Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
-Musta, Stutz? -Hi, Jonah.
Okay, aliwin mo ako.
'Yan ang sinasabi mo pagkaupo ko.
Gano'n naman ako sa lahat.
Oo, kung therapy session 'to na 'di kinukunan para sa pelikula.
Ang isa pang sinasabi mo sa 'kin na natatawa ako lagi, na maganda naman,
ay, "'Wag ka na ngang pumunta rito para lang magmaktol sa 'kin."
Oo nga, ilang taon ka nang nagmamaktol sa 'kin, nakakapagod na nga.
Heto na nga tayo.
Sa tingin mo, bakit kita ginagawan ng pelikula?
Siguro dahil sa mga ideya ko.
Siguro may epekto sa 'yo ang mga ideya ko,
at siguro gusto mong maipakilala sa ibang tao ang mga ideyang 'yon.
At siguro…
Ewan ko, baka gusto mo lang na makontrol ako, o…
'Di ako sigurado. Bakit ba?
Nagpasya akong gawin 'to kasi gusto kong ipakilala ang tools mo,
at ang mga turo mo, Phil Stutz, ang therapist ko,
sa paraang maa-access ang mga 'to ng mga tao
at gamitin para mapabuti nila ang kanilang buhay.
Kaya naisip kong kunan natin ang isang session sa isang araw
at i-cover ang ilang tools mo na pinakanakatulong sa buhay ko.
Sa tingin ko maganda 'yon.
At…
gawin 'to sa paraang pararangalan
ang buhay ng isang tao na inaalala ko at iginagalang.
Okay.
Pero magpatawa ka naman paminsan-minsan? Kung pwede…
Ano kadalasan ang unang tanong mo sa sinumang pasyente?
Ang unang itatanong ay, "Ano'ng gusto mo? Bakit ka nandito?"
Sasabihin ng karaniwang therapist, "'Wag sasabad sa proseso ng pasyente."
"Magkakasagot na sila kung handa na sila."
Pangit 'yon. 'Di katanggap-tanggap 'yon.
No'ng nag-psychiatry ako, ang modelo ay, "Nyutral ako."
"Manonood lang ako. 'Di ako dapat magpapaapekto."
Napakabagal ng gano'ng proseso, at napakaraming pagdurusa.
Kilala mo ako, ang reaksiyon ko,
"Bahala ka sa buhay mo. Niloloko mo ba ako?"
Sa harap ng may depression, na nababahalang 'di sila makaka-recover,
'ka ko, "Gawin mo'ng sasabihin ko. Ang mismong ipapagawa ko sa 'yo."
"Ginagarantiya kong bubuti ang pakiramdam mo. Ako'ng bahala."
Pagpasok ko sa opisina mo, umupo tayo,
at sabi mo lang, "Heto ang gagawin mo."
Binigyan mo ako ng dapat gawin. Binigyan mo ako ng tool.
Oo, dapat lang 'yon.
Gusto ko mabilis sa ganito.
'Di 'yong bilis na magamot ang isang tao sa isang linggo, imposible 'yon,
pero gusto kong maramdaman nilang may nagbabago,
sumusulong sila.
Nabibigyan sila ng pag-asa. Parang, "Oh, grabe, pwede pala talaga 'yon."
Kung gano'n, ano ang tools?
Ang tool ay isang bagay na babago sa kalagayan mo, panloob na kalagayan,
na agad-agad, sa mismong oras na 'yon.
Gagamitin nito ang karanasang kadalasa'y 'di maganda,
tapos gagawin itong oportunidad.
Babaguhin ng tools ang mood mo,
pagkatapos bibigyan ka ng pag-asang 'di 'yon ang mood mo habambuhay.
Tama.
Kaya aktwal itong visualization exercise
na gagawin mo sa isip sa oras na 'yon.
Tama. Kaya sa esensiya, titser ako.
Tinuturuan ko ang tao kung paano gagamitin 'yon at kailan gagawin 'yon.
Lahat ng pasyente mo, kahit ako, mayro'n kami nitong mga note card.
Mga drowing ng tools na ginagawa mo sa mga session natin
na inuuwi at itinatago namin.
Hilig kong gawing biswal ang iniisip ko.
Para sa sarili ko talaga ang pagdrowing ng mga card,
pero malaki ang tulong sa mga pasyente.
Ang kapangyarihan ng cards ay ginagawa ang malalaking ideya
bilang mga simpleng imahe.
Paraan 'to ng pakikipag-usap sa pasyente
na nararamdaman ko talagang mas epektibo kaysa gumamit ng mga salita.
Oras na kunin nila ang card,
may koneksiyon na kami, isang ugnayan.
Tama, may natatangi tayong personal na relasyon.
Sobrang higpit na pumapayag kang isapelikula kita.
'Yan ang bagay na 'di ko naranasan sa mundo ng therapy.
At sa huli, grabeng bumuti ang buhay ko na resulta ng pakikipag-ugnayan ko sa 'yo,
kung kaya, kung gumana sa 'kin, baka gumana rin sa ibang mga tao.
Oo nga pala. Oras na para sa gamot mo.
-Oras na para sa? -Para sa gamot mo.
-Salamat. -Namatay na ang alarm.
Oh, naku.
Jonah, gamot pang-Parkinson's, gusto mo?
Matagal ko nang itinigil 'yan.
Alam mo, no'ng bata ako, 'pag umiinom ako ng gamot,
kung nasabi mo lang sa 'kin, "pagkalipas ng 50 taon
ay iinumin ko 'tong lahat ng gamot…"
Kaya pang-Parkinson's lahat ng mga gamot na 'yan?
Oo.
'Pag may Parkinson's, ang pinakamalaking bagay ay, na maganda naman,
kailangang planuhin ang maraming maliliit na bagay.
'Pag babangon ako sa umaga,
bumabaluktot ako para lang makabangon.
Ang bumangon sa umaga ang pinakamahirap sa buhay ko.
-Pero sa ibang mga dahilan naman. -Siyempre, ibang…
Oo nga.
Bago kita nakilala, napaka-tradisyunal ng karanasan ko sa therapy
kasi magsasalita ako
at sasabihin ng therapist, "Ano'ng pakiramdam mo do'n?" o, "interesting,"
Ramdam ko lang ang napakalayong distansya.
At iniisip ko kung paano, sa tradisyunal na therapy,
babayaran mo siya, at magbubukas ka ng lahat ng problema mo sa kaniya,
at makikinig lang sila,
at 'yong mga kaibigan mo, na walang alam,
ay magpapayo.
-Oo. -Walang pasubali.
-Oo.
Makinig lang sana ang mga kaibigan mo.
At gusto mong magpayo ang therapist mo.
Pero ganito. Sa esensiya, 'di sa ayaw nilang tulungan ka.
'Di naman gano'n.
Pero para sa 'kin, lagi kong nararamdamang may kulang.
Kaya ang tool ay isang tulay
sa pagitan ng kung ano ang napagtanto mo sa problema at sa dahilan ng problema
patungo rito,
na makakakuha ka ng kaunting kontrol man lang sa sintomas.
Tungkol lahat 'to sa posibilidad.
At 'di 'yong walang kwentang kahulugan ng posibilidad.
Ang kahulugan ng posibilidad ay ramdam mong
tumutugon sa ibang paraan ang sarili mo.
Parang…
Ano ngang tawag dito? Pangkaraniwan. Pero 'yon talaga ang totoo.
Isa sa pinakaunang pinaasikaso mo sa 'kin ay ang pwersa ng buhay.
Agarang bagay 'yon na magpapabago ng buhay mo,
at bagay na tingin ko madaling maunawaan ninuman.
At 'yon ang unang hakbang para sa 'kin
sa pagsisimula ng proseso na bumuti.
Oo, tama 'yan. Heto'ng madalas mangyari.
Depressed ang isang tao, pupunta sa opisina ko at sasabihing,
"Alam kong masama ang gawi ko. Na wala akong disiplina. Na tamad ako."
"Pero kung alam ko lang kung ano'ng dapat kong gawin,
ano talaga'ng misyon ko sa buhay, masigla sana akong magtatarabaho."
"Pero 'di ko alam kung ano'ng dapat kong gawin.
kaya magpapakatamad na lang ako at walang gagawin."
Tapos, mula do'n, siyempre magkaka-depression.
May pwedeng mag-apply sa 'yo,
at sa sinuman na walang direksiyon
o 'di alam ang susunod nilang gagawin,
at ang sagot ay, pwede mong ayusin ang pwersa ng buhay mo.
PWERSA NG BUHAY
Ang tanging paraan para alamin ang dapat mong gawin,
at kung sino ka,
ay paganahin ang pwersa ng buhay mo,
dahil ang pwersa ng buhay mo ang tanging parte
ng pagkatao mo na kayang gabayan ka 'pag naliligaw ka.
Kung iisipin mo 'to bilang pyramid, may tatlong lebel ang pwersa ng buhay.
Ang lebel sa ilalim ang relasyon mo sa pisikal mong katawan.
Ang ikalawang lebel ang relasyon mo sa ibang mga tao.
Ang pinakamataas na lebel ang relasyon mo sa sarili mo.
Ang pinakamababang baitang ay relasyon mo sa pisikal mong katawan.
Ang tanging gagawin mo ay paganahin ang katawan mo
nang mabuti, at epektibo lagi 'yan.
Ang pinakakaraniwan ay walang ehersisyo.
Isa pa ang diet,
at pagtulog.
Kaya ilang porsiyento niyan
ang talagang magpapabuti sa pakiramdam mo?
'Pag nagsimula na,
siguro 85 porsiyento.
Napakataas no'n.
Napakataas.
No'ng bata pa ako,
nakatatak sa isip ko ang ehersisyo at diet na,
"May mali sa hitsura mo."
Pero ni minsan, ang ehersisyo at diet
ay 'di pinanukala para sa mental health ko.
Sana lang naihahapag 'yan sa mga tao sa ibang paraan.
Oo nga.
Kasi, sa 'kin,
nagdulot 'yon ng maraming problema,
at maging mga problema sa 'min ng mom ko.
Lagi ko siyang sinasalubong ng ugaling "'Langhiya ka."
"Ayaw ko, kasi sinasabi mong may mali sa 'kin."
Talaga? Ipaliwanag mo.
Pwede, pero 'di bale na, tungkol sa 'yo ang pelikulang 'to, 'di sa 'kin.
E, kung sabihin kong kung mas palalalimin mo,
mas madali sa 'kin para subukan.
Naisip mo bang gano'n?
Gumawa ka na lang ng pelikula tungkol sa 'kin,
kaysa ako ang gumagawa ng pelikula tungkol sa 'yo.
Sige, galing no'n.
Okay. Kaya 'yon ang unang lebel.
Ang susunod ang relasyon mo sa ibang mga tao.
'Pag depressed ang mga tao, 'di sa tinatapos nila ang relasyon nila.
Parang barko na nawawala sa horizon.
Nagsisimula silang umatras, palayo sa mga buhay nila,
at ang mga relasyon ay parang…
Alam mo 'yong mga bagay 'pag umaakyat ka sa bundok, umaapak ka sa mga uka,
parang kapitan.
Kaya parang mga kapitan ang mga relasyon para maiwasang umatras ka sa buhay.
Ang susi rito ay magkusa kang manguna.
'Pag hinintay mo sila, 'di mo naiintindihan 'to.
Pwedeng yayain mong mag-lunch ang isang tao na 'di ka interesado,
'di bale, maaapektuhan ka rin naman, sa positibong paraan.
Simbolikong kinakatawan ng taong 'yon ang sangkatauhan.
'Yon ang panggitnang lebel, ang pinakamataas na lebel
ay ang relasyon mo sa sarili mo.
SARILI MO
Pinakamabuting paraang sabihin 'to ay
makipag-ugnayan ka sa unconsious mo,
kasi walang nakakaalam kung ano'ng nasa unconscious nila
hangga't 'di nila napapagana.
Ang isang mahika rito ay pagsusulat.
Mahiwaga talaga 'yan.
Napapabuti mo ang relasyo mo sa sarili mo sa pagsusulat.
Sabi ng ibang tao, "Magsulat ng ano?"
"'Di ako interesante. 'Di ako manunulat." 'Di bale.
'Pag nagsulat ka na, parang salamin ang pagsusulat.
Sinasalamin nito ang nangyayari sa unconsious mo,
at lalabas ang mga bagay-bagay kung magsusulat ka na parang journal
na 'di mo alam na alam mo pala.
Ito ang tatlong lebel ng pwersa ng buhay.
'Pag naliligaw ka, 'wag mong pag-isipan.
Hayaan mo lang at ayusin mo muna ang pwersa ng buhay mo.
Tungkol ito sa passion.
Palakasin ang pwersa ng buhay mo
para mahanap mo kung saan ka passionate.
Pero unang hakbang ang maging passionate
sa pag-ugnay sa sarili mong pwersa ng buhay,
at magagawa 'yan ninuman.
At 'pag ginawa ko 'yang pyramid, maaayos ang lahat?
Maaayos ang lahat.
Pa'no mo nagawa ang mga ganiyan?
May supervisor ako dati… Batang-bata pa ako.
Wala pa akong sariling practice no'n.
Kinakausap ko ang mga tao tungkol sa buhay nila sa nakaraang 30 taon,
o anong sanhi ng problema nila.
Umaalis sila na kagaya no'ng pumasok sila,
masama ang loob, at talagang walang pag-asa.
Sabi ko sa kaniya,
"May magagawa ba tayo para mapabuti ang pakiramdam nila,
'yong agaran man lang sana?"
At sabi niya sa 'kin…
"'Wag mong susubukan," sabi niya.
Para bang 'di niya nauunawaan ang pinagdadaanan ng tao.
'Ka ko, "Teka, dapat may gawin tayo sa puntong 'to."
'Di kailangang lulutas sa lahat ng problema nila,
pero maski man lang 'yong pakiramdam na kaya nilang magbago ngayon din.
Ayaw kong umaalis sila na walang napapala.
'Di ka nag-aalala, sa estratehiyang 'yan, baka maling pagkilos ang maibigay mo?
Hindi.
Sa larangang 'to, tulad ng lagi kong sinasabi,
karaniwang tao lang ako, walang kakaiba, liban dito.
Sinusuri kita, at itinatago ko na ang iba pa.
Mula bata ako, nilalapitan ako ng iba at sinasabihan ng problema nila.
Maliit na bata. Parang sampung taon tapos lalapitan ako ng matanda.
'Di ko nga kilala ang karamihan. Naglalabas lang sila ng emosyon nila.
Saan nga ba galing 'yon.
nasa Bronx ako hanggang maglimang taon ako.
Tapos lumipat kami sa Manhattan.
Saan sa Manhattan?
Sa 78th at Broadway 'yong unang lugar. 215 West 78th Street.
Karaniwang nakakaluwag sa buhay at nagtatrabaho.
Napakabait ng tatay ko.
Malakas siya at maraming opinyon.
Gustung-gusto niyang nang-aaliw.
Kung siya ang masusunod, gusto niyang nagsasama ng tao sa bahay gabi-gabi,
naiinis ang nanay ko do'n.
Sabi ng nanay ko sa 'kin, sa isang magandang araw sa Bronx,
napakaraming bata ang naglalaro sa mga kalsada,
ang paborito raw niyang gawin ay magbasa ng libro sa loob ng bahay.
Ang sa kaniya, "'Wag niyo akong pakialaman. Layuan niyo ako."
"Gusto kong madala nitong libro dahil napakasakit mabuhay."
"Ayaw kong intindihin ang buhay. Kundi 'tong libro lang."
'Pag nakikita mo ang dalawang taong 'to, may malalaking problema.
Ano'ng mga taon 'to? No'ng '50s ba?
Oo. Nasa '56, parang gano'n.
Teka, siya'y… Kailan siya namatay?
Ano'ng pangalan ng kapatid mong pumanaw?
Eddie ang pangalan niya. 'Yong pumanaw na.
Alam na nila agad.
isang tipo ng tumor na may pantal yata.
Sabi sa 'kin ng doktor pagkalipas ng ilang taon,
alam na raw niya pagpasok pa lang sa ospital kung ano 'yon.
Pero 'di sinabi sa 'min ng mga magulang namin. Mali 'yon.
Ilang taon ka no'ng pumanaw siya? Siyam na taon?
Oo, siyam ako.
At siya ay tatlo?
Tatlong taon nga siya.
Pupunta ako sa banyo.
Naaalala ko, itatapak ko ang isang paa ko sa inidoro,
para akong sinaunang kabalyero,
at kakausapin ko ang Diyos, sabi ko,
"Kung hahayaan mo siyang mabuhay, maniniwala ako sa 'yo."
"Kung hindi, 'di ako maniniwala." Piangdaanan ko 'yon.
Tuwing nasa New York ako, dadaan ako sa gusaling 'yon.
Gusto kong tumayo sa mismong lugar
kung saan kami nakatayo pagpunta sa 'min ng tatay ko.
Bumaba ng taksi ang nanay ko,
dumeretso sa gusali at sumakay ng elevator paakyat.
'Di man lang kami nilingon.
Tinanong ko ang nanay ko, "Pwede akong mag-aral ulit?"
Sabi niya, "Oo, magagawa mo lahat ng gusto mo."
Nag-aral nga ako.
At tingin ko parte 'yon ng pagsasawalang-bahala ko.
Mabilis na binabalewala ng lahat ang nangyayari.
'Di talaga tinatanggap ng lahat ang nangyayari.
Part X ko 'yon. nasa isip ko ang Part X bago ko naunawaan ang alinman sa mga 'to.
Mahalagang parte ang Part X sa pag-unawa paano gumagana ang tools mo,
kaya gusto kong pag-usapan 'to.
'pag dumating ang kahirapan,
oportunidad sa 'yo para…
Sa oras na 'yon, direkta mong makakaharap ang Part X.
Ang Part X ang mapanghusagang parte ng sarili mo,
ang antisosyal na parte ng sarili mo.
Isa 'tong pwersang 'di nakikita
na pinipigilan kang magbago at lumago.
Gusto nitong harangan ang pag-unlad mo.
Gusto nitong harangan ang potensyal mo.
Gusto nitong guluhin ang problema mo.
Kaya kalaban ang Part X
sa kwento ng pagiging tao.
Ang tools
ay mga bayani na magagamit para labanan ang kontrabida.
Tama. Ang Part X ang boses ng kawalang posibilidad.
Anumang tingin mong dapat mong gawin, sasabihin nitong imposible.
"Suko na."
Bibigyan ka niya ng napakaespesipikong pagkatao kung sino ka,
ng kaya mong gawin.
At nililikha nito ang, parang, sinaunang takot ng mga tao.
Ano'ng sinasabi sa 'yo ng Part X mo?
Pinaparamdam nitong nagsasayang lang ako ng oras.
Sinasabi nitong inimbento ko 'tong mga 'to,
at mahusay naman, napakataas ng kumpiyansa ko, pero 'di nito…
'di nito palalaganapin sa kultura.
Kaya paano maiiwasan ng mga tao ang Part X?
'Di mo maiiwasan.
Madadaig mo siya pansamantala, pero lagi siyang babalik.
Kaya may tatlong aspeto ng realidad na walang sinumang makakaiwas.
Sakit, kawalang katiyakan,
at palagiang paggawa.
'Yon ang mga bagay na dapat taglay mo lang, kahit ano'ng mangyari.
Kung gano'n ang mangyayari, kung maaalis mo ang Part X,
wala nang pag-unlad pa.
Kaya kung kwento 'to, kailangan ng bida ang Part X, ang kontrabida,
kasi kung 'di madadaig ng bida ang kontrabida
walang kwento.
-Tama. -Walang pag-unlad.
Walang pagbabago, walang katapangan, walang kagitingan.
Kailangan natin ang pagiging negatibo ng Part X, kundi 'di tayo uunlad.
Tama 'yan.
'Di ibig sabihin 'di ka na magsisikap nang mabuti para sa isang layunin,
'di ka magtatagumpay.
Pero kung gusto mong sumaya… Kasi 'di ka no'n mapapasaya.
Ang proseso ang magpapasaya sa 'yo.
Dapat matutunan mong mahalin ang proseso sa pagharap sa tatlong bagay na 'yon.
Do'n papasok ang tools.
'Pag lumilitaw 'to, makikilala mo,
pagkatapos, makakagamit ka ng tool para mapawalambisa 'to.
SAKIT, KAWALANG KATIYAKAN, PALAGIANG PAGGAWA - TOOLS
Kung may matuturuan kang gawin 'yan, mababago nila ng buhay nila.
Kasi ang pinakamatataas na mapanlikhang ekspresyon ng tao
ay ang makalikha ng bago sa harap mismo ng kahirapan,
at kung mas malala ang kahirapan, mas malaki ang oportunidad.
Ang malamang pumanaw na siya ay parang… parang pagtuklas ng bagong mundo.
'Ka ko, "Wow, pwede palang mangyari sa 'kin 'to? Bata lang ako."
'Yon ang pinakamalaking epekto sa 'kin,
liban sa 'di na kinaya ng mga magulang ko.
'Di na nila madala ang emosyon nila bilang mga magulang.
'Di na lang nila kinaya.
Ikaw ba ay…
Masisisi mo ba sila?
Hindi, 'di ko sila kailanman sinisi dahil do'n.
Buti na lang.
Oo nga.
Binago no'n ang buong buhay ko, kasi doble ang kahulugan ng lahat.
Kung magso-softball ako at makakabalik ako para sa hapunan,
kung ako ay…
promise, kung mahuli ako kahit isang minuto, mababaliw na sila.
Tapos na ang pagkabata.
Seryoso na lahat. 'Di ka pwedeng pumalpak.
Naging higanteng pasanin ang pagpanaw niya na kailangan kong dala-dalhin,
pero walang umaaming naro'n ang pasanin.
TOTOO NGA - PHILIP
'Di ko makalimutan 'to.
May kaibigan ako, malala ang lagay niya.
Dinalaw namin ng tatay ko sa ospital,
at paglabas namin, lumingon ang tatay ko at sabi niya,
"'Yan ang tanging propesyon."
Ibig sabihin, "Kung may iba kang gagawin liban sa pagdodoktor,
'di ka katanggap-tanggap dito."
"Mahal kita, pero kung 'di ka magiging doktor, 'di kita mairerespeto."
Pareho silang atheist ng nanay ko, kaya wala na silang aasahan.
Laban 'yon sa kamatayan, at kung 'di ako sasali sa laban,
guguho ang buong pamilya.
Kaya may responsibilidad kang punuan ang pasensiya at pagkabalisa nila.
Naging therapist ka nila.
Tama. Mismo.
Kaya wala silang anumang…
Pananampalataya?
Oo. Anumang susuporta sa kanila para manampalataya.
May isang bagay lang para manampalataya sila,
at ako 'yon.
Kita mo kung paano 'yon naipapasa.
Sinubukan ko ang makakaya ko.
Bigon-bigo talaga, siyempre.
Pero tingin ko, may nagawa akong isang bagay.
Naging doktor ako.
Kaya…
Kaya kahit paano may nabuo naman mula ro'n.
Natatawa ako nang magsimula na akong magkaro'n ng pasyente.
Bagong sitwasyon lang. Maraming beses ko naman nang nagawa.
At 'di na rin masama, kahit no'ng 12 anyos ako.
Gano'n nga.
Magkakaganitong mga session pa ba tayo kada linggo
na ako ang pasyente?
Maganda rin kung nasasagot mo ang ganitong mga tanong.
Maganda ring masagot mo kahit isa lang no'n.
Pinag-usapan natin ang kapatid ko. Ang kapatid mo ba?
Malamang may napukaw sa 'yo.
Kasi…
Hindi… Hindi, 'di tayo pupunta diyan.
Okay.
Mag-break muna siguro ako. Ano'ng oras na… Oh, grabe.
Oo nga.
Sige.
P're, nakakabilib 'yon.
Napagod ako.
Sabi ko naman sa 'yong magtanong ka nang mas madadali. Bahala ka.
Gusto mo ng mga note ko sa pagdidirektor at pag-arte mo?
Sa session ko na lang.
HUWEBES, 7:00 A.M., 11:00 A.M. 3:00 P.M., 7:00 P.M., 10:00 P.M.,
BANGKO - KOBREN
MGA PAGGAMOT - PARKINSON'S
AYUSIN ANG UCLA
IBINUBUNYAG NG KASAMAAN ANG SARILI NITO
ANG PAGKAKAIBA NG PART X AT NG ANINO
POOT AT SIGALOT
Bakit nagtatagal, p're?
Ingat sa mga track.
Nandito ka rin?
-Oo. -Oh, naku.
-Kumusta? -Natutuwa akong makita ka.
Gagamit muna ako ng tool. Ayos lang?
Sige lang.
Okay.
Pakiramdam ko sa paggawa ng pelikulang 'to
ay napakakumplikado dahil sa maraming dahilan.
Therapist kita, at 'pag problemado ako,
ikaw ang kakausapin ko tungkol dito.
Pero no'ng naramdaman ko 'yon tungkol sa pelikulang 'to,
nag-aatubili ako, at itinigil ko,
kasi tungkol sa 'yo ang pelikulang 'to,
at pakiramdam ko dapat akong magkunwaring ayos lang ang lahat,
kahit hindi.
Ako kasi ay
nagsisinungaling sa 'yo sa mga pribadong therapy session natin
kung kumusta ang pelikula.
Kaya sa esensiya ako ay
nagbabayad sa 'yo para magsinungaling sa 'yo,
at lalo akong nalulungkot do'n.
Gusto kong ipahayag ang mabibigat na ideyang 'to.
-Tama. -At ang mga ito ay…
At ikwento rin ang buhay mo, pero natitigilan ako.
At lagi kong tinatanong ang sarili ko,
"'Di ba kalokohan ang ideyang 'to
para sa isang pasyente na gumawa ng pelikula tungkol sa therapist niya?
Tinatawanan ko nga 'yon, 'di ba?
Pero ang punto ko, bakit ako magtatago
sa likod ng pagiging perpekto?
Bakit ako nagtatago sa likod ng pader sa halip na papasukin kita rito?
Kaya pakiramdam ko 'yon lang ang pagpipilian ko.
Gano'n nga.
Paano ko sasabihin sa pelikula ang bulnerabilidad ng mga tao,
at ayusin ang problema nila, pero ako mismo 'di bulnerable?
'Di patas.
Kaya kung pagiging patas at tapat ang pipiliin,
dapat kong amining
nagsu-shoot na tayo ng dalawang taon,
at suot natin ang parehong damit araw-araw,
nagkukunwaring isang session lang,
pero ilang taon na, at
naka-green screen tayo. Wala tayo sa opisina mo.
At nakasuot nga ako ng wig ngayon
para magmukhang noong nakaraang walong buwan pa 'to
no'ng ganito pa ang buhok ko,
pero ngayon ay
kalbo na ako.
Ako ay…
Ewan ko.
Weirdo lang at 'di totoo ang pakiramdam.
Gusto kong papasukin ang manonood sa proseso ng paggawa ng pelikula,
at ikaw, para 'di ko maramdamang nagsisinungaling tayo sa kanila.
Nagsisinungaling ako sa 'yo, at sa lahat na maayos ang takbo nito, at pangit 'yon.
Malamang pinapanood natin ang eksenang 'to
at may mga kuha walong buwan na ang nakaraan, 14 buwan ang nakaraan.
Parang…
Mahirap lang alamin kung ano ang dapat sa oras na 'to.
Pero sa huli, sa katotohanan pa rin ako, 'yon ay papasukin ka rito.
Magulo ba 'yon?
Mukhang 'yon lang ang pagpipilian mo, sa totoo lang.
Kung gusto mong malaman ang tunay na ako at kung ano ang gusto nating gawin,
hayaan mong maguluhan ka.
Kung mapeperpekto mo 'to,
sasalungatin no'n ang lahat ng ginagawa natin dito.
Kaya natutuwa ako sa 'yo na…
Parang naghinala na ako sa ganito, kasi tayo ay…
Una sa lahat, nakakailang araw na rin tayo. Kaya 'ka ko…
'Ka ko, "Alinman 'to sa pinakamagandang documentary na nagawa, o pinakapangit,"
at baka pareho.
Pero makinig ka, kailangang maging malapit kalaunan,
at 'pag naging malapit na, 'di mo alam kung ano'ng mangyayari.
Kung maayos kitang sinanay, makikita mo lang na 'di mo 'yon maiiwasan.
Ang kabiguan ay 'di ito tanggapin, at 'di ito gamitin para lumalim pa.
Ang mag-uudyok sa lahat ng 'to, para sa 'kin, ay ang bulnerabilidad mo.
Walang duda riyan.
Kung totoo tayo sa ideyang 'yon at ayos sa 'yo 'yon,
'di tayo magkakamali, kasi…
Pero tungkol sa 'yo ang pelikulang 'to.
Hindi, 'di talaga.
Sa 'kin, isa pang bagay lang 'to.
'Di nakadepende ang buhay ko rito.
Ang buhay mo… Okay, siguro nakadepende ang buhay mo rito.
Biro lang.
Sinasabi ng isip ko, gusto kong agresibo at tapat na pag-usapan ang dalawang bagay.
Una ay ang relasyon ko sa 'yo,
at pangalawa, ang aktwal na kapangyarihan nitong tools.
Paano ako magpapalalim? Paano ko…
May isang paraan lang.
Ikaw.
Ganito kasi, kung gusto mong magpatuloy,
'di ka makakapagpatuloy nang hindi nagiging bulnerable.
At ang dahilan ay kailangan ng lahat na magpatuloy.
Kabiguan, kahinaan, bulnerabilidad ay parang…
Parang tagaugnay. Inuugnay ka sa buong mundo.
Dahil ang ginagawa mo,
binibigay mo ang signal na 'to sa mundo,
"Kailangan ko kayo, kasi 'di ko kaya 'to nang mag-isa."
Oo nga, sobrang tama nga 'yon.
Magandang ideya siguro kung…
Siguro ipakita ko sa 'yo 'yong ilang kuha,
at mapag-isipan natin paano tatapusin 'to.
At para magkasama tayo sa proseso kung ayos ka lang sa gano'n?
Oo naman. Natutuwa ako.
Sa totoo lang, nakahinga rin ako.
Kaya oo, maganda 'yon. Maganda 'yon. Parang eksperimento.
Sige. Ayos.
Sige, handa na ako.
Mahal kita, p're.
Cut.
Oh, kinukuhanan niyo pala kami?
Sa tingin mo, bakit kita ginagawan ng pelikula?
Siguro dahil sa mga ideya ko.
Siguro may epekto sa 'yo ang mga ideya ko,
at siguro gusto mong maipakilala sa ibang tao ang mga ideyang 'yon.
Gamot pang-Parkinson's, gusto mo?
Matagal ko nang itinigil 'yan.
Gumawa tayo ng pekeng set ng opisina mo sa green screen
para magmukhang nandito tayo sa buong panahon.
-Mas maganda sa tunay kong opisina. -Oo nga.
Part X. Pagkatapos, 'pag pinapanood mo ang pelikula…
-Parang, view ng… -'Di tayo nagka-insurance para diyan.
Nasabi ko na sa 'yo ang masakit sa 'kin.
Sinabi na namin sa 'yo kung nasaan ako, at ang katotohanan nito.
Saan na tayo pupunta mula rito?
Sa tingin ko, manatili tayong nakatapak sa lupa,
pero kasabay no'n, abutin ang mga bituin.
'Di ako sigurado kung paano gagawin pareho 'yon.
Pero anumang tunay at malalim
ay dapat mayro'n ng dalawa, 'di lang isa, dahil nagtutuwangan 'yon.
Makakalikha ng espasyo ang dalawang tao. 'Di nakikita ang espasyo,
pero 'yon ang pwersa sa universse na nakakagawa ng mga bagay.
Makikita mo 'yon sa mga personal mong relasyon.
Makikita mo sa pandaigdigang kaganapang nangyayari ngayon.
Ang ginagawa natin dito ay pagsuko ng sarili natin
sa bagay na 'di natin ganap na nauunawaan.
Pero anumang nandiyan, anumang mayro'n diyan,
gusto nitong makaugnayan ang lahat.
Ang hiya, kahihiyan, ay ang pandikit na nagbubuklod sa universe.
Sa karanasang 'yon ka napupwersa na makipag-ugnayan sa iba.
'Di bale 'di naman 'to magiging perpekto.
Sa usapin ng pagpepelikula o sining, pwedeng may 'di maayos,
pero sa imposibilidad, may mangyayari.
Ito nga pala ang tunay kong buhok.
Ano? Ano'ng problema? Teka, ano'ng problema?
Ang sasabihin mo ay, "Gagawin ko ang best ko ngayon."
"Sa susunod naman at gagawin ko ang best ko do'n."
Parang karaniwan na at mababaw, pero maniwala ka sa 'kin, hindi.
Ayos, kaya sinasabi mong mas malala, mas mabuti ang nagawa natin?
-Oo. -Ayos.
'Di ba gano'n naman sa Hollywood sa pangkalahatan?
Gano'n ang naiisip ko lagi.
Sige, ituloy na natin.
LUBID NG MGA PERLAS
Kung may tools ka na, mababaliktad natin 'to.
Kaya kailangang nating magpatuloy.
Tuloy lang.
Parang nakakagago. 'Di ba napapasimple naman?
Oo, pero gusto nating sabihing,
"ako ang maglalagay ng susunod na perlas sa lubid."
'Yon na. Wala nang iba.
Lubid ng mga Perlas ang tawag do'n.
Malamang na 'yon ang pinakamahalagang bagay na maituturo mo sa sarili mo.
Magdrowing ka ng lubid ng mga perlas.
May linya, tapos bilog, linya, tapos bilog.
Bawat isa sa mga bilog na 'yan ay katumbas ng isang aksiyon.
Pero ganito.
Bawat aksiyon ay may parehong halaga.
Tungkol ito sa pagkakakilanlan. "Sino ako?"
"'Di ako mahusay, 'di ako gago. Ayaw kong tingnan ang sarili ko o sa anuman."
Titingnan ko lang ang sarili batay sa mga gawi ko na ginagawa ko.
'Pag may kabiguan, o malaking tagumpay, alinman diyan,
tuluy-tuloy ka lang.
Ako ang maglalagay ng susunod na perlas sa lubid. 'Yon na 'yon.
Kaya sa esensiya ang pagbangon sa umaga ay lubid ng mga perlas.
Kahit pagbangon at gawin ang dapat mong gawin sa araw na 'yon,
at hindi lalagyan ng halaga sa sukat ang pagsisikap.
Pare-pareho lang sila ng sukat.
Ang maganda sa 'yo, kahit na gago ka,
ay 'di ka tumitigil.
May gano'n ka. Gusto mo ng walang katiyakan.
Sa unang session natin, sabi mo na ang tunay na kumpiyansa
ay nabubuhay sa kawalang kasiguruhan.
Oo, at sa pagpapatuloy.
Ang panalo ay 'di 'yong laging tama ang mga desisyon o maganda ang hitsura.
Ang panalo ay ang kumikilos sa siklo.
Sa ibang salita, 'yong handang humarap sa risgo,
makikipag-ugnayan na may pananampalataya, at kakainin ang mga kahihinatnan.
Kung masama ang mga kahihinatnan, kikilos ka ulit sa siklo.
Gano'n na siya.
Ngayon, ganito.
Sa bawat isa sa maliliit na bilog na 'to, may maliit na itim na bilog,
mas maliit, dumi ang itim na bilog.
Medyo nakakatawa, pero ang sinasabi nito ay bawat pagsisikap mo…
Halimbawa ngayon. Ginagawa natin 'tong pelikula.
Anumang kalabasan, 'di ito perpekto.
Laging may dumi dito.
'Di ko talaga alam kung mabuti 'to o hindi, kaya 'di na ako mag-aalala.
Mag-aalala ako sa pagsulong, paglalagay ng susunod na perlas sa lubid.
Kabaliktaran niyan ang pilosopiya ko sa buhay.
Sa halip na dumi sa loob ng perlas,
may perlas sa paligid ng bawat dumi.
Kasi 'pag may masamang nagyayari, 'ka ko, "Maraming matututunan,
at maraming mabubuti sa paligid ng pangyayaring 'yon.
Galing no'n. Nanakawin ko 'yan.
Kakasuhan kita.
-Mahal kita. Wala akong pakialam. -Sige magkita tayo sa korte.
Kung matatapos ang pelikulang 'to sa sampung taong
kasuhan sa pagitan nating dalawa…
Malapit na malapit talaga. Astig.
Ang pagpunta ko sa 'yo at pagsisimula ng pinagsamahan natin
ay dahil sa pagiging desperado na maging mas masaya.
Mahirap sabihin. Wala lang akong malusog na tiwala sa sarili.
Tama.
Ang lumaking overweight
parang 'di naman malaking usapin
o parang, "Kawawa ka," o anuman.
Pero personal sa 'kin,
ginulo talaga ako no'n.
Ipinaliwanag mo sa 'kin ang ideya ng Anino.
Bersiyon yan ng sarili mo na pinakatatago mo sa mundo.
At ito ang naisip ko no'ng araw na 'yon. Ako noong 14 anyos ako.
No'ng nakilala kita, 33 anyos ako no'n, parang gano'n nga.
Napakamatagumpay ko,
napakaganda ng hitsura ko.
'Di totoo lahat ng ganitong magagandang ideya tungkol sa sarili ko.
Pero ang ipinaliwanag mo sa 'kin ay tulad ng pagtingin ko sa sarili ko,
at itinatanggi ko sa sarili ko
kasi sobrang nahihiya akong ito ako.
Akala ko kung magiging matagumpay ka, 'di na nila makikita 'yon.
at no'ng naging matagumpay na ako, higit pa ro'n ang sinabi ng mga tao,
at masakit sa 'kin.
Tapos laging pakiramdam ko ako ang taong ito,
at laging nandito 'yon sa 'kin kasi laging lumalabas.
Kaya sa loob ko, ako pa rin 'tong 'di kanais-nais na tao.
pero ang punto, patungo sa
'di lang sa pagtanggap, kundi paglapit sa…
-Na ayos lang ang maging ganitong tao. -Oo.
Pero napakahirap pa rin no'n.
Magiging mahirap sa buong buhay mo.
ANG ANINO
May Anino ang lahat.
Medyo magkakaiba ang Anino ng bawat isa,
pero sa isang banda, magkakapareho ang Anino ng bawat isa,
kasi parte 'yon ng sarili nilang kinahihiya nila.
Hanapin ang Anino mo ang unang dapat gawin.
Dapat mo 'tong makita para mapagtuunan mo 'to,
at malaman kung paano pakikitunguhan.
Oo, kailangan mo ng visual.
Kaya pikit ka.
Ngayon isipin mo ang panahon sa buhay mo
na nanliit ka, napahiya, napuwera, nasiraan ng loob,
na ikinahihiya mo.
'Yon ang parte ng sarili mo na sana 'di naging ikaw,
pero ikaw 'yon, at 'di lang 'yon, 'di mo maiiwasan 'yon.
IKAW
ANINO
Sa 'kin, isang 14-anyos na batang lalaki na overweight, at may tagihawat,
at 'di kanais-nais sa mundo.
Ang tanong ay ano'ng ginagawa mo sa imaheng 'yan ngayon?
'Yan ay nasa nakaraan, 'di ba?
Kausapin mo ang Anino mo, at tanungin mo siya kung ano'ng pakiramdam niya sa 'yo?
Paano mo siya hinarap, paano mo siya trinato.
Ano ang sagot niya.
PAKINGGAN MO ANG ANINO MO
Sabi niya, "Itinanggi mo ang pag-iral ko,
at ikinahiya mo ang pag-iral ko."
Tanungin mo siya ng pakiramdam niya ro'n.
Sobrang nasaktan, nagalit, at masama ang loob.
Ngayon, pakinggan mo nang mabuti.
Kailangan ng atensyon ng Anino,
pero atensyon hindi ng mundo.
'Di niya kailangan ng Academy Award.
Ang atensyong mahalaga sa Anino mo ay ikaw.
Gusto kong tanungin mo ang Anino mo ng pwede mong gawin,
para makabawi sa katotohanang 'di mo siya pinansin ng napakahabang panahon?
Sabi niya ay isama ko siya sa buhay ko,
at ibahagi sa kaniya ang buhay ko, at ipagdiwang siya.
At maging proud sa sarili.
Ibig sabihin sa lipunan, sa trabaho, o sa relasyon,
'pag 'di mo kinikilala ang taong 'to,
at 'di lang sa umiiral siya, kundi magandang parte siya ng buhay mo.
Sige. Dumilat ka na.
Ito ang tool na sana gawing mas maganda ang relasyon mo sa Anino mo.
Maganda 'to sa pagkamahiyain.
Mabuting magkaro'n ka ng presentasyon sa publiko.
Mabuti rin kung sasabihin mo sa asawa mo. Bahala ka na.
O makipag-date.
O kahit na anong mahalaga o nakaka-pressure,
basta nararamdaman mong maging walang bahid na pinakamahusay na ikaw.
Oo. Layunin nating 'di makapagbigay ng mabuting performance.
Layunin nating gamitin 'tong tool, tapos hayaan ang mangyayari.
Oo, kasi kung kuntento ka sa totoong ikaw,
'di ka na masyadong maaapektuhan sa opinyon ng iba sa 'yo.
Para maunawaan mo lang, 'di sa hitsura nito, kung mabuti o masama.
'Yong patuloy na pakikipag-ugnayan sa kaniya ang mahalaga.
Kung 'di mo siya igagalang, o pinapansin ang pinakamabuting salita,
hahayaan ka niyang gumawa ng nakasisira.
Kaya tool 'to para mapabuti ngayon ang pakiramdam mo,
at paniniwala din 'to sa, "Saan ako papunta bilang isang tao?"
At ang ideya na magkasabay kayo ng Anino mo,
pagtingin ito ng pagiging buo.
Ibig sabihin no'n ay wala ka nang kailangan.
"Buo ako sa kung ano ako." At mapagpalaya 'yon.
Whoops. Sorry.
'Wag mo namang sipain ang Anino ko.
Napakagaling. Sorry.
Nasaktan ka ba niya?
Nasaktan ka ba ng baliw na 'to?
Mahal ko na siya ngayon. Aalagaan ko siya.
Sumama ka sa 'kin pauwi.
Nakilala kita limang taon na ang nakaraan, at wala akong kumpiyansang tao no'n.
-'Di ako nag-invest sa sarili ko. -Tama.
At unawain kung paano magugustuhan ang sarili.
Nagsikap lang akong makamit ang bagay na 'to,
na ideya mo ng snapshot.
Tama 'yan.
Tinatawag din itong Kaharian ng Ilusyon.
Ulit, Part X pa rin 'to.
ibig sabihin niyan, naghahanap ka ng perpektong pag-iral.
Pwedeng perpektong asawa,
perpektong halaga ng pera, perpektong pelikula.
'Di na mahalaga. Anuman 'yon, 'di 'yon umiiral.
Imahe lang sa isip mo. Isipin mo 'yon.
Ano'ng kalikasan ng snapshot?
Wala 'tong pagkilos, 'di ba? Tigil 'to.
Wala 'tong lalim.
Pero sa kasong 'to, kinuha mo 'tong snapshot.
ibinuhos mo ang sarili mo rito.
Pinagnasaan mo 'to.
Sinasabi ng mga tao,
kung makakapasok sila sa perpektong mundong 'yon,
may hiwagang mangyayari.
Pero 'di mo makakalimutan
na may tatlong aspeto ng realidad.
'Di mawawala ang sakit. 'Di mawawala ang kawalang katiyakan.
At walang paraang maiwasan ang palagiang paggawa.
Gano'n mabuhay ang sinuman, anumang mangyari.
Bago kita makilala, ako 'tong grabeng insecure na bata,
pagkatapos, maaabswelto ako ng tagumpay sa sakit ng buhay.
Kaya sobrang nagsikap ako para marating ang Snapshot,
at dahil sa pribilehiyo at swerte ko,
relatibong maaga akong nakarating sa Snapshot,
at no'ng walang nalutas sa bagay na 'yon,
sobra-sobrang na-depress ako.
Oo.
Kasabay no'n,
sobrang brutal ng midya sa timbang ko.
Parang walang pasubali ang sinuman para
tirahin ako sa sensitibong ako.
Naging defensive ako.
Na inaasahang ko nang sinuman ay may sasabihing masama sa 'kin.
At sobrang magagalit ako.
Inilayo ako sa pakiramdam na, parang,
malampasan ang mga nakaraang negatibong pakiramdam sa sarili ko,
lalo kong ikinahiya ang Anino ko.
At nito na lang nakaraan, nasa 30s na ako, no'ng nakilala kita,
na natutunan kong gumawa ng mga hakbang para lutasin 'yon,
o gumawa ng sariling opinyon ng sarili ko.
Klaro ba 'yon?
'Di ba?
Teka… Ano'ng nginunguya mo?
Tama.
Gumagawa tayo ng pelikula, p're!
Dapat sinabi mo sa 'kin bago mo ako inimbitahan.
Kumakain siya ng tsokolate! May gusto ka bang saguting tawag?
Meron, tingnan natin paano na.
Tingnan ko lang nang mabilis ang notes ko.
'Yon lang ay…
Nilagay kong naka-sex ko ang nanay mo. Alisin mo na lang.
Ang nakakatawa sa biro mong naka-sex ko ang nanay mo ay pupunta siya dito bukas
at magkaka-session tayo kasama ka, ako, at ang mom ko.
-Tumigil ka nga. -Pwera biro.
'Wag mong sabihin sa kaniya…
Hindi, sasabihin ko.
-Okay. -Hi.
-Hi, guys. -Bagay mo ang kulay na 'yan.
-Salamat. -Maganda ka.
Salamat.
Ito ang mom ko, si Sharon.
-Ako si Phil. -Nice to meet you.
Great to meet you.
'Di ko alam.
Iniisip ko ang unang karanasan ko sa therapy.
Nasa opisina kami ng nutritionist,
Nagtatalo kami hanggang sabi ng nutritionist…
-Tama. -"Dapat kayong pumunta sa therapist."
Sabi ng doktor, "Dapat magpapayat si Jonah."
at sabi niya, bilang nanay, "Grabe, dapat nakinig ako sa doktor
at dinala ka sa nutritionist."
Sa totoo lang, 'di ko siya kailangan para sabihan ako.
Na isipin kong dapat magpapayat ka.
Ayaw kong balikan ang nakaraan, pero kailangan mong gawin minsan,
kasi napakaliit ng nanay ko, gano'n din ang kapatid ko,
at lagi kong nasasabing, "'Singlaki mo ang tatay mo."
"Mas malaki ka. Dapat magpapayat ka."
At sa tingin ko sobrang naligalig ako no'n
na 'di ganiyan ang hitsura ko, o 'di ganiyan ang hitsura ng mga anak ko,
na naramdaman kong, sa halip na isipin kung ano'ng ginagawa ko,
ginagawa ko lang ang tingin kong tama, kung klaro ba 'yon.
'Di naman sa inaatake kita o anuman.
Tinitingnan mo akong batang overweight,
ramdam ko 'yon, at gano'n din ang doktor,
at may mga dahilan ang lipunan kung bakit depektibo o mali 'yon.
Kaya ang tingin ko, "'Di ako mabuti."
"Masama ako."
'Di ako mukhang tama sa mundo.
At kailangang ikaw ay maging tao
na sinusubukang itama 'yon, para sa anumang dahilang 'yon.
Tama.
Inilagay ako agad no'n sa posisyong nagiging palaban.
Sa, "Ito ang taong ayaw akong
tanggapin."
'Yong ideya na 'di matatanggap ng babae ang hitsura ko.
'Di kita sinisisi,
kasi naunawaan ko na ngayon, at medyo matagal ko nang naunawaan,
gaano mo naramdamang ikaw ako sa pamilya mo.
-Gusto kong sabihin gaano ako naapektuhan. -Sige.
Para sa 'kin, minsan mas madaling
magkaroon ng ganitong pag-uusap sa anumang dahilan kaysa…
Salamat, Jonah. Na-appreciate ko 'yan.
Gusto kong magpasalamat sa 'yo, kasi 'di mo nasabi 'yan
bilang ang babae sa buhay mo na 'di tanggap ang hitsura mo,
at 'di ko naisip ng gano'n 'yon.
Sinubukan ko lang na ayusin 'yan
nang 'di man lang iniisip kung pa'no kita
naaapektuhan sa pagsasabi sa 'yo na gawin 'yon.
Kaya linawin lang natin, 'di ito 'yan o 'yon.
'Di 'yon ang punto.
Gaano man kalinaw ang nakaraan para sa 'yo, o sa 'yo,
para sa inyo, ang tanong ay kumusta ba kayo,
at ano'ng kailangan niyo?
-Naisip niyo ba 'yon? -Oo, minsan.
Pwedeng sabihin mo sa 'min ang naiisip mo?
-Magpakatotoo ka lang. -Sige. Iniisip ko.
Gusto ko ng medyo consistency pa.
Minsan, pakiramdam ko lumalapit sa 'kin si Jonah,
pero nanay niya ako, 'pag kailangan niya akong kausapin.
Tapos 'pag sobrang saya niya, parang wala lang ako.
Wala ako sa isip niya o 'di ako mahalaga. Ewan ko lang.
Gusto ko lang ng oras kasama si Jonah,
kasi tingin ko totoo ang relasyon namin.
Marami na kaming pinagdaanan, at malalim ang relasyon namin,
pero minsan nababalisa ako.
Kapag ako ay… Alinman sa ayaw niya ng sasabihin ko o…
Ang hirap sabihin.
Sabihin mo lang.
Sinusubukan ko.
Nagpipigil ako sa pagiging mismong ako
kasi ayaw kong tingnan niya ako sa isang espesipikong paraan.
Alam mo ba 'yon?
'Di ko alam 'yon.
Pero minsan 'di maganda ang reaksyon ko
'pag pakiramdam kong 'di ka nakikinig sa iba at ikaw lang ang nagsasalita.
Oo nga, alam ko.
Pero ayos sa 'king marinig
ang ilang paalala kung pa'no ako mas bubuti,
o ano ang kailangan niya para mapabuti ang relasyon,
sa kontekstong 'to, sa totoo lang, kasi 'di ako defensive.
-Ibig sabihin 'pag may namamagitan? -Oo.
Nga pala, may sinabi si Phil kahapon.
Malapit daw kayo sa isa't isa.
-Ano'ng masasabi mo? -Nagbibiro siya.
Sinabi niya 'yon. Nakuhanan 'yon.
'Di niya makakalimutan, maniwala ka.
'Yan na nga.
-'Yan na nga. -P're, grabe.
Oras na sigurong tapusin 'to ngayon.
-Oras na. -Sige.
Isa pa bago natin tapusin. Pwera biro.
Nagkaro'n ka ba… 'Di naman literal na ganito, pero nagkaro'n ka ba
ng bukas na pakikipag-usap sa nanay mo?
Hindi, 'di man lang.
Kung nandito siya ngayon, gusto mo?
Ngayon? Oo.
Oo.
Dapat maunawaan mo, galing sa ibang planeta ang nanay ko.
Ang tatay niya, psychopath siya.
Binubugbog niya ang asawa niya
at 'yong bunso niya,
pero 'di ginagalaw ang nanay ko,
at 'yon ang pinakamalalang tortyur sa kaniya.
Kaya tingin ko, no'ng walo, siyam na taong gulang siya,
'di niya kinakausap ang tatay niya.
Noong 1932, kasagsagan ng Depression, umalis na lang siya.
Walang sinabi, 'di sinabing aalis siya.
Sa gitna ng gabi, lumayas siya. Wala na.
Pagkalipas ng 40 taon, kinontak niya ang nanay ko,
pero matigas ang nanay ko. Kalimutan na. 'Di niya yata sinagot ang sulat.
may isyu siya sa mga lalaki, na halata naman kung bakit.
Tuwing gabi sa hapunan, binabatikos niya ang mga lalaki.
"Ang mga lalaki ay ganito, ganiyan." 'Di naman ako makapalag.
Cheerleader naman ang tatay ko sa usaping 'yon.
-Ano'ng ginagawa niya? -Sasabihin niya, "Oo nga, tama siya."
"Nakakainis ang mga lalaki."
'Di ko naunawaan hanggang nag-13, 14 ako. "Grabe lalaki ako."
Pero 'di siya matunawaan do'n, kahit 50 taon na.
-'Di matunawan. -Ipit siya sa Palaisipang Daan.
Ipit siya sa Palaisipang Daan sa loob ng 40 taon, 50 taon.
ANG PALAISIPANG DAAN
Kaugnay lagi ang ibang tao sa Palaisipang Daan.
Produkto 'to ng Part X,
kasi gusto ng Part X ang pagkapatas.
Isang lumang halimbawa
ay 'pag gusto lang ng isang tao na pag-isipan at pag-usapan ang ibang tao.
Ang sinasabi mo sa sarili mo ay,
"Makaka-move on lang ako 'pagnakipag-ayos na sila sa kung anuman,
galit sa 'kin, nagtaksil."
Anuman 'yon.
Pakiramdam mo minaltrato ka nila, at 'yong kagustuhan mo ng pagkapatas
ay pinigil ang buhay mo.
BUHAY MO
Sandali lang ang oras, at wala tayong oras sa gano'ng kalokohan.
ANG PALAISIPANG DAAN
PASULONG NA PAGKILOS - NAIPIT SA NAKARAAN
Pakiramdam ko nagugol ko ang buong buhay ko sa Palaisipang Daan.
Naipit sa 'di ako kinilala, o tiningnan ako ng 'di patas.
Nasayang na mga oras, araw, buwan, taon ng buhay ko na 'di ko na mababalikan.
Kaya pa'no siya nakaalpas sa Palaisipang Daan?
Ganito. Gusto ng karaniwang tao na kinikilala.
Gusto niyang maging patas lahat. Gusto niyang balanse lahat.
'Di mo 'yon makukuha sa kanila.
Ang paraan para maramdaman mong kinikilala ka,
at ang paraan para maramdaman mong nababalanse,
ay makuha ang kasiyahan sa mismong ehersisyo.
Aktibong Pag-ibig ang tawag.
AKTIBONG PAG-IBIG
Kaya pikit ka
at isipin mong napapaligiran ka ng punung-puno ng pag-ibig.
Parang kalokohan, pero manahimik ka lang. Gawin mo ang sinasabi ko.
'Wag mong husgahan agad, at tingnan mo ang mangyayari.
Hayaan mo akong detalyehin.
Isa lang na… Isang mundo na punung-puno ng pag-ibig.
Kunwari kinukuha mo ang lahat ng pag-ibig sa universe,
at dahan-dahan, pero buo ang loob, ilagay mo lahat 'yon sa puso mo.
Sa oras na 'yon, ikaw ang pangunahing lider ng pag-ibig
sa buong universe.
Ang gusto mong gawin ay makita ang taong kinagagalitan mo,
na kinaiinisan mo, na kinabubwisitan mo,
at ibibigay mo ang lahat ng pag-ibig na kinuha mo
papunta sa taong 'to.
Wala kang tinitira. Binibigay mo lahat.
Ramdam mo… 'Di lang nakikita.
Ramdam mong pumasok sa katawan ng taong 'yon ang pag-ibig.
Napakahalaga niyan.
At bigla na lang, naging iisa kayo.
Sa puntong 'yon, pakiramdam mo, "Kung magiging isa kami ng gagong 'to,
kaya kong makipagsanib sa kanit sino."
'Yan ang saysay ng kapangyarihan, halos ng pagpapakadalubhasa.
Sabi ng mga tao, "Gusto niyong mahalin ko ang kinaiinisan ko."
'Di 'yon para patawarin mo siya. 'Di para sa ibang tao.
Para 'yon maramdaman mong buo ka, at makalaya sa Palaisipang Daan.
Tapos makakasulong ka na.
Gusto mong maging tama, o gusto mong may malikha?
'Yon ang katanungan sa huli.
Sumusulong ang buhay.
Gusto mong magwaldas ng oras sa pakikipaglaro, sige,
pero 'di mo na mababawi ang mga araw o oras na 'yon.
Pagtanda niya, naging community organizer siya,
at magaling siya.
Kung matatanong siya, "Ano'ng trabaho mo?" Sasabihin niya,
"Nag-oorganisa ng welga sa pagrerenta. 'Yon ang trabaho ko."
'Di siya takot sa sinuman.
Katunayan, nakita ng Mayor ng New York ang nanay ko at sabi niya, "Teka lang."
"'Di ako tutuloy sa negosasyon hangga't 'di umaalis si Rosalie Stutz."
At pinaalis nila siya. Takot siya sa nanay ko.
Ginawa niyang superpower ang trahedya sa mga lalaki
sa 'di pagiging takot sa kanila at gumawa ng mabuti.
Oo gano'n nga.
Pa'no ka kaya naapektuhan no'n,
na galit sa mga lalaki ang nanay mo, at lalaki ka?
Ramdam kong naghihintay ang lahat sa sagot,
pero ewan ko kung alam ko mismo ang sagot.
Isa lang ang sigurado ako.
Naging insecure ako sa mga babae. Halata naman 'yon.
Parang walang paraan sa loob ko
para makasama ang babae at mapanatag dito.
Gano'n ko na yata pinakamagandang masasabi 'yon.
Kasi ang reaksiyon mo sa nanay mo ay minamaliit ka,
kaya 'di ka makalapit sa mga babae kung saan makakaramdam ka ng kapanatagan?
Oo. 'Di nga kasama 'yon sa listahan ng mga inaasahan ko.
Napaparamdam niya sa 'king "Wala kang karapatang gawin 'yon."
Nadaig ko naman nang kaunti, pero hindi…
'Di ko nadaig sa puso ko 'di tulad ng nadaig ko sa kilos.
Naisip mo bang mahirap magtiwala sa mga babae, sa kalahatan?
Hindi… Ngayon ba?
'Di na ga'nong isyu ngayon.
Ganito, mas mahusay akong karelasyon ngayon kaysa ilang taon ang nakaraan.
Kahit na 'di mahirap abutin 'yon.
Napakababang pamantayan no'n.
Ano ba ang personal mong tindig sa mga romatikong relasyon?
Kung nasa gano'n ba ako?
Oo, nasa relasyon ka?
Hindi, wala.
Nalampasan mo ba ang pader na ginawa ng nanay mo
para mapalapit sa babae nang 'di na sila kinatatakutan?
Masasabi kong,
oo, minsan.
Pero, sa iba't ibang dahilan, 'di ko na madetalye pa 'yon.
Matagal na ba 'to? Nitong nakaraan lang ba?
Patay-sindi sa 40 taon na.
Parang 'di kapani-paniwala.
At ano'ng pumipigil para maging pamalagian?
Masasabi ko lang sa pangkalahatan.
May iba siyang usaping pampamilya na…
Buung-buo siyang nadadala no'n sa kabilang direksiyon.
At dahil sa kalusugan ko rin.
No'ng nagkaro'n ako…
No'ng nagka-Parkinson's ako, may dobleng epekto sa 'kin.
Nakakatawa. Ngayon ay halos…
-Wow, galing no'n. -Oo nga, 'di ka nga nanginginig ngayon.
Payag ka bang samahan ako? Kasi mukhang nakakatulong ka.
Bibigyan kita ng…
Samahan mo lang ako araw-araw hanggang 7:00,
8:00 p.m., at okay ka na…
'Wag mo akong pinipilosopo ngayon.
-Mag-focus ka, p're. -Salamat.
-Alam ko'ng ginagawa mo. -Salamat.
Kaya 'yong sakit at usaping pampamilya niya.
Oo.
'Di ako maka-relate sa pagkakaro'n ng Parkinson's,
pero naisip mo bang nakadagdag na dahilan 'yon
para 'di ka magpasya na katatakutan ng damdamin mo?
Oo, sigurado.
'Yon yatang baliw na parte ko…
Dinadala no'n anumang nangyayari at pinatutunayan ang punto nito.
Pero 'yan ang Part X mo na pinipigilan kang magpasya.
Oo.
Alam mo, siguro ang malaki kong takot sa romantikong relasyon…
Ang natutunan ko ay, ang tanging paraan
para magtagumpay sila ay maging buung-buong bulnerable.
Oo.
Wasak na wasak lang ang mga tao na puro kasiyahan ang bukambibig natin
na siguro dapat lang na subukang itulak ang sarili na pag-isipan 'yon.
Nagawa mo nga talaga.
Kung alam mo lang, sa nakalipas na tatlong minuto,
ilang biro ang pinigilan ko.
Naunawaan kita.
Ganiyan din ang sakit ko, iwasan ang emosyon sa pagbibiro.
Oo.
Pwede ba kitang tanungin ng kahit ano at paalisin mo na lang ako pagkatapos?
Sige.
Sa tingin mo…
tatawagan mo siya,
o magkakaro'n ka ng bagong pananaw sa relasyong 'yon?
Tingin ko nga, oo.
Seryoso ka ba diyan, o gusto mo lang akong manahimik?
Hindi. Kasi…
parang enerhiya 'yan na pwedeng makatulong sa aking magpasya nang ganito.
Wala kasi akong ibang nararamdaman para sa 'yo kundi pagmamahal.
Gusto ko lang…
Gusto lang kitang
maging masaya.
Ramdam ko naman 'yon.
Kita mo, 'yong sakit ang mayro'n akong 'di karaniwan.
Kaya sa tingin ko, ngayong sinasabi ko na 'to,
sa tingin ko, 'di ko namamalayan,
pinag-uugnay ko ang babae, ang relasyon, at ang paggaling.
Pero walang lunas ang Parkinson's.
Oo. Tama 'yan.
Pero maraming walang ganiyang sakit.
At matagal na akong may sakit.
Lumaki ako sa Manhattan, kaya sanay akong gumigimik sa gabi.
No'ng 21, 22 na ako, gumigimik kami tuwing makalawa.
Biyernes 'yon.
Makikipagkita sana ako sa dalawang babae sa bar sa downtown.
'Ka ko, "Sige, diyan na ako ng isang oras."
Umiidlip ako no'n.
Natulog ulit ako.
'Ka ko, "Tuloy ko lang ang idlip ko ng 20 minuto,
tapos magtataksi na ako pa-downtown."
Nagising ako umaga ng Lunes.
'Ka ko, "Patay ako. May malaking problema."
Pagod na pagod ako. Parang napakalalim na pagod…
Ganito ko sasabihin.
Kung pupunta ako sa laundry, sa kalye sa tapat ng bahay ko,
iisipin ko pa, "Okay, kaya ko ba o hindi?"
"May lakas ba akong gawin 'yon?"
Pero 'di ako 'yon. Napakaaktibo kong tao.
Kaya pumunta ako sa neurologist.
Sa isang pagkikita sinabi niya sa 'kin, "May cervical stenosis ka,
dapat maoperahan ka agad, at may Parkinson's disease ka."
Ano'ng pakiramdam no'ng araw na 'yon?
Kita mo, lumalabas na ang tunay kong Anino
'pag nakita mo ang hitsura ng sulat ko.
Bakit?
Kasi halos 'di na maintindihan.
Ni ayaw ko ngang tingnan.
Napakaganda ng sulat ko dati.
Napakahusay ko sa basketball, kahit ano, matalino ako.
Ngayon,
heto, halata naman.
Pero ang ginagawa ko 'pag natatakot ako,
tinitingnan ko ang Anino ko sa oras na 'yon.
parang naaagnas siya. Alam mo'ng ibig sabihin no'n?
-Sobrang payat? -Sobrang payat.
-Okay. -Gano'n ang hitsura ng Anino ko ngayon.
Parang guguho na ako.
Sa tingin mo magiging dahilan ang isyung medikal sa mas malungkot na buhay?
-Oo. -Bakit?
Kasi… Literal na sa isang saglit, takot akong lumabas.
Naisip mo bang magkaanak?
Oo, lagi, pero huli na ngayon.
'Di ko na gugustuhing magkaanak ngayon.
Bakit hindi?
Napakahina ko pa rin.
Kung tatayo ako sa upuang 'to, pag-iisipan ko pa.
Napakaraming pagkakataon
kung saan 'di ko talaga kayang maging parte ng gano'n.
'Di yata magandang ideya 'yon.
Ang sama no'n, p're.
Oo nga.
Pero kung 'di nangyari 'yon,
ang huling impormasyong naiisip ko, 'di ko makukuha.
Parang tuwing bumabagsak ako at napapahiya,
mas nakakakuha ako ng impormasyon.
Mas nabigyang-pansin ko ang oras dahil sa Parkinson's. Talagang-talaga.
'Yong pananaw ko sa misyon, 'yong pananaw na ito dapat ang gawin ko,
lalong lumakas 'yon sa 'kin.
Kung 'di ko 'yon gagawin, iisipin ko na naman, "Naku, nangyari 'to sa 'kin."
"Nakakalungkot." Lalong humihirap ang buhay.
Tapos maaawa na lang ako sa sarili ko.
Nasasayang lang ang oras.
Naranasan mo na 'yon? Maawa sa sarili?
Oo, lagi kong nararanasan,
pero mabilis din akong nakakaalpas do'n.
No'ng inaayos ko na ang pelikula,
ginagamit ko ang mga drowing mo para ipakita ang tools,
at medyo liku-liko,
at gusto kong malaman kung ayos lang sa 'yong gawin ko 'yon?
Oo naman. Gawin mo lang.
Kung liku-liko, mas maganda nga.
Kasi ang tunay na ideya nito ay 'di tayo magtatagumpay lagi,
'di talaga tayo magiging perpekto,
'di natin makokontrol 'yon,
pero 'di mapipigil ang kagustuhan nating sumulong.
at nagpapaaala ito sa 'yo.
Bawat card ay medyo nagkakaiba-iba sa pamamaraan sa parehong layunin,
'yon ay, "gago, kumilos ka, ga'no ka man katakot."
RADIKAL NA PAGTANGGAP
naalala ko ro'n ang Radikal na Pagtanggap, na malaki,
na nakatulong talaga sa 'king magpatuloy.
Tama. Tama talaga 'yan.
Ganito. May matututunan ka talaga sa bawat pangyayari.
'Pag may pangit na nangyari,
kahit sino sasabihin, "'Di naman gano'n kasama. Makakaahon ako bukas."
'Di sapat 'yon.
Dapat lumikha ka ng gawi na pigain ang katas.
Ibig sabihin ng pigain ang katas ay humanap ng makabuluhan.
Sinusubukan nitong hanapin ang kalagayang 'di ka malunod sa negatibong mga bagay,
kundi sanayin ang sariling sabihing, "Ano nang gagawin ko rito ngayon?"
Kailangan kong mag-push-up.
Mayro'n bang matibay-tibay na kayang suportahan ang bigat ko?
-Magpu-push-up ka? -Oo. Naninigas na ako.
Pwede mong gawin sa dolly kung gusto mo. 'Yong push-up.
Ingat, Phil.
'Di ko pa nagagawa 'to sa harap ng ganito karaming tao.
Kahit sampu pa gawin ko. Kayang-kaya ako.
Pwede ko bang iuwi 'to?
Pinakamahal na push-up…
Una, 'di ka pwedeng maghusga.
'Di ka pwedeng magsabi ng anumang negatibo sa sarili mo.
'Di ibig sabihin estupido ka, o walang negatibo do'n.
'Di mo pwedeng pagdaanan 'yon. Labag 'yon sa ginagawa natin.
Pangalawa, halata naman, gusto mong humanap ng positibo do'n.
P're, galing mo diyan.
Kung makaka-100 ka kada araw, lalakas ka.
-Nakaka-100 ka niyan kada araw? -Parang.
Kasi tuwing naninigas ako, 'di ako makagalaw nang maayos.
Mas maluwag na ngayon, 'pag nangyayari 'to sa 'kin, 'di ko maigalaw alinman dito.
Kaya natuklasan ko 'to.
Siguro lalaganap 'to kung 'di niyo aalisin sa pelikula.
Kaya pigain ang katas sa lemon
ay ibig sabihin, 'di lang 'yong kagustuhang gawin 'to,
pero may pananampalataya ka rito.
May bagay do'n na mahalaga.
At ang mangyayari ay lahat magsisimulang maging makabuluhan.
'Di mo makukuha ang kahulugan sa malalaking bagay.
Makukuha 'yon sa maliliit na bagay.
Mas mabuti na ako.
-Maluwag na. -Gagawin ko 'yan para sa mom ko.
Sorry.
Dapat mong tingnang may halaga ang lahat ng pangyayari.
Kung magagawa mo 'yon, nasa lugar ka na maraming oportunidad.
'Yan lang ang masasabi ko diyan.
Sobrang husay mo diyan. Nakakabilib 'yon.
Isa sa pinakamahusay. Pinakamahusay mula kay Stutz.
-Isa sa mga pinakamahusay. -Ginamit ko 'yan kagabi.
Talaga? Kumusta naman?
Nagka-anxiety attack ako, at 'di makatulog.
At sa halip na lalong mabalisa
pagpuyat sa susunod na araw ng trabaho,
ginamit ko ang Radikal na Pagtanggap at nagamit ko talaga ang oras na 'yon
para makapag-isip ng mga bagong ideya para sa shoot ngayong araw.
Kung gayon, magaling ka.
'Wag ka nang pumalpak ngayon.
May sinabi ba ako tungkol kay Cain at Abel?
-Wala yata. -Kasabay mo silang naghayskul?
Naaalala ko pa… Siyam na taon yata ako.
'Di gaya ngayon na makakapag-eroplano ka basta. Malaking bagay 'yon noon.
At noon… Wala kang makita. Napakakapal ng ulap.
Pinapayuhan ako dati ng tatay ko at sabi niya,
"'Wag kang mag-alala. Malalampasan natin 'to at sisikat ang araw."
'Di ako basta naniniwala.
'Ka ko, "Ano, baliw ka ba?"
Itong… Pa'nong nandiyan pa ang araw
e, napakakapal, at puro ulap lang ang nakikita ko?
Pagkatapos, naalala ko 'yong mismong pagkakataon
tumagos ang araw sa ulap, at nabilib ako.
Parang nagbago ang buong modelo ng universe kasi…
Ang kahalagahan no'n ay 'di ko na hinuhusgahan ang kalikasan ng realidad
batay sa mga karanasan ko sa nakaraang limang minuto.
Laging nasa taas ang araw.
Nandito ang ulap, hinaharangan ang araw.
Kung 'di ka makalampas, akala mo napakasamang araw.
Katunayan, akala mo napakasamang buhay.
PART X - ITIM NA ULAP
Nakakaapekto ng mood mo ang bawat iniisip mo.
Alinman sa positibo o negatibo ang bawat iniisip mo.
Pinipili ng Mapagpasalamat na Agos ang mga positibo.
ANG MAPAGPASALAMAT NA AGOS
Gusto ng Part X ang negatibong agos para sa 'yo kaya nilikha niya ang ulap,
para 'di mo makita ang araw.
Nakalimutan mong maaraw pala.
Ang tanong, pa'no ka tatagos sa ulap?
At ang sagot ay ng may pagpapahalaga.
Bibigyan ka ng pandama, ng pakiramdam,
na laging may positibo, kahit 'di mo pa nakikita.
Pero kailangan mo ng pamamaraan. Do'n papasok ang tool.
'Di ang mga bagay na pinahahalagahan mo ang Mapagpasalamat na Agos.
Ang Mapagpasalamat na Agos ang proseso para malikha ang mga bagay na 'yon.
Kaya pumikit ka.
Ngayon, ang gagawin mo ay magsabi ka ng dalawa o tatlo, kataasan ay apat,
na ipinagpapasalamat mo.
Mas maliit na bagay, mas maganda,
kasi pipilitin kang tutukan ang pagiging mapagpasalamat.
Gawin mo nang dahan-dahan. Damhin mo ang pagiging mapagpasalamat.
Nagpapasalamat ako sa mga pamangkin ko.
Nagpapasalamat ako sa surfing.
Nagpapasalamat ako…
sa aso ko.
Nagpapasalamat ako sa 'yo.
Okay, ngayon, mag-isip ka lang ng mga bagay, kahit 'di mo na sabihin.
Lumikha ka lang ng agos ng pagiging mapagpasalamat.
Mabuti.
Ang susunod naman
lilikha ka ng isa pang mapagpasalamat na bagay, pero ayaw mo na.
Hinarangan mo. Ang tanging nararamdaman mo ay ang pwersa
na lilikha ng ipagpapasalamat mo
at habang lumalakas ito, nakokontrol ka na nito.
'Yan ang Mapagpasalamat na Agos. Napakahusay niyan. May nararamdaman ka ba?
Pakiramdam ko lang ay
mabagal.
At ramdam ko ang init.
Parang kaginhawaan.
Galing niyan.
Ang susi ay 'wag sabihing nang paulit-ulit ang mga bagay na ipinagpapasalamat mo.
Gagawin mo 'tong malikhaing eksena.
'Pag nagpalalim ka at sinikap mong hanapin ang mga bagay na 'to,
babaguhin mismo ng proseosng 'yan ang mood mo.
Magandang gamitin 'to 'pag 'di mo makontrol ang mga iniisip mo.
Ang makipagtalo sa mga 'to ang pinakamasama.
Nakakatakot ang mga epekto sa 'yo,
at walang magagawang mabuti sa 'yo.
Ang pagiging mapagpasalamat ay 'di lang, "Swerte ko, may tumulong sa 'kin."
Gusto mong nasa mapagpasalamat kang estado hangga't
kayang mong manatili ro'n.
kasi 'yon ang kalagayang nag-uugnay sa 'yo…
Tumatagos 'yon sa ulap.
Oras na nando'n ka na, nasa ibang mundo ka na.
Sasabihin naman sa 'yo ng Part X na 'di ka dapat mapagpasalamat at "naloko ka."
'Biktima ka. 'Di sapat ang nakuha mo."
"Bakit mapagpasalamat ka sa kung anong meron ka?"
Kasamaan 'yan. Ganiyang-ganiyan ang Part X.
'Di natin madalas napapag-usapan ang Parkinson's mo.
Naiisip ko tuloy kung aling parte no'n ang takot ko na ayaw ko lang kilalanin
ang sarili kong mga takot tungkol do'n.
Ang payo ko sa 'yo ay ipagpalagay mong kunwari minamaliit mo ako,
kasi lagi akong umaangkop araw-araw,
at marami ro'n ay nakakatulong.
Ewan ko. Nakakatawa ako, 'di ba?
'Di 'yon ang mga bagay na pinag-iisipan ko.
Iniisip ko ang hinaharap,
pero madalas, ang pinakakinatatakot ko ay walang masyadong magawa bago mamatay.
Kasi marami akong…
Siguro nasa sampung porsiyento lang no'n ang mga pinag-usapan natin dito.
Kapiraso lang.
Sa tingin ko ang kamatayan mismo ay talagang…
Kumplikado 'tong bagay sa kahit kanino.
Para sa 'kin, ako ay…
sobrang natatakot na mawala ka sa 'kin.
'Di naman sa lagi kong iniisip 'yon,
pero, ikaw ang taong tinatakbuhan ko para sa mga payo sa buhay,
at para sa kapanatagan na may mga paraan para makalagpas sa mga bagay-bagay.
At kasabay no'n,
ang tanging pagkakataon na may mabigat akong karanasan sa kamatayan,
ikaw rin ang taong tumulong sa 'king malampasan 'yon.
'Yong sa kapatid mo ba?
Oo. No'ng bigla siyang namatay ilang taon na ang nakaraan,
at bago ko gawin ang pelikulang 'to, 'di ko alam na namatayan ka ng kapatid.
Nagkwento ka kung nasaan ka no'ng araw na 'yon.
-Oo nga. -Alam mo kung nasaan ka mismo.
Pumasok ka sa eskwela no'n, 'yong mga 'yon.
Sobrang iniwasan ko talagang pag-isipan ang araw na 'yon,
at pumunta ako sa opisina mo nang araw na 'yon,
Talagang 'yon ang pinakamatinding araw sa buhay ko.
Talagang ito ang pinakanakakabagabag na sitwasyong kinaroonan ko.
Ang isa sa mga naaalala ko no'ng araw na 'yon,
sabi mo, "Akin nang phone mo."
at nilitratuhan mo ako.
At napaisip naman ako bakit mo ginawa 'yon?
Napakadalang sa buhay
na magkatsansa kang mai-rekord ang isang bagay
sa pinakasukduklan at pinakamahalagang pagkakataon.
Pagkatapos ay babalikan mo 'yon.
Sa isang linggo man o isang taon, 'di na mahalaga.
Mayro'n kang… May pagitan ng oras.
At sa pagitan ng oras na 'yon,
aktwal mong nararanasan ang mga pwersa ng paghilom, ng pagbangon.
'Di ko pa natitingnan ang litratong 'to
sa nakalipas na apat na taon.
Pero na-print ko na, kasi gusto kong makita mo at makita ko.
-'Di mo pa nakita sa apat na taon na? -'Di pa.
Sa mabuting paraan…
parang nahubaran ako sa anumang peke.
-May kakaibang kapanatagan sa mukha ko. -Oo nga.
Na 'di karaniwan.
Pero siguro kasi naalis nito…
ang anumang 'di mahalaga.
Inalis nito ang anumang akala mo kailangan mo pero 'di naman talaga.
'Yan ang larawan ng taong dumanas ng hirap,
at nakarating sa kabilang ibayo, at talagang maayos,
sa isang paraang 'di talaga madrama, na gusto ko.
'Yan ang larawan ng tagumpay kahit na 'di mukhang gano'n.
PAGPOPROSESO NG PAGPANAW
Isang tool ang pagpoproseso ng pagpanaw para maproseso mo ang pagpanaw, tama?
At maraming 'di magaling sa ganiyan.
'Di lang sa 'di magaling 'pag may pumanaw kundi nade-depress sila o nalulungkot,
pero bago pa may pumanaw, nag-aalala na sila sa pagpanaw.
Ang layunin nito ay makuha ang tinatawag na kakayanan sa 'di-pag-ugnay.
Ibig sabihin no'n may gusto akong abutin,
pero okay lang na 'di ko makuha.
Gusto ko pa ring maabot 'yon. Gustong-gusto ko talaga.
Pero okay lang na mawala sa 'kin.
Una, pumili ka ng isang bagay na pakiramdam mo ay sobrang nakaugnay ka.
Pwedeng tao, trabaho, o anumang maliit. Kahit ano.
Pero isang bagay na ayaw mong mawala sa 'yo.
Takot ka na pag nawala 'yon sa 'yo, nakakatakot ang pwedeng mangyari.
Meron na?
Okay.
Isipin mong hinahawakan mo ang bagy na 'yan.
Kung 'di materyal na bagay, 'di na mahalaga.
Isipin mo lang na hawak mo 'to,
parang nakakapit ka sa isang sanga ng puno.
Nakakatakot. Takot kang bumitaw.
Pero bumitaw ka pa rin.
Pagbitaw mo, nahulog ka.
Pero 'di masakit sa pakiramdam.
Nagulat kang dahan-dahan at malumanay ang pagkahulog mo,
pero bumabagsak ka pa rin.
At 'ka mo, "Payag akong mawala ang lahat sa 'kin."
At tahimik mo 'yong sasabihin.
Dadamhin mo ang intensyon no'n.
Pagkasabi mo no'n,
bumagsak ka sa araw na nasa ilalim mo,
at nasunog ang katawan mo.
Sa puntong 'yon, nawala na ang lahat sa 'yo,
dahil ang pisikal mong katawan ang instrumento ng pagmamay-ari.
Kaya kung masusunog ang katawan mo, isa ka na lang sinag ng araw
sa maraming sinag ng araw.
Sumisikat ka sa lahat ng direksiyon,
at ang sikat mo ay napakamapagmahal, mapagbigay, at umaagos na damdamin.
At tumingin ka sa paligid
at nakita mo sa paligid mo ang walang hanggang iba pang araw,
tulad ng kinapapalooban mo, na lahat ay sumisikat.
Pagkatapos narinig mo ang mga araw, sabay-sabay na sinasabi,
"Kahit saan, naroon kami."
Tinatawag ang mundo na mundo ng araw.
Ang tanging magagawa mo ay magbigay. 'Di ka makakakuha.
'Di ka makakapit o makahawak sa kahit ano, imposible 'yon.
Ngayon dumilat ka na.
Ano'ng pakiramdam?
Galing.
-Ayaw mong magbahagi pa? -Gusto ko.
Magaling talaga ako sa 'di-pakikipag-ugnay
sa trabaho, o pagkatao, o galit sa iba.
Kaya ko 'yon, at gamitin ang tool para kayanin 'yon.
Pagdating sa mga bagay tulad ng romantikong relasyon,
o kapamilyang mahal ko,
'yong ideya na mawawala ang mga 'yon sa 'kin,
nahihirapan ako sa konseptong 'yon.
Isipin mo 'yon sa ganitong paraan. Ayaw mong 'di-nakaugnay do'n.
Sinusubukan mong tumungo sa 'di-pakikipag-ugnay
tuwing natatakot ka sa pagpanaw.
Para sa karamihan,
'di sila nakahiwalay ni minsan sa buong buhay nila.
Kaya kahit 'yong pagpunta do'n ay nakakatulong sa kanila.
Kung tao ka, 'di 'yon posible.
'Di makakabuti kung tuluyan kang nakahiwalay.
Sobrang makahulugan no'n.
Kaya ang layunin ay 'di tuluyang humiwalay.
Ang pakinabang nito sa kahit sinong tao, lugar, o bagay na iiwan ka
ay buung-buong aalisin ang buong pag-iral mo,
at ang pagiging buo mo.
Tama 'yan.
Ayaw kong iwan ang anuman,
kasi ayaw kong lamunin ako nito.
kahit ang mga takot mo, 'pag sinabi mo 'yon,
o ang mga problema, 'pag sinabi mo, palalayain ka sa maraming paraan.
At ginagamit ko ang Pagpoproseso ng Pagpanaw, at nakakatulong.
Magiging monghe ako at sabihing,
"Nakakatulong itong tools para maglaho lahat,"
pero ramdam ko pa rin ang sakit araw-araw.
-Alam mo? -Ano?
Miss ko pa rin ang kapatid ko.
Mami-miss mo talaga sa mahabang panahon.
Pero sabihin nating ganito.
Hindi permanenteng kalagayan ang kamatayan.
Okay lang na matakot sa kamatayan,
basta't may mararamdaman ka pagkatapos ng kamatayan.
Iyon ay muling pagsilang.
Ang ideya na posible ang muling pagsilang mula sa pinakamalupit,
ang latak ng mundo, latak ng karanasan,
at may magagawa ka nang paullit-ulit 'pag nabuhay ka ulit.
'Yon ang pinakamalapit sa Diyos na kayang mapuntahan ng tao.
Naunawaan ko. Realidad lang 'yon, magpapatuloy lang ang buhay.
Pero may iilan talaga sa listahang 'yon na ayaw ko lang talagang mawala.
Ayaw rin kitang mawala sa 'kin.
Ano'ng gagawin natin?
Magpakasal na siguro tayo.
Gusto ko ng prenup.
-Oh, heto na'ng ilan do'n. -Astig ng mga 'to.
Oo, ito.
Isa sa mga bagay na gustong makamit ng pelikulang 'to habang ginagawa ko 'to
ay ang lagi kong iniisip dati na ang mga taong tinitingala ko
ay malaya sa mga problema na mayro'n ako.
Sorry.
Naunawaan ko.
Kakatwa 'yon. Alam ko. Kakatwa talaga. 'Di 'yon…
-Tumatawa ka kasi kakatwa 'yon. -Oo.
Sige. At sa tingin ko, mabuti sa mga tao na makita
na ikaw, para sa 'kin, ang gumawa ng mga bagay na 'to,
at sa tingin ko, mahalagang ang mga taong tinitingala natin ay
'di abswelto sa mga problemang mayro'n din ang iba.
Nagsisikap ka pa rin at lumalaban na maging tao
tulad din ng sinuman.
Ang totoo ay 'di ka rin abswelto sa sakit,
o sa kawalang-katiyakan, o sa palagiang paggawa.
At sa tingin ko, may kagandahang makita ang kahinaan mo,
para sa 'kin, ipinaliliwanag no'n na walang sinuman ang alam na ang lahat.
Tama.
'Yon ang sekreto ng buhay.
-Sa pagkakaalam ko. -Ay ano?
Tanggapin na kailanman 'di mo malalaman lahat. Walang makakaalam ng lahat.
Nakadepende ang kasiyahan kung pa'no mo tatanggapin 'yon,
at ano'ng gagawin mo rito.
Pero una, tanggapin mo, kasi kung hindi,
may nakatanim sa isip mo na kaya mong kalimutan 'to,
o pumailalim dito, at alisin ito, pero 'di mo kaya.
Napakagandang pagkakataon nito ngayon.
Pwede bang diyan lang kayo, uuwi lang ako at matutulog?
Pagbalik ko sa umaga, nandiyan pa rin kayo…
-Makatwiran ba 'yon? -Oo.
Pagod ka na?
-Oo, medyo pagod na rin. -Sige, higa ka na.
Ano'ng nakikita mo pagpikit mo?
Isang karagatan.
Napakagandang dalampasigan, at ang mga alon ay…
'Di malalaking alon. Katamtamang alon lang.
At umaagos sila sa katawan ko ngayon.
Malamig o maligamgam ang tubig?
Maligamgam.
Alam mo'ng sinabi ng nanay ko no'ng dinala ang kapatid ko sa ospital?
Sabi niya, "Pumasok siya ro'n na sanggol," pero tatlong taon na siya,
"pero pagkaraan ng tatlong buwan,"
tatlong buwan nga yata, pagkamatay niya,
"matanda na siya."
Kaya may… nagtransporma siya.
Nalungkot ako ro'n, pero…
Nasindak din yata.
-Nakikita mo na siya ngayon? -Ano?
Nakikita mo na siya ngayon?
Oo, pero 'di siya…
pakiramdam ko kapatid ko siya, pero parang…
Parang kaedad mo na nga siya.
Sabi niya
'di siya nagpahiwatig sa 'kin tungkol sa pagpanaw niya.
Sabi niya…
Sabi niya, 'di naman siya masyadong nag-aalala do'n. Alam na niya.
'Di ko nakikita kung paano niya
masasabi sa 'kin.
Siguro. Ewan ko.
Peksman, alam kong imposible, pero may pakiramdam akong
lumilipad ako.
Ano'ng pakiramdam?
Galing.
Pwede na akong umupo?
Lumilipad ka sa hangin?
Sana tumigil na kung ang mga paa ko ay…
May insurance ka para diyan?
-Oo, gusto mong umupo? -Oo.
Sige, upo. Siyempre naman.
Ganda ng kwartong 'to.
Wow.
Ito ang totoong hamon sa 'kin araw-araw, ang bumangon.
Baka gusto mo lang na makontrol ako, o…
'Di ko sigurado. Bakit ba?
Lahat ng dahilang 'yon.
-May kukuha ba ng gamot mo? -Oo.
Gusto kong ganiyan lang ang background,
kasi maraming tao ang nananaginip
kung saan natutuklasan nilang may ibang kwarto sa bahay nila,
o minsan may bagong bagay silang matutuklasan.
Ang totoo niyan sa mundo ng panaginip ay mas nagkakamalay ka.
Lumalawak ang pagtingin mo sa universe.
Kaya ang mga taong nananaginip na may kwarto
sa bahay nilang wala naman do'n,
at ibig sabihin lumalawak ang isip nila?
Oo.
Nakakabilib 'yon.
…'di makaka-recover. 'ka ko, "Gawin mo'ng sasabihin ko."
"Ang mismong ipapagawa ko sa 'yo. Ginagarantiya kong bubuti ka."
Teka, may naisip ako.
Sige lang.
Dahil nakunan na natin ang pagbubukas ng pelikula,
ito siguro ang para sa katapusan ng pelikula,
kung sasabihin na natin bakit
ginawa ang pelikulang ito ngayon, pagkatapos ng pinagdaanan natin.
Mabuti 'yon.
Tingnan natin kung kaya mo… Mabilis lang.
Kung masasabi mo ang simula, pagkatapos no'n, sabihin mo ang wakas.
Ginagawa ko ang pelikulang 'to
kasi gusto kong magbigay ng therapy,
at ang natutunan kong tools sa therapy,
sa pinakamaraming tao sa pamamagitan ng pelikula.
Ginawa ko ang pelikulang 'to
kasi mahal ko si Phil…
kasi mahal ko ang buhay na mayro'n ako dahil sa tools.
At 'di mahalaga ang sasabihin ng iba sa pelikulang 'to.
Ang mahalaga ay natapos natin 'to.
Nang magkasama.
Oo, mas napalapit ako sa 'yo ngayon kaysa no'ng nagsisimula tayo,
na sa tingin ko ay magandang senyales.
Swerte din ako, alam mo, sa edad na 74.
Mahal kita.
Hinihiling ko pa ring tigilan mo nang magmaktol sa 'kin.
ALAY SA MGA KAPATID NAMING LALAKI
No'ng nag-shoot tayo, ilang buwan nang nakaraan,
may nabanggit kang relasyon na matagal nang patay-sindi,
pagkatapos nabanggit mo sa 'kin nang pahapyaw sa phone
na kinausap mo na ang taong 'yon,
at itatanong ko sana 'yon, 'yon ay kung gusto mong pag-usapan.
Nakakabilib.
'Yon ay… Siya ang pinakamalapit sa 'kin.
No'ng bata-bata pa kami, at ayaw pa naming pumasok sa relasyon,
o mas ako pa.
Wala akong kagustuhang pagbutihin.
Ngayon, meron na.
Kinausap mo pagkatapos ng pag-uusap natin?
Oo. Nakatulong 'yon sa 'kin.
-Medyo nahiya ako sa pag-uusap namin. -Sa paanong paraan?
na nasa relasyon ako nang walang buung-buong commitment,
parang walang pakialam.
Kaya nakatulong talaga 'yon.
Sino sa tingin mo sa inyong dalawa ang mas takot?
Ikaw o siya?
Ako, sigurado.
Sa tingin mo magtitiwala ka na
at isasantabi ang takot at subukan,
o gusto mo ba?
-Oo, susubukan ko. Oo. -Ano ang inaasahan mong kalalabasan?
Ang inaasahan kong resulta ay magiging maayos ito.
'Yon ang inaasahan kong kalalabasan.
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni Mark Vincent Baracao