.
Przykucnęliśmy w kącie.
Dzieciaki leżały na twardej posadzce.
Nie mogłem zapomnieć o Tinie i kuzynach.
Oni zostali w mieście.
Tej nocy śniły mi się dziwne rzeczy.
Rano na miejscu byli już dziennikarze.
Z lokalnej stacji telewizyjnej.
Pamiętam, że wyciągnięto skądś
telewizor na kółkach. Prawie taki jak w latach 90.,
wyciągany przez nauczycielkę,
jak nie było lekcji.
Wyciągają telewizor i puszczają nam wiadomości.
Pamiętam do dziś
zdjęcia zalanego Nowego Orleanu.
Potem zobaczyłem zalany supermarket.
Niedaleko mieszkała Tina. I moi kuzyni.
Byłem dzieckiem, więc pomyślałem:
"Skoro zalało dzielnicę, zalało dom kuzynów".
Spytałem któregoś z dorosłych:
"Skoro cała dzielnica jest pod wodą,
co stało się z tymi, którzy zostali? Gdzie oni są?".
Jedna z kobiet...
spojrzała mi prosto w oczy i mówi:
"Nikt, kto został w Nowym Orleanie, nie przeżył".
Natychmiast wybuchnąłem płaczem.
Pod wpływem zdjęć z telewizji uwierzyłem w jej słowa.
Policja, słucham...
Niech ktoś mi pomoże, bo umrę na tym strychu.
Woda jest coraz wyżej, zaraz tu utonę.
Czy w razie czego ma pani dostęp do dachu?
Utknęłam na strychu
razem z młodszą siostrą i naszą mamą.
Zalało nam cały dom.
Woda sięga trzech metrów. Próbujemy się wydostać.
Jest nas piątka z małym dzieckiem. Boimy się.
Przebiliśmy się do strychu.
Nad nami latają helikoptery.
Ale żaden się nie zatrzymał.
Siedzimy na ganku i patrzymy, jak podnosi się woda.
Nie mamy jak się wydostać. Idzie po nas.
Nowoorleańczycy bardzo sobie cenią
życie rodzinne
oraz ciepło ogniska domowego.
Słyniemy z gościnności. Mamy przytulne domy.
Pachnie w nich jedzeniem.
Taki był dom Tiny.
Było mi tam dobrze i przytulnie.
Jedno z moich ulubionych zdjęć.
To ja, Quentin, Kiyara i Shirley, a z tyłu stoi moja mama.
Zrobione u Tiny.
W domu, który zamieszkiwała przed Katriną.
Była tam taka boazeria...
- Halo? - Cześć, Tina!
Cześć. Jak leci?
Od lat nie widziałem Tiny ani kuzynów.
Zapach popisowego ryżu Tiny rozpoznam na kilometr.
SHREVEPORT, LUIZJANA
- Co tam? - Cześć, skarbie.
- Jak leci? - Dobry Boże...
Już mnie filmujesz, a ja niegotowa.
Kultowy napój.
- Znasz? - No pewnie.
Pokaż mi go.
KUZYNKA TINA
Wypiję nawet ciepły.
Nie musi być schłodzony. Smakuje nawet ciepły.
Tak, jak mówiłam...
To był objaw depresji. Z samotności i tęsknoty za domem
przestałam czesać włosy.
Bardzo się skołtuniły.
Stwierdziłam, że i tak nikogo tu nie znam.
Więc po co mam dbać o włosy.
Zaczęłam żyć jak pustelnica.
Postanowiłam nosić swoje naturalne afro.
Dobrze wygląda.
Gdy wreszcie uderzył sztorm...
WTEDY DZIESIĘCIOLATKA
...wszyscy jeszcze spali albo dopiero wstawali.
WTEDY TRZYLATEK
Gdy nagle poczuliśmy, że dom...
WTEDY JEDENASTOLATEK
...zaczął się trząść w posadach.
Mąż powiedział, żebym wyjrzała na dwór.
Woda sięgała parapetu. Była wszędzie.
Byliśmy otoczeni wodą.
Woda wlewała się do środka,
a ja gapiłam się na nią jak oczarowana.
Czułam się jak w jakiś filmie.
Woda wlewa się do środka, a my próbujemy się ratować.
Biegiem w głąb domu.
Usiedliśmy na łóżku, a woda sięgnęła nam dotąd.
A my siedzimy na łóżku.
Widziałem ludzi z psem.
Martwy pies unosił się na wodzie.
Przepływał obok naszego domu.
Każdy na własny sposób próbował
radzić sobie psychicznie z sytuacją.
Zaproponowałam więc,
żebyśmy pośpiewali.
I tak zrobiliśmy. Śpiewaliśmy psalmy, R&B...
Stworzyliśmy nasz własny chórek i tak sobie śpiewaliśmy.
Gdy przez dwa dni cały świat myślał,
że w Nowym Orleanie nikt nie ocalał, my siedzieliśmy na strychu.
Łódź podpłynęła aż do salonu...
RATOWNICY
...bo cały przód domu runął pod naporem wody.
Tak nas wydostali.
Panowała złowroga cisza...
Z roztrzęsieniem patrzyliśmy na...
LICEUM
...nasze miasto i nasze zalane dzielnice.
Woda była tak głęboka, że widać było tylko czubki znaków drogowych.
Panowała martwa cisza.
Nie było słychać nawet ptaków.
Jak biblijny potop.
Wszędzie woda.
Otacza cię woda.
Wypatrujesz gołębia,
który wróci z wiadomością o suchym lądzie. Ale po gołębiu ani śladu.
Spojrzałam za siebie i zobaczyłam,
że tylko mój dom jeszcze stoi.
Myślałem, że zginiemy.
Meble unoszą się na wodzie.
Przez okna nic nie widać.
Zginiemy tu i tyle.
Taka prawda. Byliśmy tam uwięzieni.
Nie przez dzień. Nie przez 12 godzin.
Wytrzymaliśmy trzy dni.
W końcu uratowano nas i przewieziono łódką
do czegoś, co przypominało obóz koncentracyjny.
Nie będę walczył za ten kraj.
Nie mogę na nim polegać.
Nie będę walczył. Nie po huraganie Katrina.
Tak postanowiłem w wieku 11 lat.
WITAMY W NOWYM ORLEANIE
Wszędzie była woda.
Wyszłam z domu i nie mogłam się nadziwić.
Co tu się dzieje? Słyszałam mnóstwo krzyków.
30 SIERPNIA 2005
Sąsiad obok miał łódkę.
Nie wiem, skąd ją wytrzasnął, ale mówi do nas:
"Przewiozę wszystkich na most".
Trafiliśmy do hali kongresowej.
Było dziwnie.
Na ulicy leżał martwy człowiek. Bałam się.
CENTRUM KONGRESOWE
Zastanawiałam się, czy też umrę. Pojawiły mi się w głowie różne pytania.
Czuć było smród... odchodów
dochodzący z łazienki, a ludzie byli...
Bardzo smutni.
Czułam, że nie powinnam tu być.
Nie wierzyłam, że to się dzieje naprawdę.
Nie chcę płakać.
- Przepraszam. - Nie szkodzi.
Mamy czas.
Spokojnie. Powiedz proszę,
rozmawiałaś już kiedyś o tym?
Nigdy.
Dlaczego?
Nie wiem. Nikt nie pytał.
Zróbmy przerwę.
Wszystko dobrze?
To ze zmęczenia.
Skieruj na mnie. W takich warunkach każą nam tu żyć.
W takim syfie muszą siedzieć małe dzieci.
Kiła i mogiła!
Dzieci mają odparzenia. Zabierzcie nas stąd!
Kilka osób już tu umarło...
SKUTKI KATRINY
...a ja nie chcę być następny w kolejce.
Dużo naobiecywali, ale nie robią nic,
żeby pomóc nam przeżyć.
Potrzebujemy pomocy. Żyjemy w opłakanych warunkach.
To wstyd, że ci wszyscy ludzie,
a jest nas trzy tysiące, nie mają dachu nad głową.
Ani chwili się nie wahałam.
Zobaczyłam kamerzystę,
podeszłam do niego i po prostu...
WTEDY DZIEWIĘCIOLATKA
...stanęłam jak najbliżej obiektywu
i przemówiłam elokwentnie do kamery.
Mówiłam w imieniu wielu ludzi,
którzy nie mogli sami przemówić.
Czułam, że funkcjonujemy
w niedopuszczalnych warunkach.
Mojej babci skończyła się insulina.
A była cukrzyczką.
Wtedy nie rozumiałam,
że dałaby sobie radę.
Myślałam, że to lek pierwszej potrzeby,
że babcia go potrzebuje.
A babcia była dla mnie wszystkim.
Przerażała i paraliżowała mnie myśl,
że mogłabym ją stracić.
Moja babcia jest cukrzyczką. Ma 76 lat.
Skończyła jej się insulina. I co ma zrobić?
Nie wie, czy przeżyje. Nikt nie wie, co się z nami stanie.
Potrzebujemy pomocy.
Ludzie potracili domy.
Brakowało jedzenia i wody. Upał jak diabli.
Ludzie nie mieli wyjścia.
Przedstawiają nas w mediach w karygodny sposób.
SUPERMARKET
O czarnych mówią, że plądrują.
NIECZYNNE MOSTY
O białych, że szukają pożywienia.
Nigdy nie zapomnę, czego dziś byłem świadkiem.
Plądrowanie na niewiarygodną skalę.
Huragan spustoszył miasto.
A teraz pustoszą je sami mieszkańcy.
Pomocy! Pomocy! Pomocy!
Sami nie damy rady. Obiecaliście przyjść z pomocą.
Wzywamy was w imię Jezusa.
Kto, jak nie wy?
To już piąty dzień. Większość tych ludzi to czarni,
a czarnym, biednym czy gorzej sytuowanym
Ameryka pomaga najwolniej.
Chwała Panu! Dobry Panie, my wiemy, że nam dopomożesz.
HURAGAN KATRINA
Wszystko w rękach Boga.
To czysty rasizm.
George Bush ma w nosie czarnych.
KONCERT CHARYTATYWNY
Nie wiesz, dokąd idziesz ani co się wydarzy.
Rozdzielano dzieci od ich rodzin.
Rozdzielano całe rodziny i wysyłano w przypadkowe miejsca.
Moi kuzyni stracili dom, więc ich przesiedlono.
Huragan Katrina spowodował jedno z największych rozproszeń
czarnej ludności w historii.
Takie rzeczy działy się za niewolnictwa, a powróciły w 2005 roku.
Pamiętam, jak siedzę z mamą i tatą w motelu
i zastanawiam się, kiedy wrócę do domu.
WTEDY SIEDEMNASTOLATEK
Czekałem tydzień, dwa, w końcu cały miesiąc.
Ani się obejrzysz, a mieszkasz w stanie Missisipi.
W końcu trafiłem do Houston.
WTEDY TRZYNASTOLATEK
Mieszkaliśmy w hotelu.
Ale hotel był cholernie drogi,
więc dokąd teraz?
WTEDY 14-LATKA
Co poczniemy? Powrót odpada.
Wielu ludzi musiało...
WTEDY 14-LATKA
...wyjechać z Nowego Orleanu.
Pierwszy raz w życiu.
Kończyłam liceum.
WTEDY 17-LATKA
Jak tylko zrozumieliśmy, że nie ma powrotu,
zamieszkaliśmy w Dallas.
Spędziliśmy tam rok, a potem kolejna przeprowadzka.
Nie mieliśmy wyboru.
WTEDY 18-LATKA
Straciliśmy dobytek.
Nazwano mnie uchodźcą.
WTEDY DWUNASTOLATEK
A jestem z Ameryki. Kumasz?
Jestem u siebie, a nazywają mnie uchodźcą.
WTEDY TRZYNASTOLATEK
Dzieci w szkole mówiły na mnie "uchodźca"
i pytały, czy też plądrowałem.
Dyrektor zapytał, czy się odnajdę.
WTEDY SZESNASTOLATKA
Jak można spytać o to kogoś,
czyj dom zalała woda?
"Odnajdziesz się tu?"
Nie, do cholery. Nie zamierzam się tu odnaleźć.
NAPIĘCIA W HOUSTON
Napięcie narasta.
Między uczniami z Houston i ewakuowanymi dochodzi do bójek.
POLICJA W HOUSTON
Według lokalnej policji ewakuowani stanowią
ofiary lub podejrzanych w 20 procentach notowanych zabójstw.
To dwa razy więcej niż ich odsetek w mieście.
GIMNAZJUM W LAFAYETTE
Minęły dwa tygodnie od naszej ewakuacji.
Nie było łatwo odnaleźć się w nowym mieście.
Uważam, że...
Zdecydowanie za szybko posłano nas do szkoły.
Nie zapamiętałem niczego z tamtych zajęć.
Mieszkaliśmy w Lafayette osiem miesięcy, które ciągnęły się jak dwa lata.
Mieszkańcy Lafayette wiedzieli, że nie mamy dokąd wracać,
więc robili wszystko, żeby ułatwić tę zmianę
nam i naszym dzieciom.
Jeśli chodzi o ciebie, jak tylko zacząłeś grać w piłkę nożną
i chodzić na zajęcia pozaszkolne,
bardzo ci się polepszyło.
Nie chciałeś stamtąd wyjeżdżać.
Nasi gospodarze nie chcieli, żebyś wyjeżdżał.
Ani twój trener piłki.
Chciał, żebyś został trenować u niego.
Miałeś niezłą terapię.
Myślę, że moje dzieci nieźle to zniosły.
Jak twoim zdaniem huragan Katrina odbił się
na twojej rodzinie, zwłaszcza na dzieciach?
Jak się na nich odbił?
Nie wiem, jaki wpływ miał na dzieci,
bo dzieciaki nie chciały się zwierzać.
Nic nam nie mówiły.
Życie toczyło się dalej.
Przynajmniej ja tak na to patrzyłam.
Cały czas pytałam cię, jak się trzymasz.
Tak samo Kiyarę i resztę. Wszyscy odpowiadaliście, że dobrze.
Miałeś zwyczaj zamykać się w swoim pokoju,
więc dopytywałam się, czy wszystko w porządku.
Wydawało się, że czujesz się dobrze.
W każdym razie nic nie mówiłeś.
ZNÓW MAMY SŁYNNE PĄCZKI
PONOWNIE OTWARTE
Miesiąc po katastrofie
do trzech dużych dzielnic Nowego Orleanu powoli wraca życie.
Wiemy już,
że miasto zmieni się bezpowrotnie,
choć dopiero teraz widzimy kierunek zmian.
Nowy Orlean i Dzielnica Francuska będą trwać bez względu na wszystko.
Miasto czekają zmiany,
ale sporo miejsc przetrwa.
Na pewno nie zmienią się takie miejsca
jak Cafe Du Monde czy Jackson Square.
To takie miejsca-instytucje,
które były tu od zawsze.
Nie wszyscy mieli dokąd wracać.
Potrzebne były ręce do pracy,
żeby na powrót ożywić przemysł turystyczny.
Tu stał dom babci.
Wolałabym dom w jednym kawałku...
Co my tu mamy...
Mój Boże.
Kiedy wróciłeś do Nowego Orleanu?
Jak tylko zezwolono na wjazd do stanu,
moja prababcia mówi:
"Czas na nas. Chcę wrócić do domu".
Rozumiesz?
Spakowaliśmy się i wróciliśmy.
- I co zastaliście? - Miasto-widmo.
Ani żywej duszy. Wymarłe miasto.
Wszędzie gruz.
Martwe zwierzęta. W tym mój pies, którego nie mogłem zabrać.
Zobaczyłem mnóstwo cierpienia.
Ludzi złamanych cierpieniem.
Nie wiedzieli, czy czeka ich lepsze jutro.
Smutek i zgryzota.
I z tego, co pamiętam,
tak wyglądała nasza codzienność przez długi czas.
Miałam wracać do szkoły,
więc wróciliśmy do Nowego Orleanu.
Mieszkałam w przyczepie turystycznej,
jak się później okazało, wypełnionej trującym formaldehydem.
Zakwaterowali was w przyczepach z trującymi wyziewami?
Tak, bo te modele były tańsze.
Odkupili przyczepy, których nikt inny nie chciał,
ze względu na obecność formaldehydu.
To kolejny cios dla ofiar Katriny.
Testy wykazały toksyczne stężenie formaldehydu.
Sprawa dotyczy ponad 500 przyczep w Luizjanie i Missisipi.
Poziom stężenia bywa 40-krotnie wyższy od dopuszczalnego w domach.
Dwa lata później,
leżąc na plecach, zauważyłam u siebie
dziwną gulę wystającą z brzucha.
Najpierw ją ignorowałam,
ale potem doszły kolejne problemy zdrowotne.
Od lekarza dowiedziałam się,
że w wyniku spania w przyczepie rozwinął się u mnie guz.
Czuć było śmiercią.
Na poboczach wciąż leżały ciała.
Pod przewróconymi drzewami leżały zdechłe psy i ptaki.
Wszędzie robactwo i mnóstwo śmieci.
Nigdy nie zapomnę tego smrodu.
Pojechaliśmy zobaczyć, czy dom stoi.
Pamiętam, że byłam podekscytowana.
Liczyłam na to, że odzyskam ulubione zabawki.
Zamiast tego po wyjściu z auta
zobaczyliśmy tylko worek na śmieci, nawet nie pełen.
To było wszystko, co ocalało z domu.
Z mojego pokoju.
Wtedy pierwszy raz mnie tknęło,
że cały nasz świat bezpowrotnie odszedł.
Tak to jest, jak nikt wcześniej nie pyta.
Pierwszy raz mówię o tym na głos.
Po wszystkim, na co składał się mój świat,
został tylko worek na śmieci.
Skala spustoszenia uderza dopiero wtedy, gdy zaczynasz rozumieć,
że zniknął nie tylko dom, ale cała dzielnica.
Że nie ma już sąsiadów.
Gdy zdajesz sobie sprawę
ze skali ofiar i strat. To dopiero dojmujące.
A gdy twoja tożsamość nierozerwalnie wiąże się z miejscem pochodzenia,
zwłaszcza z dzielnicą, która zmieniła się nie do poznania,
z której zniknął twój dom, to kim właściwie jesteś?
Po katastrofie zdarzało mi się
wracać do mojej dzielnicy i posiedzieć na ganku.
Dom był zabity deskami,
ale miałem potrzebę tam być.
Potrafiłem siedzieć tak godzinami.
Moi rodzice wreszcie postanowili wrócić.
Wyruszyliśmy w drogę.
ZJAZD: NOWY ORLEAN
Tu jest szopa i wszystko, co w niej stało.
Rowery i...
Choć nasz dom przetrwał, miasto zmieniło się nie do poznania.
Ogromna strata.
Dobrze pamiętam życie sąsiedzkie sprzed Katriny.
Dzielnica była ważną częścią tożsamości.
Tu mieszkała twoja rodzina.
Twoja społeczność. Twoi ludzie.
Moje dzieci pilnowało całe osiedle.
Pilnowaliśmy je sobie nawzajem.
Przed Katriną dzielnica była wszystkim.
Nie było sensu jej opuszczać.
Na ulicach bawiły się dzieciaki. Wspaniała sprawa.
To była esencja afrykańskiej kultury.
Sami czarnoskórzy.
Wszędzie sami swoi. Tylko to się liczyło.
Takie to było miasto.
Styl życia przekazywany z pokolenia na pokolenie.
Nic się nie zmieniało.
Aż przyszła Katrina.
Przesiedlanie czarnych społeczności do innych części miasta
miało swoje konsekwencje.
Tracisz społeczność, w której dorastałeś.
Przesiedlają cię do gęsto zaludnionych części miasta.
Dla ludzi przywiązanych do swojej dzielnicy
i miejsca pochodzenia to spory cios
stracić własny dom i zostać przesiedlonym
do innej części miasta.
Czynsze w okolicy rosną,
wprowadzają się nowi sąsiedzi.
Takie rzeczy niszczą społeczność.
Słuchacie stacji WQUE-FM.
Mniej gadania, więcej jazzu.
Pamiętam nasz powrót.
Po drodze widziałam nowe, dziwne domy.
Na dachach miały panele słoneczne.
Wtedy nie wiedziałam, do czego służą.
Domy wyglądały jak budowane z myślą
o nowych, białych mieszkańcach.
Widzimy, jak naszą okolicę
zaludniają biali ludzie, i zastanawiamy się:
"Co tu się wyprawia?".
Czynsz idzie w górę, więc wprowadzają się biali.
Osiedla zmieniają się nie do poznania.
Gentryfikacja zaczęła się dużo wcześniej, ale przyspieszyła po Katrinie.
Relacje sąsiedzkie wyglądają dziś inaczej.
Ludzie cały czas się przeprowadzają.
Rok możesz mieszkać w jednej dzielnicy,
a potem przeprowadzić się do innej.
Nie ma czasu poznawać ludzi. Poluzowały się więzy sąsiedzkie.
Nie masz korzeni.
Dzieci przestały być związane ze swoją okolicą.
Wracając po Katrinie,
łudziłem się, że życie wróci do normalności.
Ale że moi kuzyni nie mieli dokąd wrócić,
byłem samotny i znudzony.
Włóczyłem się po mieście, zaglądając w miejsca,
przed którymi przestrzegali mnie rodzice.
Mamie nie podobało się moje nowe towarzystwo z osiedla.
Wtedy poznałem Jacqueza.
WTEDY CZTERNASTOLATEK
Używaliśmy zdrobnienia "Jac".
Jednego dnia na przystanku wdałem się w kłótnię.
Zupełnie bez powodu.
Już mieliśmy rzucać się sobie do gardeł.
Wtedy wkroczył Jacquez. Znaliśmy się z osiedla.
Stanął między nami i rozładował sytuację.
Od tego czasu był dla mnie jak starszy brat.
Był jedną z niewielu osób, której zwierzałem się z planów na przyszłość.
Pewnego dnia pożyczyłem od mamy kamerę analogową
i zacząłem nagrywać osiedlowe życie.
12 MAJA 2006
Kocham cię.
Ja ciebie też.
ZIMNE PIWO, KANAPKI
KRABY, RAKI
Jakiś obłęd.
Byłoby fajnie. Odlotowo.
12 MAJA 2006
Co mu się stało?
12 MAJA 2006
- Co to? - Raki, kraby i krewetki.
12 MAJA 2006
Z Jakiem u boku czułem, że mogę wszystko.
Gdy skończyłem studia, Jacquez pękał z dumy.
Świeżo upieczony absolwent. Jest tu Wayne, Tom, Clack, cała rodzina. I Shaq.
On i Tom kupili raz baletowe gatki.
Jest i Jac!
W Nowym Orleanie wciąż królowała przemoc.
Ludzi z różnych dzielnic stłoczono w jednym miejscu.
W efekcie nowi mieszkańcy próbowali
wyrobić sobie reputację i znaczyć swój teren.
Na co starsi mieszkańcy mówili:
"Nic z tego. To moja dzielnia".
Dochodziło do strzelanin.
Wybuchała masa bójek.
Dzisiaj dzieciom marzy się kryminał.
Chcą strzelać jak starsi koledzy.
Podoba im się życie ulicy.
Chcą wejść do gangsterskiego światka.
Nie marzą o zwykłych zawodach.
Dla nich na tym polega prawdziwe życie.
Chcą być postrachem dzielni.
Dziś, po katastrofie,
ta przemoc dotyka cię tak czy inaczej.
Nie musisz funkcjonować w gangsterskim światku.
Potyczki są rozproszone, więc każdy może paść ofiarą.
Nawet przypadkiem.
Nie znasz dnia ani godziny.
Radiowóz wezwano na róg Whitney Avenue
i Landry Street wczoraj około południa.
W samochodzie znaleziono ciało 23-letniego Jacqueza Younga.
SZERYF
Drugi 20-latek trafił do szpitala.
Obaj zostali wielokrotnie postrzeleni.
Świadkowie donoszą o kilku osobach,
które podjechały pull-upem do samochodu i otworzyły ogień.
Stałem się wrakiem człowieka.
W sensie...
Sam nie wiem. Myślę, że...
Tam, skąd pochodzę, wie się takie rzeczy.
Wie się, kto nie dożyje starości.
Wie się, że ktoś albo skończy jako ofiara
przemocy, albo systemu, który wrzuca cię za kratki.
Albo narkotyków. Takie rzeczy się wie.
Ale nigdy bym nie pomyślał, że padnie na Jacqueza.
Skoro on padł ofiarą, następny mogłem być ja.
Wiesz, o co chodzi?
Byłem smutny, ale przede wszystkim wściekły,
że dopuściliśmy do jego śmierci.
Mówię o wszystkich mieszkańcach dzielnicy.
Mówię o społeczeństwie. O Ameryce.
Naprawdę się we mnie zagotowało.
Wściekam się na nasze warunki życiowe.
W naszej rzeczywistości nawet ktoś tak dobry jak Jac
może zginąć postrzelony na ulicy.
Buckles!
- Co tam, Buckles? - Snapchat!
- To żaden Snapchat. - Buckles!
Wyglądasz na zmęczonego. Zwróć obiektyw na siebie.
Zwrócę kamerę na siebie. Padnięty jesteś.
Trzy miesiące po śmierci Jacqueza...
Dostałem propozycję pracy w liceum.
Co tam, uczniaki?
Przebywanie wśród dzieciaków podziałało jak terapia.
Tryskali energią. Widziałem w ich oczach tyle nadziei.
Ujęcie pierwsze.
Czekaj. Dobrze wyglądasz!
Jeszcze nie.
Jak tylko chwycili za kamery, zaczęły się grube tematy.
Kręcimy.
Cisza na planie.
Opowiedz o swoim najgorszym przeżyciu.
WTEDY CZTEROLATEK
Sam nie wiem...
Chyba Katrina. To było najgorsze.
Trochę się cykałem, bo...
WTEDY TRZYLATEK
...nie wiedziałem, czy przeżyjemy.
WTEDY TRZYLATEK
Zaczynam się denerwować, bać i panikować.
No to zaczynamy. A to kto?
Ci uczniowie ewidentnie mieli pod górkę.
Zwłaszcza poza szkołą.
Calvin, ujęcie pierwsze.
WTEDY TRZYLATEK
Akcja.
Cześć, tu Calvin Baxter z liceum im. Edny Karr.
Opowiedz o tym.
Co konkretnie stało się tamtej nocy?
Poszedłem do sklepu kupić gazę.
Wychodzę ze sklepu na ulicę,
a tam policjant, nie wiadomo dlaczego, zaczyna do mnie strzelać.
29.08.2018 r.
Trafił zaraz obok serca.
Chybił dosłownie o siedem centymetrów. Mogłem dostać w serce.
Sam dokuśtykałem do szpitala.
Ile razy strzelili?
Strzelili w moją stronę siedemnaście razy.
A ile razy trafili?
- Raz. - Szczęściarz.
Po tym sam zacząłem nosić broń.
Musiałem się jakoś bronić.
Cholera wie, co jeszcze się wydarzy.
Muszę się bronić.
- Nawet jako piętnastolatek? - Wiek nie ma znaczenia.
Jak przydarza ci się tyle gówna,
grubieje ci skóra. Nie czujesz bólu.
Jesteś tak przyzwyczajony, że masz wywalone.
Hodujesz grubą skórę. Masz wszystko w dupie.
A jak radzi sobie dziecko?
Zostaje z traumą. I grubą skórą.
Po Katrinie już nic nie było takie samo.
12 MAJA 2006
Trzeba było odbudować miasto.
A w wielu z tych budynków...
12 MAJA 2006
...przed Katriną działały ośrodki dla młodzieży.
Mało który się ostał.
I co to oznacza?
Wieloma dzieciakami nie ma komu się zająć.
Nie mają gdzie się podziać po szkole.
Coraz więcej dzieci nie kończy liceum i trafia za kratki.
Właśnie zbudowali nowy zakład. Pełno dzieciaków.
Widziałem dziewięciolatka jarającego trawę.
Potrzebują pracy, programów dla młodzieży, mentorów,
terapeutów, wsparcia dorosłych.
Cięcie.
Dobra.
SZKOLNY OCHRONIARZ
Gdy pracujesz z nowoorleańską młodzieżą...
- Co to... - Blaine, podejdź tu, proszę.
- Co tam? - Przyjdź na boisko.
- Mamy tu problem. - Zróbmy cięcie.
Chodź, Rodney. Idziemy.
Właśnie przyłapałem tych dwoje na bójce.
Odpieprz się ode mnie!
- Podejdź tu. - Zostawcie mnie.
Chodząc do szkoły, nie dostrzegałem traumy mojego pokolenia.
Dopiero jako nauczyciel zrozumiałem, że moi uczniowie
borykają się z podobnymi problemami
co ja i moi rówieśnicy w ich wieku.
Dorastają w coraz gorszych warunkach.
Dobija mnie, że nie ma dla nich programu wsparcia.
Carol Carter, Dzieci Katriny, ujęcie pierwsze.
Zawsze wychodzi się z założenia...
EKSPERTKA WS. ODBUDOWY
...które mnie osobiście irytuje,
że trzeba te dzieci naprawić.
A przecież te dzieci nie są zepsute, żeby trzeba je było naprawiać.
Najważniejsze to zapewnić im poczucie bezpieczeństwa.
A one nie czują się bezpieczne w domu.
W szkole też nie.
Jak to się odbija na dzieciach?
Wyniszcza je psychicznie i fizycznie.
Jak mogą się uczyć, żyjąc w stanie traumy?
W nieustannym poczuciu zagrożenia?
Ciało nieustannie wytwarza substancje chemiczne.
Jesteś w homeostazie.
Nieustannie odtwarzasz traumę. Żyjesz w poczuciu zagrożenia.
To wpływa na twój układ limbiczny,
przez co rozwija się cukrzyca, a następnie choroby serca,
nadciśnienie i niewydolność nerek
oraz masa innych schorzeń, z którymi borykają się dzieci.
Więc ich zachowanie
jest ściśle powiązane z homeostazą.
Każdy po tylu latach życia w traumie
czułby złość i miał problemy behawioralne.
Reagowałby dokładnie tak jak te dzieci.
One niczym się nie różnią.
Nie wymagają naprawy. Podążają za sygnałami z ciała,
bo właśnie tak wpływa na ludzi trauma.
Tak właśnie się czuję.
Nie umiem nawet ubrać tego w słowa,
ale właśnie tak się czuję.
To mój czwarty semestr. Właśnie pracujemy.
To jest Kwani. Przywitaj się.
Cześć.
To moja klasa. To Kayla.
Wszyscy pilnie pracują. Kayla, czym się zajmujesz?
Aby móc jakoś funkcjonować,
tłumię w sobie trudne emocje.
Zrozumiałem to dopiero, patrząc na moich uczniów.
Jak widzę, z czym muszą się mierzyć...
Serce mi się kraje.
Nazywam się Shantrell Parker, mam szesnaście lat...
WTEDY PIĘCIOLATKA
...i mieszkam w dzielnicy Algiers.
WIADOMOŚCI LOKALNE
Zaledwie 18-letnia Shantrell Parker i jej 20-letni partner Gavonte Lampkin
próbowali wyjść z długów,
kiedy zostali śmiertelnie postrzeleni i podpaleni w dzielnicy Algiers.
Wciąż miewam wrażenie, że to był tylko sen, z którego się obudzę.
Kewone Carto to przyjaciółka z dzieciństwa 18-letniej Shantrell Parker,
która zginęła razem z 20-letnim Gavontem Lampkinem 29 lipca.
Twierdzi, że Lampkin był ojcem dwójki dzieci Shantrell.
Jak to jest być jedynaczką?
Dostaję wszystko, o czym marzę,
i nikt mnie nie budzi w nocy.
Chcę studiować psychologię.
Dlaczego akurat psychologię?
Chcę być psycholożką i pomagać ludziom,
bo sporo w życiu przeszłam
i znam to uczucie, kiedy wydaje ci się,
że nie masz znikąd wsparcia.
Co to znaczy nie mieć znikąd wsparcia?
To takie uczucie, że jesteś z problemem zupełnie sama.
Nie dostajesz ciepła. Nikt cię nie kocha.
A przecież każdy potrzebuje wsparcia w trudnych chwilach.
W Nowym Orleanie boisz się nawet
przejść z domu do samochodu.
W tym mieście strach jechać samochodem,
spać przy oknie, a nawet żyć, oddychać...
Można od tego oszaleć.
Wystarczy wyjechać z miasta,
a znajomy strach mija.
Kocham to miasto, a jednocześnie
nigdzie indziej nie czuję takiego lęku.
Nic tak mnie nie uspokaja, jak spędzanie czasu z rodziną.
SHREVEPORT, LUIZJANA
Twój cel jest po prawej stronie.
Ostatnim razem Tina powiedziała mi, że bardzo tęskni za rodziną.
Jesteśmy na miejscu.
Wróciliśmy.
Postanowiłem zaprosić wszystkich kuzynów na zjazd rodzinny.
Cześć.
Jak się masz, mała?
Wszyscy tu są.
Uznałem, że dobrze nam to zrobi.
Tina cię ucieszy.
- Na pewno. - Erica.
To jak mają wszyscy na imię?
- Nie znam... - Pyta o imiona!
- RyRy, Kai. - Kai.
Siemasz, brachu.
Jak leci?
Co tam?
Impreza się rozkręca.
Rozmawianie o Katrinie jest trudne.
Trzeba się odsłonić i pokazać swoją wrażliwą stronę.
NOWY ORLEAN
Trzeba przyznać, że przydarzyło ci się coś przykrego.
Tylko jak zaleczyć rany bez odsłaniania swojej wrażliwej strony?
Od Katriny minęły całe lata.
Tyle zdążyło się nagromadzić
przez te lata milczenia na temat katastrofy.
HISTORIA KREOLSKA
Opowiedzenie o moich wspomnieniach z Katriny
pozwoliło mi zagoić rany,
o których istnieniu nie miałam nawet pojęcia.
Nowy Orlean ma korzenie afrykańskie.
Uwielbiamy gawędzić, siedzieć przy ognisku
i przekazywać historie z pokolenia na pokolenie.
To terapeutyczne.
Katrina powoli staje się legendą,
a my przekazujemy ją dalej.
Opowiadając swoją historię, zainspirowałem innych do tego samego.
Dodałem im otuchy i pokazałem, że nie są z tym sami.
Żadne dziecko nie powinno tego doświadczyć.
Próbuję się zmienić.
Chcę lepszego życia. Marzę o założeniu rodziny.
Jak patrzę na te filmiki...
O, stary.
Wyjdziesz z tego. Tylko musisz w to wierzyć.
Chcę być najlepsza w tym, co robię.
Chcę uczyć się nowych rzeczy,
bo właśnie to mnie napędza.
Mam listę celów do osiągnięcia i miejsc do zobaczenia.
Wydoroślałam. Patrzcie na mnie. Dałam sobie radę.
Za każdym razem, gdy słyszę nową diagnozę,
na przykład cukrzyca,
staram się o niej nie myśleć.
Ale jak wyglądałoby moje życie, gdybym nie mieszkała w toksynach?
Nie opowiadam o swojej przeszłości,
bo nie chcę wzbudzać litości.
Nie chcę być postrzegana jako pacjentka onkologiczna.
Chcę, żeby ludzie umieli dostrzec mnie taką, jaka jestem,
jaka byłam przed chorobą.
Chcę pozostać sobą.
ŻYJĘ PEŁNIĄ ŻYCIA
Gdy całe twoje otoczenie
utrudnia ci przetrwanie,
trzeba hartu ducha, żeby mimo wszystko utrzymać się na powierzchni.
Ale czasem hart ducha staje się narzędziem
w rękach tych, którzy chcą utrwalić przekaz,
że nic się nie stało, mamy siłę,
że daliśmy radę.
To ja mam prawo mówić, czym jest hart ducha.
I kiedy go okazuję. Tylko ja.
Mówi się, że Nowy Orlean został odbudowany.
To nieprawda.
Może i mamy hart ducha, ale ponieśliśmy nieodwracalne straty.
- Fajnie było? - Tak.
Jestem za fajny do telewizji.
Jasne, kochanie.
ZUPA YAKAMEIN
Napisy: Aleksandra Jaszak