Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Không ai nghĩ tôi sẽ sống.
Tôi bị sinh non hai tháng.
Khi người ta xác định rằng tôi sẽ không thể sống…
bố tôi mang về nhà…
một hộp giày.
Họ đã chuẩn bị sẵn để tiễn đưa tôi.
Tôi tin rằng đời tôi đã có
không ít bước ngoặt tuyệt vời, không diễn tả nổi.
Thế giới tôi từng biết khá đơn giản.
Tôi không biết có cái gọi là điện.
ĐẢO CAT, BAHAMAS 1927
Tôi không biết có cái gọi là
đường ống dẫn nước vào nhà.
Tôi học hỏi bằng cách quan sát thế giới.
Tôi thấy những sinh vật. Tôi thấy chim.
Và tôi phải tự tìm hiểu xem chúng là gì.
Tôi là con út trong gia đình.
Và tất nhiên, tôi bị các anh chị rầy la nhiều nhất.
Nhưng tôi là đứa nhỏ nhất
và thường bị bỏ ở nhà một mình,
khi bố mẹ tôi đi làm đồng.
Bố mẹ tôi là nông dân trồng cà chua.
Hồi đó tôi rất ít được dạy dỗ. Rất ít.
Mọi giá trị sống mà tôi biết, những gì đúng sai phải trái,
những gì là giá trị của con người mình, tôi đều học từ bố mẹ.
Tôi luôn quan sát họ.
Cách họ đối xử với nhau. Cách họ chăm sóc cho nhau.
Cách họ ăn ở với bạn bè.
Cách họ ăn ở với những người khác trong làng.
Và tôi cố bắt chước họ nhiều nhất có thể
vì tôi được thấy kết quả của cách sống của họ.
Chính quyền Florida áp đặt lệnh cấm vận
lên cà chua nhập khẩu từ Bahamas.
Cơ nghiệp của bố tôi tan tành.
Nên ông bảo mẹ đưa tôi đến Nassau
để tìm một nơi phù hợp với túi tiền.
Khi chúng tôi tiến vào cảng, tôi thấy thứ gì đó chuyển động.
Và trông nó như một con bọ cánh cứng phóng trên đường.
Tôi hỏi mẹ: "Đó là gì hả mẹ?"
Và mẹ nói: "Đó là xe hơi".
Tôi nói: "Xe hơi là gì ạ?"
Và mẹ mô tả nó với tôi. Tôi bị mê hoặc.
Khi chúng tôi đi trên phố, tôi thấy cửa sổ kính
với biết bao thứ diệu kỳ phía sau tấm kính.
Nhưng rồi tôi nhìn thấy một phụ nữ.
Cô ấy đứng đối diện với một người khác giống mình như đúc.
Và người này làm gì, người kia làm hệt theo.
Dĩ nhiên, đó là một tấm gương.
Nhưng tôi… Tôi không biết gương là gì.
Bạn có hiểu không? Tôi không biết gương là gì.
Tôi chưa bao giờ nghĩ mình trông thế nào.
Tôi chỉ thấy những gì mắt tôi thấy.
Có một người da trắng ở đảo Cat.
Khi đến Nassau, tôi thấy những người da trắng khác,
nhưng họ là thiểu số.
Người da đen chiếm 90% dân số.
Tôi chơi với một hội toàn những đứa tầm tuổi tôi.
Chỉ trong vài tháng,
ba hay bốn đứa đã phải vào trường giáo dưỡng.
Và bố tôi quyết định
có khả năng tôi cũng sắp trở nên hư hỏng.
Tôi được gửi đến Miami, Florida.
Tôi rời Bahamas năm 15 tuổi với một nhận thức về bản thân.
Tôi đã sống mười năm rưỡi ở đảo Cat.
Rồi tôi sống bốn năm rưỡi ở Nassau.
Nên tôi đến Miami, Florida, với một nhận thức về bản thân.
Và từ khi tôi bước xuống thuyền, Florida bắt đầu nói với tôi:
"Mày không phải người như mày nghĩ đâu".
CHỈ DÀNH CHO NGƯỜI DA MÀU
Khi ta lớn lên trong một cộng đồng ở đảo Cat
mà tất cả đều da đen,
tất cả những thứ bạn biết và ở quanh bạn đều thật mạnh mẽ,
tốt đẹp và ân cần,
và đều là người da đen.
Nhưng không có một khái niệm thật sự nào về chủng tộc.
Vì đó là thế giới quan và góc nhìn cá nhân của ông ấy,
ông ấy hành xử theo cách tương ứng.
Ông luôn nghĩ mình là người da đen là bình thường.
Và có những lúc điều đó khiến ông ấy gặp rắc rối.
Tôi được gửi đến sống với anh trai, người thân duy nhất ở đó.
Anh kiếm cho tôi công việc giao hàng ở một nơi tên là cửa hàng Burdines
ở Miami, Florida.
Người ta nói cho tôi tên khách hàng và…
Nên tôi leo lên xe đạp, phóng đến bãi biển Miami.
Tôi đến địa chỉ đó, bước đến cửa trước,
và tôi bấm chuông.
Thế rồi bà chủ nhà bước ra và nói:
"Mày đến cửa trước làm gì?"
Và tôi nói: "Cháu đến giao hàng".
Bà ấy nói: "Vòng ra cửa sau đi".
Và bà ấy sập cửa vào mặt tôi.
Chủng tộc là điều hoàn toàn mới mẻ với tôi khi ở Mỹ.
Tôi không hiểu nổi nó.
Tại sao tôi phải ra cửa sau, trong khi bà ấy đứng ngay đó?
Nhưng bà ấy sập cửa vào mặt tôi, và tôi không biết phải làm gì.
Và quyết định của tôi là, tôi đặt nó trên bậu cửa.
Sau khi xong việc, tôi trở về nhà anh trai.
Tôi về đến nhà. Trời tối.
Tôi lại gần ngôi nhà. Không có đèn đóm.
Tôi tự hỏi tại sao lại không có, nhưng tôi bước đến cửa trước.
Vợ anh ấy mở cửa, tóm lấy tôi
và kéo tôi vào nhà,
rồi sập cửa.
Và chị ấy nói: "Em đã làm gì? Hôm nay em đã làm gì?"
Và tôi nói: "Em không làm gì cả. Em đã làm gì chứ?"
Chị ấy nói: "Bọn Klan vừa đến đây. Hôm nay em đã làm gì?"
Tôi quyết định mình phải đi khỏi đây. Tôi muốn đi khỏi đây.
Trước đó tôi vừa mang vài bộ quần áo
đến tiệm giặt khô.
Tôi đến chỗ đó. Nó ở trong một cộng đồng toàn da trắng.
Trên đường về, tôi đến trạm xe buýt,
và xe buýt đã ngừng chạy.
Một chiếc xe dừng lại ngay cạnh tôi,
trên xe có đầy cảnh sát.
Và họ hỏi tôi: "Mày làm gì đấy?"
Tôi nói tôi chỉ định xin đi nhờ về nhà.
"Mày đến đây làm gì?" Và tôi giải thích mọi chuyện.
Ông ta rút khẩu súng lục ra,
và ngả người ra ngoài cửa xe.
Và ông ấy dí nó vào đầu tôi.
Như thế này.
Và ông ấy nói với đồng nghiệp:
"Làm gì với người này bây giờ?"
Họ không dùng từ "người" đâu.
Ông ấy nói: "Nếu bọn tao cho mày đi,
liệu mày có thể đi bộ về nhà mày,
mà không nhìn lại được không? Mày nghĩ mày làm được không?"
Và tôi nói: "Vâng, cháu làm được".
Ông ấy nói: "Ngoái lại một lần là bọn tao bắn".
Suốt hơn 50 khối nhà tiếp theo,
cứ mỗi khi đi qua một cửa sổ, tôi chỉ dám liếc mắt nhìn,
và tôi thấy chiếc xe cảnh sát đó sau lưng tôi.
Và họ bám theo tôi…
về đến tận con phố nhỏ
mà người thân của tôi sống.
Đến đó, họ chỉ đơn giản phóng đi.
Chỉ trong vòng vài tháng,
thế giới quan của tôi thay đổi hoàn toàn.
Tôi bắt đầu học được ai là người nắm quyền lực.
Và tôi chứng kiến quyền lực đó được thực thi như thế nào.
Lúc đó, tôi biết mình phải đi khỏi đây.
Tôi biết mình phải ra đi.
Tôi không biết liệu mình có tìm được
nơi nào khác với Florida không.
Tôi nghe vài người bảo có một nơi
mà chúng tôi được trao cơ hội khác.
New York.
Tôi đến New York ở trạm xe buýt Greyhound…
THÀNH PHỐ NEW YORK 1943
…ở giao lộ giữa Phố 50 và Đại lộ 8.
Và tôi bước ra đường,
và thấy sửng sốt trước nơi này.
Và một người Mỹ gốc Phi tiến đến chỗ tôi.
Anh ấy hỏi: "Cậu thế nào?" Và tôi đáp: "Ổn".
Anh ấy nói: "Định đi đâu?"
Tôi nói: "Nhờ anh chỉ đường đến Harlem?"
Anh ấy nói: "Ồ, được".
Anh ấy nói: "Cậu đi xuống dưới đó, rồi lên tàu A".
Tôi rất ngờ vực vì anh ấy nói: "Đi xuống đó.
Có cầu thang dẫn xuống lòng đất".
Nên tôi nói: "Được".
Tôi rón rén đi xuống từng bậc thang.
Rồi tôi nghe thấy tiếng rầm rầm, ào ào.
Và vèo một cái, con tàu đến…
Nó đến Phố 116, và tôi xuống tàu.
Và tôi đi theo những người xuống tàu
và bước lên cầu thang.
Thế là tôi đã ở Harlem.
Nhìn đi đâu tôi cũng thấy người da đen.
Tôi nói: "Xin chào". Họ chào lại tôi.
Tôi rất phấn khích.
Các nghệ sĩ da đen rất nổi bật ở Harlem.
NHÀ PHÊ BÌNH VĂN HÓA, NHẠC CÔNG
Và bạn nhận thức rõ sự vĩ đại ở quanh mình.
Ellington.
Lena Horne. Billie Holiday.
Những siêu sao hiện diện khắp nơi ở đó.
Ở đó, bạn biết giá trị của một nghệ sĩ.
Nó ở ngay trước mặt bạn, trần trụi.
Đây là cách mà kỷ nguyên đó
đang chờ đợi Sidney Poitier.
Anh đến tìm danh vọng.
- Tôi đến để tìm kiếm. - Để tìm kiếm.
Phải nói tôi đã thất bại trong khoảng thời gian khá dài.
Ở Phố 49 giao Broadway,
có một quán bar và đồ nướng.
Trên cửa sổ có ghi: "Tuyển rửa bát".
Tôi bước vào. Ông ấy nói: "Cậu bắt đầu được lúc nào?"
Tôi nói: "Ngay bây giờ".
Và ông ấy thuê tôi.
Không chỉ cho tôi làm việc, họ còn trả tôi bốn đô một ngày.
Và tôi được cho ăn.
Khi xong việc hôm đầu tiên,
tôi đến trạm xe buýt.
TRẠM XE GREYHOUND NHÀ HÀNG
Tôi ngủ trong nhà vệ sinh.
Hồi đó có nhà vệ sinh trả tiền, giá năm xu.
Nên tôi cho năm xu vào. Và tôi được vào.
Tôi hạ nắp bệ xí xuống. Tôi ngồi đó, chân gác lên cửa,
và tôi ngủ.
Dĩ nhiên là không dễ chịu gì.
Một buổi tối,
tôi đang ngồi cạnh bếp,
và đang đọc một tờ báo.
Một bồi bàn nhìn sang và thấy tôi ngồi đó.
Tôi nói: "Tôi chỉ đang cố học cách đọc cho giỏi hơn thôi".
Và anh ấy nói: "Cậu có muốn tôi đọc cùng cậu không?"
Mỗi tối,
người đàn ông đó, người bồi bàn Do Thái
lại đến chỗ tôi đọc báo
và ngồi đó với tôi cho đến khi tôi thật sự bắt đầu biết đọc.
Đó giống như khởi đầu một hành trình với tôi.
Nếu bạn ngừng đấu tranh, người ta sẽ bỏ qua bạn.
Nhưng nếu họ thấy bạn nỗ lực,
có người sẽ cầm lấy tay bạn
và đem tới sự nâng đỡ mà bạn cần để tiếp tục vươn lên.
Luôn là như thế.
Lúc đó tôi ở Phố 125 ở Harlem,
và tôi mua một tờ báo có tên Amsterdam News…
đó là báo cho người da đen… vì nó có một trang tuyển dụng.
Trong đó có những nơi mà tôi từng làm việc.
Việc rửa bát, cửu vạn,
tất cả những việc tôi có thể làm.
TUYỂN DIỄN VIÊN NHÀ HÁT DA ĐEN MỸ
Ở trang đối diện ghi: "Tuyển diễn viên".
Và tôi tự nhủ: "Chúa ơi. Họ tuyển diễn viên sao?
Làm diễn viên là làm gì nhỉ?"
Nên tôi đến địa chỉ đó. Tôi gõ cửa.
Một lát sau, có một người ra.
Ông ấy trông lừng lững. Khổng lồ. Đó là Frederick O'Neal.
ĐỒNG SÁNG LẬP NHÀ HÁT DA ĐEN MỸ
Tôi đi vào. Tôi lên sân khấu, và tôi giở ra cái trang này.
Còn ông ấy mở một kịch bản khác. Ông ấy ngồi dưới ghế khán giả.
Và ông ấy lật trang. Ông ấy nói: "Giờ hãy đọc vai của John".
Và tôi nhìn và thấy "John", và tôi nói: "Được".
"Anh ấy nói: 'Cô đi đâu đấy?'"
Và ông ấy khá khó chịu và giận dữ,
và ông ấy tống tôi ra khỏi đó.
Ông ấy nói: "Đừng làm phí thời gian mọi người nữa
và đi kiếm việc rửa bát hay gì đi nhé?"
Đó là khoảnh khắc tôi trở thành diễn viên.
Tôi nói: "Mình sẽ trở thành diễn viên.
Và khi đó, mình sẽ quay lại cho ông ta biết tay".
Anh gặp vấn đề ngữ điệu
khi mới đến New York, tôi đọc được như thế.
Ban đầu giọng anh thế nào?
Một câu kiểu:
"Tôi đang về nhà".
Hồi tôi còn bé, ở chỗ tôi, người ta nói: "Tôi đang zề nhà".
Người ta bảo tôi phải sửa đi nếu muốn làm diễn viên.
Nên tôi sửa.
Tôi bỏ ra 14 đô để mua một cái đài.
Và tôi tìm nghe một người có tên Norman Brokenshire.
Norman Brokenshire là một phát thanh viên tin tức.
Và giọng ông thật cuốn hút.
LÊN SÓNG
Quý vị khỏe chứ?
Tôi là Norman Brokenshire.
Tôi nghe ông… Và sau một thời gian, tôi nhắc lại.
Tôi đã ngồi trước mic trong hơn 25 năm qua,
và nói cho các bạn biết, nghề này căng lắm.
Và tôi gần như bỏ hoàn toàn được giọng cũ.
Tôi ra ngoài, và tôi… mua sách,
và tôi học cách đọc thoại.
Rồi tôi quay lại, thử vai.
Và tôi được nhận.
NHÀ HÁT DA ĐEN MỸ
Tôi coi nhà hát, diễn xuất và các lớp diễn xuất như một cách trị liệu.
Tôi hay đến đó sau khi đi làm ở Quận Garment
hoặc 14, 18 nơi tôi làm việc khác.
Tôi đi học buổi tối,
tôi đến lớp, học và diễn thử.
Lúc đó, khi tôi mới 17, 18 tuổi,
diễn xuất cho tôi một chỗ để thể hiện,
để tôi xả ra phần nào những bực dọc của mình,
để tôi trút hết những bối rối và những vấn đề khác
vào một nhân vật hư cấu.
Tôi cảm thấy điều này đem đến cho tôi sự khác biệt.
Ở đây, tôi có thể vào vai nhiều người,
thử trải nghiệm nhiều mặt của xã hội,
mà hồi đó tôi bị ngăn cấm…
Trong sự đóng giả này, tôi có nhiều cách để phản kháng.
Tên bạo chúa, hãy chường mặt ra.
Tên ngươi là gì?
Tôi nghĩ một thứ đã thất truyền là nhà hát da đen.
Ta là Macbeth.
Có lẽ từ sau chiến tranh đến tận thập niên 80,
nhà hát da đen là tiếng nói của nghệ thuật da đen.
Nhà hát Da đen Mỹ đã mở đường…
NHÀ VĂN, SỬ GIA
…cho Negro Ensemble Company và các nhóm kịch khác.
NHÀ HÁT DA ĐEN MỸ
Đó là nơi để các tài năng trẻ được lên sân khấu
và mài giũa kỹ năng.
Tất cả đều đi qua nhà hát da đen.
Có lẽ phải đến thập niên 90 bạn mới tuyển được một diễn viên da đen
chưa từng tham gia nhà hát da đen ở đâu đó.
Tôi đến đó thử vai.
GIỌNG CỦA HARRY BELAFONTE
Khi đến đó,
tôi thấy một gã da đen mặt khó đăm đăm ngồi ở góc kia căn phòng.
Và hắn có vẻ không vui lắm khi thấy tôi.
Tôi nhìn hắn, và tôi biết
tôi sẽ phải tranh đấu với gã này
cho đến cuối đời.
Tôi đã quyết định là tôi phải bám càng Sidney…
và được anh ấy dẫn đi lên các vì sao.
Và tôi…
Căng thẳng quá.
Bố tôi và bác Harry đúng là có tình bằng hữu khó mà tin nổi.
Họ đã sát cánh bên nhau
từ những năm sơ khai của Nhà hát Da đen Mỹ.
CON GÁI
Và họ là bạn cực kỳ thân thiết,
và họ có những lúc bất đồng, cứ một dạo lại thế ấy?
Họ cứ như một cặp vợ chồng. Kiểu…
Họ chia tay. Họ ly hôn. Rồi họ lại tái hôn.
- Thỉnh thoảng chúng tôi bất đồng. - Ừ.
Không phải đùa đâu. Thỉnh thoảng chúng tôi bất đồng
trong nhiều chủ đề.
Nhưng chúng tôi trao đổi với nhau về những chủ đề đó.
Tôi đã học được rất nhiều từ người đàn ông này trong 26 năm.
Tôi ngờ rằng anh ấy cũng học được đôi điều từ tôi.
Chúng tôi là nghệ sĩ. Tôi có cái tôi. Anh ấy có cái tôi.
Kể đi em yêu.
Nên…
Lúc đó tôi 18 tuổi, vừa học xong ở Birdland
thì thấy Sidney, Harry Belafonte và Marlon Brando.
Ôi, thôi nào. Đó đúng là lịch sử. Lịch sử.
Chúng tôi điên lắm. Hồi đó ai cũng thế.
Họ từng yêu quý nhau, họ từng cãi vã nhau.
Họ thân thiết với nhau, và duy trì như thế.
Và làm việc cùng nhau.
Thế mà họ vẫn khó chịu với nhau.
Đến giờ vẫn thế.
Chúng tôi đóng một vở kịch có tên Days of Our Youth.
Và Sidney Poitier là dự bị cho tôi.
Thù lao rẻ mạt, tất nhiên.
Và tôi có việc khác.
Làm phụ việc cho một người lao công.
Một hôm, họ có một buổi diễn.
Và Harry Belafonte đóng vai chính. Lẽ ra là bác ấy diễn.
Lúc đó bác ấy cũng làm nghề gom rác.
Và bác ấy có ca làm không thể bỏ được.
Thế là bố tôi, vì là diễn viên dự bị, được thế chỗ.
Và tình cờ có một nhà sản xuất Broadway
đến xem buổi tối hôm đó,
tuyển diễn viên cho vở Lysistrata.
Và đã tuyển bố tôi.
Tôi nghĩ bác Harry có lẽ đã khá cú chuyện đó.
Hãng 20th Century Fox đưa người săn lùng tài năng
sang bờ Đông tìm diễn viên.
Họ thấy Sidney Poitier.
Họ đưa anh ấy đến California,
cho anh ấy diễn thử, phần còn lại là lịch sử.
Mỗi khi anh ấy đọc thoại, tôi lại nhắc, để anh ấy khỏi kiêu căng,
là anh ấy có sự nghiệp là nhờ rác đấy nhé.
Thế thì cũng cay cú ra phết nếu mình không thành công lắm,
như anh kể từ đó.
Tôi khá thành công, mà cay thì vẫn cay.
- Chào Lefty. - Chào Luth.
Bất ngờ quá nhỉ? Tôi tìm anh mãi.
Sự nghiệp của tôi bắt đầu với một người tên Joe Mankiewicz.
ĐẠO DIỄN JOSEPH L. MANKIEWICZ
- Chào Brooks. - Chào buổi tối.
Ông ấy muốn làm phim về người da đen ở Mỹ.
Đó là bộ phim rất thú vị. Mở đầu cho cả dòng phim.
Tôi đóng vai một bác sĩ da đen trẻ tuổi ở một bệnh viện tại Los Angeles.
Tôi là bác sĩ Brooks.
Ừ, họ bảo anh sẽ đến.
Nó gây tiếng vang rất lớn.
Tôi không muốn hắn. Bác sĩ da trắng cơ.
Tắt đèn thì nhà ngói cũng như nhà tranh.
- Tôi không có quyền à? - Không!
Có những người trong ngành
không có đủ can đảm
để làm phim như thế về người da đen.
Có một quy luật bắt nguồn từ thói quen
là sử dụng người da đen theo cách khinh miệt nhất.
Giờ tôi có thể ăn khoai nghiền mà không cần dao…
- Thôi làm trò lố đi! - Tôi…
Đó là thập niên 40,
nếu bạn muốn đóng phim, bạn phải hài hước.
Stepin Fetchit.
Mantan Moreland.
Ông Bill, có cần thiết không? Tôi ở trên này cùng ông nhé?
Không. Anh hiểu thế sẽ là gương xấu cho các người hầu khác.
Chắc chắn rồi.
Đó là những ngôi sao… Những ngôi sao da đen ở thời điểm đó.
Bạn không hài hước thì bạn không có việc.
Mantan Moreland, Stepin Fetchit và Hattie McDaniel.
Khi đến trường quay, tôi nhận thấy họ đau đớn thế nào
khi phải nói ra những lời đó và cư xử như thế.
Jeff, anh là người lười nhất tôi thấy.
Ôi, ông Frank, tôi không lười. Tôi chỉ thư giãn thôi.
Hollywood là nơi rất nhẫn tâm
đối với người da đen.
Đợi đã. Đừng bỏ tôi lại.
Hattie McDaniel được đề cử năm 1939,
và giành giải năm 1939.
Tôi biết bà ấy không được phép ở khách sạn các thứ.
CON GÁI
Và tất nhiên, tôi biết, đóng vai hầu gái,
dù bà ấy làm rất xuất sắc,
là thứ duy nhất họ muốn ở những người như bà ấy.
Tôi xin phép cảm ơn…
Tôi nghĩ Sidney chưa từng đóng một vai "khúm núm" nào.
Không bao giờ trợn mắt.
Không bao giờ rụt cổ.
Không bao giờ tấu hài.
Người da đen trong điện ảnh
được khắc họa là người không có nhiều cái để nói.
Hóa ra là có đấy.
Mỗi khi có người chết trong bệnh viện, họ lại gào lên giết người.
Nhưng họ gào vào mặt tôi thì khác.
Phải thế. Anh là bác sĩ.
Không phải vì tôi là bác sĩ, mà vì tôi là tên mọi đen.
Điện ảnh thay đổi khi ông ấy xuất hiện trên màn ảnh.
Hiểu ý tôi không?
Chưa bao giờ có người nào như thế.
Ông ấy… Ý tôi là,
ông ấy tạo ra vị thế chưa từng có tiền lệ.
Tôi có những động lực thúc đẩy.
Tôi đến từ một gia đình nghèo. Một gia đình rất, rất nghèo.
Và tôi đến từ một gia đình nghèo, không được giáo dục ở Caribê.
Và gia đình nghèo, không được giáo dục ở Caribê đó nhìn về nước Mỹ
như nơi mà vàng có thể nhặt trên đường.
Và khi đã thu nhặt được, chắc chắn bạn phải gửi về nhà.
Và vì tôi không thể gửi vàng về nhà,
tôi hình thành nên suy nghĩ rất xấu và tiêu cực về quê nhà.
Tôi cắt đứt liên lạc.
Tôi không viết thư vì tôi không có tiền cho vào phong bì.
Bố tôi có tình yêu và sự kính trọng sâu sắc với ông bà,
và tôi nghĩ điều đó khiến ông hơi nặng lòng,
khi ông ấy phải xa nhà tám năm.
Tôi gặp bố mẹ lần đầu tiên sau tám năm.
Cả gia đình tụ họp ở một rạp ở Nassau
để xem phim đầu tiên tôi đóng, No Way Out.
Đúng, nó rất quan trọng.
Với bố mẹ tôi,
đó là lần đầu tiên họ được xem phim.
Chắc hẳn với họ, đó như là mộng tưởng. Một giấc mơ.
Tôi không chắc họ hiểu điện ảnh đến đâu.
Họ cực kỳ say mê.
Thốt ra những câu như "Con tôi đấy!"
Sau thành công bùng nổ ban đầu đó, tôi quay lại Harlem làm nghề rửa bát.
Bất chấp bước lùi đó,
tôi vẫn có niềm tin vào bản thân và niềm tin vào tương lai.
Đủ để kết hôn với một cô gái trẻ xinh đẹp có tên Juanita…
29/4/1950
…và cố tạo dựng cuộc sống riêng.
Không lâu sau, đứa con đầu tiên chào đời,
rồi một đứa nữa theo sau.
Tôi nghĩ mẹ tôi là người cực kỳ lạc quan,
còn bố tôi thì hơi bi quan một chút.
Nhưng sự lạc quan của mẹ lấn át bố.
Và tôi nghĩ việc bà có thể hiểu người khác,
đó là thứ khiến bố tôi bị thu hút.
Và việc bà… yêu thương mọi người vô điều kiện
khiến trí tưởng tượng của ông bị mê hoặc.
Tôi là cô gái duy nhất và là người da đen duy nhất
trong lớp ở đại học Columbia.
Tôi phải chịu hai thiệt thòi, nên…
Tôi đã viết một bài luận
về hoàn cảnh giữa đen và trắng ở Mỹ.
Họ nói: "Cô lấy ý tưởng từ đâu ra?"
Tôi nói: "Từ những người đã trải qua".
Khi tôi quen Sidney, anh ấy mới chỉ học đến lớp ba.
Anh ấy luôn ham mê học hỏi.
Anh ấy cần hiểu biết
mọi thứ anh ấy nghĩ đến.
Và lúc nào tôi cũng cố nói cho anh ấy
những điều mà tôi cảm thấy anh ấy chưa biết
và sẽ có ích nếu anh ấy biết.
Rồi anh ấy bắt đầu có cảm xúc và phản ứng
với những phim anh ấy được mời đóng.
Tôi nói: "Tiền không phải lúc nào cũng quan trọng".
Bố tôi được mời tham gia một phim của Marty Baum.
CON GÁI
Và ông từ chối.
Và Marty Baum nói: "Xin lỗi. Tôi không hiểu.
Thù lao phim này còn lớn hơn số tiền anh kiếm được trong một năm".
Con gái thứ hai của tôi sắp chào đời.
Đứa con thứ hai.
Và tôi không có tiền.
CÂU CHUYỆN THÀNH PHỐ PHENIX
Vai dành cho tôi là một lao công,
đó… đóng vai một lao công không có gì sai cả.
Nhưng trong kịch bản đó, một vụ giết người diễn ra.
Và những kẻ giết người, hay những người biết về vụ…
hoặc có liên quan đến những kẻ giết người,
cho rằng tôi, người lao công, đã chứng kiến nó.
Bối cảnh của phim là con gái người lao công bị sát hại,
và người lao công không biết trông cậy vào ai để nói lên cảm xúc của mình
về việc xác con gái mình bị ném lên bãi cỏ.
Họ không chịu đổi kịch bản
để ông ấy được phản ứng về việc đó.
Và ông ấy nói:
"Reginald Poitier sẽ không bao giờ cho phép
một đứa con của mình bị ném lên bãi cỏ
mà không có gì để nói".
Ông muốn đảm bảo mọi việc ông làm trên đời…
CON GÁI
…đều phải giữ tiếng thơm cho cha mình.
Ông nói khi ông nhìn lên
và thấy họ mình trên màn hình hoặc trên bảng điện tử,
đó không phải họ của ông, mà là họ của cha ông.
Tôi không thể đóng vai đó
nếu tôi là con trai của người như tôi nghĩ.
Tôi không thể đóng vai đó
nếu mẹ tôi là người mẹ như tôi nghĩ.
Nên ông ấy từ chối.
Ông ấy từ chối và đi vay một khoản tiền
để chi trả khi sinh con ở bệnh viện.
Ông làm những gì cần làm…
CON GÁI
…không phải vì những gì người khác kỳ vọng ở ông
mà vì những gì ông kỳ vọng ở chính mình.
Sự trung thành với các tiêu chuẩn đạo đức là nhờ công của mẹ tôi.
Và công của bố tôi.
Đầu tiên bạn cúi xuống, rồi bạn nấp.
Chiến tranh Lạnh sau Thế Chiến II tạo nên
một nỗi sợ hoang tưởng về chủ nghĩa cộng sản
ảnh hưởng đến mọi mặt đời sống nước Mỹ.
Những kẻ cộng sản ngầm chỉ đạo cho các đặc vụ của mình
xâm nhập vào Hollywood
và làm mọi thứ có thể để đầu độc màn ảnh.
Chúng là kẻ thù! Chúng không phải người Mỹ.
- Chúng là bọn đồng tính. - Đúng!
- Chúng là bọn cộng sản! - Đúng!
Chúng là bọn cộng sản!
Dù chỉ có một kẻ cộng sản trong Bộ Ngoại giao
thì thế cũng đã là quá nhiều.
Tôi nhớ giai đoạn đó vì đó là lúc tôi chuẩn bị đi học
ở Đại học Howard.
Tôi xem các buổi điều trần McCarthy…
ĐẠI SỨ ANDREW YOUNG CHÍNH TRỊ GIA, NHÀ HOẠT ĐỘNG
…trên cái TV đầu tiên tôi thấy,
ở phòng sinh hoạt chung ký túc xá.
Cảm giác thật sự đáng sợ.
Yêu cầu tuyên thệ trung thành
ngày càng được phổ biến rộng rãi trong chính quyền
và trên khắp đất nước.
BẢO VỆ ĐẤT NƯỚC KHỎI CHỦ NGHĨA CỘNG SẢN
Có một danh sách những người có thể là cộng sản hoặc là cảm tình viên.
Nhiều người rơi vào đó, trong đó có Paul Robeson.
Sau khi từ Moscow về, ông vẫn tin mình là người cộng sản?
Câu hỏi vô lý. Sao bạn biết tôi là cộng sản?
- Chả ai biết. - Có đúng không?
- Tôi không thích câu hỏi đó. - Xin lỗi.
Hãy diễn đạt lại nhé? Được.
Paul Robeson là hình tượng văn hóa
lớn nhất của người Mỹ gốc Phi trong những năm 1930.
Ông đứng trên đỉnh của ngành giải trí cho người da đen…
NGƯỜI BIÊN SOẠN HỒI KÝ CỦA POITIER
…mà những người như Sidney Poitier và Harry Belafonte
sau đó tham gia vào.
Và họ rất ngưỡng mộ Paul Robeson.
Ông ấy bị nghi ngờ
vì ông ấy ủng hộ giai cấp vô sản.
"Đúng, nhưng họ là cộng sản". Thì sao?
Robeson trở thành hình mẫu tương phản thú vị
cho Poitier và Belafonte
trong việc chọn phe để đấu tranh.
NGÀI TRUMAN BỎ JIM CROW KHỎI TỜ ĐÔ-LA MỸ
Ông bị tẩy chay và không chỉ có thế,
khi ông có thể đến châu Âu làm việc,
chính phủ Mỹ thu hồi hộ chiếu của ông.
Chúng ta đã thấy người ta sẵn sàng chiến đấu vì tự do đến nỗi
nếu nó không được trao cho họ, họ sẽ chiếm lấy nó.
Với Sidney, ông thấy cách Paul Robeson bị khinh thường
và bị ngược đãi.
Và khi bạn thấy điều gì như thế,
nó giống như con đường được vạch ra.
Hãy cố chú ý vào, Santini.
Em chú ý mà.
Này Miller. Lại đây. Tôi muốn gặp cậu một lát, Miller.
Phim gì nhỉ, Blackboard Jungle?
ĐẠO DIỄN RICHARD BROOKS
Anh được yêu cầu ký tuyên thệ trung thành.
- Vài lần. - Sao lại thế?
PHỎNG VẤN TRÊN ĐÀI VỚI STUDS TERKEL
Tôi nghĩ chủ yếu vì tôi quen Paul Robeson,
và tôi không hề che giấu sự ngưỡng mộ dành cho ông ấy.
Dường như thế là đủ để biến tôi thành nghi phạm.
Đừng khiêm tốn với tôi, Miller.
Cậu biết cậu thông minh hơn,
sáng láng hơn những cậu kia.
- Em à? - Ừ.
Và lớp nào cũng cần lớp trưởng.
Poitier xuất hiện trên tờ Counterattack,
một ấn bản của một tổ chức giám sát bảo thủ…
SIDNEY POITIER ỦNG HỘ NHỮNG HOẠT ĐỘNG BÌNH PHONG CỘNG SẢN
…điều tra nhiều tổ chức cánh tả
của nhiều người nổi tiếng với công chúng.
Rõ ràng có kẻ đã theo dõi Poitier trong suốt thập niên 50.
Ở thời điểm đó, có một quan điểm trong giới làm phim
yêu cầu rằng, nếu bạn muốn có việc,
bạn phải có quan hệ tốt
với những thế lực lập ra danh sách đen.
Anh từ chối.
Đi nào, học sinh giỏi.
Khoan. Cậu ấy nói tôi.
Anh sẽ hủy hoại sự nghiệp của mình và mọi thứ.
Có những điều bạn phải từ chối.
Sự chính trực của tôi quan trọng hơn việc kết bè kéo cánh.
Dũng cảm đấy. Khi mọi thứ bị đặt lên bàn cân…
Ông có thể dễ dàng bị tẩy chay.
Tôi chỉ có thể hình dung cảm giác khi lên tiếng vào lúc đó.
Trong số những lời dạy của cha,
cái cha nhắc lại nhiều nhất là thước đo thật sự của một người đàn ông.
Thước đo đó là anh ta chu cấp cho con cái tốt thế nào.
Và tôi nhớ kỹ như thể nó được in vào đầu tôi vậy.
Tôi không biết tiếp theo mình sẽ đi đâu,
nhưng tôi biết thất bại không phải là lựa chọn.
Đó là khi tôi nhận được điện của Richard Brooks
mời làm Something of Value ở Kenya.
Và từ đó, sự nghiệp của tôi thật sự cất cánh.
Tôi có tự nhủ: "Đất nước này đang thức tỉnh
và bắt đầu nhận ra một số thay đổi là không thể tránh khỏi" không?
PHÒNG CHỜ DA TRẮNG KHÁCH ĐI NỘI BANG
Không.
Khoảnh khắc một đứa trẻ da đen bước vào trường,
mọi bậc cha mẹ tử tế, yêu thương, có lòng tự trọng
nên đưa đứa con da trắng của mình ra khỏi ngôi trường sai trái đó.
Đó vẫn là nước Mỹ năm 1950…
TRIỂN LÃM DA MÀU
Một nước Mỹ mà ở đó
chưa ai từng mơ tới một sự nghiệp thế này.
Đó là điều chưa từng xảy ra trong lịch sử ngành điện ảnh.
Một người da đen đóng vai chính.
Mày nghe ông ta nói rồi đấy, thằng mọi. Im đi.
ĐẠO DIỄN STANLEY KRAMER
Còn gọi tao là mọi nữa, Joker, tao sẽ giết mày.
Giỏi thì giết đi.
Cẩn thận!
Tôi luôn cảm thấy có mối liên kết tuyệt vời
giữa người Do Thái và người da đen.
Khi tôi xem The Defiant Ones, Tony Curtis, người Do Thái
và Sidney Poitier, người da đen…
Và nó có sự đồng điệu giữa những người bị xiềng xích.
Đó là điều đã được khắc sâu trong cả hai tộc người.
The Defiant Ones. Đó là phim đầu tiên tôi từng xem.
Và tác động của nó thật mạnh mẽ.
Đến hôm nay, tôi vẫn nhớ ông ấy nói với Tony Curtis:
"Tôi bị cái kim cắm vào người. Đừng gọi tôi là 'nhóc'".
Ừ. Và tôi đang bị cái kim cắm vào người.
Joker, đừng gọi tôi là "nhóc".
Đó là lần đầu tiên tôi được thật sự thấy
một người da đen khẳng định vị thế và yêu cầu được tôn trọng
từ người da trắng trên phim.
Khoảnh khắc trong phim khi mà Sidney quyết định…
hy sinh tự do của mình…
Cố lên!
Tôi không đến kịp đâu!
…để cứu người bạn da trắng…
…là điều mà đến giờ này người da đen vẫn không thích và không tin.
Đó là khoảnh khắc diệu kỳ,
mà về cơ bản là một mô típ đã diễn ra…
The Defiant Ones là một trong những ví dụ tiêu biểu
cho việc người da đen hy sinh lợi ích của mình
hay đánh cược gì đó
hay cất công làm gì đó
để giúp một người da trắng trong lúc nguy nan.
Và đó là một mô típ điển hình trong cách kể chuyện Hollywood nhiều năm sau.
Và với họ, đó là cách
để thể hiện sự nhân đạo và thấu cảm của người da đen
kể cả trong lúc khó khăn.
Nhưng với người da đen, dường như đó là: "Kìa, bọn này đúng là chả ra gì".
Tôi thắc mắc một chút.
"Nếu là tôi thì sẽ làm gì?"
Có lẽ cũng sẽ nhảy xuống.
Ta đã bị xích cùng nhau và vượt qua tất cả.
Tôi sẽ không để anh đi một mình đâu.
James Baldwin được phỏng vấn.
Anh ấy nói: "Defiant Ones? Dân trung lưu da trắng thích lắm,
nhưng ở Uptown, cộng đồng da đen,
người ta hô lên: 'Lên lại con tàu đi, đồ ngốc!'"
Phản ứng của anh thế nào?
Tôi không có phản ứng gì.
Hồi đó, bộ phim ấy có tính cách mạng.
- Đúng thế. - Ông biết đấy?
Cho đến giờ nó vẫn là một phim cách mạng.
Chúng ta sẽ ổn thôi, Joker.
Ừ.
Defiant Ones là phim
đã giúp tạo nên tên tuổi Sidney Poitier như chúng ta đã biết,
là một diễn viên cực kỳ có thực lực.
Cùng với Tony Curtis, tên họ xuất hiện phía trên tên bộ phim,
biểu trưng cho việc trở thành diễn viên chính thực thụ của Hollywood.
Bố tôi và Tony Curtis cùng được đề cử giải Oscar.
Đó là lần đầu tiên một người da đen được đề cử giải Oscar
kể từ Hattie McDaniel.
Việc bố tôi mang về nhà tấm biển
nói rằng ông được đề cử, rồi ông đem nó treo lên tường,
nó có ý nghĩa lớn với ông.
Sự chú ý của truyền thông,
những bài phóng sự, bìa tạp chí…
Ông được lên bìa tạp chí Ebony. Rõ ràng ông đã thành sao.
Ông ấy rất đẹp theo nhiều cách.
Trước tiên, nụ cười đó là sao chứ?
Có lẽ Brando mới có nụ cười như thế.
Một phần trong nét đẹp của Sidney
là ông rất giống một cái mặt nạ Yoruba.
Hiểu ý tôi không? Như tượng đồng Benin.
Ông ấy thật góc cạnh.
Ông ấy như một sinh vật đẹp đẽ.
Lúc đó tôi muốn cưới Sidney Poitier. Hiểu ý tôi không?
Khi nghĩ đến một người da đen hoàn hảo, tôi nghĩ đến ông ấy.
Sidney có sự thuyết phục.
Và ông ấy hiểu hình ảnh là gì, sức mạnh của hình ảnh.
Tôi đã thấy người ta khóc.
Tôi đã thấy nhiều phụ nữ ngất đi.
Tôi đã thấy chồng của họ ngất đi.
Tôi đã thấy mọi người tan chảy khi ông xuất hiện.
Ông ấy thật thanh lịch, đẹp như tượng.
Ông ấy khiến tôi muốn ồ lên. Mọi sao điện ảnh đều nên như thế.
Tôi làm Raisin in the Sun năm 1959. Nên tôi hiểu khá rõ về Sidney.
Chúng tôi hiểu nhau rất rõ.
Người da đen nào cũng đã đọc Raisin in the Sun
vì đó là một trong những vở kịch được dạy
khi người ta bắt đầu dạy văn học da đen ở trường.
Sidney mua cho tôi một cái áo lông chồn hay gì đó.
Và tôi nói: "Em không cần áo lông chồn.
Em chỉ muốn…"
Nên tôi đem nó ra cửa hàng, đòi lại tiền
và đầu tư vào Raisin in the Sun.
Và tôi là nhà đầu tư lớn nhất
vào vở kịch ông ấy diễn ở Broadway.
Tôi từng diễn ở Broadway.
Không biết thế là tốt hay xấu.
Cảm thấy tự tin.
Lúc tạm nghỉ sau hồi một, khi hạ màn,
không khí lặng như tờ.
Chúng tôi tưởng là thất bại.
Nhưng đến đoạn tạm nghỉ sau hồi hai,
khán giả bị chúng tôi lôi cuốn đến mức khi vở kịch kết thúc,
có một tiếng…
Tiếng hít vào một hơi, tiếng hét, tiếng "Hoan hô!"
Thật tuyệt vời.
Tôi biết chắc định mệnh của tôi là làm diễn viên…
VỞ KỊCH XUẤT SẮC NHẤT GIẢI THƯỞNG PHÊ BÌNH CHÍNH KỊCH NEW YORK
…khi hạ màn trong đêm công diễn ở New York.
Sau những nghi ngờ đã tích tụ
từ cuộc gặp định mệnh
giữa tôi và người đàn ông đó ở Nhà hát Da đen Mỹ,
khi ông ấy đuổi tôi ra và sập cửa lại,
đêm đó tôi biết chắc chắn
tôi đã chính thức đi theo tiếng gọi thực sự của đời mình.
Tôi là một diễn viên.
Tôi có kế hoạch.
Tôi có kế hoạch sẽ thay đổi hoàn toàn thành phố này.
Hiểu ý tôi không?
ĐẠO DIỄN DANIEL PETRIE
Vào năm sau đó, có một bộ phim
đem vở kịch đến với đông khán giả hơn.
Đó được cho là màn trình diễn cảm xúc nhất của Poitier.
Và không phải tình cờ khi vai diễn đó được sáng tác bởi một người Mỹ gốc Phi
khi bắt đầu Phong trào Dân quyền,
khác với đa số các vai khác,
có biên kịch là nam giới da trắng, theo chủ nghĩa tự do.
Lorraine Hansberry diễn tả được
sự chân thực của cuộc sống người da đen
mà không biên kịch Hollywood nào làm được.
- Tôi biết là cậu bận. - Walter, làm ơn.
Tôi biết là không ai bận rộn như các cậu sinh viên da màu
với huy hiệu hội anh em và giày trắng.
Ôi, Wally.
Tôi toàn thấy cậu ôm sách trong tay,
đến các lớp học.
Cậu học được gì ở đó? Họ nhồi nhét thứ gì vào đầu cậu?
Giới hạn cơ hội mà người da đen được hưởng,
và đặc biệt là những thanh niên da đen hung hăng lúc đó…
Nó có ở đó. Ông ấy đã truyền tải được điều đó.
Không có khác biệt lớn giữa Sidney trong Raisin in the Sun
so với đám trẻ trong Boyz n the Hood.
Trong anh chất đầy sự cay cú.
Cậu thì sao? Cậu không cay cú à?
Cậu không thấy những vì sao lập lòe mà cậu không thể vươn tới và tóm lấy hả?
Tôi đang nói…
Cay đắng?
Tôi là núi lửa. Tôi là người khổng lồ, xung quanh tôi là lũ kiến.
Lũ kiến không hiểu tôi nói gì. Thế thì sao?
Nghệ thuật là ở chỗ tạo ra khoảnh khắc và biết mình sẽ làm gì
và biết máy quay sẽ ở vị trí nào
và học chuyển động đó.
Ông ấy đã suy tính trước hết.
Rất khó để không bắt chước người đàn ông đó.
ĐẠO DIỄN MARTIN RITT
Nếu hồi đó được gặp Sidney,
có lẽ là lúc tôi còn khá bé,
vì lúc đó ông ấy và cô Diahann của tôi yêu nhau.
Đó là lúc tôi năm tuổi.
Tôi biết về mối quan hệ đó
khi đọc sách của Sidney khi tôi đã lớn hơn nhiều,
vì hồi đó cô Diahann không kể nhiều lắm về chuyện đó.
Khi tôi lớn lên thì có những cuộc nói chuyện,
khi nó không bị coi là phản cảm nữa.
Tôi ngạc nhiên vì tôi không biết chuyện lại như thế.
Có rất nhiều cảm xúc lẫn lộn.
- Anh đẹp lắm. - Thế à?
Đúng.
Anh khiến em thấy xinh đẹp.
Em không thấy tầm thường khi ở bên anh.
Em thấy rất, rất đặc biệt.
Đó là một bộ phim rất gợi cảm.
Màu phim đen trắng thật tuyệt vời.
Paris, thành phố, thật tuyệt vời.
Có những quán… những quán nhạc jazz ấy?
Có Paul Newman.
Và có cô Diahann của tôi,
người phụ nữ xinh đẹp nhất các bạn từng thấy trên phim đó.
Ông ấy và Diahann Carroll là một trong những cặp đẹp nhất
trong lịch sử điện ảnh.
Họ mặc áo măng tô,
và họ đi bộ ban đêm khắp Paris.
Và họ đùa bỡn về Phong trào Dân quyền và tình yêu.
Em hãy ở lại Paris một thời gian và làm quen một chút.
Ngồi xuống ăn trưa ở đâu đó mà không bị ăn dùi cui.
Một ngày em thức giấc, nhìn sang bên kia đại dương,
và em sẽ nói: "Ai cần nó chứ?"
Khi Poitier trở thành biểu tượng cho cả đất nước,
sau hậu trường, đời sống của ông cũng gặp khủng hoảng.
Một mặt,
ông ấy cảm thấy liên kết mạnh mẽ và tình yêu với Diahann Carroll,
thứ ông thấy thiếu trong hôn nhân.
Mặc khác, ông là người cha.
Và ông nhớ những bài học của cha mình, Reginald Poitier,
thước đo của người đàn ông là cách chu cấp cho gia đình.
Đến với mối tình này có phải là bỏ rơi những giá trị đó?
Anh không thể để em đi.
Vậy hãy đi với em.
Đến cuối quá trình quay Paris Blues,
cả hai vẫn còn rất phân vân.
Phân vân về bước đi tiếp theo.
Phân vân không biết liệu họ có đến bên nhau.
Phân vân xem phải làm gì với gia đình mình.
Anh ấy bận. Anh ấy nói anh ấy phải đi.
Anh ấy không thể ở lại ngôi nhà
vì anh ấy cần một căn hộ để có thể viết lách.
Lúc đó anh ấy đang viết lách.
Và tất nhiên, hóa ra
lại có nguyên nhân khác
chứ không phải như anh ấy nói.
Phong trào Tự do Ngay bây giờ, hãy nghe tôi.
QUYỀN CÔNG DÂN NGAY! THAM GIA DIỄU HÀNH TỰ DO NGAY!
Chúng tôi yêu cầu tất cả công dân hãy đến Washington.
Bằng máy bay, xe hơi, xe buýt.
DIỄU HÀNH Ở WASHINGTON VÌ VIỆC LÀM VÀ TỰ DO!
Bằng bất cứ phương tiện nào.
HỌ ĐANG ĐỔ ĐẾN TỪ KHẮP NƠI TRÊN ĐẤT NƯỚC
Người da đen muốn những điều người da trắng sở hữu.
Tất cả quyền lợi của họ.
Tự do!
DIỄU HÀNH Ở WASHINGTON 1963
Mục đích của diễu hành là bày tỏ sự ủng hộ
với Dự luật Dân quyền của Tổng thống Kennedy.
Chúng tôi là một phong trào da đen ở miền Nam
cho đến tháng Tám năm 1963.
SỐNG VÀ LÀM VIỆC CÙNG NHAU
Không chỉ tiến sĩ King đồng cảm với những giấc mơ
của người Mỹ gốc Phi ở miền Nam,
mà còn có cả sự xuất hiện của những ngôi sao Hollywood.
Harry và Sidney Poitier biến đây thành sự kiện toàn cầu.
Đó là trước khi Martin Luther King nói lời nào.
Tiến sĩ King không quen Marlon Brando.
Ông không quen Paul Newman.
Những ngôi sao Hollywood diễu hành cùng phong trào của tiến sĩ King.
Đó là nhờ Sidney và Harry. Nhờ kết nối của họ.
Tôi để ý là suốt cả ngày hôm nay,
trong tất cả các bài phát biểu, trên tất cả áp phích,
tôi thấy và nghe từ "ngay bây giờ" được nhắc đến liên tục.
- Kiên quyết. - Ngay bây giờ!
Sự khẩn trương thể hiện rõ hôm nay đã sôi sục trong cá nhân tôi,
suốt những năm qua.
Ít ra là trong những năm từ khi tôi trưởng thành.
Tôi quan tâm đến đấu tranh đòi Quyền Công Dân
bắt nguồn từ nhu cầu tồn tại.
Và tôi nghĩ mối quan tâm của tôi bắt đầu nhiều năm trước,
nhưng chưa bao giờ mãnh liệt như hôm nay.
Các vị, tôi nghĩ đã đến lúc…
Về hoạt động xã hội của Sidney, tôi không chỉ ấn tượng,
mà còn được truyền cảm hứng
vì tôi nghĩ: "Mình cũng có thể làm. Theo cách của mình.
Mình sẽ tự tìm cách cho mình, nhưng mình làm được.
Mình có tiếng nói. Mình có thể sử dụng nó".
Ông ấy phải chống lại thách thức to lớn.
Bạn biết ông ấy sẽ bị chỉ trích là:
"Ông là ai mà lên tiếng?"
Thật không công bằng.
Ông ấy có tiếng nói. Ông ấy có quyền sử dụng nó.
Ông ấy xứng đáng có tiếng nói đó.
Và làm diễn viên không có nghĩa bạn không được lên tiếng.
Trong con mắt của người Mỹ nói chung, thật tiếc khi phải nói rằng,
họ không thể hiểu được tôi.
Đôi khi tôi thấy bực về chuyện đó,
nghĩa là tôi không thể thay đổi
cách người da đen bị đối xử, lợi dụng.
Lúc đó Hollywood chưa sẵn sàng
cho nhiều hơn một ngôi sao da đen.
Có một ngôi sao da đen. Có nhiều diễn viên da đen khác.
TIỆC KÍN
Nhưng chủ yếu đó vẫn là ngành công nghiệp rất bảo thủ
bị buộc phải thích nghi với thời cuộc,
và họ mất rất nhiều thời gian.
Không ai ươm mầm
cho Sidney Poitier tiếp theo, hiểu ý tôi chứ?
Sidney giống như… Ông ấy như một phức cảm.
Có một phức cảm Sidney Poitier. Nó giống như ma trận.
Với cách phân biệt chủng tộc diễn ra,
dẫn đến quan niệm như trong phim Highlander đó.
Chúng ta có Sidney.
Thế còn cần những người da đen khác làm gì?
Ông ấy là chiến binh dẫn đầu một đội quân chủng tộc
nhưng ai thật sự hiểu được ông ấy không bị định nghĩa bởi màu da.
Và ông ấy không nói thế với mục đích giải thích hay phản kháng.
Đó là sự thật.
Có rất nhiều điều ở chúng tôi và xung quanh chúng tôi
có ảnh hưởng then chốt đến những bước ngoặt của đời tôi,
đến một số lựa chọn của tôi.
Một số lựa chọn không bắt nguồn từ việc
tôi nhìn vào thành tựu của mình trong đời và nói:
"Đây là điều mình nên làm. Đây là điều mình định làm".
Không. Ta sống dựa trên
những giá trị thúc đẩy mình.
ĐẠO DIỄN RALPH NELSON
Lilies of the Field là phim kinh phí thấp,
câu chuyện khiêm tốn về một thợ sửa chữa da đen
đến với một tu viện nữ ở miền Tây Nam nước Mỹ,
và giúp họ xây dựng một nhà thờ.
Chúa thật tốt. Người cử đến một người to lớn, khỏe mạnh.
Ông ấy chẳng nói gì về việc cử tôi đến đâu cả.
Tôi đi ngang qua thôi.
Năm 63, là lúc tôi sáu tuổi.
Tôi kiểu: "Sidney, đi đi. Ông dây vào họ làm gì?"
"Lên xe đi". Và tôi…
Đó là điều tôi nghĩ lúc sáu tuổi.
Ông ấy nói: "Họ trả thấp quá. Họ chẳng đem đến lợi lộc gì".
Tôi nói: "Sidney, biết anh có thể làm gì chứ?
Hãy đóng phim không phải vì thù lao,
mà hãy coi đó như là một phần sở hữu".
Ông ấy nói: "Anh chưa bao giờ nghĩ thế". Tôi nói: "Nghĩ và hiểu đi".
Vai đó ban đầu được giao cho Harry Belafonte.
Ông ấy từ chối, nói là:
"Người này không có liên hệ gì đến thế giới ngoài kia".
Bộ phim tệ hại.
GIỌNG CỦA HARRY BELAFONTE
Phim tệ nhất tôi từng đọc.
Và tôi từ chối không thương tiếc.
Và Sidney Poitier nhận vai đó.
Ông ấy đóng vai đó thật tuyệt.
Harry còn ca hát nữa. Ông ấy còn nghiệp hát.
Harry thành công lắm.
Harry có thể từ chối.
Bạn có thể từ chối nhận thêm việc khi… tài chính của bạn đã ổn định.
Không phải chê Harry, nhưng Harry chỉ cần hát Day-O là đủ sống.
Được chứ?
Hồi chúng tôi làm Hello, Dolly!
ở Broadway với Pearl Bailey.
Và cứ khi có người nổi tiếng đến xem,
cô ấy lại mời người đó lên sân khấu.
Và người đó thường…
Nên khi Sidney đến, ông ấy được mời lên.
Và cô ấy nói: "Nào, Sidney. Hãy hát đi".
Và ông ấy nói: "Tôi không biết hát!"
Bắt đầu nhé.
Cô ấy nói: "Ông bảo thế là sao?
Ông hát trong phim Lilies of the Field mà".
Ông ấy đáp: "Đó là người khác!"
Nào.
Bộ phim nhỏ kinh phí thấp đó dần dần thu hút khán giả.
Nó chạm đến tâm khảm mọi người.
Và cụ thể là
có một sự trân trọng dành cho nhân vật của Poitier, Homer Smith,
và màn trình diễn của Poitier.
Cái phong cách ngọt ngào, trìu mến ông đem vào phim.
Và nó lột tả được đúng cảm xúc.
Tôi nghĩ một phần trong đó là
tôi nghĩ đó là một nhân vật tuyệt vời, dễ mến, truyền cảm hứng,
là phản ánh của những thứ có trong
cái tốt đẹp hơn trong con người.
GIẢI OSCAR 1964
Đêm trọng đại của Hollywood.
Lần thứ 36, thủ đô giải trí của thế giới
lại tổ chức trao giải thưởng Oscar danh giá
cho những nghệ sĩ hàng đầu và những thành tựu trong năm.
Lúc đó tôi chỉ là đứa trẻ mười tuổi ở Milwaukee.
Tôi xem chương trình có tên Giải Oscar,
và thấy người ta đến bằng xe limousine và được đón tiếp long trọng.
Và mỗi lần có một người da đen xuất hiện trên truyền hình,
tôi nhớ là mình bốc điện thoại lên và nói:
"Người da màu kìa!
Người da màu. Bật lên đi".
Rồi cuối cùng tôi lại lỡ mất đoạn đó.
Các đề cử diễn viên nam chính xuất sắc nhất
là Albert Finney trong Tom Jones,
Richard Harris trong This Sporting Life,
Rex Harrison trong Cleopatra,
Paul Newman trong Hud,
Sidney Poitier trong Lilies of the Field.
Người chiến thắng là Sidney Poitier trong Lilies of the Field.
Khi tên tôi được xướng lên,
tôi nhảy lên và nói:
"Mình thắng rồi!"
Tôi không thể cưỡng lại được.
Đó là phản ứng của bản thân tôi,
nhưng nó cũng là phản ứng
đại diện cho rất nhiều người.
Có hình dung nổi không?
Đó là trước khi chúng tôi có Đạo luật Dân quyền.
Có hình dung nổi sự bất ngờ trong phòng đó?
Có hình dung nổi sự vui sướng tột độ, sự màu nhiệm,
và một điều gì đó cực kỳ thiêng liêng diễn ra vào khoảnh khắc đó
vượt lên trên mọi thứ khác đang diễn ra trong cộng đồng.
Anh Poitier là người da đen đầu tiên giành giải thưởng cao quý này,
và được khán giả đón nhận hết sức nồng nhiệt.
Đó là bước ngoặt,
thật sự là bước ngoặt
ở một Hollywood đã chọn cách
công nhận chúng tôi, người da đen,
theo cách khác hoàn toàn so với trước đây.
Vì đi đến khoảnh khắc này là một hành trình dài,
đương nhiên thôi, tôi mang ơn
vô số người.
Ông ấy là niềm hy vọng da đen vĩ đại với tôi.
Trong khoảnh khắc đó, ông ấy trở thành như vậy.
Tôi nhớ rất rõ mình cảm thấy
nếu một người da màu làm được điều này,
thì không biết đến tôi sẽ thế nào.
Tôi chỉ biết nói lời cảm ơn cực kỳ đặc biệt.
Thành công của ông là niềm tự hào
không chỉ cho những người tiếp bước ông,
mà cả bố mẹ và ông bà của Sidney,
về đến tận thời nô lệ.
Hãy hình dung cảm giác của họ khi "ông ấy thành công".
Là người da đen đầu tiên, người Bahamas đầu tiên,
giành giải Nam chính Xuất sắc nhất
ở cái thời mà việc đó gần như bất khả thi,
bạn phải giỏi hơn người khác một trăm lần.
Đó là khoảnh khắc phi thường với tôi,
không phải vì tôi giỏi giang hay thánh thiện gì.
Tôi không giỏi giang hay thánh thiện đến thế.
Nhưng có gì đó trong tôi là sự tiếp nối
từ mẹ tôi,
những gì bà làm với vai trò người mẹ để tôi được sống.
Không ai nghĩ tôi sẽ sống, không.
Không ai nghĩ tôi sẽ sống khi tôi ra đời.
Tôi bị sinh non hai tháng.
Sáng hôm sau, bố tôi ra khỏi nhà
và khi mọi người ở đó, kể cả bà đỡ,
đều chắc chắn là tôi không thể sống sót.
Ông mang về nhà một hộp giày.
Và…
họ đã chuẩn bị để tiễn đưa tôi.
Chà, mẹ tôi không chịu.
Bà nói: "Không được làm thế".
Và bà rời khỏi nhà,
và bà đi đến bất cứ đâu bà nghĩ có thể tìm được sự trợ giúp.
Và bà đi qua nhà của một bà đồng.
BÀ BESS NĂNG LỰC MAY MẮN ĐẶC BIỆT
Mẹ tôi nói: "Tôi vừa sinh hạ một đứa trẻ.
Nó còn rất nhỏ,
và tôi muốn bà nói cho tôi tương lai của nó".
Bà đồng nhắm mắt lại, và mặt bà ấy bắt đầu giật giật.
Và mắt bà đảo liên hồi sau mí mắt.
Và đột nhiên, cả hai mắt bà ấy cùng mở rộng ra
và bà ấy nói: "Đừng lo về con trai cô.
Nó sẽ sống sót.
Nó sẽ đi đến mọi ngóc ngách trên trái đất.
Nó sẽ giàu có và nổi tiếng".
Rằng tôi sẽ vinh danh bà trên khắp thế giới.
Và tất cả những gì bà ấy nói…
tôi đều đã trải qua.
NBC News giới thiệu Chaney, Goodman, Schwerner.
Bản tin đặc biệt về ba công nhân đấu tranh vì quyền công dân
hiện vẫn đang mất tích ở Mississippi.
James Chaney, Andrew Goodman và Michael Schwerner
đến Mississippi để giúp người da đen đăng ký cử tri.
Lúc đó tôi mới tham gia phong trào.
MỤC SƯ WILLIE BLUE NHÀ HOẠT ĐỘNG VÌ QUYỀN CÔNG DÂN
Tôi vừa bước xuống một chiếc xe bán tải Chevrolet.
Tôi quen hết bọn họ trừ Goodman.
Và họ là giáo viên.
Họ dạy… họ đang dạy mọi người bầu cử là gì,
phiếu bầu ra sao vì chúng tôi không biết.
MỖI NGƯỜI MỘT PHIẾU ĐĂNG KÝ NGAY!
Trong mắt tôi, cái họ dạy là Giấc mơ Mỹ.
Đi bầu, lựa chọn là của bạn.
Không đi bầu, lựa chọn là của họ.
Hãy nhớ đi bầu, và lựa chọn là của bạn.
Có lần anh gặp một vụ rất đáng sợ
khi anh xuống miền Nam.
Tôi đã nghe thoáng qua chuyện đó, nhưng anh…
Hình như anh chưa kể bao giờ.
Sidney và tôi đã làm bạn trong 26 năm.
Tôi không nghĩ chúng tôi từng có trải nghiệm nào
đem lại sự gắn bó bền chặt hơn khoảnh khắc đó.
Anh bạn tốt của tôi, Harry Belafonte, gọi điện nói là:
"Tôi muốn anh đi với tôi đến Mississippi.
Chúng ta phải mang tiền đến cho Phong trào Dân quyền".
Nhóm ở khu vực đó
đang cực kỳ túng thiếu và cần cứu trợ.
Chúng tôi đối xử tôn trọng với bất cứ ai ở Mississippi…
THỐNG ĐỐC ROSS BARNETT
…bất cứ ai đến đây, miễn là họ không…
vi phạm luật lệ của chúng tôi.
Các vụ gọi điện và đe dọa diễn ra cả ngày lẫn đêm.
Họ muốn ám sát Belafonte và Poitier.
Những từ họ dùng:
"Chúng tao sẽ giết bọn mọi đen dám đến Greenwood".
Tôi cho rằng…
với mối quan hệ thân tình với Bobby Kennedy
một cuộc gọi đến Bộ Tư pháp…
BAN VỀ QUYỀN CÔNG DÂN
…báo là tôi sẽ đi và nơi tôi sắp đến…
Chúng tôi sẽ được chính quyền liên bang bảo vệ.
Khi chúng tôi đến đó…
Không hề có dấu hiệu nào của cảnh sát liên bang hay bảo vệ.
Chúng tôi lên xe… Chỉ có hai xe đến đón,
một xe chở chúng tôi, một xe để dự phòng.
Không ai muốn lái xe.
Tôi nói để tôi lái.
Và sau khi bắt tay chào hỏi và giới thiệu,
hành lý được đưa lên xe tôi.
Còn Poitier và Belafonte
đi xe phía trước.
Khi chúng tôi lên xe,
có người nói: "Họ kia rồi".
Đèn pha bật lên. Chúng tôi thấy bọn đảng Ku Klux Klan.
Chúng tôi di chuyển.
Và khi đám xe tải cố đuổi bắt chúng tôi,
xe thứ ba lao ra chặn không cho đi qua.
Họ đâm vào đuôi xe.
Ý nghĩ đầu tiên của tôi: "Không để họ vượt qua".
Và họ liên tục tông vào xe đi sau chúng tôi
bắt tránh đường hay đẩy ra ngoài xa lộ để bắt chúng tôi.
Dù gì đi nữa, cũng không để họ vượt qua.
Nếu bị họ bắn từ phía sau, thì đành chết như thế thôi.
Chúng tôi chơi đua xe va đập trong vài dặm.
Họ không thể vượt qua tôi. Họ bỏ đi.
Và rất đông sinh viên nhảy lên ô tô
và tất cả đi lên xa lộ
và hộ tống chúng tôi mang số tiền đến Greenwood.
Và chúng tôi đến nơi an toàn.
Hình ảnh cứ như lấy ra từ Kinh Thánh.
Người ta trèo lên cây.
Và cả khối nhà đó, người ta đứng chật ních khắp nơi.
Và điều đó khiến tôi trào lệ.
Những người trèo lên cây và chen chúc đứng xem,
như một phép màu.
Và khi họ thấy Poitier,
họ bắt đầu hát bài hát trong phim Lilies of the Field,
"Amen".
Đó là cảm xúc rất đặc biệt.
Và mỗi năm, khoảng tháng Ba và tháng Tư…
1967 TIẾN SĨ MARTIN LUTHER KING, JR.
…báo chí bắt đầu viết về mùa hè dài và nóng nực phía trước.
Vơ vét, giết người và phóng hỏa không liên quan gì đến quyền công dân.
Chúng tôi đã mệt và chán.
Chúng tôi sẽ không để dân da trắng chèn ép nữa.
Không nói đùa đâu.
Điều tôi nhớ rất rõ là khi tôi mười tuổi,
đó là năm 1967, và đó là mùa hè của Sidney.
Và mẹ tôi đưa tôi đi xem To Sir, with Love,
In the Heat of the Night, và Guess Who's Coming to Dinner.
Diễn viên da đen thì có nhiều,
nhưng ở Hollywood, Sidney có lẽ là…
sao điện ảnh da đen thực thụ đầu tiên.
Người ta ra rạp để xem phim của Sidney Poitier.
Chuyện chưa từng có.
Và người da trắng ra rạp để xem phim của Sidney Poitier,
quan trọng hơn, vào thời điểm
mà Phong trào Dân quyền đang diễn ra
và ông ấy trở thành hình mẫu cho nó.
Ông vua phòng vé, người da đen, 1967 đến 68.
Và cả đất nước xoay quanh ông ấy.
Đứng lên, nhóc.
ĐẠO DIỄN NORMAN JEWISON
Ngay!
Tôi nhớ là mình bị ấn tượng
bởi phẩm giá không lay chuyển nổi của anh chàng này.
Bộ phim vượt ra ngoài kỳ vọng của ta.
Ông ấy không chịu nhịn nhục.
Nhưng bạn tự hỏi ông ấy sẽ nhịn nhục đến đâu…
trước khi nổi điên.
Mày khá tự tin đấy nhỉ, Virgil?
"Virgil", cái tên buồn cười cho một thằng mọi
đến từ Philadelphia. Ở đó họ gọi mày là gì?
Người ta gọi tôi là Ngài Tibbs.
"Người ta gọi tôi là Ngài Tibbs".
Tôi thích nó vì tôi đã đáp lại thế vào màn hình.
Và khán giả chủ yếu là người da đen.
Họ vỗ tay vang dội và họ rất sôi động.
Cảnh nổi tiếng trong nhà kính
khi chủ đồn điền da trắng tát ông ấy,
và Sidney tát lại…
Ở rạp phim vào năm 1967, ấn tượng nó để lại rất sâu sắc.
Ông Colbert có ở trong nhà kính này,
vào tối qua, tầm nửa đêm không?
Không khí lặng ngắt như tờ.
Sự im lặng kinh khủng nhất tôi từng thấy trong rạp.
Bạn nghe thấy tiếng…
Rồi người ta bắt đầu nhìn nhau.
Người da đen phát cuồng lên vì họ chưa thấy điều đó bao giờ.
Đó là điều chưa từng có trên màn ảnh.
Ông ấy đúng là đặc biệt.
Anh định làm gì?
Tôi không biết.
Biết chúng tôi làm gì chứ?
"Tuyệt!"
Trong kịch bản gốc, tôi nhìn ông ấy với sự khinh miệt,
kìm nén lý tưởng mạnh mẽ của mình, rồi đi ra.
Bất cứ diễn viên nào khác đóng vai đó có thể làm vậy,
nhưng tôi thì không.
Tôi không khó khăn gì khi nhớ lại cái đêm ở Miami đó
với khẩu súng chĩa vào trán mình.
Tôi bảo đạo diễn là kịch bản cần phải thay đổi.
Tôi cá là chỉ Sidney mới làm được điều đó.
Ông ấy là ngôi sao. Không ngoại lệ.
Hồi đó, không có nghi ngờ gì về chuyện đó.
Ông ấy càn quét mọi vật cản.
"Tránh đường cho tôi".
Và quả thật đó trở thành
khoảnh khắc nổi bật trong phim đó.
Nhưng nó cũng nói lên sự tiến bộ ở thời điểm đó.
Sự tiến bộ của nước Mỹ mà ít nhất trong các bộ phim,
ta có thể đối diện với sự thật.
Như mọi người hay nói,
đó là cái tát vang động thế giới. Chưa có tiền lệ.
Nó khiến danh tiếng ông nhảy vọt.
Có một sự tương đồng thú vị
giữa Sidney trong khoảnh khắc đó
và những gì diễn ra ở tiền tuyến.
ĐẠO DIỄN JAMES CLAVELL
Được thấy một người da đen
làm giáo viên và người dìu dắt bọn trẻ đó…
Thường thì người da trắng luôn là người hùng,
và người da đen thì được cứu giúp hay là người gây rắc rối.
Còn ở đây, quan niệm đó bị đảo ngược hoàn toàn.
Ngồi xuống.
To Sir, with Love là phim tôi thích nhất,
vì tôi được chứng kiến cha mình
cư xử như với chúng tôi.
Ông không chỉ dạy trẻ con mà còn dạy tất cả mọi người.
Tôi thấy ông ấy.
Mọi người thấy một diễn viên.
Tôi thấy người cha.
Các em sẽ phải tuân theo một số phép lịch sự trong lớp này.
Các em sẽ gọi tôi là "Ngài" hoặc "Thầy Thackeray".
Các bạn gái sẽ được gọi là "Cô",
còn các bạn trai gọi bằng họ.
Tôi luôn nói mình được thiên thần phù hộ
vì tôi là người cực kỳ may mắn.
Tôi là một nghệ sĩ, một nhạc sĩ.
Tôi là một ca sĩ. Tôi chưa bao giờ diễn xuất.
Vâng.
Quản lý của tôi rất thông minh.
Khi họ mời tôi đóng phim này,
cô ấy nói: "Được. Và cô ấy phải được hát bài hát chủ đề".
Ý tôi là…
Với tôi, việc được liên hệ với thông điệp đó,
đó là một thông điệp rất mạnh mẽ.
Nó nói về tình yêu.
Nói về Người Da Đen Cũng Đáng Sống.
Ông ấy cũng quan trọng như đám học sinh da trắng ở trường.
Thật ra, ông ấy còn quan trọng hơn với cuộc sống ở trường đó
hơn bất cứ ai đám trẻ đó được gặp trong suốt đời chúng.
Trước đó tôi đã có nhiều bản hit,
và sau đó cũng thế.
Nhưng bản nhạc đó nổi bật hơn hẳn
vì nó không chỉ là một bài hát,
nó nói về Sidney Poitier và thông điệp bộ phim đó nhắn gửi.
Phát biểu đi!
Điều quan trọng cần nói
là những phim đó không dành cho người da đen.
Nó được làm
khi ông ấy nhận thức rất rõ câu chuyện mình định kể
với sự am hiểu những gì đang diễn ra trong phong trào,
đặc biệt là phong trào của tiến sĩ King.
Nhưng ông ấy là người đi tiên phong về truyền thông đại chúng,
trong việc chứng tỏ người da đen cũng là con người.
Bất cứ khi nào có thể nhân tính hóa người da đen,
hãy nhân tính hóa và bình thường hóa nó
với một thế giới còn không coi chúng ta là con người,
nó giúp cho đại cục
vì đó là mục đích chính,
khiến người ta thấy nét "người" trong chúng tôi.
ĐẠO DIỄN STANLEY KRAMER
John Wade Prentice.
Tên hay quá nhỉ?
John Wade…
Con sẽ là Joanna Prentice.
Đây là John.
Rất hân hạnh được gặp cậu.
Rất hân hạnh được gặp bác, bác Drayton.
Bác Drayton, cháu có chứng chỉ hành nghề bác sĩ,
nên mong bác đừng nghĩ cháu quá trơ trẽn
nếu nói bác nên ngồi xuống trước khi bị ngã.
Anh ấy nghĩ mẹ sẽ ngất vì anh ấy là người da đen.
Lúc đó tôi 22 tuổi, và Sidney thật dịu dàng
còn tôi quá ngây thơ.
Nên khi quay cảnh hôn,
tôi không nghĩ đó là chuyện gì to tát.
Quay phim nói: "Được. Sẵn sàng rồi".
Và tôi nhìn quanh khắp trường quay,
và tôi thấy những gương mặt rất u ám.
Tôi không biết có chuyện gì.
Phải đến sau đó,
khi đi tẩy trang,
tôi mới hỏi thợ trang điểm.
Tôi nói: "Sao không khí lúc đó lại như thế?"
Và cô ấy nói: "Cô ngây thơ quá.
Cô không biết à?"
Và tôi đáp: "Tôi không biết. Có chuyện gì?"
Rất nhiều người sẽ nghĩ
cặp này cực kỳ cọc cạch.
Đúng không, bác Drayton?
Tôi hiểu ý cậu.
Tôi nghĩ quá dễ dàng
để những người không trải qua xung đột văn hóa trong giai đoạn đó
phê phán bất công những phim như Guess Who's Coming to Dinner,
mà quên rằng nó có tính cách mạng thế nào
trong bối cảnh lúc đó.
Mối tình này, nó diễn ra quá nhanh.
Chính con nói thế mà.
Con đã nghĩ người ta sẽ nói gì về con chưa?
Ở 16 hay 17 bang, làm thế là phạm pháp đấy.
Sẽ bị coi là tội phạm.
Cảnh đó trong Guess Who's Coming to Dinner,
lúc ông ấy nói: "Bố coi mình là người da màu
còn con coi mình là con người".
Đó là tiêu biểu cho Sidney Poitier.
Bố là bố của con.
Con là con của bố. Con yêu bố.
Trước giờ đều thế, sau này cũng thế.
Nhưng bố coi mình là người da màu.
Con coi mình là con người.
Với ông ấy, đó không chỉ là một câu thoại
mà là tuyên ngôn về con người ông ấy.
Ông ấy coi mình là con người.
Cả ba bộ phim đó đều thành công về tài chính.
Trong cả ba phim, ông đều mặc sơ mi trắng, đeo cà vạt.
Đó là khi ông trở thành Ngài Sidney.
Ông đã tạo dấu ấn với phim Lilies of the Field năm 63.
Nhưng đột nhiên ông không chỉ là người đáng kính trọng,
mà còn có sức hút thương mại.
Đó là điều chưa từng có tiền lệ
trong lịch sử điện ảnh Mỹ cho đến lúc đó.
Tôi hỏi ông ấy: "Ông định làm phim gì tiếp theo chưa?"
Và ông ấy đáp: "Chưa".
Ông ấy nói: "Có lẽ tôi… Đây sẽ là phim cuối cùng của tôi".
Và tôi hỏi: "Tại sao?"
Ông đáp: "Vì người da đen,
đồng bào tôi, họ nghĩ tôi là bác Tom".
Với hoàn cảnh xã hội thay đổi nhanh chóng,
có một sự bất mãn không hề nhỏ dâng lên chống lại tôi
ở một số nhóm trong cộng đồng da đen.
Một cơn sóng văn hóa lên đến đỉnh
khi tờ New York Times đăng một bài
có tựa đề: "Tại Sao Người Da Trắng Yêu Thích Sidney Poitier Đến Thế?"
"Chúng ta đều bị nhiễm hội chứng Sidney Poitier:
một người tốt trong một thế giới chỉ toàn trắng".
Theo một số ý kiến,
tôi là bác Tom, thậm chí là một gã da đen được thuần hóa,
vì đóng những vai không gây đe dọa với khán giả da trắng,
vì đóng vai người da đen cao thượng hiện thực hóa giấc mơ tự do của da trắng.
"Nhưng ông ấy vẫn có vẻ không thật, dù đã gần hai thập niên,
về cơ bản chỉ đóng cùng một vai,
một người hùng sạch sẽ, một chiều".
Tôi là một nghệ sĩ, một người đàn ông, một người Mỹ, một người đương thời.
Tôi là rất nhiều thứ,
nên tôi mong các bạn…
dành sự tôn trọng tương xứng cho tôi.
Là người đi tiên phong thật không dễ.
Khi bạn là một cá nhân
phải đại diện cho cả một chủng tộc,
đó tương tự hoàn cảnh của Jackie Robinson.
Bạn phải hứng hết búa rìu dư luận cho cả một chủng tộc.
Sidney phải chịu nhiều búa rìu
để Denzel không phải chịu thế nữa.
Khi bạn cầu mưa xuống, hãy sẵn sàng đối phó với bùn nữa.
Ông ấy có bờ vai lớn.
Ông ấy được ban bờ vai lớn, nhưng ông ấy phải mang nhiều gánh nặng.
Có rất nhiều áp lực phải làm mọi thứ chuẩn chỉ.
Rất khó để biết đánh giá.
Nhưng Sidney luôn có hai điều mà tôi rất thích,
đó là sự khiêm nhường trong sáng tạo và sự nhã nhặn trong thành công.
Ông có cảm thấy áp lực đó?
Không thể không cảm thấy được.
Áp lực lúc nào cũng hiện hữu.
Bạn biết có một cộng đồng người đang theo dõi
để xem bạn có giương cao lá cờ đại diện cho tâm nguyện của họ không,
và xác định xem bạn có sống xứng đáng
với hình ảnh về bạn trong họ hay không,
bạn có nên được chào đón hay không.
- Có cô đơn không? - "Có cô đơn không?"
Tất nhiên là có rồi.
Có cô đơn, đúng.
4/4/1968
Họ biết chuyện Martin Luther King chưa?
Chúng tôi có…
Một tin rất buồn muốn thông báo.
Và tôi nghĩ là tin buồn với tất cả công dân
và những người yêu chuộng hòa bình trên toàn thế giới.
Và đó là Martin Luther King
đã bị bắn và qua đời tối nay ở Memphis, Tennessee.
NBC xin cắt ngang chương trình theo lịch
để đem đến bản tin đặc biệt sau đây.
Martin Luther King Jr. bị giết tối nay ở Memphis, Tennessee,
bị bắn vào mặt trong lúc đứng một mình ngoài ban công khách sạn.
Ông qua đời trong bệnh viện một giờ sau đó.
Tôi nhớ đang về nhà trên xe buýt ở Pleasantville.
Bố tôi ra đón xe
ở cuối lối đưa xe vào nhà, cạnh hộp thư.
Và ông bước lên xe buýt,
và ông không đứng thẳng được vì ông quá cao.
Và ông nhìn tất cả bọn trẻ.
Và ông nói một điều rất bao quát với chúng,
đại để là: "Một người vĩ đại đã…
bị tước đi khỏi chúng ta". Và ông nói thế này.
"Ta nên làm theo lời dạy vĩ đại của ông
là đối xử với mọi người với sự tôn trọng và phẩm giá".
Và bọn trẻ bị mê mẩn.
Chúng nhìn lên ông với vẻ ngưỡng mộ.
Rồi bố tôi nói: "Được, các con, đi thôi.
Về nhà nào".
Tro về với tro,
và bụi về với bụi.
Chúng con cảm ơn Chúa đã cho con một lãnh tụ
sẵn sàng hy sinh, nhưng không sẵn sàng giết chóc.
Năm 1965, tại Harlem, Malcolm X bị ám sát
ở một nhà thờ Hồi giáo.
Năm 1968, Martin Luther King bị ám sát.
Chúng ta có một nền dân chủ
trong xã hội Cơ Đốc-Do Thái giáo mong manh hơn ta nghĩ.
Chỉ có một vài sợi dây văn hóa kết nối chúng ta.
Và Sidney Poitier là một trong số những sợi dây văn hóa đó.
Vụ ám sát Martin Luther King, theo nhiều cách,
khởi đầu cho một kỷ nguyên mới trong sự nghiệp của Poitier
và cũng có ảnh hưởng lớn đến cuộc sống cá nhân của ông.
Cuộc sống cá nhân không chỉ là
cảm giác chơi vơi như rất nhiều người Mỹ gốc Phi
sau vụ ám sát Martin Luther King,
mà còn là sự rạn nứt với người bạn thân, Harry Belafonte.
Cả hai người họ, ngay sau vụ ám sát King,
đã tham gia vào cuộc thảo luận làm thế nào để tưởng nhớ ông.
Belafonte muốn tổ chức cuộc vận động lớn ở Atlanta sau đám tang.
Poitier phản đối,
nói rằng nó sẽ làm giảm sự chú ý vào King.
Điều này dẫn tới một cuộc đấu đá nội bộ, căng thẳng giữa hai người,
và họ bắt đầu không nói chuyện với nhau nữa.
Hai con người rất có chính kiến.
Cho tôi nói lại nhé? Hai con người rất có chính kiến.
Và họ không kiềm chế trong việc bày tỏ cảm xúc.
Harry muốn làm gì đó và cho phép cộng đồng của mình,
thể hiện sự đau buồn và thương tiếc trong một lễ kỷ niệm.
Còn Poitier,
cũng đúng thôi khi nghĩ làm thế sẽ gây loãng.
Đó là bằng chứng cho thấy
những nhà tư tưởng phải đưa ra quyết định nhanh chóng thế nào
sau một sự kiện dã man, không thể lường trước.
Chỉ riêng những sang chấn tâm lý thôi.
Với Poitier và Belafonte, phải có một khoảnh khắc tái khởi động.
Ông ấy mất người bạn thân nhất
trong một kỷ nguyên mà mọi thứ khác đều chơi vơi.
Ông hoàn tất việc ly hôn với vợ.
Cố theo đuổi mối quan hệ với Diahann Carroll.
Như tôi đã nói, một phần lớn trong di sản bố tôi để lại
là những bài học ông dạy con trai.
Những lời dạy đó khiến tôi rất đau lòng khi tôi và vợ đầu tiên ly thân.
Tan vỡ là một giai đoạn dài, đau khổ, để lại vết sẹo cho những ai liên quan.
Việc đó chẳng vui vẻ gì với mẹ tôi,
và tôi nghĩ tôi cảm thấy rõ hơn ai hết…
vì tôi không được thấy những gì bố tôi đã trải qua,
mà chỉ thấy sự đau khổ của mẹ.
Bạn bè phải quyết định chọn phe,
nên cảm giác với tôi là rất đau đớn.
Vì đa số họ chọn bố tôi.
Không còn cô… Không còn "chú" này hay "cô" kia,
hay cha mẹ đỡ đầu gì cả.
Điều đó khiến tôi phát khóc,
nhưng tôi cũng biết ơn
những người đã hỗ trợ mẹ.
Tất nhiên, tôi cũng yêu một phụ nữ khác,
và cảm giác tội lỗi đó là thứ
11 năm điều trị tâm lý cũng không thể chữa khỏi.
"Vợ tôi không đủ hiểu tôi",
tôi hay nói kiểu sáo mòn như thế.
Rồi tôi hay nói là người phụ nữ kia có ý đồ riêng.
Mỗi lần ly thân, trong một khoảng thời gian ngắn,
chúng tôi lại đến với nhau.
Và… tôi nghĩ chúng tôi nhận ra,
từ lâu trước khi mối quan hệ kết thúc,
rằng đó không phải mối quan hệ lành mạnh,
đó không phải mối quan hệ
có thể phát triển thành một tình bạn tốt.
Thật thú vị khi thấy văn hóa đại chúng thay đổi nhanh thế nào.
Từ năm 63, Lilies of the Field đến khoảng năm 68,
ông ấy là người đặt ra
hình ảnh kiểu mẫu cho người da đen.
Hai điều xảy ra.
Phong trào Quyền lực Đen.
Với câu như: "Nói to lên, tự hào là người da đen".
Và chúng tôi thấy đoàn kết với nhau.
Đầu xù, chương trình Soul Train.
Có phim khai thác hình ảnh da đen.
Mẹ mày! Tránh đường.
Nên sáng tạo mang tính cách mạng của ông
trong năm 67 và 68,
giờ lại lỗi thời vì giờ có cả một thế hệ mới
quan hệ tình dục với phụ nữ da trắng trên màn ảnh,
những người không chỉ tát mà còn bắn người da trắng.
Những phim khai thác người da đen đó,
mục đích là để trả thù người da trắng.
Chỉ thế thôi.
Và tiếc là có một lượng khán giả da đen
cảm thấy Sidney không còn thời thượng.
Và tôi không đồng tình,
nhưng nếu nhìn vào khán giả da đen,
họ đổ xô đi xem những phim khai thác người da đen.
Quincy Jones tổ chức sinh nhật tuổi 42 cho tôi ở nhà ông ấy,
và Sidney Poitier có tham dự.
Và tôi nhớ mình đi xuống cầu thang, rẽ qua khúc quanh,
và thấy ông ấy đứng đó.
Và tôi đứng hình vì ông ấy là người hùng của tôi.
Ông ấy nói: "Khỏe không, cô gái?
Tôi đã muốn được gặp cô từ lâu rồi".
Và tôi nghĩ… Tất nhiên, tôi trào nước mắt.
Và tôi kiểu:
"Ông không hiểu khoảnh khắc này có ý nghĩa thế nào với tôi đâu".
Lúc đó, tôi đang nhận phải nhiều chỉ trích từ cộng đồng da đen
vì không đủ "đen", không làm nhiều chương trình cho người da đen.
Và ông ấy gọi tôi ra góc riêng để nói chuyện, ở sinh nhật 42 tuổi của tôi
và nói:
"Gánh vác giấc mơ của người khác là điều rất khó khăn,
nên cô phải bám vào giấc mơ bên trong mình.
Và biết rằng nếu cô sống đúng với nó,
chẳng còn gì quan trọng bằng nữa".
Đó là khoảnh khắc thay đổi cuộc đời với tôi.
Ông ấy kể cho tôi chuyện xảy ra với ông ấy:
"Sidney Poitier có đủ đen không?
Có đủ giỏi không? Có đại diện cho cái ta muốn không?"
và cách nó ảnh hưởng đến cảm xúc trong lòng ông,
nó khiến ông thất vọng một thời gian.
Ông ấy chỉ đang cố đưa ra quyết định tốt nhất, từ phim này sang phim khác,
dựa trên việc là con trai của Reginald và Evelyn Poitier.
Thế mà bị tấn công như thế,
đó là tấn công vào nhân cách,
con người, đạo đức sống của ông,
giá trị của ông với vai trò con người và người da đen.
Khi tôi chuẩn bị quay bộ phim có tên The Lost Man,
bản năng của tôi không hề mách bảo
rằng tình yêu của đời tôi sắp xuất hiện.
Chị tôi và tôi xem The Lost Man lần đầu
khi chúng tôi ở tuổi đôi mươi.
Chưa ai được xem nó trước đó. Đừng hỏi tôi tại sao.
Mẹ tôi, bà là người Canada,
nhưng lúc đó sống ở Paris và đóng phim Pháp,
nên mọi người tưởng bà là người Pháp.
Ban đầu, khi Universal Pictures tiếp cận cô ấy,
câu hỏi đầu tiên của cô ấy là: "Tôi sẽ đóng cùng ai?"
Và khi được trả lời: "Sidney Poitier",
phản ứng của cô ấy là: "Đó là ai?"
Họ nói: "Đó là Sidney Poitier mà.
Diễn viên nam nổi tiếng nhất".
Và tôi nói: "Chà, tôi chưa xem phim nào của ông ấy".
Lúc đó, tình cờ tôi đang ở London,
và ở đó đang chiếu phim A Patch of Blue.
Tôi nghĩ: "Ông ấy dễ thương đấy".
Lúc đó tôi được lên trang bìa của tờ Vogue bản Mỹ
và một phim tôi đóng đang chiếu ở một rạp phim nghệ thuật.
Rồi sau đó tôi đến LA, gặp Sidney.
Và ông ấy rất tử tế.
Chúng tôi ăn trưa và thế là xong.
Lúc đó tôi đã đính hôn với một người khác,
nhưng…
Cách em cắn môi…
Không mất nhiều thời gian
khi chúng tôi bắt đầu đóng phim cùng nhau
để chúng tôi tự hỏi liệu có thế lực siêu nhiên nào
đã đưa chúng tôi đến với nhau.
Lần này, tôi đã sẵn sàng theo đuổi câu chuyện tình
mà tôi đã thấy trong cuộc hôn nhân của bố mẹ tôi
khi tôi còn bé.
Ý tưởng họ đóng phim cùng nhau
là một phần câu chuyện họ quen nhau thế nào.
Nên theo tôi nhớ, bộ phim là câu chuyện kể về việc họ quen nhau.
Bố mẹ tôi kết hôn
khi tôi và em tôi được bốn và hai tuổi.
Mẹ tôi đưa chúng tôi đến bác sĩ nhi.
Họ tưởng mẹ tôi là trông trẻ.
Hôm đó mẹ tôi về nhà và nói: "Thế này nhé".
"Anh sẽ cưới em, và anh sẽ cưới em tuần này.
Không bàn cãi gì cả". Và họ cưới nhau tuần đó.
Đám cưới diễn ra ở nhà.
Buổi lễ đang diễn ra
thì Sydney, lúc đó mới hai tuổi rưỡi, tiến đến và giật áo Sidney.
"Bố, bố làm gì thế?"
Có người nói: "Bố con sắp cưới mẹ con đấy".
Và cô bé nói: "Ồ, được".
Thế thôi. Chúng tôi kết hôn.
Khi chúng tôi lớn lên, nhiều gia đình xung quanh
và nhiều bạn bè của chúng tôi là người lai.
Bố mẹ tôi đã nhìn xa trông rộng
khi bao bọc chúng tôi bằng những gia đình đa chủng tộc.
Nên có một nhóm nhỏ gia đình chơi với nhau rất thân,
và để con cái chơi với nhau để chúng tôi cảm thấy đó là bình thường.
Quincy và Peggy. Kidada và Rashida.
Đó là bạn bè chính của chúng tôi.
Đó là chị em đỡ đầu, bố mẹ đỡ đầu, gia đình đỡ đầu.
Tôi nghĩ họ đã làm rất tốt trong việc bảo vệ chúng tôi
khỏi những soi xét của thế giới bên ngoài.
Bố tôi không chia tách chúng tôi. Ông không kiểu…
"Đây là một gia đình. Đây là một gia đình khác".
Mà kiểu: "Không, đây là gia đình của bố".
Và ông khiến chúng tôi hiểu rằng mình là người một nhà.
Vai trò người cha, ông làm khá tốt.
Có sáu chị em, và chúng tôi đều…
Chúng tôi đều được chăm sóc tốt.
Giúp ích không nhỏ là việc ông đã lấy hai người phụ nữ tuyệt vời.
Và tính họ rất giống nhau.
Joanna và mẹ tôi rất giống nhau
ở chỗ có tình yêu thương to lớn.
Yêu thương và chăm lo cho gia đình.
Bà nội tôi luôn nói với bố:
"Con phải chăm sóc con cái. Con phải chăm sóc gia đình".
Và đến hôm nay,
ông đã làm được điều đó.
Ông đã thấm nhuần điều đó vào chúng tôi, dạy phải làm thế
để chúng tôi bảo vệ lẫn nhau.
Vào đầu thập niên 70, một cơ hội đến với Poitier
mà sau này thay đổi cuộc đời ông theo nhiều cách.
Harry Belafonte gọi, người đã tuyệt giao với ông
kể từ vụ ám sát Martin Luther King năm 1968.
Sao ông tìm được tôi?
Tôi hỏi con ngựa của anh.
Harry Belafonte gọi cho Sidney và nói: "Tôi có dự án này cho anh".
Tôi còn chả biết ông ấy có cần nói gì nhiều hơn không.
Giác quan thứ sáu mách bảo, và…
"Thế à. Được, ở đâu? Khi nào? Tôi sẽ đến".
ĐẠO DIỄN SIDNEY POITIER
Trước hết, đó là phim đầu tiên Sidney làm đạo diễn.
Ban đầu khi thực hiện bộ phim,
Sidney không phải đạo diễn.
Ông ấy nhận trách nhiệm này
khoảng một tuần sau khi khởi quay.
Đạo diễn ban đầu thì sao?
Sau tuần quay phim đầu tiên, Harry nói với tôi:
"Tôi nghĩ phải mời một đạo diễn khác".
Đạo diễn này không hiểu cái chất của kịch bản.
Cái chất của kịch bản
là sự giao thoa giữa văn hóa của người da đỏ và người Mỹ gốc Phi.
Chưa có phim nào tôi đóng
mà tôi không quan sát kỹ lưỡng đạo diễn.
Sau khi trong nghề rất nhiều năm,
tôi đã học từ những gì mình nhìn thấy.
Tôi nắm vai trò đạo diễn, và chỉ đạo trong một tuần.
Hãng Columbia đánh giá chất lượng công việc của tôi,
và họ gửi tin nhắn.
Họ nói: "Chúng tôi muốn ông tiếp tục đạo diễn bộ phim,
và chúng tôi… thấy ổn với những gì chúng tôi được xem".
- Diễn. - Nhờ ơn phúc của Người.
Ta là Mục sư Willis Oaks Rutherford
của Giáo hội Tín ngưỡng Thần thánh Dòng tu Cao và Thấp.
Ông từ đâu đến, mục sư?
Hạt Sunflower, Mississippi.
- Cắt! - Chúa ơi.
Cảm ơn. Xuất sắc.
- Được, tiếp tục đi. - Bật đi.
- Lại từ đầu nhé? - Được.
Được, lại từ đầu.
SOUL! VỚI ELLIS HAIZLIP
Đó là cảnh trong phim Buck and the Preacher,
phim sắp được công chiếu.
Anh thấy chỉ đạo Harry thế nào?
Anh ấy có mắc bệnh ngôi sao không?
Tôi rất mừng vì anh hỏi câu đó.
Sự ăn ý giữa Sidney và Harry trong phim thật tuyệt.
Bạn có thể thấy họ rất thích nhau,
có một sự nồng hậu ở đó.
Một bất ngờ lớn với rất nhiều người
đó là anh ấy là diễn viên chịu hợp tác nhất
tôi từng làm việc cùng.
Và trước mười triệu người đang ngồi đây,
tôi muốn nói cảm ơn anh.
Là diễn viên da đen quyền lực nhất ở Hollywood,
và một trong những diễn viên quyền lực nhất Hollywood lúc đó,
việc ông ấy làm đạo diễn thật tuyệt vời.
Và thể loại phim ông ấy đạo diễn,
vì cuối cùng bộ phim nói về người da đen ở miền Tây,
đó là chủ đề mới
chưa từng có trong văn hóa đại chúng,
nếu có chỉ theo kiểu khinh miệt.
Chúng tôi biến nó thành phim giải trí có thông điệp.
Chúng tôi nghĩ người da đen đóng vai trò quan trọng
trong việc xây dựng miền Tây.
Chúng tôi muốn trẻ con da đen thấy điều đó.
Chúng ta không thể quên thành tựu làm phim của Sidney.
Tất cả những phim ông có cơ hội… những phim mà…
Chúng tôi không có góc nhìn…
nếu không có Sidney, câu chuyện đã không được kể.
"Tôi là Buck".
Tôi là Buck.
Chúng ta không bao giờ thấy một diễn viên vượt trội
như ở những năm 60 nữa.
Ông sẽ không còn là một siêu sao phòng vé nữa.
Nhưng mặt khác, ông lại có vai trò dẫn dắt
điện ảnh da đen ở Hollywood thập niên 70
theo cách tạo ra rất nhiều cơ hội
cho những người đi sau ông.
Nếu có sự bình đẳng trong tiếp cận cơ hội ở ngành này,
thì đã có 15 Sidney Poitier và mười hay 12 Belafonte, nhưng thực tế thì không.
Có lẽ ngược lại mới đúng. Mười lăm Belafonte và mười…
Cẩn thận đấy.
Năm 1969, chúng tôi trở thành đối tác kinh doanh
cùng với Paul Newman.
Đó là công ty có tên First Artists,
điểm đổi mới của nó là nghệ sĩ có quyền tự do sáng tạo,
toàn quyền tự do sáng tạo trong những phim của mình.
Chúng tôi không thu tiền trước,
chúng tôi chỉ kiếm được tiền nếu phim thành công.
Tôi chả bận tâm đến thù lao.
Tôi chỉ muốn tự do sáng tạo.
Tôi thấy rất vinh dự khi là người phụ nữ duy nhất,
và tôi rất tự hào được hợp tác với Sidney.
Với một người da đen ở Hollywood, lập ra công ty sản xuất
là động thái cực kỳ táo bạo.
Tôi nghĩ mọi người cảm thấy,
ông nên hài lòng với cái mình đã có.
"Ông nhận được nhiều vai. Ông sống tốt mà".
Ông không cần phải đặt mình vào vị thế
phải tạo ra việc làm".
Lại một nước đi chủ động nữa để truyền tải thông điệp của mình.
Điều chúng tôi thật sự muốn
là được làm những phim mình muốn.
Được tự thực hiện, tự chọn kịch bản.
Tôi đã đạo diễn Uptown Saturday Night,
Let's Do It Again, A Piece of the Action.
Tất cả đều xuất sắc.
Tôi nghĩ đó là điều tuyệt nhất.
Được chứ? Tôi nghĩ điều tuyệt nhất là
khi bố trở thành đạo diễn.
Ông có sự am hiểu về ngành điện ảnh
và những gì cần làm, những gì có thể làm.
Ông ấy biết rất rõ là đã có lúc không có ai
rồi sau này có rất nhiều người Mỹ gốc Phi trên trường quay.
Bất cứ đâu.
Và ông đặt mục tiêu khắc phục điều đó.
Ta nên nhấn mạnh việc
ông đã tạo việc làm cho nhiều người da đen sau hậu trường.
Không chỉ có dàn diễn viên da đen cực kỳ tài năng…
Đúng. Chúng tôi có 1.300 người da đen
làm việc trong bộ phim đó.
Những người phụ trách không khí, kỹ thuật viên và các thứ.
Trong đó, 1.276 người là họ hàng của tôi.
Tốt cho họ.
Sidney chú trọng đến chủng tộc,
nên làm sao ông ấy có thể đạo diễn phim,
mà tất cả những người trước máy quay là da đen,
và những người sau máy quay là da trắng? Không được.
Còn chẳng cần đặt câu hỏi. Sidney không làm thế đâu.
Sidney sẽ đảm bảo đặt người da đen vào vị trí
để họ có sự nghiệp phía sau máy quay.
Sự nghiệp sau máy quay sẽ dài hơn
sự nghiệp trước máy quay.
Điều thú vị về Poitier khi làm diễn viên lúc này
là ông mở đường cho thế hệ sau.
Không phải lúc nào ông cũng cần là tâm điểm.
Tôi nóng lòng được làm đạo diễn.
Nóng lòng được quyết định trên lĩnh vực đó.
Nóng lòng được làm việc với kịch bản và diễn viên,
và tạo nên cảm xúc.
Nóng lòng được vẽ nên bức tranh.
Khi làm diễn viên, tôi không có tầm nhìn đó.
Tôi nghĩ mình đã đạt được hết những đỉnh cao
trong nghề diễn.
Ở Đại lộ 3, thành phố New York,
một hôm tôi vào rạp.
Phim đang chiếu có tên Let's Do It Again.
Tôi bước vào và đứng cuối phòng chiếu.
Phòng chiếu chật kín, nên tôi đứng cuối để quan sát phản ứng.
Có những phụ nữ da đen.
Họ ngồi đó, cười nắc nẻ.
Họ rất vui sướng khi thấy những nhân vật đó
vì chúng tôi tạo ra những nhân vật mà họ có thể đồng cảm.
Với phản ứng đó,
tôi quyết định phải tiếp tục đi theo hướng đó.
Những phim hài tôi làm, chúng tôi cố phác họa
để những người đến xem
được thấy chính bản thân họ
diễn tả theo hướng bao dung.
Sidney Poitier giờ là đạo diễn phim hài.
Thật đúng là không thể ngờ tới.
Ông là đạo diễn phim hài trứ danh, và ông làm phim
với những diễn viên hài da đen vui vẻ, dễ mến nhất.
Tôi tuyên phạt hai người 125 năm tù
dưới sự quản lý của ủy viên
- Bộ Cải huấn. - Cái gì…
Khi bạn xem những phim do Poitier làm đạo diễn,
hình ảnh không quá ấn tượng.
Nhưng ông ấy chỉ đạo diễn xuất thì cực giỏi.
ĐẠO DIỄN SIDNEY POITIER
Và ông ấy tạo điều kiện để Gene Wilder, Richard Pryor
phô diễn sự hài hước.
Chúng tôi… Tôi không làm.
- Luật sư bảo chúng tôi… - Tôi biết mà.
- Tôi… - Anh ấy đùa đấy.
- Tôi bảo anh ấy… - Chúng tôi không làm.
- Có đúng vụ không đấy?
Bạn không thể đoán nổi
ông lại thành công nhất với phim hài.
Người dẫn chúng ta đến với Denzel và Wesley,
cũng là người dẫn chúng ta đến với Robert Townsend
và Keenen Ivory Wayans
vì ông ấy là đạo diễn phim hài ăn khách đầu tiên của Hollywood.
'STIR CRAZY' DOANH THU PHÒNG VÉ 100 TRIỆU ĐÔ
- Chào bố đi. - Chào bố.
Đứng yên đó, Anika.
Bố thấy con rồi, Sydney.
- Con thấy gì? - Bố.
Thế thì ăn tiền rồi…
như hay nói trên phim trường.
Cười cho bố nào. Hay lắm.
Sydney P.?
Một điều mà tôi rất ngưỡng mộ bố
là rất nhiều lần
khi sự nghiệp diễn xuất bắt đầu về xế chiều,
họ sẽ chớp lấy mọi cơ hội đến với mình,
vì động lực của họ là không để bị lãng quên
và được tiếp tục theo nghiệp diễn.
Còn bố tôi thì không hề như thế.
Tôi chọn cách lùi lại.
Trong cuộc sống, ta đừng nên bận tâm đến những khoảnh khắc cuối
và hãy đối diện với sự thật
rằng có lẽ ta đã dành cả đời mình
trong một hành lang hẹp.
Và sự nghiệp của tôi đã rất tốt đẹp trong nhiều năm.
Tôi không nói là lẽ ra nó nên tiếp tục như thế.
Nhưng nếu thế, nó sẽ cướp đi của tôi cơ hội
để sống trọn vẹn hơn.
Thành công dễ khiến ta đi theo lối mòn.
Tôi không muốn thế.
Tôi muốn biết mình có thể làm đạo diễn phim không,
nên tôi đã đạo diễn năm hay sáu bộ phim.
Tôi muốn biết mình có thể làm sản xuất phim không,
và tôi đã sản xuất vài phim.
Tôi được sinh ra với trí tò mò,
thứ khiến tôi gặp nhiều rắc rối hồi bé,
nhưng rõ ràng nó đem lại lợi ích cho tôi
khi tôi trở thành người lớn.
Tôi mong là trí tò mò đó
sẽ đi theo tôi đến hết đời.
Người được trao Giải Thành tựu Trọn đời năm 1992,
Sidney Poitier.
GIẢI THÀNH TỰU TRỌN ĐỜI CỦA VIỆN PHIM MỸ 1992
Tôi luôn coi Sidney là một ngọn hải đăng khổng lồ
đứng trên một mũi đất ở đâu đó trong bóng tối.
Ánh sáng rực rỡ.
Tôi kể với ông là trong những năm phát triển sự nghiệp,
tôi tập trung vào ánh sáng mà ông chiếu vào tôi.
Không có ngọn đèn nào sáng như thế,
vững vàng như thế,
tạo cho tôi niềm tin mạnh mẽ như thế.
Cách đây 48 năm, vào mùa đông năm 1945,
Sidney Poitier bước vào một nhà hát nhỏ ở Harlem.
Đó là Nhà hát Da đen Mỹ.
Sidney đã phá vỡ định kiến theo rất nhiều cách khác nhau.
Sidney thể hiện xuất sắc để chúng tôi được thể hiện xuất sắc.
Tôi nghĩ ông ấy thật sự là người cao quý.
Ông ấy là tấm gương tuyệt vời của một người đàn ông.
Sự nghiệp của ông ấy dày dạn.
Ông ấy đã trải qua rất nhiều
để đạt vị thế để ông có thể nói…
HUÂN CHƯƠNG ĐẾ QUỐC ANH HIỆP SĨ DANH DỰ 1974
"Này, tôi đã làm mọi thứ có thể làm.
Giờ tôi chỉ muốn nhìn lại và tự nhủ:
'Mình đã làm đúng, về mặt đạo đức'".
ĐẠI SỨ BAHAMAS Ở NHẬT BẢN 1997
Và ông ấy đã làm được như vậy.
Chúng tôi đã là bạn trong rất nhiều năm.
Tôi chia ngọt sẻ bùi với Sidney nhiều hơn bất cứ ai khác.
Và tôi rất tự hào vì những gì ông ấy đã đạt được
trong vai trò nghệ sĩ và công dân.
Và tôi rất, rất may mắn khi có ông là bạn.
Và tôi yêu ông.
Giải Oscar thuộc về Denzel Washington.
GIẢI OSCAR 2002
Và giải Oscar thuộc về Halle Berry trong Monster's Ball.
Ôi, Chúa ơi.
Với tôi, đó là đêm trọng đại.
Nó cực kỳ bất hủ,
không chỉ vì chiến thắng của tôi, của Denzel
mà vì Sidney được nhận giải Oscar danh dự.
Tôi biết khoảnh khắc đó sẽ truyền cảm hứng cho rất nhiều người.
Từ đáy lòng mình, tôi xin cảm ơn tất cả.
Sau 40 năm đuổi theo Sidney, cuối cùng họ mới trao cho tôi.
Mà họ làm gì? Trao thêm giải cho ông ấy.
Tôi nhớ ông ấy đứng lên.
Và từ khoảng cách xa, chúng tôi kiểu,
chắc đó là hành động chuyền đuốc.
Tôi sẽ luôn tiếp bước ông.
Không điều gì khiến tôi tự hào hơn thế.
Không điều gì. Chúa phù hộ ông.
Không có người nào giống ông ấy. Sẽ không bao giờ có nữa.
Người ta bảo Sidney Poitier không làm phim.
LỄ TRAO HUÂN CHƯƠNG TỰ DO CỦA TỔNG THỐNG 2009
Ông tạo nên những cột mốc cho tiến bộ của nước Mỹ.
Poitier từng nói mục đích sống của ông
là để mình ngày càng tốt hơn.
Ông đã làm được, và trong quá trình đó, khiến chúng ta tốt hơn một chút.
Ông là một trong số những người đến với trái đất này
để dịch chuyển nó, thay đổi nó, làm rung chuyển nó,
để trao cho người ta cái họ cần
để họ tiến bước và tạo ra thay đổi trong cuộc đời mình.
Sidney Poitier là nguồn năng lượng cực kỳ mạnh mẽ.
Và cái hay của năng lượng,
như ông tôi đã dạy tôi, là bạn không thể dập tắt nó.
Năng lượng không bao giờ dừng lại.
Mọi thứ Sidney đã tạo ra sẽ luôn ở đây,
và sẽ luôn tiếp tục phát triển.
Và… đúng là một cuộc đời đẹp.
Xin gửi lời chúc mừng, Oprah, từ tất cả chúng tôi
vì 20 năm qua,
và vì ánh sáng cô đem tới đã tỏa sáng dịu dàng
đến những người cần nó nhất.
Tôi là một phần trong di sản ông để lại,
và mọi cuộc đời ông chạm đến cũng thế.
Tất cả những người cảm thấy rung động hay mở lòng
khi xem ông trong To Sir, with Love,
hay trong Guess Who's Coming to Dinner,
hay khoảnh khắc mà ông lăn ra khỏi con tàu
và tiếp tục sát cánh bên Tony Curtis,
và nghĩ:
"Một người da đen sẵn sàng làm thế sao?"
Đó là tóm lược về ông.
Đó là mọi cuộc đời ông chạm tới.
Tôi chỉ biết nói thế.
Tôi yêu ông ấy nhiều lắm.
Thật sự đấy.
Cuộc đời tôi sẽ khác hoàn toàn nếu thiếu ông.
Tôi đã đi một chặng đường dài.
Tôi thật sự đã đi một chặng đường rất, rất dài.
Và tôi tự hào về điều đó.
Tôi ở đây để làm…
người chồng tốt nhất, người ông tốt nhất,
người cha tốt nhất, người cụ tốt nhất.
Tôi cố truyền lại cho chúng những điều được cho là tốt đẹp ở tôi.
Tôi thật sự cố
để ngày mai tôi tốt hơn
so với hôm nay.
Một con người tốt hơn.
Không phải diễn viên giỏi hơn, chỉ là một con người tốt hơn.
Và khi tôi chết, tôi sẽ không sợ mình chưa sống trọn vẹn.
Biên dịch: TH