Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Yaşamam beklenmiyordu.
İki ay erken doğmuşum.
Hayatta kalamayacağıma kanaat getirildiğinde…
babam eve elinde bir ayakkabı kutusuyla…
…geri dönmüş.
Beni gömmeye hazırlarmış.
Bence benim hayatımda
birden fazla muhteşem, anlatılamaz dönüm noktaları olmuş.
Benim bildiğim dünya çok basitti.
Elektrik diye bir şey olduğunu bilmiyordum.
CAT ADASI, BAHAMALAR
Eve bir borudan
su gelebildiğini bilmiyordum.
Dünyanın nasıl bir yer olduğunu, gözlemleyerek öğrendim.
Canlıları gördüm. Kuşları gördüm.
Ne olduklarını kendim öğrenmem gerekti.
Kardeşlerin en küçüğü bendim.
Ve tabii ki onlardan en çok ben çektim.
Ama ben… Ben en küçüktüm
ve beni sık sık evde bırakırlardı.
Tarlaya gittikleri zaman.
Bizimkiler domates üreticisiydi.
Eğitim çok azdı. Çok az.
Değerler anlamında, yanlış ve doğru anlamında,
değer anlamında kim olduğum konusunda bildiğim her şey annemle babamdandı.
Hep onları izliyordum.
REGINALD VE EVELYN POITIER
Birbirlerine nasıl davrandıklarını, birbirleriyle nasıl ilgilendiklerini.
Arkadaşlarına nasıl davrandıklarını.
Köydeki diğer insanlara nasıl davrandıklarını.
Elimden geldiğince öyle davranırdım
çünkü onların davranışlarının sonuçlarını görüyordum.
Florida hükûmeti, Bahamalar'dan gelen
domateslere ambargo koymuştu.
Babamın işi bozuldu.
Annemle beni Nassau'ya
paramızın yeteceği bir ev bulmaya yolladı.
NASSAU, BAHAMALAR
Limana girerken bir şeyin hareket ettiğini gördüm.
Caddeden sanki bir böcek geliyordu.
Anneme "Bu ne?" dedim.
O da "Araba" dedi.
"Araba ne?" dedim.
Bana anlattı. Büyülenmiştim.
Caddelerde dolanırken cam vitrinler gördüm,
vitrinlerin arkasında muhteşem şeyler vardı.
Ama sonra bir kadın gördüm.
Ama tıpkı kendisine benzeyen bir kadınla karşı karşıya duruyordu.
Bir kadın ne yaparsa, diğeri de onu yapıyordu.
Meğer ayna varmış.
Ama ben ayna diye bir şey olduğunu bilmiyordum.
Anlatabiliyor muyum? Aynanın ne olduğunu bilmiyordum.
Neye benzediğimi hiç düşünmemiştim.
Ne gördüysem oydu.
Cat Adası'nda tek bir beyaz insan vardı.
Nassau'ya gittiğimde başka beyazlar gördüm
ama azınlıktılar.
Nüfusun yüzde 90'ı siyahilerdi.
Benim yaşlarımda bir grup çocukla takılıyordum.
Aylar içinde,
o çocuklardan üçü ya da dördü reform okuluna düştü.
Ve babam
benim de başımı derde sokacağıma karar verdi.
Beni Florida, Miami'ye yolladılar.
Bahamalar'dan 15 yaşında kendimin farkında olarak ayrıldım.
Bunun 10,5 yılı Cat Adası'nda geçmişti.
Dört buçuk yılı da Nassau'da.
Dolayısıyla Florida, Miami'ye kendimi bilerek gittim.
Ve gemiden indiğim andan itibaren Florida bana şöyle demeye başladı:
"Sen zannettiğin kişi değilsin."
SADECE SİYAHİLER
Cat Adası'nda herkesin siyahi olduğu bir…
…toplulukta büyüyünce
bildiğiniz ve etrafınızda gördüğünüz her şey çok güçlü,
iyi ve korumacı
ve siyahidir.
Ama aslında bir ırk algısı yoktur.
Çünkü bu onun dünya görüşü, şahsi görüşüydü,
o dünyada bu şekilde hareket ediyordu.
Hep neyse o olduğunu düşünüyordu.
Ve tabii bu, onun başını kimi zaman derde soktu.
Beni abimin yanına yollamışlardı, oradaki tek akrabamız oydu.
Burdines mağazasında bana bir iş buldu.
Florida, Miami'de. Teslimat yapacaktım.
Ve bana kadının adını söylemişlerdi…
Ben de bisiklete atladım, Miami Beach'e gittim.
Adrese vardım ve ön kapıya gidip
zili çaldım.
Evin hanımı kapıyı açtı ve şöyle dedi:
"Ön kapıda ne işin var senin?"
Ben de dedim ki… "Bu paketi getirmiştim."
"Arka kapıya geç" dedi.
Kapıyı suratıma kapattı.
ABD'deki bu ırk deneyimine yeniydim ben.
Bir türlü anlamıyordum.
Ben neden arka kapıya gitmek zorundayım da o orada duruyor?
Ama kapıyı yüzüme çarptı ve ben ne yapacağımı bilmiyordum.
Ben de paketi kapının eşiğine koymaya karar verdim.
Akşam olunca abimin evine gittim.
Eve vardım, karanlıktı.
Eve yaklaşıyordum, ışıklar kapalıydı.
Neden ışık yok diye düşündüm ama ön kapıya doğru gittim.
Karısı kapıyı açtı, beni tuttu,
içeri çekip yere fırlattı
ve kapıyı çarptı.
Ve ben… Şöyle dedi: "Ne yaptın? Sen bugün ne yaptın?"
Ben de şöyle dedim: "Bir şey yapmadım. Ne yapmışım ki?"
Şöyle dedi: "Klan buradaydı. Sen ne yaptın?"
Şehirden ayrılmam gerektiğine karar verdim. Şehirden ayrılmak istiyordum.
Kuru temizleyiciye birkaç parça
kıyafet bırakmıştım.
Oraya gittim. Beyazların olduğu bir yerdeydi.
Dönerken otobüs durağına gittim
ama otobüs seferleri bitmişti.
Bir araba durdu, yanıma çekti
ve içi polis doluydu.
"Ne yapıyorsun?" diye sordular.
Otostopla şehre dönmeye çalıştığımı söyledim.
"Burada ne yapıyorsun?" dediler. Ben de her şeyi anlattım.
Silahını çıkardı,
arabanın camından çıkardı.
Kafama dayadı.
Buraya.
İş arkadaşlarına şöyle dedi:
"Bu şahsı ne yapalım?"
"Şahıs" lafını kullanmamışlardı.
Şöyle dedi: "Seni bırakırsak
geldiğin yere kadar arkana hiç bakmadan
yürüyerek gidebilir misin? Bunu yapabilir misin?"
Ben de "Evet, yapabilirim" dedim.
"Bir kere bile arkana bakarsan seni vururuz" dedi.
Sonraki 50 küsur sokak boyunca
ne zaman bir vitrinin yanından geçsem sadece gözlerimi kaydırıyordum
ve arkamdaki o polis arabasını fark ediyordum.
Hiç ayrılmadılar.
Akrabalarımın oturduğu
o küçük sokağa kadar.
O noktada da arabayla devam ettiler.
Birkaç ay içinde
hayata tüm bakışımı değiştirmek zorunda kaldım.
Gücün kimde olduğunu öğrenmeye başladım.
O gücün nasıl uygulandığına tanık oldum.
O zaman şehri terk etmem gerektiğini anlamıştım.
Gitmem gerektiğini biliyordum.
Florida'dan farklı bir yer
bulabilecek miydim, bilmiyordum.
Birilerinden bizim için farklı fırsatların olduğu
bir yer olduğunu duydum.
New York.
Greyhound otobüs garından New York'a gittim.
50. Cadde ve 8. Bulvar.
Caddeye çıktığım an
o yer beni hayrete düşürmüştü.
Bir siyahi Amerikalı yanıma geldi.
"Nasılsın?" dedi. "İyiyim" dedim.
"Nereye gidiyorsun?" dedi.
"Harlem'a nasıl gideceğimi söyler misiniz?" dedim.
"Tabii ki" dedi.
"Buradan aşağı in ve A trenine bin" dedi.
HIZLI TAŞIMA ŞİRKETİ
Çok şüphelenmiştim çünkü şöyle demişti: "Buradan aşağı in.
Yerin altına giden merdivenler var."
Ben de "Tamam" dedim.
Çok temkinli bir şekilde merdivenlerden indim.
Sonra gümbür gümbür bir ses duydum.
Ve çok geçmeden tren geldi…
116. Cadde'ye gelince indim.
İnen insanları takip ettim
ve merdivenlerden çıktım.
Ve işte Harlem'daydım.
Nereye baksam siyahiler vardı.
"Merhaba" diyordum, "Merhaba" diyorlardı.
Çok heyecanlanmıştım.
Siyahi sanatçılar Harlem'da varlık gösteriyordu.
KÜLTÜR ELEŞTİRMENİ, MÜZİSYEN
Etraftaki azametin farkındaydınız.
Ellington vardı.
Lena Horne. Billie Holiday.
Her yerde yıldızlar vardı.
O zaman sanatçının değeri biliniyordu.
Filtresiz, gözünüzün önündeydi.
Yani Sidney Poitier'yi bekleyen
böyle bir dönemdi.
Şöhret ve para arayışı için buradaydınız.
-Arayış için buradaydım. -Arayış.
Doğrusu arayışım uzun zaman sonuçsuz kaldı.
49. Cadde ve Broadway'de
bar ve ızgara yemek yapan bir yer vardı.
Vitrinde "Bulaşıkçı aranıyor" yazıyordu.
İçeri girdim. Adam "Ne zaman başlarsın?" dedi.
"Hemen başlayabilirim" dedim.
Ve beni işe aldı.
Bana iş vermekle kalmadılar, gecede dört dolar veriyorlardı.
Ve yemek yiyordum.
İlk gece iş bittiğinde
otobüs durağına gittim.
GREYHOUND OTOBÜS GARI RESTORAN
Uyumak için tuvalete girdim.
Paralı tuvaletler vardı, beş sentti.
Beş sent attım. Ve içeri girdim.
Oturağı indirir, oturur, ayaklarımı kaldırıp kapıya yaslar
ve uyurdum.
Rahatsız bir şekilde elbette.
Bir akşam
mutfağın hemen yanında oturmuş
gazete okuyordum.
Garsonlardan biri baktı ve orada oturduğumu gördü.
"Okumamı ilerletmeye çalışıyorum" dedim.
O da "Seninle okumamı ister misin?" dedi.
Her gece,
o adam, o Yahudi garson
nerede gazete okuyorsam oraya geldi
ve ben okumayı gerçekten öğreninceye kadar benimle oturdu.
Bu benim için bir yolculuğun başlangıcı gibiydi.
Mücadeleyi bırakırsan insanlar yanından geçer gider.
Ama uğraştığını görürlerse…
…biri senin elinden tutar
ve devam etmek için ihtiyacın olan o desteği sana verir.
Bu hep olacaktır.
Harlem'da 125. Cadde'deydim
ve Amsterdam News adında bir gazete aldım.
Siyahilerin gazetesiydi çünkü ilanlar sayfası vardı.
İlanlar sayfasında yapmış olduğum işler vardı.
Bulaşıkçılık işleri, hamallık işleri,
yapabileceğim her tür iş vardı.
OYUNCULAR ARANIYOR AMERICAN NEGRO TİYATROSU
Diğer sayfada "Oyuncular aranıyor" yazıyordu.
Kendi kendime şöyle dedim: "Tanrım. Oyuncu mu arıyorlar?
Oyunculukta ne yapabilirim?"
O adrese gittim. Kapıyı çaldım.
Bir süre sonra bir adam geldi.
İri yarı bir adamdı. Kocamandı. O adam Frederick O'Neal'dı.
AMERICAN NEGRO TİYATROSU ORTAK KURUCUSU
İçeri girdim, sahneye çıktım ve falanca sayfayı açtım.
Başka bir senaryoyu açtı. Seyirciler arasında oturuyordu.
Sayfayı çevirip "Şimdi John'ın repliklerini oku" dedi.
Bakıp, John'ı gördüm ve "Tamam" dedim.
Diyordu ki, 'Nereye gidiyorsun?'"
Ve o… Kızmıştı, sinirlenmişti
ve beni oradan kovdu.
Şöyle dedi: "Milletin vaktini harcama da
kendine bulaşıkçı olarak falan iş bul."
Oyuncu olduğum an o andır.
Şöyle dedim: "Ben oyuncu olacağım.
Olduğumda da geri dönüp o adama göstereceğim."
New York'ta
çalışmaya başladığınızda aksan sorununuz varmış.
Konuşmanız aslen nasıldı?
"Eve gidiyorum" gibi bir cümle mesela.
Çocukken yuvarlayarak söylerdim.
Oyuncu olmak istiyorsam bunu bırakmamı söylediler.
Ben de bıraktım.
On dört dolara radyo aldım.
Norman Brokenshire adındaki adamı arardım.
Norman Brokenshire haber spikeriydi.
Muhteşem bir sesi vardı.
YAYINDA
Nasılsınız hanımlar ve beyler? Nasılsınız?
Ben, Norman Brokenshire.
Onu dinlerdim. Bir süre sonra tekrar ederdim.
Yirmi beş yıldır mikrofon başındayım
ve bunun gerilimli bir iş olduğunu söyleyebilirim.
Aksanım hemen hiç kalmadı.
Gidip kitap aldım,
replikleri zar zor okumayı öğrendim.
Tekrar bir seçmeye katıldım.
Ve kabul edildim.
AMERICAN NEGRO TİYATROSU
Tiyatroyu, oyunculuğu ve oyunculuk derslerini terapi olarak kullandım.
Garment Bölgesi'ndeki işimden çıkınca oraya giderdim
ya da çalıştığım diğer 14, 18 iş yerimden çıkınca.
Akşam derse giderdim
ve oturur çalışır, sahneleri oynardım.
O zamanlar, ben 17, 18 yaşlarındayken
oyunculuk bana kendimi teşhir edeceğim bir alan vermişti.
Bazı öfkelerimi dışa vurabiliyordum,
bazı kafa karışıklıklarımı ya da diğer kötücül şeyleri,
kurgusal bir karaktere dökebiliyordum.
Bunun beni başkalarından ayırdığını düşünüyordum.
Burada birçok şey olabiliyordum,
o zamanlar sosyal ve diğer anlamda
hayatın bana yasak olan alanları…
Bu illüzyon içinde misilleme yapma yollarım vardı.
Zorba, yüzünü göster.
Adın ne?
Kaybolan şeylerden biri de siyahi tiyatrosu bence.
Benim adım Macbeth.
Muhtemelen savaştan sonra 80'li yıllara kadar
siyahi tiyatrosu, siyahi sanatın sesiydi.
American Negro Tiyatrosu öncüydü.
YAZAR, TARİHÇİ
Negro Ensemble Topluluğuna ve başkalarına öncülük etti.
AMERICAN NEGRO TİYATROSU
Orası gençlerin sahneye çıkabildiği
ve hünerlerini gösterebildiği bir yerdi.
Herkes siyahi tiyatrolarından gelmiştir.
Muhtemelen siyahi tiyatrodan gelmemiş siyahi oyunculara
ancak 90'lı yıllarda rol verilmiştir.
Oraya seçmelere gitmiştim.
HARRY BELAFONTE'NİN SESİ
Oraya vardığımda,
odanın karşı tarafında asık suratlı bir siyahi adam gördüm.
Beni gördüğüne pek mutlu olmamıştı.
Ona baktım ve anladım,
ömrümün geri kalanında bu adamla
rekabet edecektim.
Sırtımı Sidney'ye yaslamam gerektiğine karar verdim.
Böylelikle muazzam tecrübeler yaşayabilirim.
Ve ben…
Ortam çok gergin.
Babam ve Harry çok yakındı. İnanılmazdı.
Beraberlikleri
American Negro Tiyatro Topluluğu'nun ilk yıllarına dayanıyor.
KIZI
Çok yakın arkadaşlardı,
küslükleri de oldu, periyodik olarak küserlerdi.
Evli çift gibiydiler. Yani…
Ayrılırlardı, boşanırlardı, sonra tekrar evlenirlerdi.
-Arada fikir ayrılığımız oluyor. -Evet.
Şaka değil, arada sırada fikir ayrılığımız oluyor,
hem de birçok konuda.
Ama bu konularda fikir alışverişi yapıyoruz.
Bu adamdan 26 yıl içinde çok şey öğrendim.
Onun da benden bazı şeyler öğrendiğini düşünüyorum.
Biz sanatçıyız. Benim egom var, onun egosu var.
Anlat canım.
Yani…
On sekiz yaşındaydım, Birdland'den çıkmıştım.
Sidney, Harry Belafonte ve Marlon Brando'yu gördüm.
Hadi ama. Tarih gibiydi bu. Tarih.
Çok çılgındık. O zamanlar herkes çılgındı.
Birbirlerini severlerdi, kavga da ederlerdi.
Yakınlaştılar. Yakın da kaldılar.
Yakın çalıştılar.
Birbirlerine gücenip durdular da.
Hâlâ öyleler.
Days of Our Youth adında bir oyun sahneliyorduk.
Sidney Poitier yedeğimdi.
Çok az paraya çalışırdık tabii.
Benim işim de vardı.
Kapıcı yardımcısıydım.
Bir gece, sahneleri vardı.
Harry Belafonte başroldü. O sahneye çıkacaktı.
Bir yandan çöpçülük yapıyordu.
İşe çağırdılar, gitmesi gerekti.
Babam da yedeği olduğu için yerine geçti.
İşe bakın ki bir Broadway yapımcısı
o gece seyirciler arasındaymış,
sanıyorum Lysistrata'ya oyuncu seçiyormuş.
Ve babamı seçmiş.
Harry muhtemelen buna çok gıcık olmuştu.
20th Century Fox oyuncu bulmak için Doğu'ya
yetenek avcıları yollamış.
Sidney Poitier'yi görmüşler.
Onu, Kaliforniya'ya getirmişler,
deneme çekimi yaptırmışlar, sonrasını biliyoruz.
Ne zaman bir şey söylese, havalanmasın diye
kariyerini çöpe borçlu olduğunu söylüyorum.
Başarılı biri olmasan, ki sen oldun, insan buna
çok içerleyebilir.
Hayır, ben hem başarılı oldum, hem içerledim.
-Selam, Lefty. -Selam, Luth.
Şu işe bak. Ben de seni arıyordum.
Kariyerim, Joe Mankiewicz sayesinde başladı.
YÖNETMEN
-Merhaba, Brooks. -İyi akşamlar, doktor.
Amerika'daki siyahilerle ilgili bir film yapmak istiyordu.
Çok da ilginç bir filmdi. Türünün ilk örneğiydi.
Los Angeles'ta bir hastanede görevli genç bir siyahi doktoru canlandırıyordum.
Ben, Dr. Brooks.
Evet, burada olacağını söylemişlerdi.
Gerçekten çok etkileyiciydi.
Onu istemiyorum. Beyaz doktor istiyorum.
Işıkları kapatırız. Farkı anlamazsın.
-Benim haklarım yok mu? -Yok!
Sektörde siyahilerle ilgili
öyle bir film çekecek
cesareti olmayan insanlar vardı.
Siyahileri çok saygısız
bir şekilde kullanma alışkanlığı düzeni vardı.
Patates püremi bıçaksız yiyebileceğimi biliyorum ve…
-Kes şu saçmalığı. -Ben…
40'lardan bahsediyoruz.
Filmlerde oynayacaksan, komik olmalıydın.
Stepin Fetchit.
Mantan Moreland.
Bay Bill, mecbur muyum? Burada sizinle kalsam?
Olmaz. Diğer hizmetkârlara kötü örnek olur.
Elbette.
Onlar dönemlerinin… Dönemlerinin siyahi yıldızlarıydı.
Komik değilsen sana iş yok.
Mantan Moreland, Stepin Fetchit ve Hattie McDaniel.
Sinemaya başladığımda bazı şeyleri söylemelerinin…
…bazı şeyleri yapmalarının ne kadar zor olduğunu anlamıştım.
Aman, Jeff. Sen gördüğüm en tembel adamsın.
Bay Frank, ben tembel değilim. Dinleniyorum sadece.
Hollywood, söz konusu siyahiler olduğunda
gerçekten çok duyarsız bir yerdi.
Dur. Beni burada bırakma.
Hattie McDaniel 1939'da aday gösterildi
ve 1939'da kazandı.
Otellere falan girmesinin yasak olduğunu biliyordum.
KIZI
Ve tabii hizmetçiyi canlandırdığı için,
ki muazzam canlandırmıştı,
insanların ondan tek istediği aslında buydu.
Teşekkür ederim…
Sidney uşak rolü canlandırmadı galiba.
Gözlerini hiç pörtletmedi.
Başını hiç eğmedi.
Komik bir şey hiç söylemedi.
Söyleyecek çok bir şeyi olmayan
bir dünyada bir adamı izliyordunuz.
Ama meğer evet, varmış.
İlçe hastanesinde ne zaman biri ölse cinayet diyorlar.
Bana bağırmaları aynı şey değil.
Olmalı. Doktorsun sen.
Onlar doktora değil, zenciye bağırıyor.
O, oyunculuğa başladığında sinema değişti.
Anlatabiliyor muyum?
Onun… Onun gibisini hiç görmemiştim.
O… Evet, yani
emsali olmayan bir şey yarattı.
Beni motive eden şeyler vardı.
Fakir bir aileden geldim. Çok fakir bir aileden.
Karayipler'de fakir ve eğitimsiz bir aileden geldim.
Ve benim Karayipler'deki fakir, eğitimsiz ailem Amerika'yı
sokaklarda altın olan bir yer olarak görürdü.
Biraz topladığında kesinlikle eve yollamalısın.
Ben eve altın yollayamadığım için
eve karşı berbat, nevrotik bir tavır geliştirdim.
Evimi aramayı bıraktım.
Mektup yazmadım çünkü mektubun içine bir şey koyamıyordum.
Anne babasına derin bir sevgi ve saygı duyuyor
ve sanırım hep bunun ağırlığını hissetti,
sekiz yılı uzakta geçirmesinin.
Sekiz yıl sonra ilk kez annemle babamı gördüm.
Ailem, Nassau'da bir sinema salonunda
ilk filmim No Way Out'u izlemek için toplandı.
Evet, çok önemli.
Annemle babam
ilk kez bir sinema filmi izlemişti.
Onlar için hayal gibi bir şey olmalı. Bir rüya.
Konuyu ne kadar anladılar tam emin değilim.
Kesinlikle büyülenmişlerdi.
"O benim çocuğum!" falan diyorlardı.
O ilk başarımdan sonra, tekrar Harlem'da bulaşık yıkamaya dönmüştüm.
Engellere rağmen
kendime ve geleceğe dair inancım vardı.
Öyle ki, Juanita adında güzel bir genç kızla evlenmiştim…
29 NİSAN 1950
…ve hayatıma devam etmeye çalışıyordum.
Çok geçmeden ilk çocuğumuz doğdu,
sonra bir diğerine hamile kaldı.
Sanırım annem tam bir iyimserdi
ve babam da biraz kötümserdi.
Ama annemin iyimserliği babamı bastırmıştı.
Annem insanları okuyabilen biriydi,
babam bundan çok etkileniyordu.
Ve annemin… Annemin insanları koşulsuz sevmesi
babamın hayal gücünü cezbediyordu.
Columbia Üniversitesindeki sınıfımdaki tek kız…
…ve tek siyahi kişiydim.
İki engelim vardı yani…
Amerika Birleşik Devletleri'ndeki
siyahi ve beyaz durumuyla ilgili bir kompozisyon yazmıştım.
"Bu fikirleri nereden edindin?" dediler.
"Yaşayan insanlardan" dedim.
Sidney'yle tanıştığımda sadece üçüncü sınıfa kadar okumuştu.
Hep öğrenme peşindeydi.
Aklına koyduğu
her şeyi bilmesi gerekiyordu.
Ona sürekli, bilmediğini düşündüğüm,
bilirse işine yarayacak
şeyler öğretmeye çalışıyordum.
O zaman teklif edilen filmleri hissetmeye
ve onlara tepki vermeye başlayabilirdi.
"Her şey para değil" dedim.
Bir rol teklifi gelmiş. Marty Baum teklif etmiş galiba.
KIZI
Kabul etmemiş.
Marty Baum şöyle demiş: "Affedersin, anlamadım.
Bir yılda kazandığın paradan daha çok kazanacaksın."
İkinci kızım doğmak üzereydi.
İkinci çocuğum.
Ve param yoktu.
Role göre apartman görevlisi olacaktım.
Apartman görevlisini oynamak sorun değil.
Ama bu senaryoda bir cinayet işleniyordu.
Ve katiller ya da cinayetten haberi olanlar
veya katillerle ilgisi olan kişiler
benim, görevlinin, buna şahit olduğunu düşünüyordu.
Hikâyeye göre apartman görevlisinin kızı öldürülüyor.
Ve apartman görevlisinin, kızının cesedinin çimenlere atılmasına dair
ne hissettiğini anlatabileceği bir merci yok.
Buna tepki verebilmesi için
senaryoyu değiştirecek değiller.
Ve şöyle demiş:
"Reginald Poitier asla bir çocuğunun
çimlere atılmasına müsaade edip
bir şey söylemezlik etmez."
Hayatta yaptığı her şeyin babası tarafından…
KIZI
…hoş karşılanmasını isterdi.
Kafasını kaldırıp
ekranda ya da tabelada adını gördüğünde, kendi adını değil
babasının adını gördüğünü söylerdi.
Oğlu olduğuma inandığım
adamın oğluysam o rolü oynayamam.
Annem, düşündüğüm gibi
bir anneyse o rolü oynayamazdım.
O da rolü kabul etmiyor.
Kabul etmiyor ve bebeğinin hastane masrafları için
gidip kredi çekiyor.
Babam yapması gerekeni yaptı.
KIZI
İnsanların ondan beklediklerinden ziyade
kendinden beklediği şeyleri yaptı.
Değerlerime inancım annemden geliyor.
Ve babamdan.
Önce eğilir, sonra siper alırsınız.
2. Dünya Savaşı'ndan sonraki Soğuk Savaş, Amerika'da
komünizmle ilgili bir paranoya yarattı.
YAZAR, TARİHÇİ
Amerika'daki hayatı her anlamda etkiledi.
Komünist yeraltı, Hollywood'a sızmaları için
ve sinemayı zehirlemek için
mümkün olan her şeyi yapmaları için ajanlarını yönlendirdi.
Onlar düşman! Amerikalı değil!
-Onlar homoseksüel. -Bu doğru!
-Komünist onlar! -Öyleler!
Komünistler!
Dış İşleri Bakanlığında bir komüniste bile olsa…
…bu bile fazla demekti.
O dönemi hatırlıyorum çünkü Howard Üniversitesine
yeni başlayacaktım.
McCarthy duruşmalarını…
BÜYÜKELÇİ ANDREW YOUNG SİYASETÇİ, AKTİVİST
…gördüğüm ilk televizyonda izlemiştim,
yurt salonundaydı.
Gerçekten korkutucuydu.
Sadakat yemini gerekliliği
hükûmette ve yurt çapında
giderek yayılıyor.
ÜLKEMİZİ KOMÜNİZMDEN KORUYUN
Olası komünist ve komünist sempatizanları listeleri yapılıyordu.
Listeye çok kişi girdi, Paul Robeson da onlardandı.
Moskova'dan ikna olmuş bir komünist olarak mı döndünüz?
Bunu bana nasıl sorarsınız? Komünist olduğumu ne biliyorsunuz?
-Başka kimse bilmiyor. -Öyle misiniz?
-Bu soruya alındım. -Affedersiniz.
Tekrar sorar mısınız lütfen? Evet.
Paul Robeson, 1930'ların
en önemli siyahi Amerikalı kültürel şahsiyetlerindendi.
Siyahi eğlence dünyasının zirvesindeydi.
POITIER BİYOGRAFİ YAZARI
Sidney Poitier ve Harry Belafonte da
bunun bir parçası oluyordu.
Ve onlar Paul Robeson'a hayrandı.
Amerika adamın ensesindeydi
çünkü o, proletaryayı destekliyordu.
"Evet ama onlar komünist." E?
Robeson, Poitier ve Belafonte için
ilginç bir ikili örnek oldu.
Hangi tarafta mücadele verecekleri anlamında.
BAY TRUMAN, AMERİKAN DOLARINDAN AYRIMCILIĞI KALDIR
Robeson dışlandı, dışlanmakla da kalmadı.
Çalışmak için Avrupa'ya gidebilirdi
ama Amerikan hükûmeti pasaportunu aldı.
Gördük ki, insanlar özgürlükleri için savaşacak.
Özgürlükleri verilmediği takdirde bunu onlar alacak.
Sidney, Paul Robeson'a nasıl saygısızlık edildiğini,
ona kötü davranıldığını gördü.
İnsan böyle bir şey görünce…
…bu, yol haritası olabilir.
Evet, dikkatini vermeye çalış Santini.
Dikkatimi veriyorum ben.
Hey, Miller. Buraya gel. Seninle konuşmak istiyorum Miller.
Hangi filmi, Blackboard Jungle mıydı?
Sadakat yemini imzalamanız istendi.
-Birkaç defa. -Neden?
STUDS TERKEL'LA RADYO RÖPORTAJI
Bence Paul Robeson'ı tanıdığım içindi,
ona hayranlığım da sır değildi.
Bu beni şüpheli yapmak için yeterliydi.
Mütevazılık etme Miller.
O çocuklardan daha parlak,
daha zeki olduğunu biliyorsun.
-Ben mi? -Evet.
Her sınıfa lider lazımdır.
Poitier Counterattack'in sayfalarında yer aldı.
Bu, muhafazakârların gözlemci yayımıydı.
SIDNEY POITIER KOMÜNİST CEPHENİN DAVASINI DESTEKLİYOR
Amerikan kamusal hayatındaki çeşitli şahısların
çeşitli sol ilişkilerini araştırıyordu.
Belli ki biri Poitier'yi 1950'ler boyunca takip etmiş.
O sırada sinemada bir politika vardı,
çalışmak istiyorsanız
insanları kara listeye alan güçlerle
aranız çok iyi olmalıydı.
Siz hayır dediniz.
Gidelim, parlak çocuk.
Hey, dur. Beni kastediyor.
Kariyerinizi, her şeyinizi tehlikeye atacaktınız.
Evet ama hayır demeniz gereken bazı şeyler var.
Namusum, siyasetçilik oynamaktan daha önemliydi.
Çok cesurca. Her şeyiniz söz konusuyken…
Kolaylıkla dışlanabilirdi.
O günlerde sesini çıkarmanın nasıl olduğunu hayal bile edemiyorum.
Babamın öğrettiklerinin
en baki kalanı, erkek olmanın gerçek ölçüsüydü.
O ölçü, çocuklarına ne kadar iyi baktığıydı.
Ve beynime kazınmış gibi hiç aklımdan çıkmadı.
Nereye gideceğimi bilmiyordum
ama başarısızlık bir seçenek değildi.
O zaman Richard Brooks aradı.
Kenya'da Something of Value filmini çekmek için.
Sonrasında kariyerim yükselişe geçti.
Kendime şöyle dedim mi? "Bu ülke uyanıyor
ve belli değişimlerin kaçınılmaz olduğunu anlamaya başlıyor."
BEYAZLARIN BEKLEME SALONU EYALETLERARASI YOLCULAR
Hayır, demedim.
Zenci bir çocuk okula girdiğinde
her düzgün, kendine saygısı olan, sevgi dolu ebeveyn…
YARGIÇ LEANDER PEREZ
…beyaz çocuğunu o çürümüş okuldan almalı.
Bu hâlâ 1950'lerin Amerika'sıydı.
SİYAHİ SALONU
Böyle bir kariyerin
hayal bile edilmediği bir Amerika.
Sinema sektörünün geçmişinde daha önce hiç olmamıştı.
Siyahi bir başrol erkek oyuncu.
Adamın dediğini duydun zenci. Kes sesini.
YÖNETMEN
Bana bir daha zenci dersen Joker, seni öldürürüm.
Yap hamleni.
Dikkat et!
Hep, Yahudiler ve siyahiler arasında
büyük bağ olduğunu düşündüm.
The Defiant Ones'ı izlediğimde, Tony Curtis, Yahudi'ydi…
…ve Sidney Poitier de siyahiydi.
Aralarında büyük bir çekim vardı, zincirli insanlar.
Biz geçmişimizden bunu biliyoruz.
The Defiant Ones. İlk izlediğim oydu.
Ve gerçekten çok etkileyiciydi.
Bugün bile Tony Curtis'e şöyle dediğini hatırlıyorum…
"Şu anda da iğne batıyor, bana 'oğlum' deme."
Evet. Şu anda da iğne batıyor.
Bak Joker, bana "oğlum" deme.
İlk kez siyahi bir adamın
bir filmde hakkını savunup beyaz bir adamdan
saygı gördüğünü gördüm.
Filmde, Sidney'nin özgürlük ihtimalini…
…beyaz arkadaşını kurtarmak için…
Hadi!
Yapamayacağım! Yapamayacağım!
…feda ettiği an…
…siyahilerin hâlâ sevmediği ve hâlâ inanmadığı bir şey.
Sihirli Zenci anı.
Bu bir film klişesi…
The Defiant Ones siyahi bir karakterin
zor durumdaki beyaz bir karaktere
yardım etmek için
refahını feda ettiği ya da
riske girdiyi veya çok zahmete girdiği ilk filmlerden biri.
Hollywood hikâye anlatımının yıllar boyunca önemli bir klişesiydi bu.
Onlar için siyahi insanların
kendi zor zamanlarında bile insanlığını, empatisini
gösterme şekliydi bu.
Ama siyahiler için bu şöyle bir şeydi: "Hey, bunlar serseri."
Birazcık ben de sorguladım.
"Ben ne yapardım?" Anlarsınız ya?
Ben de atlardım herhâlde.
Birbirimize zincirliyken neler yaşamışız.
Seni yalnız bırakmam.
James Baldwin programdaydı.
Şöyle dedi: "Defiant Ones mı? Orta sınıf buna bayıldı
ama kuzeyde, siyahi muhitlerde
'Binsene trene sersem'" diye bağırdılar.
Sizin tepkiniz ne oldu?
Benim bir tepkim yok.
Bakın, bu film o zamanlar devrimsel bir filmdi.
-Öyleydi. -Anlatabiliyor muyum?
Bugün de devrimsel bir film.
Gayet iyiyiz Joker.
Evet.
Defiant Ones,
Sidney Poitier'yi bildiğimiz, bu son derece güçlü oyuncu
yapan filmdir.
Tony Curtis'le birlikte isimleri filmin üstünde yer almıştı.
Bu, gerçek bir Hollywood jönü olmanın sembolüydü.
Babam ve Tony Curtis Oscar'a aday gösterildi.
Hattie McDaniel'dan bu yana ilk kez bir siyahi, Oscar Ödülü'ne
aday gösterilmişti.
Babamın eve bir plaketle gelip
aday olduğunu ve onu duvara asabileceğini söylemesi bile
onun için çok önemliydi.
Medyanın ilgisi,
profiller, dergi kapakları…
Ebony dergisine kapak olmuştu. Artık yıldız olmuştu.
Birçok açıdan güzel biriydi.
Öncelikle, öyle gülüş kimde var?
Belki sadece Brando'da. Hadi ama.
Yani Sidney'nin güzelliğinin bir yanı da
ayaklı Yoruba maskesi gibi olması.
Anlatabiliyor muyum? Benin bronzu gibi.
Adam heykel gibi.
Çok yakışıklı biriydi.
Sidney Poitier'yle evlenmek isterdim. Anlatabiliyor muyum?
Aklımdaki kusursuz siyahi erkek oydu.
Sidney kararlı biriydi.
Görüntünün anlamını, görüntünün gücünü bilirdi.
İnsanların ağladığını gördüm.
Kadınların bayıldığını gördüm.
Kocalarının da bayıldığını gördüm.
Bulunduğu yerde herkesin bir nevi eridiğini gördüm.
Çok zarifti, çok endamlıydı.
"Vay canına" dedirtiyordu. Film yıldızları "vay canına" dedirtmeli.
1959'da Raisin in the Sun'ı çektim. Sidney'yi iyi tanıdım yani.
Birbirimizi iyi tanıdık.
Her siyahi insan Raisin in the Sun'ı okumuştur
çünkü okulda siyahi eserlerini okumamıza
izin verdiklerinde okuduğunuz oyunlardandı.
Sidney bana vizon kaban almıştı.
"Vizon kabana ihtiyacım yok ki" demiştim.
"Ben sadece…"
Mağazaya iade ettim, parasını geri aldım
ve Raisin in the Sun'a yatırım yaptım.
Broadway'de oynadığı oyuna
en büyük yatırımı yapan bendim.
Daha önce Broadway oyununda oynamıştım.
İyi mi, kötü mü olacaktı bilmiyordum.
İyi gibiydi.
İlk perdeden sonra araya girdiğimizde, perde indiğinde
iğne atsanız duyulacaktı.
Çuvalladığımızı düşündük.
İkinci arayı verdiğimizde
seyirci bize kendini o kadar vermişti ki oyun bittiğinde
böyle olmuşlardı…
Derin bir nefes, bir çığlık, bir "Bravo!"
İnanılmazdı.
Oyunculuğun kaderimde olduğunu…
EN İYİ TİYATRO OYUNU N.Y. DRAMA ELEŞTİRMENLERİ ÖDÜLÜ
…New York'taki açılış gecesinde perde kapanınca anladım.
Ben ve American Negro Tiyatrosu'ndaki o beyle
beni dışarı atıp
kapıyı çarptığı zaman tesadüfen tanışmamızdan sonra
oluşan tüm şüphelerin adından
o gece asıl misyonumu
resmî olarak bulduğumdan emin olmuştum.
Ben oyuncuydum.
Bazı planlarım var dostum.
Bu şehrin altını üstüne getirecek planlarım var.
Anlatabiliyor muyum?
YÖNETMEN
Ertesi sene filmi çekilince
oyun çok daha geniş bir kitleye ulaştı.
Tartışmasız Poitier'nin en heyecan verici performansıydı.
Sivil Haklar Hareketi'nin başlarındaki hengâmede bir siyahi Amerikalı
tarafından yazılması da tesadüf değil.
Diğer rollerinin aksine,
onları beyaz, erkek, liberal senaristler yazmıştı.
Lorraine Hansberry, siyahi tecrübesinin…
…belli bir gerçekliğini yakalamıştı,
hiçbir Hollywood'lu yazar bunu yapamamıştı.
-Çok meşgul bir çocuk olduğunu biliyorum. -Walter, lütfen.
Siz siyahi üniversiteli çocuklar kadar yoğunu yok.
Kulüp rozetlerinizle ve beyaz ayakkabılarınızla meşgulsünüz.
Wally.
Seni sürekli kitapların kolunun altında,
derse giderken görüyorum.
Orada ne öğreniyorsun? Kafanı nelerle dolduruyorlar?
Siyahilerin sahip olduğu imkânların sınırı
ve özellikle dönemin agresif, genç siyahi erkeklerinin imkânları…
Orada ve siz… Buna hayat veriyor.
Raisin in the Sun'daki Sidney'yle Boyz n the Hood'daki çocukların arasında
aslında çok da büyük bir fark yok.
Bak dostum, sen öfkeyle dolmuşsun.
Ya sen? Sen öfkeli değil misin?
Erişip tutamayacağın yıldız yok, görmüyor musun?
Seninle…
Öfkeli mi?
Volkanım. Devim ve etrafım karıncalarla sarılı.
Neden bahsettiğimi bile bilmeyen karıncalar. Bu nasıl?
Bu, anı yaratma, ne yapacağını bilme ve kameranın
nereye gideceğini bilme,
o hareketleri öğrenme sanatı.
O hepsini çözmüştü.
O adamı taklit etmemek çok zor.
YÖNETMEN
Sidney'yle tanıştığımda
çok küçüktüm
çünkü o ve teyzem Diahann beraberdi.
Beş yaşında olmalıyım.
O ilişkiyi yaşım ilerlediğinde…
…Sidney'nin kitabını okuyunca öğrendim
çünkü Diahann teyzem o dönem bundan pek bahsetmezdi.
Yaşım ilerledikçe bazı şeyler konuşuldu,
artık yaşım uygundu.
Şaşırmıştım çünkü öyle olduğunu bilmiyordum.
Birbirlerine yoğun duygular beslemişler.
-Çok güzelsin. -Öyle mi?
Evet.
Bana kendimi güzel hissettiriyorsun.
Seninle kendimi vasat hissetmiyorum.
Kendimi çok ama çok özel hissediyorum.
Çok seksi bir film.
Siyah beyaz muhteşem.
Paris şehri muhteşem.
Mağaralardasınız, caz mağaralarında.
Paul Newman var.
Diahann teyzem var,
ki kendisi o filmde görüp görebileceğiniz en çarpıcı kadın.
O ve Diahann Carroll sinema tarihinin
en güzel çiftlerinden biri.
Üstlerinde trençkot var
ve geceleyin Paris'te yürüyorlar.
Sivil Haklar Hareketi ve aşktan bahsediyorlar.
Biraz Paris'te kal ve kafanı dinle.
Bir yerlerde dayak yemeden öğle yemeği ye.
Bir gün uyanıp okyanusa bakacaksın
ve "Kimin ihtiyacı var?" diyeceksin.
Poitier tüm ülkenin sembolü hâline gelirken
kişisel de bir kriz yaşıyordu.
Bir yandan
Diahann Carroll'a karşı evliliğinde eksik gördüğü
yoğun bir bağ ve sevgi besliyordu.
Diğer yandan tabii babaydı.
Onu babası Reginald Poitier eğitmişti,
erkekliğin ölçüsü çocuklarına ne kadar iyi baktığı demişti.
Bu ilişkiye girerek o değerleri terk mi ediyordu?
Gitmene izin veremem.
O zaman benimle gel.
Paris Blues'un çekimleri bittiğinde
ikisinin de kafası karışıktı.
Hayatlarının sıradaki adımından emin değillerdi.
İlişkiye devam edecekler mi emin değillerdi.
Aileleri konusunda ne yapacaklarından emin değillerdi.
Meşguldü. Gitmesi gerektiğini söyledi.
Evde kalamadığını… söyledi
çünkü yazmak için ev tutması gerekiyordu.
Arada sırada yazıyordu.
Ve tabii durum
bambaşka bir şey çıktı,
dediği şey çıkmadı.
Şimdi Özgürlük Hareketi, beni dinleyin.
SİVİL HAKLAR ŞİMDİ! ÖZGÜRLÜK YÜRÜYÜŞÜNE HEMEN KATILIN!
Tüm vatandaşlardan Washington'a gelmesini istiyoruz.
Uçakla, arabayla, otobüsle gidin.
WASHINGTON'DA İŞ VE ÖZGÜRLÜK İÇİN YÜRÜYÜŞ!
Nasıl gelebiliyorsanız.
HER YERDEN GELİYORLAR
Zenciler de, beyaz vatandaşların sahip olduğu şeyleri istiyor.
Tüm haklarını.
Özgürlük! Özgürlük!
WASHINGTON'A YÜRÜYÜŞ
Bu yürüyüşün amacı, Başkan Kennedy'nin
Sivil Haklar Yasa Tasarısı'na destek vermek.
Güney Siyahi hareketiydik aslında,
ta ki 1963 Ağustos'una kadar.
BERABER YAŞAYIP ÇALIŞALIM
Güney'deki siyahi Amerikalıların hayallerini
sadece Dr. King anlatmıyordu,
Hollywood yıldızları da vardı.
Harry ve Sidney Poitier bunu küresel bir olaya çevirdi.
Bu, Martin Luther King tek kelime etmeden öceydi.
Dr. King, Marlon Brando'yu tanımıyordu.
Paul Newman'ı tanımıyordu.
Hollywood yıldızları, Dr. King'in gösterilerinde yürüdü.
Bunu, Sidney ve Harry yaptı. Bağlantı buydu.
Bugün, gün boyunca
tüm konuşmalarda, pankartlarda şunu fark ettim:
Tekrar tekrar "şimdi, şimdi, şimdi" kelimesini ya gördüm ya duydum.
-Israrla. -Şimdi!
Bugün bariz olan o aciliyet şahsen yıllardır
içimde kaynıyordu.
En azından yetişkinlik yıllarımın çoğunda.
Sivil Haklar mücadelesiyle hayatta kalma
gerekliliğinden ilgilenmeye başladım.
Ve bence ilgim uzun yıllar önce başlamıştı
fakat bugünkü kadar yoğun değildi.
Beyler, bence vakti geldi…
Sidney'nin aktivistliğinden etkilenmekle kalmamış,
ondan ilham da almıştım…
…çünkü şöyle düşünmüştüm: "Bunu ben de yapabilirim. Kendimce.
Kendimce bir yol bulmalıyım ama bunu yapabilirim."
"Sesimi çıkarabilirim, onu kullanabilirim."
Büyük engellerle karşı karşıyaydı.
İnsanlar şöyle deyip onu suçlayacaktı çünkü:
"Sen kimsin de konuşuyorsun?"
Bu haksızlık.
Onun da sesi vardı, kullanmak hakkıydı.
O sesi hak etti o.
Oyuncu olman konuşmayacaksın anlamına gelmez.
Ne yazık ki ortalama Amerikalıların
beni görmeleri imkânsızdı.
Bazen buna çok sinir olurdum.
Bunun anlamı, siyahilerin kullanılmasını,
gördüğü muameleyi değiştiremeyeceğimdi.
Hollywood o noktada
birden fazla siyahi yıldıza bile hazır değildi.
Bir siyahi yıldız varken artık başka siyahi oyuncular vardı.
ÖZEL PARTİ
Ama çoğunlukla, günümüze ayak uydurmak zorunda kalan
çok muhafazakâr bir sektördü
ve bu çok uzun zaman aldı.
Aslında hiç kimse yeni bir
Sidney Poitier yetiştirmiyor anlıyor musunuz?
Sidney çok… Kompleks gibi.
Sidney Poitier kompleksi var. Matris gibi.
Ve ırkçılık dâhilinde
aslında Highlander gibiydi.
Sidney var.
Diğer zencileri ne yapalım?
Diğer herkes için orduyu yöneten bir ırk askeriydi
ama onu, renginin tanımladığını çok iyi biliyordu.
Bunu bir direniş ya da açıklama olarak söylemiyordu.
Bu sadece gerçekti.
Bizimle ilgili, bizim etrafımızda
yaptığım bazı değişiklikler için, bazı tercihler için
çok önemli şeyler var.
Ve o seçimlerin bazıları
sadece kendi başarılarıma bakarak şöyle dememle olmadı:
"Yapmam gereken bu, bunu yapma niyetindeyim."
Hayır. İnsan kendini motive eden
değerlerle yaşar.
YÖNETMEN
Lilies of the Field düşük bütçeli bir yapımdı,
siyahi bir tamircinin mütevazı hikâyesiydi.
Güneybatı Amerika'da bir manastıra, rahibelerin yanına gidiyor
ve kilise yapmalarına yardımcı oluyor.
Tanrı çok yüce. Bana iri, güçlü bir adam yolladı.
Bana beni bir yere yollayacağını söylemedi.
Buradan geçiyordum.
63'te ben altı yaşındaydım.
Şöyle demiştim: "Sidney, gitsene. Neden onlarla takılıyorsun?"
"Bin arabana." Ve… Ve ben…
Altı yaşında böyle düşünmüştüm.
Şöyle dedi: "Yeterli para veremiyorlar. Bir şey sunmuyorlar."
Ben de "Sidney, ne yap biliyor musun?
Filmde para için oynama,
haklarının bir kısmı için oyna" dedim.
"Hiç aklıma gelmemişti" dedi. "Düşün ve bil" dedim.
Rol ilk başta Harry Belafonte'ye teklif edilmişti.
Reddetti. Şöyle dedi:
"Bu adamın dünyayla bir bağlantısı yok."
Berbat bir film. Berbat.
HARRY BELAFONTE'NİN SESİ
Okuduğum en berbat filmdi.
Anında reddettim.
Ve Sidney Poitier rolü kabul etti.
O filmde muhteşemdi.
Harry şarkı da söylüyordu. Başka kariyeri vardı.
Harry'nin durumu fena değildi.
Harry'nin rol reddetme lüksü vardı.
Evin parasını ödüyorsan bir şeyleri reddedebilirsin.
Harry'ye saygısızlık olmasın ama Harry çalışıyordu.
Tamam mı?
Hello, Dolly!'yi oynarken
Broadway'de Pearl Bailey'yle beraberdim.
Ve gösteriye kim gelirse
onu sahneye davet ederdi.
Ve onlar da şeyi söylerdi…
Geldiğinde Sidney'yi sahneye çağırdı.
"Hadi, Sidney. Söyleyelim" dedi.
O da "Ben şarkı söyleyemem" dedi.
Tamam. Hadi bakalım.
Pearl, "Sen neden bahsediyorsun?
Lilies of the Field'da söylediğini gördüm" dedi.
Sidney de "O başkasıydı!" dedi.
Hadi bakalım.
Bu ufak çaplı, düşük bütçeli film zamanla bir kitle oluşturdu.
Ülkedeki belli bir ruh hâlini yansıtıyordu.
Bir de özellikle
Poitier'nin karakteri Homer Smith ve performansı
takdir ediliyordu.
Filme çok tatlı, sevimli bir tarz katmıştı.
Doğru ruh hâlini yakalıyordu.
Bence bu rol
çok sevimli, muhteşem, neşe verici bir karakterdi,
yansıması tüm insanların
daha büyük kısmında var.
OSCAR ÖDÜLLERİ
Hollywood'un büyük gecesi.
Otuz altıncı kez dünyanın eğlence başkenti
bu yılın en iyi sanatçılarını ve başarılarını
gıpta edilen Oscar'larla ödüllendirecek.
Milwaukee'de on yaşında bir çocuktum.
Oscar Ödülleri diye bir şey izliyordum
ve insanların limuzinlerle falan geldiğini görüyordunuz.
Ne zaman televizyona siyahi biri çıksa
resmen telefonu elime alır şöyle derdim:
"Siyahi çıktı. Siyahi çıktı.
Siyahi. Hemen açın."
Sonunda TV'dekini kaçırırdım.
En İyi Erkek Oyuncu adayları şöyle:
Tom Jones'la Albert Finney.
This Sporting Life'la Richard Harris.
Cleopatra'yla Rex Harrison.
Hud'la Paul Newman.
Lilies of the Field'la Sidney Poitier.
Kazanan Lilies of the Field'la Sidney Poitier.
Adım söylendiğinde
yerimden zıplayıp şöyle dedim:
"Ben kazandım! Ben kazandım! Ben kazandım!"
Yani kendime hâkim olamadım.
Bu, kendimin dışavurumuydu
ama aynı zamanda çok sayıda insanın da
kendilerinin dışavurumuydu.
Düşünebiliyor musunuz?
Sivil Haklar Yasası geçmeden önceydi bu.
Salondaki şoku düşünebiliyor musunuz?
O an yaşanan ve kültürümüzde olan biten diğer her şeyi
gölgede bırakan o saf neşeyi, o büyüleyiciliği,
o ilahi şeyi düşünebiliyor musunuz?
Bay Poitier böyle büyük bir ödül kazanan ilk zenci
ve açıklama, seyirci tarafından çok sıcak karşılandı.
O bir dönüm noktasıydı,
gerçekten dönüm noktasıydı.
Bizi, biz siyahileri
olduğumuzdan tamamen farklı bir şekilde
ifade etmeyi seçen bir Hollywood'da.
Bu an için çok uzun yollar katettim,
doğal olarak da
çok sayıda insana borçluyum.
O benim için büyük, siyahi umuttu.
O an benim için büyük, siyahi umut oldu.
Hayal meyal hatırlıyorum,
bu siyahi bir adama oluyorsa
kim bilir bana neler olur diye düşünmüştüm.
Söyleyebileceğim tek şey çok teşekkür ederim.
Çok kişi adına başardı,
sadece ondan sonra gelen bizler için değil.
Ama Sidney'nin anne babası, büyükanne ve babası
kölelikten gelen insanlar.
Başardığında kim bilir onlar ne düşündü?
NASSAU, BAHAMALAR
Resmen imkânsız olan bir zamanda
En İyi Erkek Oyuncu Ödülünü kazanan
ilk siyahi erkek, ilk Bahamalı erkek olmak için
diğer herkesten 100 kat daha iyi olmalısınız.
O dönem için olağanüstüydü,
ben çok iyi ve çok saf olduğum için değil aslında.
Ben o kadar iyi ya da o kadar saf değildim.
Ama içimde taşıdığım bir şey vardı,
annemde olan bir şeydi bu,
hayatta kalmam için anne olarak yaptığı şey.
Yaşamam beklenmiyordu, hayır.
Doğduğumda yaşamam beklenmiyordu.
İki ay erken doğmuşum.
Oradakilerce hayatta kalamayacağıma kanaat getirildiğinde,
ki bunlar arasında ebe de var,
babam ertesi sabah evden çıkmış.
Eve elinde bir ayakkabı kutusuyla geri dönmüş.
Ve…
Beni gömmeye hazırlarmış.
Annem bunu kabul etmemiş.
"Hayır, bunu yapamazsın" demiş.
Ve evden çıkmış.
Destek bulabileceğini düşündüğü her yere gitmiş.
Bir falcının evinin önünden geçmiş.
MADAM BESS ÖZEL ŞANS GÜÇLERİ
Annem şöyle demiş: "Yeni doğan bir çocuğum var.
Erken doğdu,
bana oğlumu anlatmanı istiyorum."
Falcı gözlerini kapatmış ve yüzü seğirmeye başlamış.
Gözleri, göz kapağının ardında dönüyormuş.
Sonra bir anda falcının gözleri açılmış
ve şöyle demiş: "Oğlun için endişelenme.
Kurtulacak.
Dünyanın birçok yerine gidecek.
Zengin ve ünlü olacak."
Adını dünyanın her yerine taşıyacağımı söylemiş.
Ve söylediği her şeyi…
…yaşadım ben.
NBC Haber sunar, Chaney, Goodman, Schwerner.
Mississippi'de hâlâ kayıp olan üç sivil haklar çalışanı hakkında
özel haber.
James Chaney, Andrew Goodman ve Michael Schwerner
Mississippi'ye zencilere seçmen kaydı yapmaya gitmişti.
Harekete yeni dâhil olmuştum.
PAPAZ WILLIE BLUE SİVİL HAKLAR AKTİVİSTİ
Kamyonetten yeni inmiştim.
Goodman hariç hepsini tanıyordum.
Öğretmendiler.
İnsanlara oyun ne olduğunu öğretiyorlardı,
nasıl oy olduğunu çünkü biz bilmiyorduk.
BİR İNSAN, BİR OY KAYDINIZI YAPTIRIN!
Gördüğüm kadarıyla Amerikan Rüyası'nı öğretiyorlardı.
Oy verirseniz siz seçersiniz.
Oy vermezseniz onlar seçer.
Oy vermeyi unutmayın ki seçim sizin olsun.
Bir keresinde güneydeyken başınıza
korkutucu bir şey gelmiş.
Ben muğlak detaylar duydum ama siz…
Bunu anlattığınızı hiç duymadım.
Sidney'yle 26 yıldır arkadaşız.
Bence aramızda bizi o andan daha fazla birbirimize bağlayan
daha başka bir tecrübe yaşanmamıştır.
Yakın arkadaşım Harry Belafonte arayıp şöyle dedi:
"Benimle, Mississippi'ye gelmeni istiyorum.
Sivil Haklar Hareketi'ne para vermeliyiz."
Grubun o bölgede
çok az parası vardı ve yardım gerekiyordu.
Mississippi'de herkese saygılı davranacağız.
VALİ ROSS BARNETT
Buraya gelen herkese, tabii ki yasalarımızı
çiğnemedikleri sürece.
Gece gündüz telefonlar, tehditler geliyordu.
Belafonte ve Poitier'yi öldürmek istiyorlardı.
Şu kelimeleri kullanıyorlardı:
"Bu zencileri öldürmezsek Greenwood'a gelirler."
Sanmıştım ki
Bobby Kennedy'yi tanıdığım için
Adalet Bakanlığını arar…
SİVİL HAKLAR BİRİMİ
…onlara gideceğimi, yerimi söylersem
federal koruma alabiliriz.
Oraya vardığımızda
federal polis de herhangi bir koruma da yoktu.
Bir arabaya bindik. Bizi iki araba karşıladı.
Birine bindik, diğeri de destek araçtı.
Arabayı kimse kullanmak istemedi.
"Ben kullanırım" dedim
ve tokalaşmaların, merhabaların, takdimlerin ardından
valizler benim arabama kondu.
Ve Poitier'yle Belafonte
öndeki arabadaydı.
Tam arabaya binerken
biri şöyle dedi: "İşte şuradalar."
Farlar yandı. Ku Klux Klan üyeleri olduklarını gördük.
Hemen yola çıktık.
Kamyonetler bizi yakalamaya çalışırken
üçüncü araba, sollama girişimlerini engellemek için yana kayıyordu.
Arabaya arkadan girdiler.
İlk düşüncem şu oldu: "Geçmelerine izin verme."
Sürekli olarak arkamızdaki arabaya çarpıp bize ulaşmak için
onları kaydırmak ya da otoyoldan çıkarmak istiyorlardı.
Ne olursa olsun geçmelerine izin verme.
Arkadan vururlarsa demek ki öyle ölmem gerekiyor.
Birkaç kilometre boyunca vur-kaç oynadık.
Beni geçemediler, gittiler.
Müsait otomobillere yığınla öğrenci bindi
ve hepsi otoyolda karşımıza çıktı
ve parayla birlikte bizi Greenwood'a getirdiler.
Sağ salim vardık.
İncil'den fırlamış bir şeydi.
İnsanlar ağaçlara çıkmıştı.
O sokak boyunca her yerde insan vardı.
Ve bu… Bu beni ağlattı.
Ağaçlardaki, çatılardaki insanlar
büyüleyiciydi.
Poitier'yi görünce
Lilies of the Field'daki o şarkıyı söylemeye başladılar.
"Amen."
Çok özel bir şeydi.
Ve bildiğiniz gibi her yıl mart, nisan gibi…
…gazeteler bizi bekleyen uzun, sıcak yazdan bahsetmeye başlar.
Yağma, cinayet ve kundaklamanın sivil haklarla ilgisi yok.
Bıkkın ve yorgunuz.
Beyazlar bizi hiçbir yerden atamayacak.
Çok ciddiyiz.
Çok net bir şekilde hatırlıyorum, on yaşında falandım,
1967'ydi ve bir nevi Sidney'nin yazıydı.
Annem beni To Sir, with Love'ı izlemeye götürdü.
In the Heat of the Night, Guess Who's Coming to Dinner'ı da.
Filmlerde siyahi yıldızlar vardı
ama Sidney muhtemelen ilk Hollywood…
Gerçek bir siyahi Hollywood film yıldızıydı.
İnsanlar Sidney Poitier filmleri izlemek için sinemaya gidiyordu.
Böyle bir şey olmamıştı.
Beyazlar Sidney Poitier filmlerini izlemek için sinemaya gidiyordu.
Daha da önemlisi buydu. Hele ki
Sivil Haklar Hareketi yaşanırken
ve Sidney onu sembolüyken.
1967'den 68'e kadar en çok gişe getiren oydu ve siyahiydi.
Tüm ülke onun etrafında pervaneydi.
Kalk ayağa evlat.
YÖNETMEN
Hemen diyorum.
Bu adamın
sugötürmez vakurluğundan etkilendiğimi hatırlıyorum.
Bu film beklentilerinizle oynuyordu.
Buna katlanmayacaktı.
Ama patlayana dek ne kadar katlanacağını…
…merak ediyordunuz.
Kendinden çok eminsin, değil mi Virgil?
Philadelphia'lı bir zenci için
Virgil tuhaf isim. Sana orada ne diyorlar?
Bana, Bay Tibbs diyorlar.
"Bana, Bay Tibbs diyorlar."
Ben bayıldım çünkü ekrana karşı cevap vermiştim.
Seyirci de büyük oranda siyahiydi.
Alkış koptu, çok sevinmişlerdi.
Seradaki meşhur sahne,
beyaz plantasyon sahibi onu tokatlıyor,
Sidney de onu tokatlıyordu.
1967'de bir tiyatro salonunda bunun etkisi muazzamdı.
Bay Colbert seraya dün gece,
gece yarısı civarı hiç geldi mi?
İğne atsanız duyulurdu.
Bir sinema salonunda gördüğüm en gürültülü sessizlikti.
Bazılarından şu ses geldi… Anlarsınız ya?
İnsanlar birbirlerine bakıyordu.
Siyahiler çıldırdı çünkü daha önce öyle bir şey görmemişlerdi.
Daha önce ekranda böyle bir şey olmamıştı.
O adam başka bir şeydi dostum.
Ne yapacaksın?
Bilmiyorum.
Biz ne yaptık peki?
"Evet!"
İlk senaryoda ona küçümseyerek bakıyordum,
güçlü ideallerimle birlikte çıkıp gidiyordum.
O rolü oynayan başka bir oyuncu olsa olabilirdi
ama benimle olamazdı.
Alnıma silah doğrultulan o Miami gecesini
çok net hatırlıyorum.
Yönetmene senaryonun değişmesi gerektiğini söyledim.
Yemin ederim, bunu ancak Sidney yapardı.
O bir yıldızdı. Sugötürmez.
Yani buna hiç şüphe yoktu.
Hiçbir engel tanımadan hayatını sürdürüyordu.
"Çekilin yolumdan."
Ve gerçekten de filmin
çok önemli bir anı oldu.
Ama günümüzü de işaret ediyordu.
En azından filmlerde Amerika'daki bazı gerçekleri
görmemizi sağlıyordu.
Herkesin dediği gibi,
sesi tüm dünyada duyulan bir tokattı. Benzeri yoktu.
Onu bir anda zirveye taşıdı.
İlginç bir paralellik olmuştu,
Sidney'nin o andaki hâli
ve ön cephelerde olanlar arasında.
YÖNETMEN
Bu siyahi adamın
bu çocukların öğretmeni, akıl hocası olduğunu görmek…
Yani bu genelde beyaz biri olurdu ve kahraman olurdu
ve siyahiler de ya kurtarılanlar ya da sorun çıkaranlar olurdu.
Bu, o hikâyeyi tepetaklak etmişti.
Oturun.
To Sir, with Love, gerçekten favorimdi
çünkü babamı, bize verdiği gibi tepkiler
verirken izlemiştim.
Sadece çocuklarına değil herkese ders verdi.
Onu gördüm.
Herkes oyuncuyu görürken
ben baba yanını gördüm.
Hepimiz bu sınıfta kibar olacağız.
Siz bana "Bayım" ya da "Bay Thackeray" diyeceksiniz.
Genç hanımlara "Bayan" denecek,
erkeklere soyadıyla hitap edilecek.
Hep omuzlarımda melekler var derim…
…çünkü çok şanslıyımdır.
Sanatçıydım. Müzisyendim.
Şarkıcıydım. Hiç oyunculuk yapmamıştım.
Evet.
Menajerim çok zekiydi.
Filmde oynamamı istediklerinde
"Tamam ama filmin şarkısını o söylemeli" demiş.
Yani…
Benim için o mesajla anılmak…
O çok güçlü bir mesajdı.
Tamamen sevgiyle alakalıydı.
Black Lives Matter'la alakalıydı.
O da okuldaki beyaz çocuklar kadar önemli.
O okulun hayatında, ömürleri boyunca karşılaşacakları
herkesten daha önemli biri hatta.
Çok sayıda hit albümüm çıkmıştı
ve ondan sonra da çok sayıda hit albümüm çıktı.
Ama onun yeri ayrı
çünkü o yalnız bir şarkıyla ilgili değildi.
Sidney Poitier ve filmin mesajıyla ilgiliydi.
Konuşma! Konuşma!
Bu filmlerin
siyahiler için yapılmadığını söylemek önemli.
Bunlar, onun
hangi hikâyeyi anlattığının farkında olarak çekilmişti,
hareketle ilgili neler olduğunun farkındaydı,
özellikle Dr. King'in hareketi.
Ama kitlesel iletişim konusunda öncü o sayılırdı,
siyahilerin de insan olduğunu kanıtladı.
Siyah olmayı insanlaştırmanız,
insan olduğumuzu bile düşünmeyen
bir dünya için bunu insanlaştırıp normalleştirmenizin bile
davaya katkısı oluyor…
…çünkü önemli olan bu.
İnsanların, içimizdeki insanlığı görmesini sağlamak.
YÖNETMEN
John Wade Prentice.
Şahane bir isim değil mi?
John Wade…
Joanna Prentice olacağım.
John bu.
Tanıştığıma çok memnun oldum.
Ben de memnun oldum Bayan Drayton.
Bayan Drayton, tıp diplomam var,
o yüzden umarım düşmeden önce
oturmanız gerekiyor desem küstahlık algılamazsınız.
Zenci olduğu için bayılacağını düşünüyor.
Ben, 22 yaşındaydım, Sidney çok tatlıydı.
Ben de çok naiftim.
O sahne, öpüşme sahnesi çekildiğinde
ben büyütülecek bir şey olduğunu düşünmemiştim.
Kamera "Tamam, hazırız" dedi.
Sonra etrafıma, stüdyoya baktım
ve insanların fena fena baktığını gördüm.
Neler olduğunu anlamamıştım.
Ancak sonra,
makyajımı çıkarmaya gittiğimde anladım.
Makyöz kadına sordum.
"Orada neler oluyordu?" dedim.
O da şöyle dedi: "Çok naifsin.
Bilmiyor musun?"
Ben de "Hayır, bilmiyorum. Neler oluyordu?" dedim.
Pek çok kişi şoke edici bir çift
olduğumuzu düşünecek.
Öyle değil mi Bayan Drayton?
Ne demek istediğini anlıyorum.
Bence, o dönemin
kültürel çalışmalarına katılmayan kişiler
Guess Who's Coming to Dinner gibi filmleri haksızca göz ardı edebilir,
kendi zamanları bağlamında düşünerek o filmlerin
ne kadar devrimsel olduğunu unutabilir.
Bu ilişki çok hızlı gelişti.
Sen de öyle dedin.
İnsanlar, hakkında ne der hiç düşündün mü?
Yani 16 veya 17 eyalette yasaları çiğnemiş olursun.
Suçlu olursun.
Guess Who's Coming to Dinner'da şöyle dediği
o sahne: "Sen kendini siyahi biri insan olarak görüyorsun.
Ben kendimi insan olarak görüyorum."
Sidney Poitier'yi tanımlayan bu oldu.
Babamsın sen benim.
Ben senin oğlunum. Seni seviyorum.
Hep sevdim, hep seveceğim.
Ama sen kendini siyahi biri insan olarak görüyorsun.
Ben kendimi insan olarak görüyorum.
Bu onun repliği bile değildi
çünkü o böyle biri.
Kendini insan olarak görüyordu.
O üç film de maddi açıdan başarılıydı.
Üçünde de beyaz bir gömlek giyip kravat takmıştı.
İşte o zaman Sör Sidney oldu.
1963'te Lilies of the Field'la bir iz bırakmıştı zaten.
Ama bir anda saygın olmakla kalmamış
para da kazandırır olmuştu.
Amerikan sineması tarihinde
o ana kadar bunun benzeri yoktu.
Ona "Bundan sonra çekeceğin bir film var mı?" diye sordum.
O da "Hayır" dedi.
"Muhtemelen bu çekeceğim son film olacak."
"Neden?" dedim,
şöyle dedi: "Çünkü siyahi halk,
benim halkım, beni Tom Amca olarak görmeye başladı.
Sosyal akımlar hızla değiştiği için
siyahi camianın belli kesimlerinde bana karşı
bir hoşnutsuzluk vardı.
Bu kültürel dalganın zirve noktası
The New York Times'ın bastığı haber oldu.
Başlığı şuydu: "Beyazlar Neden Sidney Poitier Seviyor?"
"SIDNEY POITIER SENDROMUMUZ VAR:
TAMAMEN BEYAZ BİR DÜNYADA İYİ BİR ADAM."
Belli bir kesime göre
ben Tom Amca'ydım, hatta evin kölesi bir zenciydim.
Beyaz seyirciler için tehdit oluşturmayan roller oynadığım için,
beyaz liberal fantezilerini gerçekleştiren asil zenciyi oynadığım için.
"AMA YİNE DE GERÇEK DIŞI ÇÜNKÜ YAKLAŞIK 20 YILDIR,
ÖZÜNDE AYNI ROLÜ OYNUYOR,
TEK BOYUTLU, TEMİZ KAHRAMAN."
Ben sanatçıyım, insanım, Amerikalıyım, çağdaşım.
Birçok şeyim,
o yüzden sizin de bana…
…gereken saygıyı göstermenizi isterim.
İlk olmak kolay değildir.
Koca bir ırkı
temsil etmesi gereken bir birey olunca
Jackie Robinson gibi oluyorsunuz.
Bütün ırk adına hakaret ve baskı görüyorsunuz.
Sidney de çok hakaret ve baskı gördü,
Denzel bunları yaşamadı.
Gülü sevince, dikenine de katlanmanız gerekir.
Ama çok güçlü ve cesurdu.
Çok güçlü ve cesurdu ama çok şeye katlanması gerekti.
Her şeyi doğru yapmanız için çok baskı oluyor.
Muhakeme etmesi zor.
Ama Sidney her zaman en sevdiğim iki şeye sahipti:
Yaratıcılığıyla birlikte mütevazılığı ve başarısıyla birlikte zarafeti.
O baskıyı hissettiniz mi?
Hissetmemek imkânsız.
Sürekli var olduğunu biliyorsunuz.
Koca bir camianın,
onların bayrağını taşıyıp taşımadığınızı görmek için
ve onların size dair düşüncesini temsil edip etmediğinize,
sizi kabul edip etmeyeceklerine
karar vermek için izlediğini biliyorsunuz.
-Yalnızlık çektiniz mi? -Yalnızlık çektim mi?
Tabii ki çektim.
Yalnızlık çektim, evet.
4 NİSAN 1968
Martin Luther King'den haberleri var mı?
Bizim…
Çok üzücü bir haberimiz var.
Tüm vatandaşlarımız ve dünyada barış seven insanlar adına
çok üzücü bir haber olduğunu düşünüyorum.
Martin Luther King bu akşam
Tennessee, Memphis'te vurularak öldürüldü.
NBC özel bir haber için
normal yayınına ara veriyor.
Martin Luther King Jr. bu akşam Tennessee, Memphis'te öldürüldü.
Otel odasının balkonunda tek başına dururken suratından vuruldu.
Bir saat sonra hastanede yaşamını yitirdi.
Otobüsle Pleasantville'deki evimize döndüğümü hatırlıyorum.
KIZI
Babam garaj yolunun sonundaki
posta kutusunda otobüsü karşıladı.
Otobüse bindi,
çok uzun boylu olduğu için ayakta zor duruyordu.
Bütün çocuklara baktı.
Onlara evrensel bir şey söyledi.
Şöyle bir şeydi: "Büyük bir adamı…
…bizden aldılar." Bu şekilde söyledi.
"Muazzam sözlerini yerine getirmeli,
herkese saygılı ve düzgün davranmalıyız."
Çocuklar hayrete düşmüştü.
Ona bakıyorlardı.
Sonra babam şöyle dedi: "Tamam, kızlar. Gidelim.
Gidelim. Eve gidelim."
Topraktan geldik,
toprağa döneceğiz.
Tanrı'ya bize, ölmeye hevesli
ama öldürmek istemeyen bir lider verdiği için teşekkür ederiz.
Malcolm X, 1965'te Harlem'da bir camide
suikasta uğramıştı.
Martin Luther King 1968'de suikasta uğradı.
Yahudi-Hristiyan toplumda
zannettiğimizden daha hassas bir demokrasi var.
Bizi birkaç kültürel bağ bir arada tutuyor.
Ve Sidney Poitier o kültürel bağlardan biri.
Martin Luther King suikastı
birçok açıdan Poitier'nin mesleki hayatında yeni bir dönem açtı,
olayın önemli kişisel boyutları da oldu tabii.
Kişisel boyutu pek çok siyahi gibi
Martin Luther King'in suikastıyla
dağılmak değildi sadece,
en yakın arkadaşı Harry Belafonte'yle de arası bozulmuştu.
King'in suikastından hemen sonra ikisi de
King'i en iyi nasıl anacaklarına dair tartışmalara katıldı.
Belafonte, cenazeden sonra Atlanta'da büyük bir miting düzenlemek istiyordu.
Poitier karşı çıktı,
dikkatleri King'in üzerinden alacağını söyledi.
Bu, ikisi arasında bir gerilime yol açtı
ve uzun bir süre küstüler.
İki dikkafalı insan.
Bunu tekrar söyleyebilir miyim? İki dikkafalı insan.
Ne hissettiklerini açık açık söylüyorlardı.
Harry bir şey yapmak, kendi topluluğunun, yasını ve matemini
bir kutlamayla göstermesine izin vermek istiyordu.
Ve sanırım Poitier de
haklı olarak bunun dikkat dağıtacağını düşündü.
İnsanların bu beklenmedik,
acımasız durumlarda, hızlı bir şekilde
ne kadar çok şey düşünmesi gerektiğinin bir kanıtı bu.
Yani işin sadece travmasını bile.
Poitier ve Belafonte için bir yeniden başlatma anı olmalıydı.
Yani her şeyin dağıldığı o dönemde
bir de en yakın arkadaşını kaybetti.
Karısından boşandı.
Diahann Carroll'la bir ilişki yaşamaya çalışıyordu.
Dediğim gibi, babamın mirasının büyük kısmı
oğullarına verdiği derslerdir.
Öğrettikleri, ilk eşimle ayrıldığımızda bana çok dert olmuştu.
Ayrılık taraflar için uzun, acı verici ve yaralayıcı bir dönemdi.
Annem için gerçekten keyifli değildi
ve sanırım bunu en çok ben hissettim
çünkü babamın ne yaşadığını görmedim
ama anneminkini gördüm.
Dostları, hangi tarafı seçeceklerine karar veriyordu.
Bu benim için acı vericiydi. Tamam mı?
Çünkü çoğunluğu babam aldı.
Hala yok… Falanca amca, falanca hala yoktu,
vaftiz anne baba yoktu.
Bu gözlerimi yaşartıyor
ama annemi destekleyen insanlara
gerçekten minnettardım.
Tabii ben de başka bir kadına âşıktım
ve o vicdan azabını
11 yıl psikoterapi görmek bile geçirmedi.
"Karım beni yeterince anlamıyor" derdim
çok klişe bir şekilde.
Sonra diğer kadının kendi gündemi olduğunu söylerdim.
Her ayrıldığımızda çok geçmeden
yeniden ilişkiye başlıyorduk.
Ve… Galiba ilişki bitmeden
çok uzun zaman önce
bunun sağlıklı bir ilişki olmadığını,
iyi bir dostluğa bile dönüşebilecek
bir ilişki olmadığını fark etmiştik.
Popüler kültürün çok çabuk değiştiğini görmek ilginç.
63'teki Lilies of the Field'dan muhtemelen 68'e kadar
örnek oydu, siyahi imajının
nasıl olduğunu o belirledi.
İki şey oluyor.
Siyahi Güç gerçekleşiyor.
"Yüksek sesle söyle, siyahiyim ve gurur duyuyorum"dan bahsediyoruz.
Kendimizi insan hissediyorduk.
Afro'lar, Soul Train.
Siyahi istismar filmleri var.
Sana girsin! Çekil.
Artık, 67 ve 68'de onu devrimci
yapan şeyin
modası geçmişti, artık beyaz kadınlarla
ekranda seks yapan bambaşka bir nesil vardı,
beyazlara sadece tokat atmıyor onları vuruyorlardı.
Siyahi istismar filmleri
beyazların canına okumaktan ibaretti.
Yani konu tamamen buydu.
Ve ne yazık ki Sidney'nin havalı olmadığını düşünen
siyahi bir izleyici kitlesi vardı.
Ben buna katılmıyorum
ama siyahi izleyicilere bakarsanız
kitleler hâlinde siyahi istismar filmlerine gidiyorlardı. Kitleler hâlinde.
Quincy Jones evinde benim için 42. yaş günü partisi düzenlemişti.
Ve Sidney Poitier de oradaydı.
Aşağı inip köşeyi döndüğümü hatırlıyorum,
orada duruyordu.
Donakalmıştım çünkü o benim kahramanımdı.
Şöyle dedi: "Nasılsın hayatım?
Seninle tanışmayı çok istiyordum hayatım."
Ve galiba… Elbette gözüm doldu.
Şöyle dedim:
"Bu anın benim için anlamını bilemezsiniz."
O sıralar siyahi camiadan çok fazla eleştiri alıyordum,
yeterince siyah olmadığım, yeterince siyahi programı yapmadığım için.
Kırk ikinci yaş günümde, o partide beni bir köşeye oturttu
ve şöyle dedi:
"Başkalarının hayallerini taşımak zordur,
o yüzden senin içindeki hayale tutunman lazım.
Ve şunu bil ki, asıl önemli olan
ona sadık kalman."
O an hayatımı değiştiren bir andı.
Bana kendi başına gelenleri anlatıyordu.
"Sidney Poitier yeterince siyah mı?
Yeterince iyi mi? Bizim istediğimizi mi temsil ediyor?"
Bunun ona nasıl hissettirdiğini,
bir süre onu çok üzdüğünü.
Reginald ve Evelyn Poitier'nin oğlu olarak
her filmin ardından en iyi kararı vermeye çalışıyordu.
Ve sonrasında bu şekilde saldırıya uğramak
karakterinize yapılan,
varlığınıza, değerinize,
insan olarak ve siyahi bir adam olarak değerinize saldırı.
The Lost Man filmini çekmek için hazırlandığım zaman
hayatımın aşkının çok yakınımda olduğundan
hiçbir şekilde şüphelenmemiştim.
Ablam ve ben The Lost Man'i ilk kez
20'li yaşlarımızda izledik.
Öncesinde kimse kopyasını bulamamıştı. Neden diye sormayın.
Annem Kanadalıymış
ama Paris'te yaşıyor, Fransız filmleri çekiyormuş,
o yüzden onu Fransız oyuncu sanmışlar.
Universal Pictures ona gittiğinde
ilk sorduğu soru "Başka kim oynayacak?" olmuş.
Kendisine "Sidney Poitier" dediklerinde
"O da kim?" demiş.
"Sidney Poitier bu.
Gelmiş geçmiş en ünlü oyuncu" dediler.
Ben de şöyle dedim: "Hiçbir filmini izlemedim."
O sırada Londra'daydım,
A Patch of Blue adında bir film gösterimdeydi.
"Çok tatlı. Gerçekten çok tatlı" diye düşündüm.
O sırada Amerika'da Vogue'a kapak olmuştum
ve bir sanat evinde gösterilen bir filmde oynamıştım.
Sonra L.A.'e gittim ve Sidney'yle tanıştım.
Çok kibardı.
Öğle yemeği yedik, o kadar.
O sırada nişanlıydım, başkasıyla evlenecektim
ama…
Dudaklarını ısırman…
Çok uzun sürmedi.
Filmde birlikte çalışmaya başladığımızda
acaba bizden daha büyük bir güç mü bizi bir araya getirdi
diye merak ettik.
Bu defa, hayatımın başlangıcında
annemle babamın evliliğinde gördüğüm aşk hikâyesini
yaşamaya hazırdım.
Beraber bir filmde oynamaları
tanışma hikâyelerinin de bir parçası.
Yani ben, nasıl tanıştıklarının hikâyesini hatırlıyorum.
Annemle babam
biz iki ve dört yaşlarındayken evlenmiş.
Annem bizi çocuk doktoruna götürmüş.
Annemi bakıcı sanmışlar.
O gün eve gitmiş ve "Yeter artık" demiş.
"Benimle evleneceksin, benimle bu hafta evleneceksin.
O kadar" demiş. Ve o hafta evlenmişler.
Evimizde oldu.
Törenin ortasındaydık
ve 2,5 yaşında olan küçük Sydney gelip Sidney'nin ceketini çekiştirmeye başladı.
"Baba, baba, ne yapıyorsun?"
Biri de "Baban, annenle evleniyor tatlım" dedi.
O da, "Ha, tamam" dedi.
Öyle oldu işte. Evlendik.
Küçükken etrafımızdaki birçok aile,
arkadaşlarımızın birçoğu melezdi.
Annemle babam öngörülü davranıp
etrafımızı başka melez ailelerle çevirmiş.
Birbirini çok iyi tanıyan küçük bir grubumuz vardı yani.
Çocukların hepsi birlikte oynardı ki bunu normal karşılayalım.
Quincy ve Peggy. Kidada ve Rashida.
En çok onlarla takılırdık.
Onlar bizim vaftiz kardeşimiz, vaftiz anne babamız ve ailemiz gibiydi.
Dünyanın bu konudaki fikirlerinden
bizi korumayı başardılar bence.
Babam bizi ayırmadı. Onlar… Şöyle demedi:
"Tamam, bu aile başka, bu aile başka."
"Hayır, bu benim ailem" dedi.
Hepimizin bir olduğunu anlamamızı sağladı.
Çok iyi bir baba.
Altı kardeşiz ve hepimiz…
Hepimizle ilgilenildi.
İki muhteşem kadınla evlenmiş olmasının da faydası oldu tabii.
Birbirlerine de çok benziyorlar.
Joanna ve annem
koca yüreklilik açısından çok benzer.
Koca yürekliler ve ailelerine düşkünler.
Annesi babama hep şöyle demiş:
"Çocuklarına bak. Ailene bak."
KIZI
Ve bugün bile
bunu yapıyor.
Hepimize bunu yapmamızı aşıladı,
yani biz de birbirimizi koruyacağız.
1970'lerin başında Poitier'nin karşısına birçok açıdan
hayatını değiştirecek bir fırsat çıkıyor.
Harry Belafonte arıyor, ki onunla 1968'de
Martin Luther King öldürüldüğünden beri konuşmamıştı.
Beni nasıl buldun?
Atına sordum.
Harry Belafonte, Sidney'yi arayıp şöyle demiş: "Senin için bir projem var."
Başka bir şey söylemesine gerek var mıydı bilmiyorum.
Altıncı hissi devreye girmiş ve…
"Olur. Tamam, nerede? Ne zaman? Oradayım."
YÖNETMEN
Öncelikle, Sidney'nin ilk yönetmenlik işi.
Filme ilk başladığımızda
yönetmen Sidney değildi.
Bu sorumluluğu, çekimlere başladıktan
bir hafta sonra üstüne aldı.
İlk yönetmene ne oldu?
Çekimlerin ilk haftası bittiğinde Harry bana şöyle dedi:
"Galiba başka bir yönetmen getirmemiz gerekecek."
Materyalin dokusunu anlamamıştı.
Materyalin dokusu
Kızılderili kültürüyle Siyahi kültürünü harmanlıyordu.
Oynadığım hiçbir filmde
yönetmeni yakın olarak izlemediğim olmamıştır.
Yıllar, yıllar boyunca bunu yaptıktan sonra
gördüklerimden bazı şeyler öğrenmiştim.
Yönetmen koltuğuna geçtim ve bir hafta yönetmenlik yaptım.
Columbia bir haftalık çalışmama bakmış
ve bana bir mesaj yolladılar.
"Filmin yönetmenliğine devam etmeni istiyoruz.
Ve bu… İzlediklerimiz bize uygun" dediler.
-Motor. -O'nun adıyla kutsansınlar.
Ben, Papaz Willis Oaks Rutherford
Kutsal İkna Kilisesisin üst düzeylerindenim.
Nerelisiniz papaz?
Büyük oranda Mississippi, Sunflower County'li.
-Kestik! -Tanrım.
Teşekkürler. Harikaydı.
-Tamam, kaldır. -Oynatın lütfen.
-Baştan alalım mı? -Olur.
Tamam, baştan.
SOUL! ELLIS HAIZLIP'LE
Buck and the Preacher'dan bir sahneydi bu.
Filmi yakında sinemalarda izleyebilirsiniz.
Yönetmenliği nasıl buldun Harry?
Yıldız mıydı? Başlarken ego yaptı mı?
İyi ki bu soruyu sordun.
Filmde Sidney ve Harry'nin kimyası gerçekten harikaydı.
Birbirlerini çok sevdiklerini,
aradaki sıcaklığı görüyordunuz.
Pek çok kişi buna şaşıracaktır ama
birlikte çalıştığım en yardıma istekli
oyuncu kendisi.
Ve umarım on milyon kişinin önünde
sana teşekkür etmek istiyorum ihtiyar B.
Hollywood'daki en güçlü siyahi oyuncu
ve o sırada Hollywood'daki en güçlü oyunculardan biri olarak
kontrolü ele alması harikaydı.
Ve öyle bir film çekmesi
çünkü filmde Batı'daki siyahiler ele alınıyor,
ki yeni bir konuydu,
popüler kültür bunu hiç ele almamıştı aslında,
sadece küçümseyen şekillerde.
Mesaj veren eğlenceli bir şey olarak çektik.
Siyahilerin, Batı'nın inşasında önemli bir rol
oynadığını düşünüyorduk.
Siyahi çocukların bunu görmesini istedik.
Sidney'nin yönetmen olarak yaptıklarını unutamayız.
Fırsat elde ettiği tüm filmler… Bu filmler…
Öyle bir açıdan asla göremezdik,
Sidney olmasa hikâye o şekilde anlatılmazdı.
"Ben, Buck."
Ben, Buck.
Onu 1960'lardaki heybetli oyuncu olarak
bir daha göremeyecektik.
Bir daha o megastar olmayacaktı.
Diğer yandan, 1970'lerde Siyahi Hollywood'da
liderlik rolü oynadı,
kendisinden sonra gelenler için
birçok fırsat yarattı.
Bu sektörde fırsat eşitliği olsa
15 Sidney Poitier, 12 Belafonte olurdu ama yok.
Ya da tam tersi. On beş Belafonte ve on…
Dikkat. Dikkat.
SÜİT ODA
1969'da Paul Newman'la beraber
iş ortağı olduk.
First Artists adında bir şirketti.
Yenilikçiydi çünkü kreatif kontrol sanatçılardaydı,
çekilen filmlerin tam kreatif kontrolü.
Başta paramız yoktu,
ancak film başarılı olursa para kazanıyorduk.
Maaş umurumda değildi.
Tek derdim kreatif kontroldü.
Tek kadın olduğum için gurur duymuştum,
Sidney'yle iş birliğimizle de gurur duyuyordum.
Hollywood'da bir siyahi olarak yapım şirketi kurmak
çok cesur bir hamleydi.
Bence millet şöyle düşünüyordu…
Sahip olduklarından mutlu olmalıydı.
"Bir sürü rol alıyorsun. Gayet iyisin.
Kendini iş yarattığın, güç sahibi bu pozisyona
sokmana hiç gerek yok."
Mesaj vermek için yapılan bir başka proaktif hamleydi.
Hepimizin istediği şey
kendi seçtiğimiz filmler yapabilmekti.
Onları biz yapacak, materyali biz seçecektik.
Ben, Uptown Saturday Night,
Let's Do It Again, A Piece of the Action'ı çektim.
Hepsi muhteşem filmlerdi.
Bence süper bir şeydi.
Tamam mı? Babamın yönetmen olması
süper bir şeydi.
Sektörü anlıyordu,
ne yapılması gerektiğini ve ne yapılabileceğini de.
Bir noktada sette hiç, sonra da pek fazla
siyahi Amerikalı olmadığının farkındaydı.
Hiçbir yerde. Hiç yani.
Ve bunu düzeltmeyi görev edindi.
Şunun da altını çizelim,
kamera arkasında çok sayıda siyahiye iş verdin.
Son derece yetenekli siyahiler olmadığından değil…
Evet. Filmde 1.300
siyahi çalışıyor.
Ortam çalışanları, teknisyenler falan.
1.276'sı akrabalarım.
Ya, ne güzel.
Sidney ırk adamıydı,
yani kamera önündeki herkes siyahi,
arkasındakiler de beyazken
filmi nasıl yönetecekti? Bunu yapmayacaktı.
Soru bile değil bu. Sidney böyle bir şey yapmazdı.
Sidney siyahi insanları kariyer yapabilecekleri yerlere
kamera arkasına yerleştirecekti.
Kamera önünden ziyade arkasında
daha uzun kariyeriniz olur.
Poitier'nin oyuncu olarak ilginç yanı
artık pas vermesiydi.
Mesele her zaman onun gözde olması değil.
Yönetmenlik yapmak için can atıyorum.
O alanda kararlar vermek için can atıyorum.
Senaryolarla, oyuncularla ilgilenmek, bir hava yaratmak için
can atıyorum.
Bir resim oluşturmak için can atıyorum.
Ben… Oyuncuyken böyle hayallerim olmuyor.
Oyuncu olarak tırmanabileceğim tüm dağlara
tırmandım bence.
New York'ta, 3. Cadde'de
bir gece içeri girdim.
Film oynuyordu. Adı, Let's Do It Again'di.
İçeri girdim ve arkada durdum.
İçerisi doluydu, arkada durup tepkilerini izledim.
Siyahi kadınlar vardı.
Oturmuş deli gibi gülüyorlardı.
Yani bu karakterleri görmekten çok keyif almışlardı
çünkü benimseyebilecekleri karakterler yaratmıştık.
Bu tepki üstüne
o damarda başka şeyler bulmam gerektiğine karar verdim.
Yaptığım komedileri, oturup izleyen insanların
benimseyebilecekleri şekilde
kendilerini görmeleri
için tasarladık.
Yani, Sidney Poitier artık komedi yönetmeniydi.
Yani olaylar beklenmedik şekilde gelişti.
Büyük bir komedi yönetmeni oldu ve muhtemelen gelmiş geçmiş
en havai, en karizmatik siyahi komedi yeteneğiyle bir film çekti.
Sizi 125 yıl hapis cezasına çarptırıyorum,
Ceza İnfaz Kurumunun
-nezaretinde olacaksınız… -Ne…
Poitier'nin yönetmenlik yaptığı filmleri izlediğinizde görürsünüz,
görsellik anlamında çok iyi değildir.
Ama harika bir performans yönetmenidir.
YÖNETMEN
Bir alan bırakabilir ve Gene Wilder çok komik olabilir,
Richard Pryor çok komik olabilir.
Biz… Ben…
-Avukatımız dedi… -Ben yapmadım.
-Ben… -Yok, şaka yapıyor.
-Ona dedim. -Biz yapmadık demek istedi.
-Biz yapmadık. -Doğru dava mı bu?
Yönetmen olarak
en büyük başarısının bir komedi olacağını tahmin edemezdiniz.
Bizi Denzel'e, Wesley'ye götüren adam
bizi aynı zamanda Robert Townsend'a
Keenen Ivory Wayans'a götüren adam
çünkü ilk Hollywood komedi yönetmeni o.
'STIR CRAZY' 100 MİLYON DOLAR GİŞE HASILATI
-Babana merhaba de. -Merhaba baba.
Dur orada Anika.
Seni görüyorum Sydney.
-Ne görüyorsun? -Seni.
İşte para orada…
…sette dediğimiz gibi.
Gülümse bakayım. Tamam.
Sydney P.?
Babamın hayran olduğum bir yanı şu…
Bilirsiniz, çoğu zaman
bir oyuncunun kariyeri zayıflamaya başladığında
karşılarına ne çıkarsa atlarlar
çünkü güncelliklerini yitirmemek
ve oyunculuğa devam etmek isterler.
Babam bunların hiçbirini yapmadı.
Çekilmeyi seçtim.
İnsan hayatının son anlarına geldiğinde
hayatını çok dar
bir alanda geçirdiği gerçeğiyle
yüz yüze gelmemeli.
Yıllar boyunca muhteşem bir kariyerim oldu.
Aynı hızda devam ederdi demiyorum.
Ama etseydi daha tam bir insan olma fırsatımı
elimden almış olacaktı.
Başarı bizi yalıtır.
Ben bunu yapmak istemedim.
Film yönetmenin nasıl olduğunu öğrenmek istedim
ve beş, altı film yönettim.
Film yapımcılığının nasıl olduğunu öğrenmek istedim
ve birkaçının yapımcısı oldum.
Meraklı doğmuşum,
çocukken bu başımı çok belaya soktu
ama yetişkinliğimde de
çok işime yaradı.
E… Ama umarım o merak
ömür boyu beni bırakmaz.
1992 Hayat Boyu Başarı Ödülünü kazanan
Sidney Poitier.
AFI HAYAT BOYU BAŞARI ÖDÜLÜ
Sidney'yi hep karanlıkta bir yerde
bir dağlık burunda olan koca bir deniz feneri gibi düşünürüm.
Parlak bir ışık.
Ona da söyledim, gelişim yıllarımda
bana yansıttığı o ışığa odaklanıyordum.
Onun kadar parlak, onun kadar kesin,
öyle yürekten inandığım
başka bir yol gösterici yoktu.
Kırk sekiz yıl önce, 1945 kışında
Sidney Poitier, Harlem'da küçük bir tiyatrodan içeri girdi.
Orası, American Negro Tiyatrosuydu.
Sidney birçok açıdan kalıpları yıktı.
En iyi performansımızı sergileyebilelim diye, önce Sidney sergiledi.
Bence gerçekten çok düzgün biri.
Erkeğin nasıl görünmesi, nasıl olması konusunda harika bir örnek.
Kariyerinde çok şey yaptı.
Şöyle diyebileceği o yere
varmak için çok şey yaşadı…
BRİTANYA İMPARATORLUK NİŞANI FAHRİ KOMUTAN ŞÖVALYE 1974
"Hey, her şeyi yaptım. Yapabileceğim her şeyi yaptım.
Artık geriye bakıp şöyle düşünmek istiyorum:
'Ahlaki açıdan doğru olanı yaptım.'"
BAHAMALAR JAPONYA BÜYÜKELÇİSİ
Ve yaptı da.
Uzun yılladır arkadaşız.
Sidney'yle herkesten çok şeyimi paylaştım.
Bir sanatçı ve vatandaş olarak başardıklarından
çok gurur duyuyorum.
Arkadaşım olduğun için çok şanslıyım.
Ve seni seviyorum.
Oscar'ı kazanan Denzel Washington.
OSCAR ÖDÜLLERİ
Ve Oscar'ı kazanan, Monster's Ball'la Halle Berry.
Tanrım. Tanrım.
Benim için o gece müthişti.
Unutulmazdı,
sırf ben kazandığım için değil, Denzel kazandı
ve Sidney de fahri Oscar kazandı.
Bu anın pek çok kişiye ilham vereceğini biliyordum.
Hepinize yürekten teşekkür ediyorum.
Kırk yıldır Sidney'nin izindeyim, nihayet verdiler.
Ama ne yaptılar? Aynı gece ona da verdiler.
Ayağa kalktığını hatırlıyorum.
Ve bir nevi uzaktan…
Bayrağı devretmek diyebiliriz, öyle denebilir.
Daima senin izinden gideceğim.
Daha çok istediğim bir şey yok efendim.
Hiçbir şey yok. Tanrı sizi korusun.
Onun gibi biri yok. Bir daha olmayacak da.
Sidney Poitier film yapmaz denir.
BAŞKANLIK ÖZGÜRLÜK MADALYASI
Kilometre taşları yapar. Amerika'nın ilerlemesinin kilometre taşları.
Poitier kendisini motive eden amacının
daha iyi biri olmak olduğunu söylemişti.
Oldu ve süreç esnasında hepimizi biraz daha iyi biri yaptı.
O bu dünyaya onu oynatmak,
değiştirmek, sarsmak, insanlara ihtiyacı olanı vermek
ve bu sayede ilerlemelerini, kendi hayatlarında
değişiklik yapmalarını sağlamak için gelmiş biri.
Sidney Poitier son derece kuvvetli bir güç.
Ve enerjinin muhteşem yanı,
bunu dedem öğretmişti, enerjiyi öldüremezsiniz.
Enerji asla durmaz.
Sidney'nin yarattığı her şey daima burada
ve daima da büyümeye devam edecek.
Ve… Ne güzel hayat.
Hepimiz adına tebrikler, Oprah.
Geçen 20 yıl için
ve en çok ihtiyacı olanların üstünde
nazikçe parlayan, getirdiğin o ışık için.
Onun mirasının büyük bir parçasıyım ben,
dokunduğu her hayat da öyle.
To Sir, with Love'da onu izleyip, Guess Who's Coming to Dinner'da onu görüp
içinde bir şeylerin
oynadığını ya da açıldığını
ya da trenden yuvarlansa da
Tony Curtis'in yanında durmaya devam ettiğini gören herkes
şöyle düşündü: "A. Zenciler bunu yapar mı?"
Onun özeti bu.
Dokunduğu her hayat.
Benden bu kadar.
Onu çok seviyorum. Onu gerçekten çok seviyorum.
Bu gerçekten doğru.
Onsuz hayatım aynı olmazdı.
Çok başarılı oldum.
Gerçekten çok başarılı oldum.
Ve bununla gurur duyuyorum.
Burada bulunma amacım…
…en iyi eş, en iyi büyükbaba,
en iyi baba, en iyi büyük büyükbaba olmak.
İçimdeki iyi şeyleri onlara da aktarmaya çalışıyorum.
Gerçekten, gerçekten yarın
bugün olduğumdan daha iyi
olmaya çalışıyorum.
Daha iyi bir insan.
Daha iyi bir oyuncu değil, daha iyi bir insan sadece.
Ve öldüğümde, yaşamış olmaktan korkmayacağım.
Alt yazı çevirmeni: Orhan Cevher