1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX

2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX

3
00:00:59,000 --> 00:01:01,160
Šta sloboda predstavlja
za svakoga od nas?

4
00:01:01,480 --> 00:01:05,080
Jesmo li ubeđeni da je ona garantovana
u svakom aspektu naših života

5
00:01:05,360 --> 00:01:08,600
ili zaboravljamo žrtvu
koju su podneli naši preci

6
00:01:08,720 --> 00:01:10,520
kako bismo imali slobodu?

7
00:01:24,240 --> 00:01:27,960
Od Antike do danas, uloga koju je
sloboda igrala u životima ljudi

8
00:01:28,040 --> 00:01:30,720
više puta se menjala,
sve do 18. veka,

9
00:01:30,800 --> 00:01:32,920
kada ona dobija
sasvim novu dimenziju.

10
00:01:35,840 --> 00:01:39,120
Čovek antičkog doba pod
slobodom je podrazumevao mogućnost

11
00:01:39,200 --> 00:01:42,560
da spozna istinu svojim umom,
dok se sa pojavom hrišćanstva

12
00:01:42,680 --> 00:01:47,920
govorilo o slobodnoj volji da se postupa
ili ne postupa po božijim principima.

13
00:01:48,920 --> 00:01:52,360
U čitavom ovom periodu, sloboda
pojedinca bila je privilegija nekolicine,

14
00:01:52,400 --> 00:01:56,080
sve do pojave svesti o
kolektivnoj slobodi u 18. veku.

15
00:01:56,760 --> 00:01:58,840
Bilo je to nakon
Francuske revolucije

16
00:01:58,880 --> 00:02:01,320
koja je probudila nacionalnu
svest širom Evrope.

17
00:02:01,560 --> 00:02:04,160
Taj snažan pokret
će u naredna dva veka

18
00:02:04,240 --> 00:02:08,880
trajno promeniti granice feudalne
Evrope i svest njenih stanovnika.

19
00:02:09,360 --> 00:02:12,840
Italijanski grad Torino
je glavni grad Pijemonta.

20
00:02:13,200 --> 00:02:15,760
Svakako se radi o prelepom
turističkom odredištu,

21
00:02:15,840 --> 00:02:18,760
no mnogi nisu svesni da je
Italija, kakvu svi prepoznajemo,

22
00:02:18,840 --> 00:02:21,880
formirana zahvaljujući pokretu
koji je krenuo upravo odavde,

23
00:02:22,040 --> 00:02:23,440
iz Kraljevine Pijemont.

24
00:02:24,520 --> 00:02:28,720
Kralj Pijemonta i Sardinije, Viktor
Emanuel II, pokreće niz političkih akcija

25
00:02:28,800 --> 00:02:32,920
da se male države na Apeninskom
poluostrvu ujedine u jednu.

26
00:02:33,280 --> 00:02:37,600
Uspeo je 1865. godine
proglašavanjem Kraljevine Italije.

27
00:02:38,320 --> 00:02:42,080
Identičan primer u istom
periodu je ujedinjenje Nemačke,

28
00:02:42,160 --> 00:02:44,760
koji je predvodilo
Prusko kraljevstvo.

29
00:02:45,400 --> 00:02:48,000
Ovi pokreti formirali
su svet u kakvom živimo.

30
00:02:48,160 --> 00:02:51,520
Njihov uspeh nije samo rezultat
političke sposobnosti vladara,

31
00:02:52,200 --> 00:02:55,680
već i svesti pojedinca da
deli kulturološki, jezički,

32
00:02:55,800 --> 00:02:58,400
a često i verski
identitet sa drugima.

33
00:02:58,680 --> 00:03:02,240
Oni znaju da jedina
garancija kolektivne slobode

34
00:03:02,400 --> 00:03:05,080
jeste preko institucije
nacionalne države.

35
00:03:09,360 --> 00:03:12,880
Potpomognuto romantizmom,
viđenje države kao jedinog garanta

36
00:03:12,960 --> 00:03:16,880
da se očuva autentičnost jednog
naroda, proširiće se Evropom.

37
00:03:17,680 --> 00:03:21,600
Na kolektivno oslobođenje gleda se kao
na jedini način nacionalnog postojanja.

38
00:03:22,200 --> 00:03:25,160
A kako se sloboda
manifestuje u 21. veku?

39
00:03:33,080 --> 00:03:35,400
Prema popisu iz 2013. godine,

40
00:03:35,480 --> 00:03:40,560
12 Klingonaca i čak 76 Džedaja
živi u današnjoj Bosni i Hercegovini.

41
00:03:41,080 --> 00:03:45,120
Pojedini „mediji“ sve češće
plasiraju teorije o „Ravnoj zemlji“

42
00:03:45,200 --> 00:03:49,080
ili mogućnosti invazije
vanzemaljaca, sve pod izgovorom

43
00:03:49,120 --> 00:03:52,120
da svako ima pravo na
slobodu izražavanja.

44
00:03:52,920 --> 00:03:57,560
Tu nastaje opasnost da se sloboda shvati
kao bezgranična i da se svede na banalnost.

45
00:03:58,040 --> 00:04:01,760
Sloboda bez ograničenja
svodi se na pravo jačeg.

46
00:04:02,320 --> 00:04:05,880
Spomenici poput ovog govore o
pobuni protiv takve prednosti.

47
00:04:06,560 --> 00:04:10,480
Pobunjenici su svakako imali
produhovljeno shvatanje slobode.

48
00:04:12,760 --> 00:04:17,040
Spomen-obeležje Kozara podignuto je u znak
sećanja na preko 30.000 civilnih žrtava

49
00:04:17,120 --> 00:04:20,880
ovog kraja Republike Srpske u
borbi protiv fašističkih okupatora

50
00:04:21,000 --> 00:04:22,520
tokom Drugog svetskog rata.

51
00:04:22,960 --> 00:04:26,200
Spomenici širom Republike
Srpske govore o brojnim žrtvama

52
00:04:26,280 --> 00:04:28,480
stradalim u borbi za slobodu.

53
00:04:29,080 --> 00:04:31,440
Ništa nije beskonačno,
pa ni sloboda.

54
00:04:31,600 --> 00:04:34,120
Međutim, vrednost slobode
nije u bezgraničnosti,

55
00:04:34,200 --> 00:04:37,720
već u mogućnosti da sačuva
vredne i autentične karakteristike.

56
00:04:38,240 --> 00:04:41,560
Ovo implicira da je Republika Srpska
primer da jedan narod može sačuvati

57
00:04:41,640 --> 00:04:45,040
spostveni identitet samo ukoliko
je slobodan da uređuje svoj život.

58
00:05:06,160 --> 00:05:11,120
Republika Srpska, enitet države
Bosne i Hercegovine, u jugoistočnoj Evropi,

59
00:05:11,320 --> 00:05:16,920
nastala je nakon raspada socijalističke
Jugoslavije i u njoj pretežno žive Srbi.

60
00:05:17,480 --> 00:05:22,120
Nakon rata u Bosni i Hercegovini
od 1992. do 1995. godine,

61
00:05:22,280 --> 00:05:26,080
Dejtonski mirovni sporazum uredio
je državu kao jedinstvenu federaciju.

62
00:05:26,960 --> 00:05:31,560
Republika Srpska nije međunarodno priznata
država, ali ima administrativna ovlašćenja

63
00:05:31,600 --> 00:05:35,640
da očuva tradiciju,
identitet i kulturu svog naroda.

64
00:05:36,280 --> 00:05:41,240
Burna istorija, geografska pozicija i
snažna svest o pripadnosti istom korpusu

65
00:05:41,360 --> 00:05:46,040
učiniće da kod Srba država nije
preduslov, kao kod Italije i Nemačke,

66
00:05:46,200 --> 00:05:49,120
već posledica snažnog
nacionalnog identiteta

67
00:05:49,240 --> 00:05:51,920
u kome je sloboda
najviša vrednost.

68
00:05:54,640 --> 00:05:57,480
„O bezgranična, o beskrajna,
beskonačna slobodo

69
00:05:57,560 --> 00:05:59,720
dođi već jednom i
pohodi zemlju moju,

70
00:05:59,880 --> 00:06:02,000
jer je sve bez tebe ništa -

71
00:06:02,160 --> 00:06:04,320
ništa je sa tobom sve!“

72
00:06:04,880 --> 00:06:08,600
Ove reči Petra Kočića,
srpskog pesnika iz 19. veka,

73
00:06:08,720 --> 00:06:12,160
govore kolika je vrednost
slobode u srpskoj svesti.

74
00:06:13,000 --> 00:06:17,120
Najbolji primer kako ovaj narod vidi
slobodu danas jeste Republika Srpska

75
00:06:17,280 --> 00:06:21,720
koja nastaje kao posledica
uverenja da sloboda zaista jeste sve.

76
00:06:42,200 --> 00:06:46,920
REPUBLIKA SRPSKA:
BORBA ZA SLOBODU

77
00:06:54,080 --> 00:06:57,120
PRVI DEO – IGRE

78
00:06:59,120 --> 00:07:03,280
1984. godine Sarajevo je bilo
domaćin Zimskih olimpijskih igara.

79
00:07:03,800 --> 00:07:06,560
One su pokrenule razvoj
zimskog turizma u regionu,

80
00:07:06,640 --> 00:07:12,640
oličenog u danas popularnom skijalištu
na Jahorini odmah pored Sarajeva.

81
00:07:35,880 --> 00:07:40,920
Igre su bile i jedinstvena prilika da se
svetu predstavi socijalistička Jugoslavija,

82
00:07:41,000 --> 00:07:46,120
kao i njena Federativna republika sa vrlo
zanimljivom prošlošću, Bosna i Hercegovina.

83
00:08:02,000 --> 00:08:04,720
Arheološki lokaliteti na
prostoru Republike Srpske

84
00:08:04,800 --> 00:08:08,000
govore o kontinuitetu
života još od Kamenog doba.

85
00:08:08,480 --> 00:08:13,800
Nedaleko od grada Sokolac je veoma
značajno nalazište Glasinačke kuluture,

86
00:08:14,400 --> 00:08:18,320
koje traje od ranog bronzanog
doba do ranog gvozdenog doba,

87
00:08:18,480 --> 00:08:21,120
sa vrhuncem oko 4.
veka pre nove ere.

88
00:08:21,800 --> 00:08:26,680
U doba antike ovaj prostor obeležila su
plemena koja su inertno nazivana Ilirima,

89
00:08:26,960 --> 00:08:30,880
sve do dolaska Rimskog carstva
koje je pokorilo ilirska plemena.

90
00:08:31,560 --> 00:08:35,760
Tokom srednjeg veka u ovim krajevima
se širi hrišćanstvo i dobija pun zamah,

91
00:08:35,920 --> 00:08:39,480
o čemu govore stećci kao
srednjevekovni spomenici,

92
00:08:39,640 --> 00:08:43,840
koji govore o staležnoj pripadnosti i
pretežno svedoče o hrišćanskom obredu

93
00:08:43,920 --> 00:08:45,760
poreklom iz Vinzantije.

94
00:08:51,400 --> 00:08:56,120
Preko hiljadu sportista iz čak 49 država
takmičilo se na Olimpijadi u Sarajevu,

95
00:08:56,240 --> 00:08:59,000
dok je o svemu tome izveštavalo
preko četiri hiljade novinara.

96
00:08:59,200 --> 00:09:02,000
Međutim, sportska
nadmetanja nisu jedina stvar

97
00:09:02,080 --> 00:09:04,440
koju su gosti Olimpijade
mogli da vide.

98
00:09:05,360 --> 00:09:08,480
Crkva Svetog Arhangela
Mihaila je u narodu poznata

99
00:09:08,560 --> 00:09:11,040
kao Stara pravoslavna
crkva na Baščaršiji.

100
00:09:11,200 --> 00:09:12,880
Izgrađena je oko 14. veka.

101
00:09:13,960 --> 00:09:17,040
Burna istorija je uzela
danka na ovoj građevini,

102
00:09:17,120 --> 00:09:21,080
inače jednom od najstarijih verskih
objekata u Bosni i Hercegovini.

103
00:09:21,880 --> 00:09:27,200
Nekoliko puta paljena kroz istoriju, dok
nije konačno obnovljena krajem 18. veka.

104
00:09:29,240 --> 00:09:33,840
Nedaleko od Stare crkve nalazi se
jedna od velelepnijih građevina Sarajeva,

105
00:09:34,080 --> 00:09:37,640
Saborna crkva posvećena
Rođenju presvete Bogorodice.

106
00:09:38,800 --> 00:09:43,600
Gradnja, koja je trajala više od
decenije, završena je 1874. godine

107
00:09:43,680 --> 00:09:47,280
osvećenjem dabrobosanskog
episkopa Pajsija.

108
00:09:47,920 --> 00:09:51,200
Crkva je izgrađena
isključivo donacijama vernika

109
00:09:51,400 --> 00:09:56,920
i predstavlja simboličan doprinos
srpskog naroda arhitekturi Sarajeva,

110
00:09:57,120 --> 00:09:59,920
koje svoje utemeljenje ima
u srednjovekovnoj Bosni,

111
00:10:00,000 --> 00:10:02,600
koja počinje da se razvija
oko izvora reke Bosne.

112
00:10:03,760 --> 00:10:09,320
Nakon 10. veka ona će se, kao i druge
srpske dražve, razvijati samostalno,

113
00:10:09,400 --> 00:10:13,920
dok će primat među njima uzeti
Raška sa dinastijom Nemanjić.

114
00:10:15,400 --> 00:10:18,520
Prvobitno su Bosnom vladali
banovi, od kojih je najistaknutiji

115
00:10:18,640 --> 00:10:21,400
i najznačajniji istorijski
vladar bio Kulin ban,

116
00:10:21,560 --> 00:10:24,880
pod kojim je nastupilo „bosansko
doba mira i prosperiteta.“

117
00:10:25,040 --> 00:10:28,040
13. vek označio je početak
vladavine dinastije Kotromanić.

118
00:10:28,920 --> 00:10:33,400
Najznačajniji vladar ove dinastije,
Stefan Tvrtko I Kotromanić,

119
00:10:33,480 --> 00:10:36,720
bio je kralj
Kraljevine Srba i Bosne

120
00:10:36,840 --> 00:10:41,320
i pokušao je da spoji dve
srednjovekovne države, Bosnu i Rašku.

121
00:10:42,160 --> 00:10:47,000
U 15. veku nastaje Hercegovina,
teritorija nazvana po tituli

122
00:10:47,120 --> 00:10:52,880
„Hercega od Svetog Save“, prvog srpskog
ahiepiskopa, iz dinastije Nemanjić,

123
00:10:53,040 --> 00:10:59,240
što daje nemanjićki pečat državi
Bosni i Hercegovini do današnjeg dana.

124
00:11:00,440 --> 00:11:03,840
Dinastija Kotromanić će
vladati Bosnom gotovo dva veka.

125
00:11:04,160 --> 00:11:08,720
Uspon države Bosne usporiće
smrt Tvrtka I Kotromanića,

126
00:11:08,880 --> 00:11:11,520
što dovodi do
dinastičkih borbi za vlast.

127
00:11:11,680 --> 00:11:15,320
Krajem 15. veka, Bosna pada
pod vlast Osmanskog carstva,

128
00:11:15,400 --> 00:11:18,480
u kojem dominira islam, i
koje na ovim prostorima ostaje

129
00:11:18,560 --> 00:11:21,760
sve do Berlinskog
kongresa krajem 19. veka.

130
00:11:28,760 --> 00:11:31,760
Preko 200.000 ulaznica
prodato je za Olimpijadu,

131
00:11:31,880 --> 00:11:34,640
dok je 2 milijarde ljudi
pratilo direktan prenos.

132
00:11:34,840 --> 00:11:38,280
Verovatno im je bilo zanimljivo da
vide slike tipično orijentalnog grada,

133
00:11:39,080 --> 00:11:42,840
a onda odmah i kadrove tipično
srednjevropske arhitekture.

134
00:11:44,360 --> 00:11:51,760
Početkom 19. veka, ustanak protiv Osmanlija
u Srbiji stvoriće Kneževinu Srbiju.

135
00:11:52,560 --> 00:11:55,120
Ovo je bio podstrek i
Srbima u Hercegovini

136
00:11:55,200 --> 00:11:59,200
da se pobune protiv osmanskog
okupatora 1875. godine.

137
00:11:59,800 --> 00:12:02,440
Njihov uspeh će
ostati bez nagrade,

138
00:12:02,520 --> 00:12:06,440
jer će Bosnu i Hercegovinu
okupirati Austrougarska

139
00:12:06,720 --> 00:12:10,400
koja će vladati ovim prostorom
sve do kraja Prvog svetskog rata.

140
00:12:11,000 --> 00:12:16,000
Upravo odavde, iz dvorca Šenburn, dinastija
Habzburg vladala je Austrijskim carstvom.

141
00:12:16,360 --> 00:12:18,800
Dinastija je vladala
preko 600 godina

142
00:12:18,880 --> 00:12:22,120
i unutrašnja stabilnost
carstva često je zavisila

143
00:12:22,160 --> 00:12:24,800
od podsticanja
neprijateljskih odnosa

144
00:12:24,960 --> 00:12:27,560
između mnogih naroda
koji su bili njegov deo.

145
00:12:27,840 --> 00:12:30,800
Bosna i Hercegovina se
svakako može uzeti kao primer

146
00:12:30,920 --> 00:12:34,120
za politiku Austrougarske
prema okupiranim narodima.

147
00:12:34,600 --> 00:12:38,280
Kako su Srbi bili većinski
narod u periodu okupacije

148
00:12:38,440 --> 00:12:42,400
i narod koji je imao snažnu želju
za ujedinjenjem svih Južnih Slovena,

149
00:12:42,600 --> 00:12:45,520
Austrijanci su ga
smatrali neprijateljskim.

150
00:12:45,880 --> 00:12:50,280
Druga najbrojnija grupa, Muslimani,
nisu imali jasnu nacionalnu odrednicu,

151
00:12:50,480 --> 00:12:55,000
ali su austrougarske vlasti
podsticale novu, nacionalnu svest

152
00:12:55,160 --> 00:12:58,800
u pokušaju da ih eksploatišu
kao protivtežu Srbima.

153
00:12:59,280 --> 00:13:02,160
Hrvati, katolici po veroispovesti,
bili su najmanje brojni

154
00:13:02,320 --> 00:13:05,760
od tri većinska naroda u
Bosni i Hercegovini, ali su ih,

155
00:13:05,960 --> 00:13:12,360
zbog verske pripadnosti, Austrougari
favorizovali na uštrb druga dva naroda.

156
00:13:13,240 --> 00:13:15,080
Zvuči komplikovano, zar ne?

157
00:13:15,240 --> 00:13:18,200
Ova igra favorita
vidljiva je i u arhitekturi.

158
00:13:18,560 --> 00:13:20,840
Tokom austrougarske
okupacije izgrađeni su

159
00:13:20,920 --> 00:13:24,160
velelepna katedrala
Srca Isusovog u Sarajevu,

160
00:13:24,320 --> 00:13:27,360
Katolička gimnazija u
Travniku i drugim gradovima

161
00:13:27,640 --> 00:13:31,480
i mnogi infrastrukturni,
kulturni i privredni objekti.

162
00:13:32,760 --> 00:13:35,200
Svaki rat iziskuje svoj povod.

163
00:13:35,400 --> 00:13:39,560
Političke elite koje ga
pokreću iz čistog interesa,

164
00:13:39,720 --> 00:13:45,120
neke događaje koriste kao izgovor da
opravdaju izazivanje tako pogubne pojave.

165
00:13:45,840 --> 00:13:49,480
Jedan od takvih povoda desio se,
zahvaljujući dečačkoj veri u humane ideale,

166
00:13:49,560 --> 00:13:51,760
upravo na ovom
mestu, u Sarajevu.

167
00:13:52,840 --> 00:13:58,800
28. juna 1914. godine, član organizacije
Mlada Bosna, Gavrilo Princip,

168
00:13:58,920 --> 00:14:03,480
pucao je na prestolonaslednika
Austrougarskog carstva Franca Ferdinanda,

169
00:14:03,560 --> 00:14:05,960
usmrtivši njega
i njegovu suprugu.

170
00:14:06,440 --> 00:14:11,160
U Beču, ovaj čin je rasplamsao ionako
neprijateljski stav prema Srbiji,

171
00:14:11,320 --> 00:14:14,480
te je Austrougarska
ubrzo objavila rat.

172
00:14:15,840 --> 00:14:20,200
Zanimljivo je da gotovo identičan
anentat na austrougarsku princezu,

173
00:14:20,240 --> 00:14:25,000
koji je 1898. izvršio Italijan,
nije uzet kao povod za rat.

174
00:14:25,840 --> 00:14:29,080
Austrougarska je želela da
širi svoje carstvo ka istoku

175
00:14:29,160 --> 00:14:30,920
i znam da ovo
zvuči jezivo,

176
00:14:31,000 --> 00:14:34,120
ali atentat u Sarajevu je
poslužio kao odličan izgovor za to.

177
00:14:34,840 --> 00:14:37,880
Međutim, rezultat nije bio onakav
kakvom se Austrougarska nadala.

178
00:14:38,400 --> 00:14:42,040
Sukob Austrougarske i Srbije
prerastao je u Prvi svetski rat

179
00:14:42,360 --> 00:14:46,280
koji će se završiti propadanjem
austrougarskog carstva koje ga je pokrenulo

180
00:14:46,600 --> 00:14:50,360
i formiranjem Kraljevine
Srba, Hrvata i Slovenaca,

181
00:14:50,520 --> 00:14:53,560
kasnije preimenovane u
Kraljevinu Jugoslaviju,

182
00:14:53,840 --> 00:14:56,360
koja će postojati sve
do Drugog svetskog rata.

183
00:14:57,280 --> 00:15:00,440
Na ovom mestu su reči Meše
Selimovića bile najočiglednije.

184
00:15:00,680 --> 00:15:03,080
Selimović, koji je rođen
kao bosanski musliman,

185
00:15:03,200 --> 00:15:05,240
ali je otkrio
svoje srpske korene,

186
00:15:05,360 --> 00:15:09,840
rekao je da „čovek postaje slobodan
svojom odlukom, otporom i nepristajanjem.“

187
00:15:10,080 --> 00:15:13,680
1941. godine, demonstranti su se
okupili ovde, u glavnom gradu Srbije,

188
00:15:13,760 --> 00:15:17,200
Beogradu, u pobuni protiv bilo
kakvog pakta sa nacističkom Nemačkom,

189
00:15:17,360 --> 00:15:23,040
najvećom vojnom silom 20. veka, značajno
moćnijom od Kraljevine Jugoslavije.

190
00:15:23,880 --> 00:15:27,440
Iako je Kraljevina Jugoslavija
osigurala pakt o nenapadanju,

191
00:15:27,600 --> 00:15:31,280
srpski narod je vikao:
„Bolje grob, nego rob!“

192
00:15:32,080 --> 00:15:37,200
Nakon narodne pobune, Hitler je
napao Jugoslaviju aprila 1941. godine.

193
00:15:37,640 --> 00:15:42,680
Snažno bombardovanje većih gradova
u Srbiji označio je početak okupacije.

194
00:15:43,160 --> 00:15:46,440
Prva stvar, koju je Hitler
zahtevao iz okupirane Jugoslavije,

195
00:15:46,520 --> 00:15:49,760
bila je tabla koja je označavala
mesto sa kojeg je Gavrilo Princip

196
00:15:49,840 --> 00:15:52,520
pucao u prestolonaslednika
Ferdinanda.

197
00:15:53,920 --> 00:15:57,280
Kraljevina Jugoslavija
podeljena je u okupacione zone

198
00:15:57,400 --> 00:15:59,720
fašističkih i nacističkih sila.

199
00:16:00,200 --> 00:16:04,640
Oslobođenje Beograda 1944. godine označiće
pobedu partizana pod vođstvom komunista,

200
00:16:04,720 --> 00:16:07,800
što je dovelo do promene
političkog uređenja Jugoslavije.

201
00:16:08,360 --> 00:16:12,480
1945. godine fomirana je
socijalistička Jugoslavija, čiji je prvi,

202
00:16:12,560 --> 00:16:15,680
ali i doživotni predsednik
bio Josip Broz Tito.

203
00:16:16,040 --> 00:16:19,040
Tito će dobiti svetsku
prepoznatljivost već 1948. godine

204
00:16:19,200 --> 00:16:23,120
odbijanjem da bude u interesnoj
sferi Sovjetskog Saveza

205
00:16:23,280 --> 00:16:26,760
i kasnije iniciranjem
stvaranja Pokreta nesvrstanih.

206
00:16:27,040 --> 00:16:29,720
Zemlje koje su bile deo
Pokreta nisu želele da učestvuju

207
00:16:29,840 --> 00:16:32,440
u blokovskoj podeli
sveta tokom Hladnog rata

208
00:16:32,720 --> 00:16:35,360
i tražile su treći put u
međunarodnim odnosima.

209
00:16:35,880 --> 00:16:38,920
Uprkos tome što je održana
četiri godine nakon Titove smrti,

210
00:16:39,040 --> 00:16:42,000
Olimpijada u Sarajevu je
ostala jedina održana u zemlji

211
00:16:42,160 --> 00:16:44,760
koja je politički pripadala
Pokretu nesvrstanih.

212
00:16:45,080 --> 00:16:48,520
Jugoslavija je organizovana po
federativnom principu sa šest republika:

213
00:16:48,880 --> 00:16:51,600
Srbijom, Slovenijom, Hrvatskom,

214
00:16:51,760 --> 00:16:55,280
Makedonijom, Crnom Gorom
i Bosnom i Hrecegovinom.

215
00:16:57,440 --> 00:16:59,680
Ovo što čujete je sevdalinka,

216
00:16:59,760 --> 00:17:02,400
pesma koja je autentična za
prostor Bosne i Hercegovine.

217
00:17:02,760 --> 00:17:06,520
Međutim, ona se mogla čuti i
širom Srbije i drugih republika

218
00:17:06,880 --> 00:17:10,240
što govori o uticaju kulture sa
ovog prostora širom Jugoslavije.

219
00:17:19,040 --> 00:17:22,880
Građani Jugoslavije slušali su
i druge vrste muzike iz Sarajeva,

220
00:17:23,040 --> 00:17:25,040
poput pesama „Bijelog dugmeta“.

221
00:17:25,840 --> 00:17:29,320
1970-ih je rok grupa iz
Sarajeva, „Bijelo dugme“,

222
00:17:29,400 --> 00:17:32,400
održala najmasovniji rok
koncert u istoriji Jugoslavije

223
00:17:32,520 --> 00:17:34,600
upravo ovde, u glavnom
gradu, Beogradu.

224
00:17:42,360 --> 00:17:46,160
Mladost mnogih Jugoslovena
obeležiće i druge rok grupe iz Sarajeva

225
00:17:46,320 --> 00:17:47,800
kao što su „Indeksi“,

226
00:17:48,080 --> 00:17:49,440
„Zabranjeno pušenje“

227
00:17:49,680 --> 00:17:51,080
ili „Crvena jabuka“.

228
00:17:51,400 --> 00:17:54,680
Pored rok grupa, popularni
su bili i obični ljudi

229
00:17:54,760 --> 00:17:57,200
koji su državu zadužili
svojim vrednim radom.

230
00:17:57,520 --> 00:18:01,360
Oni su stavljani na novčanice
jugoslovenske nacionalne valute, dinara,

231
00:18:01,680 --> 00:18:04,040
a najpoznatiji bili
su Alija Sirotanović

232
00:18:04,680 --> 00:18:06,520
i Arif Heralić,

233
00:18:06,720 --> 00:18:11,040
obojica iz Bosne i Hercegovine.
Oni su bili poznati kao udarnici.

234
00:18:12,040 --> 00:18:14,280
Udarnici su bili veoma
produktivni radnici,

235
00:18:14,400 --> 00:18:18,240
poznati po svom entuzijazmu
i neverovatnim rezultatima.

236
00:18:18,920 --> 00:18:21,400
Ova nagrada je
promovisala privredni rast

237
00:18:21,480 --> 00:18:23,840
koji se evidentno događao
u Bosni i Hercegovini.

238
00:18:24,240 --> 00:18:26,800
Nakon smrti Josipa
Broza Tita 1980. godine,

239
00:18:26,960 --> 00:18:29,800
Jugoslavija se donekle otvorila
za kritiku društvenih problema.

240
00:18:30,680 --> 00:18:33,840
„Top lista nadrealista“ počela je
da se emituje kao humoristička emisija

241
00:18:34,000 --> 00:18:37,000
na radiju početkom 1980-ih,
a kasnije se kao TV emisija

242
00:18:37,160 --> 00:18:40,080
sa duhovitim skečevima
emitovala na TV Sarajevo

243
00:18:40,240 --> 00:18:43,040
i donekle na Jugoslovenskoj
radio televiziji.

244
00:18:43,680 --> 00:18:47,120
U skečevima su na satiričan način
predstavljani društveni problemi,

245
00:18:47,280 --> 00:18:49,720
uz određena „predviđanja“
događaja koji će uslediti.

246
00:18:50,680 --> 00:18:54,920
Kritkujući opsežan birokratski
aparat, „Nadrealisti“ su snimili skeč

247
00:18:55,040 --> 00:18:58,520
u kojem zvaničnici vlade i
političari stupaju u štrajk

248
00:18:58,680 --> 00:19:01,520
jer radnici u industriji
traže isplatu zarada,

249
00:19:01,680 --> 00:19:04,120
a i narod im stalno
postavlja neke zahteve.

250
00:19:10,720 --> 00:19:14,280
Već ozbiljno ugorženo
imovinsko stanje građana

251
00:19:14,360 --> 00:19:17,560
predstavljeno je satirično u
emisiji „Nagradna otimanja“

252
00:19:17,720 --> 00:19:21,800
u kojoj se građanima koji
učestvuju u igri oduzima imovina.

253
00:19:30,680 --> 00:19:33,800
Početkom 90-tih, u jeku
porasta nacionalnih tenzija,

254
00:19:33,960 --> 00:19:36,920
„Nadrealisti“ su emitovali
izmišljeni TV Dnevnik

255
00:19:37,040 --> 00:19:39,800
uz udarnu vest da Bosni i
Hercegovini preti opasnost

256
00:19:39,920 --> 00:19:41,560
od izbijanja mira.

257
00:19:42,640 --> 00:19:46,040
Humor kroz satiru kao način odnosa
prema problemima i nedostacima

258
00:19:46,120 --> 00:19:49,520
je ostao do danas prepoznatljiv
za Bosnu i Hercegovinu.

259
00:19:49,880 --> 00:19:53,960
Osim ove pojave postoje i skrivene
opasnosti za neupućenog posetioca.

260
00:19:54,240 --> 00:19:57,520
Ovde se mora biti jako oprezan,
pre svega po pitanju hrane,

261
00:19:57,800 --> 00:20:00,280
pogotovo kada se radi o
omiljenom specijalitetu – bureku.

262
00:20:00,480 --> 00:20:01,640
Ako slučajno naručite...

263
00:20:24,800 --> 00:20:29,120
Kuhinju ovog prostora odlikuje
dinamika mešanja kultura,

264
00:20:29,240 --> 00:20:32,200
pa tako su jela vrlo
koloritna i ukusna

265
00:20:32,280 --> 00:20:34,880
zahvaljujući začinima
koji stižu sa Orijenta.

266
00:20:35,120 --> 00:20:38,840
Svaki posetilac treba da
proba bosanski lonac, tufahije,

267
00:20:39,000 --> 00:20:43,640
baklave, sogan dolmu, ćevape
i mnoge druge specijalitete.

268
00:20:44,600 --> 00:20:47,440
Međutim, pre svega bih
preporučio da probate burek.

269
00:20:47,600 --> 00:20:50,680
Testo, koje se posebnim tehnikama
slaže sa preukusnim filom,

270
00:20:50,840 --> 00:20:53,480
nešto je što ovde većina
građana konzumira svakodnevno

271
00:20:53,600 --> 00:20:57,880
i burek zauzima posebno mesto u srcima
svih koji žive u Bosni i Hercegovini.

272
00:21:05,720 --> 00:21:10,000
Nakon što je Jure Franko osvojio
prvu medalju za Jugoslaviju ikada

273
00:21:10,120 --> 00:21:13,320
na Zimskim olimpijskim igrama u
Sarajevu, proslavljen je sloganom:

274
00:21:13,640 --> 00:21:15,720
„Volim Jureka više od bureka!“

275
00:21:19,040 --> 00:21:22,520
Međutim, pomešanost kultura nije
bila vidljiva samo u kulinarstvu,

276
00:21:22,600 --> 00:21:26,040
već i u političkom uređenju
socijalističke Bosne i Hercegovine

277
00:21:26,120 --> 00:21:29,760
koju su činila tri konstitutivna
naroda - Srbi, Hrvati i Muslimani.

278
00:21:31,120 --> 00:21:34,160
Možda ste zbunjeni zašto
govorimo o Muslimanima kao narodu,

279
00:21:34,240 --> 00:21:37,680
kada znate da su muslimani verska
grupa, što nije isto kao i etnička grupa.

280
00:21:38,320 --> 00:21:42,160
1971. godine je na popisu Jugoslavije
prupadnicima muslimanske verske zajednice

281
00:21:42,280 --> 00:21:45,240
u Bosni i Hercegovini prvi
put dozvoljeno da se izjašnjavaju

282
00:21:45,360 --> 00:21:47,800
kao Muslimani u etničkom smislu.

283
00:22:01,800 --> 00:22:05,040
Istorijska geneza ovog naroda
počinje osvajanjem Balkana

284
00:22:05,120 --> 00:22:08,080
od strane Osmanskog carstva,
u kojem je dominirao islam.

285
00:22:08,400 --> 00:22:12,240
Od 1971. mnogi se u etničkom
smislu izjašnjavaju kao Muslimani,

286
00:22:12,320 --> 00:22:15,920
a od 1993. godine
sebe zovu Bošnjacima.

287
00:22:16,720 --> 00:22:20,440
I Srbi i Bošnjaci i Hrvati
učestovovali su u stvaranju

288
00:22:20,560 --> 00:22:23,720
kulturne posebnosti
Bosne i Hercegovine,

289
00:22:24,120 --> 00:22:27,640
te je u socijalističkoj
Jugoslaviji uređenje bilo takvo da,

290
00:22:27,800 --> 00:22:31,640
bez obzira na to koji narod je
brojniji, sva tri imaju jednaku mogućnost

291
00:22:31,720 --> 00:22:34,320
da učestvuju u
kreiranju politike.

292
00:22:38,040 --> 00:22:41,880
Mostar je hercegovački grad koji je
ime dobio po čuvarima mostova,

293
00:22:41,960 --> 00:22:45,360
mostarima na reci
Neretvi, na kojoj je smešten.

294
00:22:45,560 --> 00:22:48,920
Stari most je najprepoznatljiviji
deo grada Mostara.

295
00:22:51,320 --> 00:22:55,080
Most je izgrađen za vreme
osmanske okupacije u 16. veku,

296
00:22:55,200 --> 00:22:59,040
ali je srušen od strane hrvatskih
snaga tokom ratnih dejstava 1993.

297
00:22:59,640 --> 00:23:02,720
Duh naroda koji ovde
živi ogleda se u šali

298
00:23:02,880 --> 00:23:06,640
da će se, nakon rušenja,
izgraditi „još stariji most“.

299
00:23:07,120 --> 00:23:09,880
Nakon rata koji je uništio
veći deo istorijskog grada,

300
00:23:10,000 --> 00:23:12,200
obnova je konačno u toku.

301
00:23:12,560 --> 00:23:15,120
Obnovljen most zove
se Novi stari most,

302
00:23:15,280 --> 00:23:17,640
a za njega se vezuje i
specifična tradicija

303
00:23:17,760 --> 00:23:20,440
koja govori o hrabrosti
hercegovačkih mladića.

304
00:23:21,000 --> 00:23:23,680
Ta tradicija izgleda ovako.

305
00:24:03,360 --> 00:24:06,360
Hercegovački mladići,
poznati po svojoj hrabrosti,

306
00:24:06,480 --> 00:24:08,440
svakako su prednjačili
u ovakvim skokovima,

307
00:24:08,640 --> 00:24:13,600
ali period nakon Olimpijade 1984. doneće
nove vrste potvrde ove karakteristike.

308
00:24:17,840 --> 00:24:20,600
Ako ste bili mladić u
vreme Olimpijade u Sarajevu,

309
00:24:20,680 --> 00:24:25,080
znali ste da je „foksvagen golf“
svakako podizao vaš ugled u gradu.

310
00:25:39,520 --> 00:25:43,760
Proširenje saradnje sa
nemačkim gigantom „Folksvagenom“

311
00:25:43,840 --> 00:25:47,600
trebalo je da stavi pečat na
privredni razvoj Bosne i Hercegovine.

312
00:25:48,280 --> 00:25:51,160
Međutim, 1989. je
pao Berilnski zid

313
00:25:51,280 --> 00:25:55,000
i već sledeće godine su tokom 14.
kongresa Komunističke partije u Beogradu

314
00:25:55,160 --> 00:25:59,040
delagacije Slovenije i
Hrvatske napustile Partiju.

315
00:25:59,880 --> 00:26:02,760
Deklaracijama o nezavisnosti
Slovenije i Hrvatske,

316
00:26:02,880 --> 00:26:05,440
stabilna vladavina
Komunističke partije Jugoslavije

317
00:26:05,520 --> 00:26:08,120
pretvoriće se u
građanski rat 1991. godine.

318
00:26:08,440 --> 00:26:12,720
Tako je kraj 20. veka pokazao
da istorijski ožiljci to nisu,

319
00:26:13,040 --> 00:26:15,400
već su otvorene rane.

320
00:26:24,200 --> 00:26:27,440
DRUGI DEO – PODSEĆANJA

321
00:26:35,440 --> 00:26:38,360
Razilaženje Hrišćanske
crkve 1054. godine

322
00:26:38,520 --> 00:26:41,240
na zapadnu, katoličku,
sa centrom u Rimu,

323
00:26:41,320 --> 00:26:44,440
i istočnu, pravoslavnu,
sa centrom u Carigradu,

324
00:26:44,600 --> 00:26:48,360
doneće prostoru jugoistočne Evrope
milenijum krvavih verskih ratova.

325
00:26:49,040 --> 00:26:52,760
Shvatanje religije kao povoda
za rat pojaviće se kao relikt

326
00:26:52,840 --> 00:26:57,640
krajem 20. veka upravo ovde, oko
reke Bosne koja je bila i ostala,

327
00:26:57,720 --> 00:27:00,120
jedna od granica ove podele.

328
00:27:02,040 --> 00:27:04,840
Kako je centralna vlast
Komunističke partije slabila,

329
00:27:04,920 --> 00:27:07,280
glavne etničke grupe
u Bosni i Hercegovini

330
00:27:07,400 --> 00:27:09,840
formirale su svoje
nacionalne političke partije.

331
00:27:10,560 --> 00:27:14,240
Iako je tzv. Hrvatsku
demokratsku zajednicu, HDZ,

332
00:27:14,320 --> 00:27:17,960
osnovao Franjo Tuđman
počektom 1990. u Hrvatskoj,

333
00:27:18,280 --> 00:27:21,440
HDZ je postojala i u
Bosni i Hercegovini,

334
00:27:21,600 --> 00:27:23,920
gde je zastupala
interese Hrvata.

335
00:27:24,440 --> 00:27:29,200
U maju 1990. islamističku
Stranku demokratske akcije, SDA,

336
00:27:29,320 --> 00:27:33,040
formirao je Alija Izetbegović
u Bosni i Hercegovini

337
00:27:33,560 --> 00:27:35,880
i ona je smatrana
strankom Muslimana.

338
00:27:36,160 --> 00:27:39,360
Srbi su poslednji formirali
svoju nacionalnu partiju -

339
00:27:39,480 --> 00:27:44,160
Srpsku demokratsku stranku, SDS,
na čelu sa sarajevskim psihijatrom

340
00:27:44,240 --> 00:27:45,800
Radovanom Karadžićem,

341
00:27:46,160 --> 00:27:49,600
koja je zastupala političku
volju Srba u Bosni i Hercegovini.

342
00:27:50,760 --> 00:27:53,680
Nakon prvih višestranačkih
izbora u republici,

343
00:27:53,960 --> 00:28:01,480
muslimanska SDA je zauzela 86, srpska SDS
72, a hrvatski HDZ 45 poslaničkih mesta.

344
00:28:02,840 --> 00:28:06,240
Prema Ustavu, velike odluke
nisu mogle da budu donošene

345
00:28:06,320 --> 00:28:09,480
bez konsenzusa sva tri naroda.

346
00:28:10,080 --> 00:28:14,560
Međutim, lideri Muslimana i Hrvata odlučili
su da ignorišu najvažniji pravni akt.

347
00:28:15,920 --> 00:28:20,800
Za stvaranje modernih nacija
uzima se kraj 18. veka i 19. vek,

348
00:28:21,440 --> 00:28:25,440
a za najbolje primere mogu da posluže
francuska, nemačka i italijanska nacija.

349
00:28:25,760 --> 00:28:28,440
Međutim, srpski narod
svoju svest o pripadnosti

350
00:28:28,600 --> 00:28:32,560
ne duguje konstituisanju same
države, već drevnom identitetu.

351
00:28:34,440 --> 00:28:39,400
U jednom od najznačajnih istorijiskih spisa
iz 10. veka, „O upravljanju carstvom“,

352
00:28:39,560 --> 00:28:42,800
koji piše vizantijski car
Konstantin VII Porfirogenit,

353
00:28:43,040 --> 00:28:46,160
on pominje „malu zemlju
Bosnu“, te nabraja tamošnja mesta

354
00:28:46,280 --> 00:28:49,120
za koje tvrdi da
ih naseljavaju Srbi.

355
00:28:49,520 --> 00:28:52,720
Banovi, vladari u
Bosni ranog srednjeg veka,

356
00:28:52,920 --> 00:28:56,920
bili su manje ili više u vazalnom
položaju u odnosu na moćnu Ugarsku,

357
00:28:57,280 --> 00:29:00,840
ali etnički sastav njihove
zemlje ni za njih nije bio dilema.

358
00:29:01,560 --> 00:29:05,560
Ban Matej Ninoslav u svojoj
povelji iz 1249. godine sebe potpisuje

359
00:29:05,760 --> 00:29:10,360
kao Matej Stefan, što odražava
vezu sa srpskom dinastijom Nemanjić,

360
00:29:10,560 --> 00:29:13,680
čiji pripadnici su
uzimali ime Stefan.

361
00:29:14,200 --> 00:29:19,320
On svoje podanike vidi kao Srbe,
dok papa Urban III u povelji Dubrovniku

362
00:29:19,480 --> 00:29:24,320
čak i samu Bosnu, kojom vlada
Kulin ban, vidi kao deo Srbije.

363
00:29:25,680 --> 00:29:29,880
Pre sedam vekova, upravo ovde u
manastiru Mileševa u današnjoj Srbiji

364
00:29:30,160 --> 00:29:34,480
krunisan je najznačajniji bosanski
vladar, Tvrtko I Kotromanić,

365
00:29:34,800 --> 00:29:38,680
koji ovim gestom stavlja pečat
na idetitet naroda u Bosni.

366
00:29:39,400 --> 00:29:44,080
Tvrtko I Kotromanić se kruniše
pred moštima najznačajnijeg Nemanjića,

367
00:29:44,360 --> 00:29:45,720
Svetog Save.

368
00:29:46,160 --> 00:29:49,640
Tvrtko uzima ime Stefan,
na svoj grb stavlja ljiljane,

369
00:29:49,840 --> 00:29:53,400
a u potpisu sebe
naziva kraljem Srba.

370
00:29:54,000 --> 00:29:57,920
Sve ovo su gestovi tipični za
dinastiju Nemanjić, što govori

371
00:29:58,080 --> 00:30:03,360
kako je najznačajniji vladar srednjevekovne
Bosne video sebe i svoj narod.

372
00:30:06,280 --> 00:30:09,840
Ovo je zastava koju su kreirali
Bošnjaci tokom ratnih godina

373
00:30:10,160 --> 00:30:12,520
i važila je sve do 1998. godine.

374
00:30:13,000 --> 00:30:15,720
Isti amblem koristili su i na
uniformi dominantno bošnjačke

375
00:30:15,880 --> 00:30:18,480
Armije Bosne i
Hercegovine tokom rata.

376
00:30:19,000 --> 00:30:20,760
Ovo je zastava Srbije.

377
00:30:21,720 --> 00:30:23,200
Pogledajte bliže.

378
00:30:24,040 --> 00:30:25,640
Neverovatna sličnost.

379
00:30:26,240 --> 00:30:29,880
Bošnjaci, međutim, ljiljane nisu
videli kao nemanjićko nasleđe Bosne,

380
00:30:29,960 --> 00:30:33,400
što oni činjenično
predstavljaju, već kao suprotnost –

381
00:30:33,760 --> 00:30:36,040
negaciju istorije Bosne.

382
00:30:36,760 --> 00:30:40,480
Nemanjićko nasleđe se brisalo i u
uzimanju u državnost Hercegovine,

383
00:30:40,720 --> 00:30:43,680
bez obzira što je ona nastala
iz srednjovekovne oblasti Hum,

384
00:30:43,880 --> 00:30:47,880
koju je rodonačelnik dinastije Nemanjić
Stefan Nemanja zvao svojom postojbinom

385
00:30:48,080 --> 00:30:51,720
i koju su na upravu dobijali
najvažniji pripadnici srpskog dvora.

386
00:30:54,200 --> 00:30:58,640
Da bismo razumeli ovo istorijsko
neznanje, moramo da govorimo o stećcima.

387
00:30:59,440 --> 00:31:01,960
Pomenuli smo da su ti
spomenici podizani u srednjem veku

388
00:31:02,080 --> 00:31:04,320
i da Hercegovina ima
najveći broj stećaka.

389
00:31:04,680 --> 00:31:07,120
Samo u jednom mestu,
ovde u Nevesinju,

390
00:31:07,280 --> 00:31:10,880
ima više stećaka, nego u
čitavoj centralnoj Bosni,

391
00:31:11,520 --> 00:31:15,600
a ovaj lokalitet se uzima kao mesto
nastanaka srednjevekovne države.

392
00:31:17,080 --> 00:31:21,200
Ovi srednjovekovni nadgrobni spomenici su
na Uneskovoj listi nematerijalne baštine.

393
00:31:21,680 --> 00:31:25,160
Na njima se u vidu epitafa
izražava određen društveni status

394
00:31:25,240 --> 00:31:28,520
ili neka osobenost za
onoga ko je tu sahranjen.

395
00:31:29,240 --> 00:31:32,440
U vremenu kada se već
uveliko grade stećci u Bosni,

396
00:31:32,840 --> 00:31:34,400
pojavljuje se bogumilstvo,

397
00:31:34,600 --> 00:31:39,200
autohtoni odgovor ljudi koji nisu bliski
ni pravoslavnim ni katoličkim hrišćanima.

398
00:31:39,720 --> 00:31:41,840
Obe crkve ih
proglašavaju jereticima.

399
00:31:42,280 --> 00:31:46,240
Određeni krugovi istoričara su
povezivali stećke sa bogumilima

400
00:31:46,400 --> 00:31:48,880
preko natpisa i slika na njima.

401
00:31:49,360 --> 00:31:51,840
Ove tvrdnje mnogi
Bošnjaci koriste

402
00:31:51,880 --> 00:31:55,000
u pokušaju da se predstave
kao potomci bogumila

403
00:31:55,320 --> 00:32:00,600
i da tvrde da njihova geneza nikako
ne vodi ni od Srba ni od Hrvata.

404
00:32:01,920 --> 00:32:06,200
Međutim, natpisi na stećcima
se ne bave verskom pripadnošću,

405
00:32:06,600 --> 00:32:09,440
već pokušavaju da
naglase društveni status,

406
00:32:09,840 --> 00:32:12,720
a bogumili su bili
protiv svega materijalnog,

407
00:32:12,960 --> 00:32:15,480
pa i pravljenja
nadgrobnih spomenika.

408
00:32:17,040 --> 00:32:20,600
„Čajničko jevanđelje“, bogoslužbena
knjiga nastala u 15. veku,

409
00:32:20,760 --> 00:32:22,960
predstavlja jedan od
najznačajnijih ćiriličnih spisa

410
00:32:23,200 --> 00:32:25,280
sa teritorije
Bosne i Hercegovine.

411
00:32:25,600 --> 00:32:27,760
Snažno prisustvo
vizantijskog obreda

412
00:32:27,960 --> 00:32:30,560
i nastanak nekih od
najznačajnijih ćiriličnih spisa

413
00:32:30,760 --> 00:32:33,800
govore o formiranom
identitetu Srba na ovom prostoru

414
00:32:33,960 --> 00:32:36,480
već u prvim vekovima
drugog milenijuma.

415
00:32:57,120 --> 00:33:01,400
Pogled na svet čoveka koji živi u srednjem
veku u velikoj meri definiše religija.

416
00:33:01,720 --> 00:33:03,960
U zavisnoti od toga
kojoj religiji pripadate,

417
00:33:04,080 --> 00:33:06,720
u toj meri ćete biti deo
određenog kututurnog obrasca.

418
00:33:06,920 --> 00:33:09,240
Katolici su koristili
latinski jezik i pismo,

419
00:33:09,400 --> 00:33:12,440
dok su pravoslavci koristili
grčki jezik i alfabet.

420
00:33:12,880 --> 00:33:16,600
Kako Srbi primaju hrišćanstvo
iz Vizantije u 9. veku,

421
00:33:17,040 --> 00:33:19,440
a ne potiču sa grčkog
govornog područja,

422
00:33:19,960 --> 00:33:24,440
razvija se autentično pismo za razumevanje
bogoslužbenih knjiga - ćirilica.

423
00:33:25,200 --> 00:33:29,760
Srpska ćirilica se i danas
vezuje kao odlika srpske kulture,

424
00:33:30,160 --> 00:33:33,520
a bila je veoma prisutna
i u srednjovekovnoj Bosni –

425
00:33:33,640 --> 00:33:37,560
na primer, u Povelji Kulina
bana i u Miroslavljevom jevanđelju,

426
00:33:37,760 --> 00:33:40,760
koje se i danas čuva kao
jedno od najznačajnih spomenika

427
00:33:40,960 --> 00:33:42,840
srpske kulturne baštine.

428
00:33:47,760 --> 00:33:50,520
Kritikujući demokratiju,
engleski filozof Tomas Hobs

429
00:33:50,760 --> 00:33:54,320
tvrdio je da u apsolutizmu vlast
može da zloupotrebi jedan čovek

430
00:33:54,520 --> 00:33:57,080
dok u demokratiji
to može više njih.

431
00:33:59,000 --> 00:34:05,120
Alija Izetbegović, ideolog i lider
Stranke demokratske akcije 90-ih,

432
00:34:05,320 --> 00:34:08,960
osuđen je na 14 godina
zatvora 1983. godine,

433
00:34:09,240 --> 00:34:13,120
u tadašnjoj socijalističkoj Jugoslaviji,
sa još devetoricom saučesnika,

434
00:34:13,400 --> 00:34:16,400
zbog muslimanskog nacionalizma
i neprijateljske propagande.

435
00:34:16,800 --> 00:34:20,840
Sedam godina kasnije, iste godine
kada je Izetbegović osnovao stranku,

436
00:34:21,240 --> 00:34:25,440
objavljeno je prvo izdanje njegove
knjige „Islamska deklaracija“.

437
00:34:26,200 --> 00:34:30,480
U njoj on decidno kaže da
islamski pokret mora preuzeti vlast

438
00:34:30,640 --> 00:34:32,880
onog trenutka kada postane
brojčano dovoljno jak,

439
00:34:33,160 --> 00:34:35,920
a kada je preuzme, on
treba da stvori novu vlast,

440
00:34:36,280 --> 00:34:39,800
koja odgovara isključivo
islamskom viđenju sveta.

441
00:34:41,080 --> 00:34:42,920
Po uzoru na svoje reči,

442
00:34:43,080 --> 00:34:46,200
da „nema mira ni koegzistencije
između islamske vere

443
00:34:46,320 --> 00:34:49,320
i neislamskih društvenih
i političkih institucija“,

444
00:34:49,640 --> 00:34:52,760
Izetbegović je hteo
nezavisnu Bosnu i Hercegovinu.

445
00:34:53,040 --> 00:34:57,040
Hrvati, sledeći primer susedne Hrvatske
koja je već proglasila nezavisnost,

446
00:34:57,160 --> 00:34:59,280
takođe su želeli da se otcepe.

447
00:34:59,880 --> 00:35:01,760
Poučeni istorijskim iskustvom,

448
00:35:01,880 --> 00:35:06,000
Srbi su svoj opstanak videli u zajednici
sa Srbijom, odnosno u Jugoslaviji.

449
00:35:06,720 --> 00:35:09,720
I bili su spremni da razreše
sva neslaganja konsenzusom.

450
00:35:18,800 --> 00:35:20,440
Ali oni su prevareni.

451
00:35:20,680 --> 00:35:24,080
Nakon više neuspelih pokušaja
muslimanskih i hrvatskih poslanika

452
00:35:24,240 --> 00:35:26,400
da donesu jednostrane odluke,

453
00:35:26,560 --> 00:35:31,400
14. oktobra 1991, nakon završetka
sednice Skupštine Bosne i Hercegovine...

454
00:35:35,040 --> 00:35:39,000
Poslanici Muslimana i Hrvata su
sačekali da srpski poslanici napuste salu.

455
00:35:39,280 --> 00:35:42,720
Onda, daleko iza ponoći,
bez prisustva Srba,

456
00:35:43,040 --> 00:35:47,280
usvojili Memorandum o
suverenosti Bosne i Hercegovine.

457
00:35:52,240 --> 00:35:56,480
Donošenje krucijalnih odluka koje se odnose
na sudbine miliona ljudi, u tajnosti,

458
00:35:56,680 --> 00:36:00,120
u satima daleko iza ponoći,
neopisivo podseća na jednu sevdalinku.

459
00:37:16,120 --> 00:37:19,120
Pesma govori o mladiću
koga kritikuje mudra majka

460
00:37:19,240 --> 00:37:21,600
govoreći da se važni
poslovi ne obavljaju noću.

461
00:37:21,920 --> 00:37:24,240
Mladić se pravda
time što je zaljubljen.

462
00:37:24,480 --> 00:37:27,640
Međutim, čime su istu delatnost
pravdali mnogo zreliji poslanici?

463
00:37:30,840 --> 00:37:34,520
Odluka donesena u noć 15. oktobra
samo je posledica jasne želje

464
00:37:34,680 --> 00:37:40,520
o kojoj govore reči Alije Izetbegovića
prilikom zasedanja skupštine iste godine:

465
00:37:43,280 --> 00:37:47,360
“Žrtvovao bih mir za
suverenu Bosnu i Hecegovinu,

466
00:37:47,680 --> 00:37:51,480
a za mir u Bosni i Hercegovini
ne bih dao suverenitet.“

467
00:37:53,080 --> 00:37:57,160
Poruka je bila jasna – odluke se
više neće donositi konsenzusom,

468
00:37:57,440 --> 00:38:01,960
već preglasavanjem Srba,
pa i po cenu izbijanja rata.

469
00:38:09,240 --> 00:38:12,840
Srbi su narod čije kolektivno
pamćenje seže više od milenijuma.

470
00:38:13,200 --> 00:38:16,880
A u to pamćenje se svakako
urezalo doba osmanske okupacije,

471
00:38:17,360 --> 00:38:20,200
kada su im prava
bila krajnje ugrožena.

472
00:39:04,960 --> 00:39:10,800
Rušenje crkava, surove odmazde
i teški uslovi života hrišćana

473
00:39:11,000 --> 00:39:15,840
izazvali su i migraciju ove grupe u
susedna carstva kao što je Austrougarsko,

474
00:39:16,200 --> 00:39:21,360
što je do kraja 19. veka značajno
promenilo etnički sastav ovog prostora.

475
00:39:24,160 --> 00:39:27,960
Jedan od najpoznatijih pisaca iz
Bosne i Hercegovine, Meša Selimović,

476
00:39:28,200 --> 00:39:30,520
bio je veoma
svestan ove promene.

477
00:39:30,720 --> 00:39:34,680
On je rođen u porodici
bosanskih Muslimana u Tuzli 1910,

478
00:39:34,840 --> 00:39:38,160
ali je otkrio da su njihovi
preci, Srbi, prešli u Islam

479
00:39:38,280 --> 00:39:40,640
da bi zaštitili
hrišćansku braću.

480
00:39:40,960 --> 00:39:46,360
Tako po popisu s kraja 15. veka,
preko 99% hrišćanskih porodica

481
00:39:46,560 --> 00:39:51,560
i manje od 1% muslimana živi u
administrativnoj jedinici Bosanski sandžak,

482
00:39:52,200 --> 00:39:58,240
dok je u 19. veku muslimansko stanovništvo
predstavljalo 38% u Bosni i Hercegovini.

483
00:39:59,040 --> 00:40:03,080
Selimović je govorio: „Srbin
je slavno biti, ali i skupo“.

484
00:40:03,560 --> 00:40:06,960
Cena ove nasilne promene
identiteta bila je kolektivna trauma,

485
00:40:07,160 --> 00:40:10,240
o kojoj najbolje svedoči opis
srpskog nobelovca Ive Andrića

486
00:40:10,440 --> 00:40:12,600
u delu „Na Drini ćuprija“.

487
00:40:13,360 --> 00:40:16,240
Iako je napisan vekovima
nakon događaja koje opisuje,

488
00:40:16,440 --> 00:40:21,000
gotovo živo i sa dosta detalja
prikazuje osmanski običaj „danak u krvi“ -

489
00:40:21,320 --> 00:40:25,800
nasilno oduzimanje muške dece
od porodica i njihova islamizacija.

490
00:40:26,360 --> 00:40:31,040
Deca su baš preko ovog mosta u
Višegradu odvođena u Istanbul.

491
00:40:32,600 --> 00:40:34,560
Andrić u svom delu piše:

492
00:40:36,320 --> 00:40:41,120
„Već je šesta godina prošla od
poslednjeg kupljenja ovog danka u krvi,

493
00:40:41,720 --> 00:40:45,400
zato je ovog puta
izbor bio lak i bogat.

494
00:40:46,200 --> 00:40:51,320
Bez teškoća nađen je potrebni broj
zdrave, bistre i naočite muške dece

495
00:40:51,640 --> 00:40:56,520
između 10. i 15. godine, iako su
mnogi roditelji skrivali decu u šumi,

496
00:40:56,680 --> 00:41:00,880
učili ih da se pretvaraju da
su maloumni ili da hramlju,

497
00:41:01,000 --> 00:41:04,240
odevali ih u dronjke i
puštali ih u nečistoću

498
00:41:04,440 --> 00:41:07,000
samo da izmaknu aginom izboru.

499
00:41:07,200 --> 00:41:12,800
Neki su i stvarno sakatili rođenu
decu sekući im po jedan prst na ruci.

500
00:41:13,640 --> 00:41:18,640
Izabrani dečaci otrpemani su na malim
bosanskim konjima u dugoj povorci dalje.“

501
00:41:20,400 --> 00:41:22,640
Te povorke su
prelazile upravo ovde.

502
00:41:24,520 --> 00:41:28,720
Ne mogu ni da zamislim koliko su
bili preplašeni mali oteti dečaci

503
00:41:29,640 --> 00:41:31,840
i kako su se osećale
majke te dece.

504
00:41:34,840 --> 00:41:38,840
"Na izvesnom odstojanju od poslednjih
konja u ovom neobičnom karavanu

505
00:41:38,960 --> 00:41:43,640
išli su raštrkani i zadihani
mnogi roditelji ili rođaci ove dece

506
00:41:43,800 --> 00:41:49,600
koja se odvode zauvek da u tuđem
svetu budu obrezana, poturčena

507
00:41:49,800 --> 00:41:55,760
i da zaboravivši svoju veru, svoj
kraj i svoje poreklo provedu život

508
00:41:55,920 --> 00:42:01,480
u janjičarskim odama ili u
nekoj drugoj, višoj službi carstva.

509
00:42:02,800 --> 00:42:09,240
To su bile većinom žene. Ponajviše
majke, babe i sestre otetih dečaka.

510
00:42:10,120 --> 00:42:13,280
Kada bi se suviše približile
agine suarije bi ih rasterivali

511
00:42:13,440 --> 00:42:17,680
udarcima svojih bičeva nagoneći
nanjih konje uz glasno alakanje.“

512
00:42:23,120 --> 00:42:28,240
Nakon preglasavanja od strane muslimanskih
i hrvatskih poslanika 15. oktobra 1991,

513
00:42:28,640 --> 00:42:31,840
srpski poslanici su devet
dana kasnije konstituisali

514
00:42:32,040 --> 00:42:37,120
Skupštinu srpskog naroda u Bosni i
Hercegovini sa sedištem u Sarajevu.

515
00:42:38,320 --> 00:42:41,280
Na prvoj sednici, raspisan
je plebiscit za 10. novembar,

516
00:42:41,440 --> 00:42:44,800
sa ciljem da se definiše
volja Srba u Bosni i Hercegovini,

517
00:42:45,240 --> 00:42:49,520
pitanjem da li su za ostanak u
jugoslovenskoj zajednici ili nisu.

518
00:42:50,440 --> 00:42:54,440
Više od 1.350.000
Srba je glasalo

519
00:42:55,640 --> 00:42:58,400
i 96% se izjasnilo za
ostanak u Jugoslaviji.

520
00:42:59,800 --> 00:43:03,840
Bio je to, zaista, očajnički
pokušaj srpske političke elite

521
00:43:04,120 --> 00:43:06,080
da održi političku vidljivost

522
00:43:06,240 --> 00:43:11,520
i da pokuša da spreči novi demografski
pad usled gubljenja političkih prava.

523
00:43:12,320 --> 00:43:16,880
Skupština Bosne i Hercegovine,
koja je nakon 15. oktobra 1991. zasedala

524
00:43:17,080 --> 00:43:22,760
bez srpskih predstavnika, zakazala je
svoj referendum za 29. februar 1992. godine

525
00:43:23,360 --> 00:43:28,240
na kome se postavljalo pitanje da li su
građani za samostalnu Bosnu i Hercegovinu.

526
00:43:28,560 --> 00:43:32,800
Srbi bojkotuju ovaj referendum
svesni da bi učešćem dali legitimitet

527
00:43:32,880 --> 00:43:36,160
uređenju preglasavanja
umesto pravljenja konsenzusa.

528
00:43:37,120 --> 00:43:41,600
Referendum je održan 29.
februara i 1. marta 1992. godine.

529
00:43:42,280 --> 00:43:47,240
Očekivano, preko 99% onih koji su glasali
izjasnilo se za izlazak iz Jugoslavije.

530
00:43:47,880 --> 00:43:50,600
Srbi su se, u međuvremenu,
politički organizovali

531
00:43:50,760 --> 00:43:54,240
u opštinama gde su značajna
većina, u želji da jasno artikulišu

532
00:43:54,400 --> 00:43:58,080
svoj politički interes
izražen na plebiscitu 1991.

533
00:43:58,920 --> 00:44:01,680
Muslimani i Hrvati su tako
imali političku platformu,

534
00:44:01,840 --> 00:44:04,200
ali su Srbi predstavljali
svojevrsnu „smetnju“.

535
00:44:04,520 --> 00:44:09,480
Srbi su posedovali značajnu imovinu,
uticaj i pozicije širom Bosne i Hercegovine

536
00:44:09,760 --> 00:44:13,920
i bili su isprepleteni sa
Muslimanima i Hrvatima do te mere

537
00:44:14,080 --> 00:44:17,160
da se nije mogla uspostaviti
faktička unitarna vlast.

538
00:44:17,520 --> 00:44:20,840
Ta „smetnja“ mogla je da
se ukloni jedino kroz rat,

539
00:44:21,080 --> 00:44:24,360
a povod je došao brže
nego što je iko očekivao.

540
00:44:24,920 --> 00:44:27,840
Jednim hicem je artikulisano
svo političko nasilje

541
00:44:28,000 --> 00:44:31,480
koje su muslimanska i hrvatska
strana vršili već godinu dana.

542
00:44:32,320 --> 00:44:36,920
1. marta 1992, dok je
još trajao referendum,

543
00:44:37,520 --> 00:44:44,000
osuđivani nasilnik Ramiz Delalić
Ćelo pucao je na srpske svatove u Sarajevu.

544
00:44:44,880 --> 00:44:48,040
Ubio je mladoženjinog
oca Nikolu Gardovića,

545
00:44:48,200 --> 00:44:51,920
prilikom polaska svatova u
Staru pravoslavnu crkvu na venčanje.

546
00:44:52,440 --> 00:44:54,840
Povod je bio, kako
sam egzekutor kaže...

547
00:45:00,920 --> 00:45:04,640
Istu srpsku zastavu koju je
zabranjivala i Austrougarska vlast

548
00:45:04,760 --> 00:45:06,600
pre manje od jednog veka.

549
00:45:07,120 --> 00:45:10,920
Nikola Gardović je ubijen samo
zato što je pokazao da je Srbin.

550
00:45:11,720 --> 00:45:14,560
Kako niko nije osuđen
niti uhapšen za zločin,

551
00:45:14,640 --> 00:45:17,280
ovo je suštinski
legalizovalo ubijanje Srba.

552
00:45:18,720 --> 00:45:22,400
Ovaj zločin se smatra početkom
rata u Bosni i Hercegovini.

553
00:45:22,880 --> 00:45:27,720
Muslimanska strana to negira, ali činjenica
je da je egzekutor, Ramiz Delalić,

554
00:45:28,000 --> 00:45:33,800
kao pripadnik vojnih formacija Muslimana,
odlikovan lično od Alije Izetbegovića

555
00:45:34,000 --> 00:45:36,880
u kasnijem ratu koji
je zahvatio zemlju.

556
00:45:37,080 --> 00:45:41,160
Ubistvo je bilo toliko čekani povod da se
primeni ideologija „Islamske deklaracije“

557
00:45:41,640 --> 00:45:45,800
što će se u danima, mesecima i
godinama nakon ubistva i pokazati.

558
00:45:47,360 --> 00:45:50,080
TREĆI DEO – BUĐENJE

559
00:45:53,280 --> 00:45:59,000
Podela na velike i male narode ne može se
odrediti samo prema brojnosti nekog naroda,

560
00:45:59,560 --> 00:46:03,440
već po meri doprinosa koje
je taj narod dao civilizaciji.

561
00:46:04,120 --> 00:46:08,360
A kada govorimo o srpskom narodu, on
je često davao ono najvrednije što ima -

562
00:46:09,040 --> 00:46:10,040
život.

563
00:46:10,760 --> 00:46:14,680
Krajem 19. veka su Srbi ovog
kraja inicirali niz ustanaka

564
00:46:14,760 --> 00:46:17,880
i ratova protiv osmanskih
okupatora na Balkanu.

565
00:46:18,320 --> 00:46:21,280
Upravo odavde, nedaleko
od grada Nevesinje,

566
00:46:21,440 --> 00:46:26,000
pobuniće se Srbi u želji da se oslobode
sada već odmetnute osmanlijske vlasti.

567
00:46:26,400 --> 00:46:28,120
I uspeli su da se
oslobode okupatora.

568
00:46:29,200 --> 00:46:31,840
Da bi ga
zamenio drugi.

569
00:46:33,360 --> 00:46:36,000
U trenucima kada je
austrougarski okupator

570
00:46:36,080 --> 00:46:38,760
preuzimao kontrolu nad
Bosnom i Hercegovinom,

571
00:46:38,840 --> 00:46:43,680
Srbi su činili 43% stanovništva
i bili su najbrojniji narod.

572
00:46:44,480 --> 00:46:47,480
Ovo nije odgovaralo novom
austrougarskom okupatoru,

573
00:46:47,640 --> 00:46:50,680
te se krenulo u prilagođavanje
etničkog sastava u dva koraka:

574
00:46:51,160 --> 00:46:53,480
prvi - promenom
nacionalne strukture

575
00:46:53,640 --> 00:46:56,200
i drugi - kontrolisanjem
međunacionalnih odnosa.

576
00:46:57,320 --> 00:47:01,080
Već u prvim godinama austrougarske
uprave, dovođeni su migranti,

577
00:47:01,240 --> 00:47:04,440
prevashodno iz Bavarske,
ali i iz drugih delova carstva.

578
00:47:04,800 --> 00:47:07,920
Prva kolonija kod Banje
Luke bila je Vindhorst.

579
00:47:08,080 --> 00:47:13,360
Doseljenici su dobili nadimak kuferaši,
kako su sa sobom doneli samo kofer.

580
00:47:13,720 --> 00:47:17,320
Tačan broj tih kuferaša
nikada nije do kraja utvrđen,

581
00:47:17,400 --> 00:47:21,960
ali se smatra da ih je dovedeno
čak 200.000 u toku dve decenije.

582
00:47:22,600 --> 00:47:26,120
Njihova glavna uloga bila je
preuzimanje poslova u razvojnoj industriji.

583
00:47:26,280 --> 00:47:29,080
Procene su da je do 60% radnih
mesta u državnim službama

584
00:47:29,200 --> 00:47:31,440
bilo upravo iz redova kuferaša.

585
00:47:31,720 --> 00:47:34,680
Pored doseljavanja stanovništva u
kolonije kao što je Francjozefsfeld

586
00:47:34,800 --> 00:47:37,440
nedaleko od grada
Bijeljine gde se nalazim,

587
00:47:37,640 --> 00:47:40,760
Austrougarska je manipulisala
postojećim nacionalnim odnosima

588
00:47:40,960 --> 00:47:42,600
u pokušaju da ih kontroliše.

589
00:47:43,480 --> 00:47:46,520
Benjamin Kalaj bio je
austrougarski državnik koji je,

590
00:47:46,680 --> 00:47:49,760
kao ministar zadužen za upravu
nad Bosnom i Hercegovinom,

591
00:47:49,920 --> 00:47:54,320
verovao da može da ojača austrougarsku
vlast tamo slabljenjem nacionalnih pokreta.

592
00:47:54,800 --> 00:47:57,440
Prvo je pokušao da stvori
jedinstvenu bosansku naciju,

593
00:47:57,600 --> 00:48:02,160
koristeći naziv „Bošnjak“
za sve stanovnike Bosne.

594
00:48:02,960 --> 00:48:05,640
Ogromna sredstva su
uložena u ovaj projekat,

595
00:48:05,720 --> 00:48:08,240
stvoren je list „Bošnjak“,

596
00:48:08,680 --> 00:48:12,320
ali ovu ideju su odbili
Muslimani, kao i Srbi i Hrvati

597
00:48:13,320 --> 00:48:15,720
Kako je ovaj projekat
propao, novi je pokrenut –

598
00:48:15,840 --> 00:48:18,360
pretvaranjem bosanskih
Muslimana u poseban narod.

599
00:48:19,560 --> 00:48:22,720
Književna dela koja su
nastala kao deo tog projekta

600
00:48:22,880 --> 00:48:27,560
govore o srpskim ćiriličnim spisima
kao o posebnom pismu, „bosančici“,

601
00:48:28,280 --> 00:48:31,960
Bogumili su odjednom postali
deo takozvane „Bosanske crkve“,

602
00:48:32,480 --> 00:48:37,400
te su srednjevekovni stećci
proglašeni navodnim ostacima te crkve.

603
00:48:39,200 --> 00:48:41,800
Travnik je rodno
mesto Iva Andrića.

604
00:48:42,040 --> 00:48:46,640
On u svom romanu „Travnička hronika“
opisuje uticaj po nacionalne odnose

605
00:48:46,800 --> 00:48:51,160
kada vlast po egizistencijalnim
pitanjima favorizuje jednu nacionalnu grupu

606
00:48:51,280 --> 00:48:53,200
u odnosu na druge.

607
00:48:53,760 --> 00:48:57,280
Andrić oslikava francuske i
austrijske konzule koji se šalju u Travnik

608
00:48:57,440 --> 00:49:01,520
kao oličenje uticaja velikih
evropskih sila na ove prostore.

609
00:49:01,880 --> 00:49:05,080
Shodno poreklu konzula,
određeni narod se raduje,

610
00:49:05,240 --> 00:49:10,000
ubeđen da će mu politička, ideološka
ili verska sličnost sa konzulom

611
00:49:10,160 --> 00:49:13,600
dati egistencijalnu
prednost nad drugim narodima.

612
00:49:14,040 --> 00:49:19,320
Andrićeva poruka da konzuli i sve što
oni predstavljaju odlaze, a komšije ostaju,

613
00:49:19,480 --> 00:49:22,680
nikada nije bila dovoljno
jasna ljudima sa ovog prostora.

614
00:49:23,560 --> 00:49:28,080
Mržnja koju će austrougarska vlast
stvoriti istim socijalnim mehanizmima,

615
00:49:28,240 --> 00:49:32,680
koje Andrić vešto prepoznaje u
svom romanu, ostaviće pogubno nasleđe.

616
00:49:33,640 --> 00:49:37,960
Moderni evropski kolonizator je na
svaki način potencirao uzvišenu kulturu

617
00:49:38,040 --> 00:49:40,960
koju donosi na mračan,
postosmanski prostor.

618
00:49:41,240 --> 00:49:44,720
Međutim, raspirivanje mržnje je u jednakoj
meri dolazilo i iz osmankih baldahina

619
00:49:44,800 --> 00:49:46,560
i sa evropskih dvorova.

620
00:49:48,120 --> 00:49:51,440
Narod Bosne i Hercegovine
nije mogao da zna u punoj meri

621
00:49:51,560 --> 00:49:56,840
kako ih vidi austrougraski osvajač
1878. godine, ali o tome svedoči štampa.

622
00:49:57,680 --> 00:50:00,840
Viđeni su kao divljaci, životinje,

623
00:50:01,080 --> 00:50:03,080
povezivani su sa svinjama.

624
00:50:03,320 --> 00:50:05,640
Musliman, Srbin i Hrvat

625
00:50:05,960 --> 00:50:07,840
smrskani kao insekti.

626
00:50:08,880 --> 00:50:11,960
Na apsurd se najbolje
odgovara apsurdom,

627
00:50:12,120 --> 00:50:14,520
a taj odgovor je najbolje
artikulisao upravo neko

628
00:50:14,680 --> 00:50:17,320
ko je školovan u glavnom
gradu Austrije, Petar Kočić.

629
00:50:18,640 --> 00:50:23,960
Petar Kočić je srpski pesnik, pisac i
političar s kraja 19. i početka 20. veka.

630
00:50:24,200 --> 00:50:28,720
On je po povratku sa školovanja u
Beču, pokrenuo političku borbu u Sarajevu

631
00:50:28,880 --> 00:50:34,480
za poboljšanje uslova života kmetova
kao najnižeg staleža i opšteg stanja Srba.

632
00:50:35,480 --> 00:50:38,240
Zbog toga je osuđivan
na zatvor i proganjan,

633
00:50:38,400 --> 00:50:41,480
a u svom najuspešnijem
delu „Jazavac pred sudom“,

634
00:50:41,720 --> 00:50:46,640
opisao je austrougarsko pravosuđe
koje, po njemu, „ima zakon za sve“

635
00:50:47,520 --> 00:50:49,040
pa čak i za jazavca.

636
00:50:49,800 --> 00:50:54,400
„Jazavac pred sudom“ govori o odnosu
austrougarske vlasti prema Srbima.

637
00:50:54,600 --> 00:50:58,080
Po istinitoj priči, glavni
lik je neugledni David,

638
00:50:58,240 --> 00:51:01,960
srpski poljoprivrednik koji želi
da tuži jazavca za štetu na usevima.

639
00:51:03,600 --> 00:51:08,040
David pred sudijama govori o svojim
teškoćama tokom okupacije kroz satiru.

640
00:51:08,520 --> 00:51:12,160
Kaže da je, iako je ostao bez
svega, sad konačno slobodan i srećan,

641
00:51:12,320 --> 00:51:13,880
mada i gladan.

642
00:51:14,360 --> 00:51:18,320
Sudije prihvataju sve, zadovoljne da
David ne krivi državu za svoju propast.

643
00:51:19,920 --> 00:51:25,280
Književno delo izvrgava ruglu austrougarske
vlasti, ali ih i odlučno napada.

644
00:51:26,320 --> 00:51:28,840
Sarajevski atentat
je poslužio mnogima

645
00:51:29,000 --> 00:51:32,080
da konačno svoja antisrpska
razmišljanja pretvore u dela.

646
00:51:32,280 --> 00:51:36,640
Već u prvim trenucima nakon atentata, masa
demonstranata je demolirala hotel „Evropa“

647
00:51:36,760 --> 00:51:38,880
samo zato što je bio
u vlasništvu Srbina.

648
00:51:39,120 --> 00:51:43,760
Uništavane su i brojne srpske kuće,
napadnuti su i redakcija lista „Srpska reč“

649
00:51:43,880 --> 00:51:46,280
i mnogi drugi objekti
u vlasništvu Srba.

650
00:51:46,760 --> 00:51:51,560
Rulja je vikala: „Dole Srbi“, a
zahtevalo se i ukidanje srpskih škola.

651
00:51:52,880 --> 00:51:58,600
Pravo lice austrougarskog okupatora nije
se ogledalo samo u uništavanju imovine,

652
00:51:58,800 --> 00:52:06,400
već i u zabranama svega srpskog -
zastave, ćirilice i proslave krsne slave.

653
00:52:07,600 --> 00:52:11,960
Prvu pobedu Saveznika u Prvom svetskom
ratu ostvariće vojska Kraljevine Srbije.

654
00:52:12,200 --> 00:52:16,240
Početni uspesi ni na koji način
nisu nagoveštavali ogromnu žrtvu

655
00:52:16,400 --> 00:52:18,760
koju će od Srba
ovaj rat zahtevati.

656
00:52:29,560 --> 00:52:32,640
Austrougarska je vremenom
uspela da okupira Srbiju,

657
00:52:33,080 --> 00:52:37,160
a čitava srpska vojska i
vlada se povlače na Mediteran.

658
00:52:37,600 --> 00:52:42,320
Ovim Srbi u Bosni i Hercegovini
gube oslonac koji su imali u Srbiji,

659
00:52:42,920 --> 00:52:47,280
čime nestaje svaka prepreka za
obračun sa njima na svirep način.

660
00:52:48,080 --> 00:52:51,760
Ono čega se orijentalni osvajač nije ni
dosetio da čini Srbima tokom četiri veka

661
00:52:52,000 --> 00:52:54,440
uradiće „prosvećeni“
osvajač sa Zapada.

662
00:52:55,160 --> 00:52:58,080
Sabirni logori za
Srbe poput ovog u Doboju

663
00:52:58,280 --> 00:53:01,720
bili su nagoveštaj onoga što čeka
celu Evropu nekoliko decenija kasnije.

664
00:53:02,200 --> 00:53:07,240
Nikada nije do kraja utvrđeno
koliko je Srba stradalo u logoru Doboj,

665
00:53:07,520 --> 00:53:10,920
ali procene su da je samo
1916. godine u tom logoru

666
00:53:11,120 --> 00:53:15,200
preminulo preko 600 dece
uzrasta ispod 10 godina,

667
00:53:15,560 --> 00:53:19,240
a već sledeće godine
1.000 dece je umrlo.

668
00:53:19,920 --> 00:53:25,080
Pored logora, osniva se i zaštitni
korpus poznatiji kao Šuckori,

669
00:53:25,680 --> 00:53:29,000
koji su sastavljeni od Hrvata i
Muslimana i koji su lovili Srbe,

670
00:53:29,160 --> 00:53:33,000
uglavnom civile, i vršili
pljačke i zločine nad njima.

671
00:53:33,600 --> 00:53:37,800
Turski sultan, kao verski
autoritet, takođe je podsticao mržnju

672
00:53:37,880 --> 00:53:41,000
nazvavši Srbe
neprijateljima islama u fetvi.

673
00:53:43,000 --> 00:53:46,520
Groblje srpskih vojnika u okolini
Soluna u Grčkoj zove se Zejtinlik,

674
00:53:46,680 --> 00:53:48,880
po maslinama koje
su ovde nekada rasle.

675
00:53:49,120 --> 00:53:53,240
Ovakva groblja širom Mediterana
svedoče o neverovatnoj žrtvi

676
00:53:53,400 --> 00:53:58,040
koju je podnela jedna mala kraljevina u
borbi sa desetostruko većim carstovm.

677
00:53:59,480 --> 00:54:04,360
1917. i 1918. godine Kraljevina
Srbija će dati značajan doprinos

678
00:54:04,600 --> 00:54:07,240
savezničkoj pobedi u
Prvom svetskom ratu.

679
00:54:07,480 --> 00:54:13,120
Međutim, u ovom sukobu je svaki
treći stanovnik Srbije izgubio život.

680
00:54:39,440 --> 00:54:42,360
Kao pobednička sila koja je vojno
kontrolisala čitavu teritoriju

681
00:54:42,520 --> 00:54:44,640
onoga što danas
smatramo Jugoslavijom,

682
00:54:44,760 --> 00:54:47,240
Srbija je imala šansu
da stvori Veliku Srbiju,

683
00:54:47,400 --> 00:54:49,200
ali njena vlast to nije učinila,

684
00:54:49,400 --> 00:54:52,000
te je odlučila da se ujedini
sa komšijskim narodima.

685
00:54:53,480 --> 00:54:56,040
Stvara se Kraljevina
Srba, Hrvata i Slovenaca

686
00:54:56,200 --> 00:54:59,280
koja će ubrzo postati
Kraljevina Jugoslavija

687
00:54:59,960 --> 00:55:04,680
bez ikakvog nacionalnog obeležja,
kako u uređenju tako i u politici.

688
00:55:10,640 --> 00:55:13,960
Prvi svetski rat je doneo četiri
godine uništenja i rata Evropi.

689
00:55:14,560 --> 00:55:18,560
Mećutim, po „dobrom vojniku“
Švejku, sve se to moglo lako izbeći,

690
00:55:18,800 --> 00:55:21,080
samo da je Franc
Ferdinand bio – debeo.

691
00:55:21,320 --> 00:55:22,800
Jer bi onda umro ranije

692
00:55:22,960 --> 00:55:24,280
od srčanog udara.

693
00:55:26,040 --> 00:55:29,120
Švejk, dobroćudni
i prostodušni vojnik

694
00:55:29,280 --> 00:55:33,160
koji se pravi da je oduševljen služenjem
Austrougarskoj u Prvom svetskom ratu,

695
00:55:33,360 --> 00:55:36,960
lik je iz crnohumornog
romana češkog pisca koji je,

696
00:55:37,120 --> 00:55:41,160
kao savremenik Prvog svetskog
rata, prenosio poruku mira.

697
00:55:42,720 --> 00:55:46,960
Tu poruku je prepoznao i proslavljeni
srpski režiser, pisac i intelektualac

698
00:55:47,120 --> 00:55:49,600
poreklom iz Sarajeva
Emir Kusturica

699
00:55:49,800 --> 00:55:53,040
prilikom izgradnje kompleksa
Andrićgrad u Višegradu.

700
00:55:53,920 --> 00:55:56,440
Svrha samog kompleksa
je da jednom mestu sabere

701
00:55:56,600 --> 00:56:00,080
uspomenu na sve kulturne
velikane srpskog naroda,

702
00:56:00,400 --> 00:56:05,320
a ime nosi po do sada jednom
srpskom nobelovcu, Ivu Andriću.

703
00:56:07,720 --> 00:56:11,560
9. januara 1992. u sarajevskom
hotelu „Holidej in“

704
00:56:11,720 --> 00:56:15,480
proglašena je Republika srpskog
naroda Bosne i Hercegovine.

705
00:56:16,080 --> 00:56:20,120
Srbi su imali istorijsko pamćenje da
kada god su izgubili političku bitnost

706
00:56:20,200 --> 00:56:23,520
i vezu sa Srbijom, bili
su izloženi progonu.

707
00:56:24,720 --> 00:56:29,480
Prvi predsednik je postao Radovan Karadžić,
a predsednik skupštine Momčilo Krajišnik.

708
00:56:29,920 --> 00:56:32,600
Za razliku od ustava i
političke organizacije,

709
00:56:32,760 --> 00:56:36,200
Republika Srpska nije imala
vojsku, jer su političari bili ubeđeni

710
00:56:36,360 --> 00:56:40,360
da će Jugoslovenska narodna
armija, JNA, očuvati mir,

711
00:56:40,720 --> 00:56:43,680
a da će se rešenje
krize naći politički.

712
00:56:44,200 --> 00:56:48,880
Međutim, događaji poput napada
na kolone vojnika JNA u povlačenju

713
00:56:49,040 --> 00:56:52,040
u Dobrovoljačkoj ulici
u Sarajevu maja 1992,

714
00:56:53,480 --> 00:56:55,520
kao i u Tuzli samo
dve nedelje kasnije,

715
00:56:58,600 --> 00:57:01,600
jasno su govorili da je vojno
organizovanje Muslimana

716
00:57:01,720 --> 00:57:04,880
već u maju 1991.
godine imalo svoj cilj -

717
00:57:05,080 --> 00:57:06,880
rat sa Srbima.

718
00:57:08,000 --> 00:57:10,840
Nakon povlačenja JNA
iz Bosne i Hercegovine,

719
00:57:11,000 --> 00:57:14,920
Srbi ostaju bez zaštite i
zato oni u proleće 1992. godine

720
00:57:15,080 --> 00:57:17,880
formiraju Vojsku
Republike Srpske.

721
00:57:18,880 --> 00:57:23,480
Srbi su strahovali od ponavljanja svega što
su proživeli na udaru fašizma i nacizma,

722
00:57:23,640 --> 00:57:27,400
dominantnih političkih ideologija
u Nemačkoj i Italiji 1930-ih.

723
00:57:27,720 --> 00:57:31,080
Ove ideologije su spoljnom
svetu propagirale miroljubivost,

724
00:57:31,520 --> 00:57:33,720
a na unutrašnjem planu
su sprovodile teror.

725
00:57:34,280 --> 00:57:37,440
Dolskom Adolfa Hitlera i njegove
Nacističke partije na vlast u Nemačkoj,

726
00:57:37,720 --> 00:57:43,080
ideologija da su Nemci viša rasa i
polaganje prava na teritorije drugih naroda

727
00:57:43,240 --> 00:57:46,560
otvoriće vrata
novog rata u Evropi.

728
00:57:47,840 --> 00:57:51,120
Pobunu srpskog naroda protiv
ovih moralno iskrivljenih ideja

729
00:57:51,320 --> 00:57:55,760
možda najbolje opisuju reči savremenika
Drugog svetskog rata, Branka Ćopića:

730
00:57:56,600 --> 00:58:00,320
„Gledao sam našu raspjevanu mladost
kako se bori i gine za slobodu rodne grude,

731
00:58:00,560 --> 00:58:04,280
za spas čovječanstva od
fašističkog mraka i ropstva.“

732
00:58:05,480 --> 00:58:09,160
Branko Ćopić, rođen na teritoriji
današnje Republike Srpske,

733
00:58:09,400 --> 00:58:14,640
bio je pisac, satiričar, ali i učesnik
u antifašističkoj borbi partizana.

734
00:58:15,480 --> 00:58:19,200
Učešće u ratu će značajno
obeležiti njegovo književno delo,

735
00:58:19,560 --> 00:58:23,400
ali će njegov veseo duh ostati
upamćen kroz dela koja je napisao za decu.

736
00:58:24,480 --> 00:58:27,880
Smrtonosna tama Drugog svetskog
rata ubrzo je zahvatila Balkan,

737
00:58:28,040 --> 00:58:31,760
donoseći sa sobom stranicu istorije
koju nije toliko teško razumeti,

738
00:58:31,920 --> 00:58:36,440
koliko je teško razumeti
da su je napisala ljudska bića.

739
00:58:39,160 --> 00:58:42,400
ČETVRTI DEO – BORBA

740
00:58:43,320 --> 00:58:44,760
Nikada više!

741
00:58:45,120 --> 00:58:47,840
Bio je to poklič koji se mogao
čuti kod Srba u Bosni i Hercegovini

742
00:58:48,000 --> 00:58:49,680
početkom 1992. godine.

743
00:58:50,080 --> 00:58:54,080
Samo te dve reči govorile su o čitavom
veku tragičnog, istorijskog iskustva.

744
00:58:58,520 --> 00:59:02,320
Donja Gradina bila je deo kompleksa
koncentracionog logora Jasenovac,

745
00:59:02,640 --> 00:59:05,920
koji je svedok genocida izvršenog
na civilnim stanovništvom

746
00:59:06,160 --> 00:59:09,360
tokom Drugog svetskog rata na
prostorima bivše Kraljevine Jugoslavije.

747
00:59:10,120 --> 00:59:14,720
Invazijom nacističke Nemačke
aprila 1941. Jugoslavija je okupirana

748
00:59:14,880 --> 00:59:17,240
i podeljena u okupacione zone.

749
00:59:18,280 --> 00:59:22,320
Takozvana „Nezavisna Država Hrvatska“,
nacistička marionetska tvorevina,

750
00:59:22,440 --> 00:59:25,920
formirana je na prostoru koji
otprilike obuhvata današnju Hrvatsku

751
00:59:26,080 --> 00:59:30,600
i Bosnu i Hercegovinu, kao
i delove Srbije i Slovenije.

752
00:59:31,520 --> 00:59:34,880
Njen lider i politički
tvorac bio je Ante Pavelić,

753
00:59:35,480 --> 00:59:38,120
čija ideologija je u potpunosti
odgovarala nacističkoj Nemačkoj

754
00:59:38,320 --> 00:59:42,960
po pitanju Jevreja, Roma i
komunista, ali je pre svega bila

755
00:59:43,120 --> 00:59:46,120
krajnje neprijateljska
prema Srbima.

756
00:59:47,400 --> 00:59:50,800
Pravo lice „prosvećenog“ kolonizatora
koji je dolazio na ove prostore

757
00:59:51,000 --> 00:59:54,800
nikada nije bilo lako vidljivo, ali
je ono je uvek suptilno implementirano

758
00:59:54,960 --> 00:59:56,920
u najvažnije aspekte života.

759
00:59:57,960 --> 01:00:03,400
Austrougarska, građenjem škola u Bosni i
Hercegovini, koju su smatrali „zaostalom“,

760
01:00:03,840 --> 01:00:07,680
može se pohvaliti produktom
tog obrazovanja - Antom Pavelićem,

761
01:00:08,080 --> 01:00:11,800
vođom kasnije formiranog
fašističkog hrvatskog pokreta ustaša

762
01:00:12,040 --> 01:00:14,320
i „Nezavisne Države Hrvatske“.

763
01:00:14,920 --> 01:00:20,000
Istoričari osnovano sumnjaju da je baš
u Travničoj gimnaziji Pavelić prihvatio

764
01:00:20,160 --> 01:00:24,920
antisrpska učenja hrvatskog
nacionalističkog ideologa Ante Starčevića.

765
01:00:25,960 --> 01:00:30,360
Cilj fizičkog smanjenja broja Srba,
čime se gasi i njihova politička važnost,

766
01:00:30,560 --> 01:00:32,640
ostao je isti u
Drugom svetskom ratu

767
01:00:32,760 --> 01:00:35,480
kao i u vremenu
austrougarske okupacije.

768
01:00:35,800 --> 01:00:39,960
Tako su ustaše pristupile identičnom
receptu kao u Doboju 27 godina ranije -

769
01:00:40,400 --> 01:00:42,520
formiranju
koncentracionih logora.

770
01:00:43,000 --> 01:00:48,760
Pored zabrana nacionalnih obeležja Srba
identičnim onim u austrougarskoj okupaciji,

771
01:00:49,240 --> 01:00:52,240
formira se sistem
logora Jasenovac

772
01:00:52,680 --> 01:00:58,640
u kojem ustaše interniraju Srbe,
Jevreje, Rome, komuniste i druge.

773
01:00:59,680 --> 01:01:03,440
Poznati po svojoj svireposti, ovi
logori su inetrnirali čak i decu.

774
01:01:11,640 --> 01:01:17,520
Iako su stotine hiljada ubijeni, konačan
broj žrtava nikada nije do kraja utvrđen.

775
01:01:22,640 --> 01:01:23,880
Postavlja se pitanje:

776
01:01:24,240 --> 01:01:27,160
Zašto su svi osvajači na Srbe
gledali kao na neprijatelje?

777
01:01:27,400 --> 01:01:30,360
Zato što, kada god je Srbima
pretila neuporedivo veća sila,

778
01:01:30,800 --> 01:01:32,520
uglavnom su pružali otpor.

779
01:02:02,720 --> 01:02:05,560
„Neće moći“ su prvi
u Evropi izgovorili

780
01:02:05,760 --> 01:02:10,640
najvećoj vojnoj sili 20. veka,
nacističkoj Nemačkoj, upravo Srbi.

781
01:02:11,000 --> 01:02:12,640
Baš ovde, u Nevesinju.

782
01:02:13,920 --> 01:02:20,360
Kada su Srbi videli genocidni sistem logora
i stihijska ubijanja koja se dešavaju,

783
01:02:20,560 --> 01:02:23,720
odlučuju da ustanu
i krenu u akciju.

784
01:02:24,160 --> 01:02:28,440
Organizacija ustanika se dogodila
brzo u kraju koji nosi tradiciju pobune.

785
01:02:29,640 --> 01:02:35,880
Već 23. i 24. juna 1941. oslobođena je
čitava teritorija opštine Nevesinje,

786
01:02:35,960 --> 01:02:38,280
osim dva jaka vojna uporišta.

787
01:02:39,920 --> 01:02:43,880
Prve pobede Sovjetskog Saveza,
Sjedinjenih Država i Velike Britanije

788
01:02:44,080 --> 01:02:46,920
nad Nemačkom sačekaće
još nekoliko godina.

789
01:02:47,520 --> 01:02:51,440
Za naciste i ustaše je, ipak, jedan
čovek predstavljao najveću glavobolju.

790
01:02:51,760 --> 01:02:56,440
Oni su ga opisivali kao „najopasnijeg
vođu pobunjenika, jer je najinteligentniji,

791
01:02:56,680 --> 01:03:01,000
predvodi najveću i najjaču
grupu pobunjenika, vrlo je oprezan,

792
01:03:01,160 --> 01:03:04,320
a napade izvodi
sa puno sistema“.

793
01:03:04,960 --> 01:03:08,000
On je bio Mladen Stojanović,

794
01:03:08,480 --> 01:03:12,840
legendarni Doktor Mladen, vođa
partizanskih ustanika na Kozari.

795
01:03:13,800 --> 01:03:17,920
Životni put ovog svešteničkog
sina, mladobosanca,

796
01:03:18,160 --> 01:03:22,360
pesnika, tenisera,
lekara i narodnog heroja

797
01:03:22,680 --> 01:03:26,520
jedna je od najuzbudljivijih stranica
ovdašnje burne i tragične istorije.

798
01:03:26,800 --> 01:03:29,360
U mladosti se sastajao
sa Gavrilom Principom

799
01:03:29,560 --> 01:03:31,680
i drugim borcima za
slobodu ovih prostora,

800
01:03:32,120 --> 01:03:34,080
kovao zavere protiv okupatora,

801
01:03:34,240 --> 01:03:36,920
hapšen je od strane
austrougarskih vlasti,

802
01:03:37,440 --> 01:03:39,840
besplatno je lečio na
stotine krajiških seljaka,

803
01:03:40,080 --> 01:03:43,600
sirotinji je davao novac
za lekove i putne troškove.

804
01:03:44,320 --> 01:03:48,160
Na trenutke njegov život podseća na
život kubanskog revolucionara Če Gevare,

805
01:03:48,480 --> 01:03:52,040
s tim da svet ne nosi majice
sa likom Doktora Mladena,

806
01:03:53,320 --> 01:03:55,000
a trebalo bi.

807
01:03:56,120 --> 01:04:00,040
Nakon nemačkog napada na
Jugoslaviju, Doktor Mladen je uhapšen,

808
01:04:00,400 --> 01:04:03,360
ali je uspeo da pobegne
iz zatvora i ode na Kozaru,

809
01:04:03,840 --> 01:04:06,880
gde je postao komandant
Kozarskog partizanskog odreda.

810
01:04:07,720 --> 01:04:12,240
Doktor Mladenov odred izvodio je herojske
borbene akcije protiv okupatora i ustaša,

811
01:04:12,360 --> 01:04:15,240
a protiv njega je pokrenuto
više akcija i ofanziva.

812
01:04:15,400 --> 01:04:16,760
Bezuspešno.

813
01:04:17,720 --> 01:04:20,400
Legendarni Doktor
Mladen je uspevao da se

814
01:04:20,440 --> 01:04:23,280
održi na Kozari i dalje
izvodi vojne akcije.

815
01:04:24,360 --> 01:04:27,560
Zbog svoje mudre i
beskompromisne borbe za slobodu,

816
01:04:27,640 --> 01:04:31,160
postao je najpopularnija
ličnost među narodom tog kraja.

817
01:04:32,680 --> 01:04:36,280
Pokušavajući da ujedini
što više ljudi u borbi,

818
01:04:36,400 --> 01:04:38,880
upao je u zasedu
i upucan je u čelo.

819
01:04:39,440 --> 01:04:44,280
Neverovatno, preživeo je tešku
povredu i počeo uspešno da se oporavlja.

820
01:04:44,920 --> 01:04:47,360
Međutim, desila se još
jedna izdaja iz njegovih redova

821
01:04:47,680 --> 01:04:49,680
i Doktor Mladen je ubijen.

822
01:04:50,440 --> 01:04:52,960
Bio je to ogroman
udarac za srpski narod

823
01:04:53,080 --> 01:04:56,120
koji je činio 90%
partizana u ovim krajevima.

824
01:04:56,560 --> 01:04:59,520
Samo par meseci kasnije, pokrenuta
je ofanziva nacističke Nemačke

825
01:04:59,760 --> 01:05:02,160
i ustaških snaga protiv
partizanskog pokreta.

826
01:05:03,080 --> 01:05:08,200
Bitka na Kozari odnela je preko
30.000 civilnih žrtava, mahom Srba,

827
01:05:08,360 --> 01:05:12,000
koji su većim delom
pobijeni u logoru Jasenovac.

828
01:05:17,040 --> 01:05:20,600
Spomen park Kozara je jedan od
mnogih širom Republike Srpske

829
01:05:20,760 --> 01:05:25,040
koji govore o herojskoj borbi
najvećeg pokreta otpora u Evropi

830
01:05:25,120 --> 01:05:26,880
u Drugom svetskom ratu.

831
01:05:43,120 --> 01:05:46,000
1990-ih godina je
mešanje zapadnih sila u

832
01:05:46,080 --> 01:05:49,200
jugoslovenski konflikt
trebalo da bude garant

833
01:05:49,280 --> 01:05:51,920
da se strahote iz Drugog
svetskog rata neće ponoviti

834
01:05:52,040 --> 01:05:54,240
i da će se nesuglasice
rešiti mirnim putem.

835
01:05:54,720 --> 01:05:58,560
Umesto toga, zapadne sile su počele
jasno da zauzimaju strane u sukobu.

836
01:05:59,600 --> 01:06:01,200
Snažno lobiranje Nemačke

837
01:06:01,360 --> 01:06:07,120
da Savet ministara Evropske zajednice
prizna nezavisnost Hrvatske 1991.

838
01:06:07,320 --> 01:06:10,400
uprkos obespravljivanju
Srba koji tamo žive

839
01:06:10,600 --> 01:06:16,880
preneće se i na priznanje nezavisnosti
Bosne i Hercevine 1992. godine.

840
01:06:17,680 --> 01:06:22,360
Apeli politički obespravljenih
Srba nisu dali značajne rezultate.

841
01:06:23,280 --> 01:06:27,640
Čak ni upozorenja o povratku nacizma na
ove prostore, poput onog u časopisu „Voks“,

842
01:06:27,760 --> 01:06:31,640
nije promenila zapadnu percepciju
tenzija u Bosni i Hercegovini.

843
01:06:32,720 --> 01:06:36,760
Austrougarska okupacija postavila
je šablon za sukobljavanje nacija

844
01:06:36,840 --> 01:06:39,560
na ovom prostoru
i on izgleda ovako:

845
01:06:39,960 --> 01:06:44,120
Muslimani, Hrvati i Srbi
vekovima žive zajedno u miru.

846
01:06:44,840 --> 01:06:49,600
Njihova kultura, jezik, istorija i
lični životi često su isprepleteni.

847
01:06:50,520 --> 01:06:53,640
Zato su se birali podobni
pojedinci iz redova tih naroda

848
01:06:53,720 --> 01:06:57,840
za širenje mržnje i
eksploataciju verskih osećanja.

849
01:06:58,680 --> 01:07:01,880
U Prvom svetskom ratu se
to činilo pomoću Šuckora,

850
01:07:02,000 --> 01:07:04,200
sastavljenih od
pripadnika dva naroda,

851
01:07:04,320 --> 01:07:07,360
koji su maltretirali i
ubijali pripadnike trećeg.

852
01:07:08,160 --> 01:07:11,440
U Drugom svetskom ratu je
formirana nacistička SS divizija

853
01:07:11,600 --> 01:07:14,440
zvana Handžar divizija,
koju su činili Muslimani,

854
01:07:14,560 --> 01:07:17,800
čija religijska osećanja je
eksploatisala nacistička Nemačka,

855
01:07:17,960 --> 01:07:21,840
koja je, s druge strane, podržala ustaški
pokret, na čelu sa Antom Pavelićem,

856
01:07:22,000 --> 01:07:23,520
u genocidu nad Srbima.

857
01:07:24,240 --> 01:07:28,920
Tako su 1990-ih određene zapadne
sile podržavale Aliju Izetbegovića,

858
01:07:29,080 --> 01:07:32,160
iako je bio osuđivan
za verski fanatizam.

859
01:07:33,400 --> 01:07:37,720
Govor predstavnika Srba, Radovana
Karadžića, oktobra 1991. godine

860
01:07:37,880 --> 01:07:42,920
u Skupštini Bosne i Hercegovine besomučno
je repriziran na svetskim TV kanalima.

861
01:08:03,480 --> 01:08:07,680
Ovo je predstavljeno kao pretnja i,
van konteksta, zaista zvuči kao takva.

862
01:08:08,440 --> 01:08:10,200
Ali da li je to bilo upozorenje?

863
01:08:10,400 --> 01:08:14,200
Ako je cilj srpskih političara bilo
nestanak Muslimana iz Bosne i Hercegovine,

864
01:08:14,800 --> 01:08:17,640
onda nije imalo mnogo
smisla pozivanje Izetbegovića

865
01:08:17,800 --> 01:08:20,440
na formiranje njihove
političke partije 1990,

866
01:08:20,680 --> 01:08:23,320
na kojoj je čak i
govorio kao počasni gost.

867
01:08:28,680 --> 01:08:31,320
Zašto bi Srbi želeli
nasilne promene,

868
01:08:31,440 --> 01:08:34,520
kad im je postojeće stanje unutar
Jugoslavije najviše odgovaralo,

869
01:08:34,680 --> 01:08:37,680
jer su svi Srbi
bili u jednoj državi?

870
01:08:37,920 --> 01:08:43,520
Svejedno, Karadžićeve reči su
mnogi političari i svetski mediji

871
01:08:43,640 --> 01:08:47,200
koristili kao dokaz
da su Srbi želeli rat.

872
01:08:47,680 --> 01:08:51,480
Ignorisali su činjenicu da je
mesecima kasnije Karadžić stavio potpis

873
01:08:51,640 --> 01:08:55,360
na Karington-Kutiljerov plan,
poznatiji kao Lisabonski sporazum,

874
01:08:55,600 --> 01:08:58,800
poslednji mirovni sporazum
pre početka izbijanja rata.

875
01:08:59,160 --> 01:09:04,080
Potpisali su ga i lider Hrvata u
Bosni i Hercegovini, Mate Boban,

876
01:09:04,440 --> 01:09:07,760
i Alija Izetbegović, kao
predstavnik Muslimana.

877
01:09:07,960 --> 01:09:11,280
Ali po nagovoru američkog
ambasadora Vorena Cimermana,

878
01:09:11,440 --> 01:09:14,840
Izetbegović je povukao
potpis sa mirovnog plana.

879
01:09:15,960 --> 01:09:21,320
Povlačenjem potpisa, Alija Izetbegović,
ne govorom, već konkretnim delima,

880
01:09:21,400 --> 01:09:26,520
otvorio je vrata za sukobe, uz
blagoslov najmoćnije svetske sile.

881
01:09:27,640 --> 01:09:30,440
Umešanost od strane
Sjedinjenih Država i Nemačke

882
01:09:30,520 --> 01:09:33,000
u događaje koji slede
biće nedvosmislen.

883
01:09:33,200 --> 01:09:36,440
Zapravo, tri etničke grupe
su se složile oko podele,

884
01:09:36,640 --> 01:09:40,160
ali je prethodna administracija
Sjedinjenih Država bila protiv,

885
01:09:40,440 --> 01:09:44,200
jer su se brinule zbog mogućeg
presedana za tadašnji Sovjetski Savez.

886
01:09:45,240 --> 01:09:48,880
Međunarodnu zajednicu koja
pod parolom mira pomaže rat,

887
01:09:49,040 --> 01:09:51,800
oličena u vojnicima
sa belim uniformama,

888
01:09:52,000 --> 01:09:55,240
satirizovala je i ekipa iz „Top
liste nadrealista“ na televiziji.

889
01:10:03,760 --> 01:10:07,640
Otvoreno svrstavanje zapadnih
država pratio je i narativ

890
01:10:07,800 --> 01:10:10,080
koji je Srbe
etiketirao kao agresore.

891
01:10:10,840 --> 01:10:13,080
Ubrzo nakon što su Sjedinjene
Države i zapadna Evropa

892
01:10:13,280 --> 01:10:16,120
priznale nezavisnost
Bosne i Hercegovine,

893
01:10:16,400 --> 01:10:18,960
srpske snage su izvršile
invaziju nad Bosnom.

894
01:10:20,520 --> 01:10:23,880
Sve ovo, uprkos činjenici da
su Srbi stanovnici tog prostora

895
01:10:24,080 --> 01:10:28,040
bar od ranog srednjeg veka i
da su od tada neotuđiv faktor

896
01:10:28,200 --> 01:10:31,240
u svim elementima
života na tom prostoru.

897
01:10:32,040 --> 01:10:34,720
Taj narativ je neopisivo podsećao
na propagandu koja je pratila

898
01:10:34,920 --> 01:10:37,200
početak svih ratova na Balkanu.

899
01:10:38,080 --> 01:10:41,880
Muslimani u Bosni i Hercegovini
su bili poznati kao dobri domaćini

900
01:10:42,080 --> 01:10:45,520
u čitavoj Jugoslaviji, kao ljudi koji
vole dobru šalu ili, kako oni kažu, šegu.

901
01:10:46,320 --> 01:10:48,120
Da bi se gurnuli
u ratnu psihozu,

902
01:10:48,160 --> 01:10:50,520
manipulisalo se njihovim
verskim osećanjima.

903
01:11:21,280 --> 01:11:25,000
Od ulaska u otvorene sukobe
pa sve do kraja rata 1995. godine,

904
01:11:25,160 --> 01:11:29,560
slike Sarajeva kao grada pod opasadom
dobro naoružanih Srba obilazile su svet.

905
01:11:30,440 --> 01:11:32,880
Prilike su bile posve drugačije.

906
01:11:33,520 --> 01:11:36,000
Tokom sukoba u
Bosni i Hercegovini,

907
01:11:36,200 --> 01:11:39,520
Srbi žele da odbrane
mesta u kojima većinski žive.

908
01:11:40,160 --> 01:11:46,080
180.000 Srba živi u Sarajevu, te
oni formiraju vojnu i policijsku vlast

909
01:11:46,240 --> 01:11:49,920
u onim sarajevskim opštinama
gde Srbi čine većinu.

910
01:11:51,400 --> 01:11:54,680
Ostatak teritorije grada je pod
kontrolom muslimanskih snaga,

911
01:11:54,880 --> 01:11:57,000
odnosno Armije
Bosne i Hercegovine.

912
01:11:58,400 --> 01:12:01,600
Ni u jednom od brojnih medijskih
izveštaja iz zaraćenog Sarajeva

913
01:12:01,760 --> 01:12:04,440
nisu mogle da se
čuju ove činjenice:

914
01:12:04,880 --> 01:12:08,240
broj srpskih vojnika koji
učestvuju u borbama oko Sarajeva

915
01:12:08,560 --> 01:12:14,240
nije prelazio 13.000, dok je broj
muslimanskih vojnika bio višestruko veći.

916
01:12:15,120 --> 01:12:18,840
U toku svih ratnih dejstava nije
bilo nijednog konkrentog pokušaja Srba

917
01:12:18,920 --> 01:12:21,120
da se osvoji sam grad.

918
01:12:21,720 --> 01:12:25,360
Veći deo visokih pozicija u okolini
grada kontrolisala je muslimanska vojska.

919
01:12:26,240 --> 01:12:31,040
Granate su dolazile i sa
muslimanske i sa srpske strane,

920
01:12:31,440 --> 01:12:34,200
obe strane su
sprovodile vojne akcije,

921
01:12:34,520 --> 01:12:38,840
pa se nikako ne može reći da su u
Sarajevu bili isključivo civili tokom rata.

922
01:12:39,640 --> 01:12:43,440
Ali ono što je građanski rat u Bosni i
Hercegovini činilo neobjašnjivo stravičnim

923
01:12:43,840 --> 01:12:46,640
jesu mnogobrojni ratni zločini
koje su počinile sve strane.

924
01:12:48,120 --> 01:12:51,480
Kravica je jedno od mnogih
mesta u kojima pretežno žive Srbi.

925
01:12:51,960 --> 01:12:54,760
Čitav predeo na
desnoj obali reke Drine

926
01:12:54,960 --> 01:12:57,600
naseljava izmešana
populacija Srba i Muslimana.

927
01:12:57,840 --> 01:13:02,160
Početkom rata, upadom u većinski
srpska mesta Kravicu i Bratunac,

928
01:13:02,360 --> 01:13:04,560
muslimanske snage
počiniće stravične zločine

929
01:13:04,600 --> 01:13:07,240
u slabo branjenim
selima ovog kraja.

930
01:13:15,880 --> 01:13:17,960
Rešena da ovakvu
pretnju zaustavi,

931
01:13:18,120 --> 01:13:22,240
Vojska Republike Srpske pokreće
vojnu operaciju 1993. godine,

932
01:13:22,560 --> 01:13:27,160
nakon čega predeo Srebrenice
biva stavljen pod zaštitu snaga UN

933
01:13:27,280 --> 01:13:30,440
kao sigurna i
demilitarizovana zona.

934
01:13:31,280 --> 01:13:33,480
Međutim, ona nije
demilitarizovana

935
01:13:33,720 --> 01:13:36,600
i muslimanske snage su
nastavile da sprovode vojne akcije,

936
01:13:36,800 --> 01:13:38,840
što dovodi do odluke
Vojske Republike Srpske

937
01:13:39,040 --> 01:13:41,800
da sigurnu zonu Srebrenice
stavi pod kontrolu.

938
01:13:43,080 --> 01:13:48,520
Ulazak Vojske Republike Srpske u
Srebrenicu 1995. godine pokreće haos.

939
01:13:49,360 --> 01:13:54,320
Iako su mnogi civili evakuisani iz
grada, mnogi drugi, uključujući i decu,

940
01:13:54,640 --> 01:13:56,480
ubijeni su od
strane srpskih snaga.

941
01:13:57,240 --> 01:14:00,320
Neki muslimanski vojnici, koji
su pokušali da se probiju do Tuzle,

942
01:14:00,560 --> 01:14:02,440
zarobljeni su i ubijeni.

943
01:14:07,720 --> 01:14:11,000
Ne postoji opravdanje za tako
užasne zločine koji se smatraju

944
01:14:11,160 --> 01:14:14,840
najvećim pojedinačnim aktom masovnog
ubijanja tokom jugoslovenskih ratova

945
01:14:15,040 --> 01:14:17,520
i najgorim u Evropi
od Drugog svetskog rata.

946
01:14:25,840 --> 01:14:28,880
Sud za ratne zločine počinjene tokom
građanskog rata na prostoru Jugoslavije

947
01:14:29,040 --> 01:14:31,400
osnovan je 1993. godine u Hagu.

948
01:14:31,640 --> 01:14:34,720
Haški tribunal je trebalo da
kroz presude donese pravdu žrtvama

949
01:14:34,800 --> 01:14:37,720
i pomirenje među narodima
nakon završetka građanskog rata.

950
01:14:38,200 --> 01:14:41,600
Međutim, on će neopisivo
podsećati na ranije evropske sudove.

951
01:14:45,720 --> 01:14:50,200
Umesto pomirenja, Haški sud na
ove prostore donosi još dublje podele

952
01:14:50,320 --> 01:14:54,280
tako što u presudama
surovije kažnjava jednu stranu.

953
01:14:55,120 --> 01:14:57,680
Kada bi se kalendarski
sabrale sve presude,

954
01:14:57,840 --> 01:15:02,960
Hrvati, Bošnjaci i Albanci su
ukupno osuđeni na oko 300 godina robije,

955
01:15:03,560 --> 01:15:07,640
dok su samo Srbi osuđeni
na preko 1.000 godina robije

956
01:15:08,040 --> 01:15:10,600
za zločine na prostoru
bivše Jugoslavije.

957
01:15:10,880 --> 01:15:14,680
Presuda ovog suda da se u
Srebrenici dogodio genocid

958
01:15:14,840 --> 01:15:18,800
ostaće nezatvorena tema u
mnogim krugovima do današnjeg dana.

959
01:15:19,880 --> 01:15:23,560
Politizacija žrtava čini da
postaje daleko teže za jedan narod

960
01:15:23,680 --> 01:15:27,120
da istinski razume
patnju i tragediju drugog.

961
01:15:27,280 --> 01:15:31,480
Razumevanje ne bošnjačkog,
hrvatskog ili srpskog bola,

962
01:15:32,160 --> 01:15:37,480
već ljudskog bola pomoglo bi zaokruživanju
mračnih stranica ljudske istorije i,

963
01:15:37,680 --> 01:15:41,440
što je najvažnije, doprinelo bi
sprečavanju da se stvari više ikada ponove

964
01:15:41,600 --> 01:15:44,640
ovde u Bosni i Hercegovini,
ali ni u Hrvatskoj.

965
01:15:48,080 --> 01:15:51,320
Knin je grad u Hrvatskoj u
kojem je pre građanskog rata,

966
01:15:51,480 --> 01:15:54,800
1991. godine živelo 80% Srba.

967
01:15:55,800 --> 01:15:58,760
Osvajanjem Osmanskog
carstva u 14. veku

968
01:15:59,120 --> 01:16:02,520
dolazi do značajne migracije
Srba u susedno, austrijsko.

969
01:16:02,800 --> 01:16:05,520
Jedan deo raseljenih Srba
naseliće se u pograničnom predelu

970
01:16:05,680 --> 01:16:08,960
koji dobija prigodan
naziv Vojna Krajina,

971
01:16:09,640 --> 01:16:14,200
pošto je njena osnovna uloga bila odbrana
Austrijskog carstva od osmanskog osvajača.

972
01:16:14,760 --> 01:16:17,480
Nakon odlaska Osmanlija
i propasti Austrougarske,

973
01:16:17,600 --> 01:16:20,560
Srbi su zadržali značajno
prisustvo u oblasti Krajine.

974
01:16:21,480 --> 01:16:23,880
Posle genocida nad njima
u Drugom svetskom ratu,

975
01:16:24,160 --> 01:16:28,000
Srbi su postali konstitutivni narod
Socijalističke Republike Hrvatske

976
01:16:28,240 --> 01:16:29,560
unutar Jugoslavije.

977
01:16:32,600 --> 01:16:35,920
To je značilo da su važne odluke
o Hrvatskoj mogle da se donose

978
01:16:36,080 --> 01:16:39,400
samo kroz konsenzus
između i Hrvata i Srba.

979
01:16:40,360 --> 01:16:43,520
Ali 1991. godine su Srbi
preglasani na referendumu

980
01:16:43,680 --> 01:16:46,800
i Hrvatska je Srbe proglasila
nacionalnom manjinom,

981
01:16:46,920 --> 01:16:49,280
čime je marginalizovan
njihov politički značaj.

982
01:16:50,440 --> 01:16:53,000
U godinama pred
sam referendum,

983
01:16:53,040 --> 01:16:56,000
Srbi i njihova imovina bile
su meta brojnih napada.

984
01:16:59,280 --> 01:17:02,400
U pokušaju da sačuvaju
svoja prava i zaštite se,

985
01:17:02,720 --> 01:17:07,600
Srbi proglašavaju Repubiku Srpsku
Krajinu koja ima sve elemente državnosti.

986
01:17:08,560 --> 01:17:11,640
Vođen je krvav
rat do 1995. godine,

987
01:17:11,960 --> 01:17:14,640
kada je Hrvatska vojska
pokrenula Operaciju „Oluja“,

988
01:17:15,120 --> 01:17:19,480
vojnu akciju koja je zbrisala
Republiku Srpsku Krajinu

989
01:17:20,040 --> 01:17:23,840
i proterala preko 200.000
Srba sa ovog prostora.

990
01:17:24,960 --> 01:17:29,560
Oni koji su bežali od vojske, imali
su vremena da uzmu samo najosnovnije,

991
01:17:29,840 --> 01:17:32,840
dok od onih koji su ostali u
svojim kućama – mnogi su ubijeni.

992
01:18:03,160 --> 01:18:07,200
Danas u Kninu živi osam
puta manje Srba nego pre rata.

993
01:18:07,600 --> 01:18:11,040
Gotovo da nema Srba u svim
predelima Bosne i Hercegovine

994
01:18:11,240 --> 01:18:13,760
koji nisu ušli u sastav
Republike Srpske,

995
01:18:14,320 --> 01:18:19,120
pa ni u Mostaru, odakle potiče jedan od
najvećih srpskih pesnika Aleksa Šantić.

996
01:18:20,080 --> 01:18:22,640
Bilo je preko 19.000
srpskih žitelja ovde

997
01:18:22,840 --> 01:18:25,360
i sada je taj broj
spao na oko 3.000.

998
01:18:26,000 --> 01:18:29,320
Nakon potpisivanja Dejtonskog
mirovnog sporazuma 1995. godine,

999
01:18:29,640 --> 01:18:31,880
kojim je okončan rat u
Bosni i Hercegovini,

1000
01:18:32,240 --> 01:18:38,080
oko 150.000 Srba napustilo je delove
Sarajeva gde su živeli, u sred zime.

1001
01:21:24,880 --> 01:21:28,880
Tokom ovog egzodusa,
iskopavali su i svoje pokojne

1002
01:21:29,120 --> 01:21:31,600
u strahu od skrnavljenja grobova.

1003
01:22:18,280 --> 01:22:20,520
Srbi iz Republike
Srpske su znali da,

1004
01:22:20,680 --> 01:22:24,240
ako su želeli da ostanu na svojoj
istorijskoj zemlji, zapadno od reke Drine,

1005
01:22:24,320 --> 01:22:27,200
morali su da se odbrane,
kao i njihovi preci.

1006
01:22:41,200 --> 01:22:43,560
PETI DEO – SLOBODA

1007
01:22:50,600 --> 01:22:51,960
Na ovom mestu,

1008
01:22:52,120 --> 01:22:55,400
nevesinjski ustanici su se 1875.
susreli sa predstavnicima zapadnih sila

1009
01:22:55,600 --> 01:22:58,600
koji su želeli da ih razuvere
u borbi protiv Osmanlija,

1010
01:22:58,760 --> 01:23:02,240
jer ni Nemačka ni Austrija nisu želele
nestabilnost u graničnim krajevima.

1011
01:23:02,960 --> 01:23:07,880
Iako nisu imali nikakvu podršku
Zapada, pa ni Srbije, Crne Gore ili Rusije,

1012
01:23:08,400 --> 01:23:12,400
Srbi iz Nevesinja su
sasvim sami otpočeli ustanak.

1013
01:23:13,560 --> 01:23:16,720
Na pitanje „Kako ćete se boriti
kad nemate ni hrane ni municije?“,

1014
01:23:17,040 --> 01:23:22,080
jedan od ustanika je
uzeo šaku zemlje i rekao:

1015
01:23:22,320 --> 01:23:24,480
„Ovo je moja hrana i municija.

1016
01:23:24,640 --> 01:23:27,080
Dok imamo ovo,
imamo se čime boriti

1017
01:23:30,240 --> 01:23:31,920
i za šta ginuti!“

1018
01:23:35,280 --> 01:23:38,280
Vojska Republike Srpske bila
je gotovo dvostruko malobrojnija

1019
01:23:38,480 --> 01:23:40,880
od udruženih armija
Muslimana i Hrvata.

1020
01:23:41,280 --> 01:23:43,920
Uprkos tome što nije
prelazila 80.000 boraca,

1021
01:23:44,200 --> 01:23:46,840
Srbi su kontrolisali liniju
fronta koja je u jednom trenutku

1022
01:23:47,040 --> 01:23:49,240
bila dugačka 3.000 kilometara.

1023
01:23:49,680 --> 01:23:51,640
Imali su ograničenu
podršku Srbije,

1024
01:23:51,800 --> 01:23:56,000
ali je i Srbija u jednom trenutku
uvela sankcije Republici Srpskoj.

1025
01:23:56,920 --> 01:24:01,400
Međunarodna zajednica i zapadni
političari, kao i najveći mediji,

1026
01:24:01,560 --> 01:24:03,960
bili su čvrsto protiv Srba,

1027
01:24:04,440 --> 01:24:09,480
dok je NATO čak i bombardovao srpske
položaje u Republici Srpskoj 1995. godine.

1028
01:24:10,600 --> 01:24:14,360
Uprkos svemu ovome, borci
Vojske Republike Srpske su odoleli

1029
01:24:14,520 --> 01:24:18,400
i odbranili svoje
domove, kao i njihovi preci.

1030
01:24:20,040 --> 01:24:24,120
Snažan otpor vojnika Republike
Srpske je pokazao isto ono herojstvo

1031
01:24:24,280 --> 01:24:26,080
koje prepoznaje Jovan Dučić.

1032
01:24:27,360 --> 01:24:31,160
Jovan Dučić bio je pisac i
diplomata s početka 20. veka

1033
01:24:31,520 --> 01:24:33,920
poreklom iz Trebinja
u Hercegovini.

1034
01:24:34,240 --> 01:24:38,040
Pišući o herojstvu, on
kaže da su Srbi jedini narod

1035
01:24:38,320 --> 01:24:45,360
čiji je ideal heroja sličan antičkom,
kao neko ko žrtvuje sebe za tuđe dobro.

1036
01:24:47,000 --> 01:24:50,760
Junaci Boja na Kosovu
protiv Osmanlija u 14. veku,

1037
01:24:50,920 --> 01:24:56,600
Miloš Obilić, Knez Lazar i čitava
srpska vojska svesno polažu svoj život

1038
01:24:56,760 --> 01:25:00,200
za slobodu i ono što
ta sloboda predstavlja.

1039
01:25:00,560 --> 01:25:03,760
Tokom osmanske okupacije,
heroji su se zvali hajduci –

1040
01:25:03,920 --> 01:25:07,520
odmetnici koji uzimaju od bogatih
Osmanlija i daju siromašnima,

1041
01:25:07,720 --> 01:25:10,960
rizikujući sopstvene
živote u borbi za slobodu.

1042
01:25:11,200 --> 01:25:16,920
Heroji Prvog srpskog ustanka s
početka 19. veka nisu plemići,

1043
01:25:17,080 --> 01:25:22,800
već oni ljudi koji svojom hrabrošću
i žrtvom oslobađaju svoj narod.

1044
01:25:24,040 --> 01:25:27,440
Uprkos najgorim uslovima,
suočeni sa napadima sa svih strana,

1045
01:25:27,720 --> 01:25:31,840
borci Vojske Republike Srpske
uspeli su da sačuvaju teritoriju

1046
01:25:32,000 --> 01:25:36,640
na kojoj žive Srbi u Bosni i
Hercegovini tokom tri ratne godine.

1047
01:25:56,000 --> 01:25:58,760
Kako bi pokazali kontinuitet
sa saborcima i precima

1048
01:25:58,920 --> 01:26:01,960
koji su položili živote za istu
borbu tokom Prvog svetskog rata

1049
01:26:02,120 --> 01:26:04,440
i sahranjeni u
Zejtinliku u Grčkoj,

1050
01:26:04,640 --> 01:26:09,440
ovo groblje vojnika Vojske Republike
Srpske u Sokocu blizu Sarajeva

1051
01:26:09,920 --> 01:26:12,600
dobilo je naziv Mali Zejtinlik.

1052
01:26:17,040 --> 01:26:20,640
Po prvi put nakon mnogo vekova,
Srbi zapadno od reke Drine

1053
01:26:20,800 --> 01:26:24,760
poseduju sve mehanizme da
oblikuju i uređuju svoj život.

1054
01:26:25,440 --> 01:26:29,000
Republika Srpska obuhvata
polovinu Bosne i Hercegovine

1055
01:26:29,400 --> 01:26:31,440
i ima sve elemente državnosti.

1056
01:26:31,840 --> 01:26:35,840
Ima svoju vladu, skupštinu,
predsednika, organe policije,

1057
01:26:36,040 --> 01:26:41,480
ali i mogućnost da utiče na
političko kretanje Bosne i Hercegovine.

1058
01:26:42,800 --> 01:26:45,520
Dakle, Republika Srpska
nije samo politički entitet,

1059
01:26:45,600 --> 01:26:48,440
ona je neophodni minimum za
to da Srbi opastanu na zemlji

1060
01:26:48,560 --> 01:26:50,360
na kojoj oduvek žive.

1061
01:26:50,720 --> 01:26:55,520
Kneževina Srbija je prva posle
Francuske ukinula feudalizam

1062
01:26:55,720 --> 01:27:01,000
i jedina nije imala plemstvo u
Evropi - u njoj su bili svi jednaki.

1063
01:27:02,560 --> 01:27:06,640
U dva svetska rata Srbi
su podneli ogromne žrtve,

1064
01:27:06,800 --> 01:27:10,280
sa najvećim brojem mrtvih po
glavi stanovnika u Velikom ratu.

1065
01:27:11,400 --> 01:27:14,800
Spremnost da se žrtvuje sve za
slobodu je zbog specifičnog odnosa

1066
01:27:14,960 --> 01:27:18,400
Srba prema slobodi,
koja znači „biti svoj“,

1067
01:27:18,880 --> 01:27:22,520
te sa sobom vuče i kulturnu
paradigmu da svako mora biti slobodan,

1068
01:27:22,720 --> 01:27:24,440
a time i jednak.

1069
01:27:29,600 --> 01:27:34,440
Zato su Srbi uvek bili trn u oku
mnogim kolonizatorima i okupatorima

1070
01:27:34,720 --> 01:27:36,640
i to su i danas.

1071
01:27:37,120 --> 01:27:41,280
Dokle god postoji Srbin,
on ima duhovnu dužnost

1072
01:27:41,440 --> 01:27:45,520
da se na svaki način bori
protiv ropstva i nejednakosti.

1073
01:27:46,160 --> 01:27:50,920
Republika Srpska nije planirana, ona
je posledica srpske borbe za slobodu.

1074
01:27:51,120 --> 01:27:55,560
Garant da će ona večno postojati
nalazi se u suštini srpskog bića.

1075
01:28:53,680 --> 01:28:55,800
Kao što je srpski pesnik
Aleksa Šantić napisao:

1076
01:28:56,040 --> 01:29:01,400
„Mi znamo sudbu i sve što nas čeka,
no strah nam neće zalediti grudi!

1077
01:29:01,840 --> 01:29:09,480
Volovi jaram trpe, a ne ljudi –
Bog je slobodu dao za čovjeka.“