1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX

2
00:00:06,339 --> 00:00:09,509
ISANG DOKUMENTARYO NG NETFLIX

3
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX

4
00:00:10,010 --> 00:00:15,306
BAKIT AKO LAGING NABABALISA

5
00:00:15,849 --> 00:00:18,435
TINANONG DIN NG IBA:
MAY GAMOT BA SA PAGKABALISA?

6
00:00:18,518 --> 00:00:21,146
IWASAN ANG PAGKABALISA
ANO ANG NAIDUDULOT NG TEKNOLOHIYA

7
00:00:21,229 --> 00:00:23,523
IWASAN ANG PAGKABALISA

8
00:00:23,940 --> 00:00:26,067
ANG MGA MILLENNIAL
ANG PINAKABALISANG HENEASYON

9
00:00:26,484 --> 00:00:28,361
PAGKABALISA DAHIL SA TEKNOLOHIYA

10
00:00:28,445 --> 00:00:30,739
NABABALISA O NALULUNGKOT
KA BA DAHIL SA CELLPHONE?

11
00:00:30,822 --> 00:00:33,116
JOSEPH FRASCINA
KUMUSTA NA? IKAW BA AY…

12
00:00:33,199 --> 00:00:34,701
APPOINTMENT SA DENTIST 1:00 pm

13
00:00:34,784 --> 00:00:35,744
PAKAININ ANG PUSA

14
00:00:35,827 --> 00:00:37,162
RESULTA NG HALALAN

15
00:00:37,245 --> 00:00:39,456
SINUSURI KUNG
NAKABUKAS ANG IYONG NOTIPIKASYON?

16
00:00:39,539 --> 00:00:41,374
MEETING KAY ELLIOT MANDER
NGAYON 3:00 PM

17
00:00:41,458 --> 00:00:43,626
Paano mo hinaharap ang stress?

18
00:00:43,710 --> 00:00:46,838
May gamot kami na kaya itong
pagalimgin sa loob ng limang minuto.

19
00:00:46,921 --> 00:00:49,466
Ano ang ginagawa nito?
Anong pakiramdam nito?

20
00:00:49,549 --> 00:00:51,384
Binabawasan nito ang tindi ng sintomas,

21
00:00:51,468 --> 00:00:55,388
Palagi kong dala ang Xanax.
Nasa bag ko ito ngayon.

22
00:00:55,472 --> 00:00:59,392
Alam kong may agimat ako.
Natuklasan ko na ang solusyon.

23
00:00:59,476 --> 00:01:02,353
Ang pinakamadaling gawin
kapag may nagsabi na,

24
00:01:02,437 --> 00:01:04,564
"Na stress ako. Di ako makatulog."

25
00:01:04,647 --> 00:01:06,566
"Inumin mo ito. Makakatulog la."

26
00:01:06,649 --> 00:01:08,610
"Mapapakalma ka nito. Paalam."

27
00:01:08,693 --> 00:01:10,987
Biglang dumami ang Xanax.

28
00:01:11,071 --> 00:01:13,865
Sumipa ang dami ng reseta
nitong dalawang dekada.

29
00:01:13,948 --> 00:01:16,659
Halos isa sa walong
Amerikano ang gumagamit nito.

30
00:01:16,743 --> 00:01:18,578
Napakaraming reseta nito.

31
00:01:18,661 --> 00:01:21,164
Parang lagi nang mayroon, sa totoo lang.

32
00:01:21,247 --> 00:01:22,749
Pwede kang magtanong sa kaibigan,

33
00:01:22,832 --> 00:01:25,168
"May Xanax ka ba
o may kilala kang may Xanax?"

34
00:01:25,251 --> 00:01:27,670
Dahil mas mabalisa ba tayo
bilang mamamayan?

35
00:01:27,754 --> 00:01:28,838
Mas may alam ba tayo?

36
00:01:28,922 --> 00:01:31,716
O dahil mas marami ng gamot ngayon?

37
00:01:31,800 --> 00:01:35,345
Ang pagkabalisa ay isang babala
na may problema ang isang bagay.

38
00:01:35,428 --> 00:01:36,930
Malaki ang problema.

39
00:01:37,013 --> 00:01:40,016
Walang pahinga ang ating
mga utak at katawan.

40
00:01:40,100 --> 00:01:42,644
Buong oras na tayong nagtatrabaho.

41
00:01:43,228 --> 00:01:46,022
Kalahating Xanax lang
ang gusto kong makamit.

42
00:01:46,106 --> 00:01:50,527
Ganun ang kondisyon kung saan
kumkilos ang lahat.

43
00:01:50,610 --> 00:01:52,487
Sandali lang. Oras na para sa Xanax.

44
00:01:53,404 --> 00:01:57,242
Ito ang simpleng solusyon

45
00:01:57,325 --> 00:02:01,663
na ginawa namin
para isulong na buong sistema.

46
00:02:01,746 --> 00:02:04,582
Nagbabala ang mga doktor
na ito ay nakakaadik at mapanganib

47
00:02:04,666 --> 00:02:05,542
kaysa sa inaasahan.

48
00:02:05,625 --> 00:02:07,836
Nung una ko itong ininom,

49
00:02:07,919 --> 00:02:11,548
Sabi ko, "Alam ko na kung bakit
naaadik ang mga tao rito."

50
00:02:13,299 --> 00:02:15,677
Kailangan kong mag-ingat dito,
dapat lang.

51
00:02:15,760 --> 00:02:17,387
Ngayong alam ko na,

52
00:02:17,470 --> 00:02:20,765
di ko siguro sinimulan
ang unang reseta.

53
00:02:21,349 --> 00:02:22,225
Hindi kailanman.

54
00:02:22,308 --> 00:02:25,228
Pumunta ka sa doktor
para humingi ka ng tulong,

55
00:02:25,311 --> 00:02:28,064
ang di mo alam ay
kung di seryoso ang problema mo,

56
00:02:28,148 --> 00:02:29,607
antayin mo ang solusyon namin.

57
00:02:29,691 --> 00:02:31,568
Lagi tayong nakatuon sa ideya

58
00:02:31,651 --> 00:02:33,278
ng pag-ayos ng sirang bagay

59
00:02:33,361 --> 00:02:35,989
kaysa sa labanan ito.

60
00:02:41,536 --> 00:02:45,290
Isa sa mga kakaiba
sa makabagong mundo

61
00:02:45,373 --> 00:02:49,419
ay kung gaano katagal tayo
namumuhay sa sarili nating isipan.

62
00:02:49,502 --> 00:02:53,798
Halos lahat ng buhay natin

63
00:02:53,882 --> 00:02:56,676
ay nagaganap sa pagitan
ng ating mga tainga.

64
00:02:56,759 --> 00:03:01,014
Di natin tintakbuhan ang mga tigre.
Mas madali kung ganoon.

65
00:03:01,097 --> 00:03:04,642
Halos 2,000 taon ang nakararaan,
ano ang ginagamit natin sa transportasyon?

66
00:03:04,726 --> 00:03:08,605
Takot. Uungol ang hayop
at kakagatin ang iyong binti.

67
00:03:08,688 --> 00:03:10,023
Bibilis ang iyong takbo.

68
00:03:10,106 --> 00:03:12,233
-Takot ang nagpagalaw--
-Takot ang nagpapagalaw.

69
00:03:12,317 --> 00:03:13,693
-Okey.
-Dahil sa takot.

70
00:03:13,776 --> 00:03:16,571
Kapag balisa tayo, ganoon din ang
nangyayari sa ating katawan

71
00:03:16,654 --> 00:03:18,239
kung natatakot tayo.

72
00:03:19,157 --> 00:03:22,869
Ang bawat utak ng mga tao
at mga sinaunang tao at mammal,

73
00:03:22,952 --> 00:03:26,998
pati na rin ang reptile, ay may sentro
ng takot na tinatawag na amygdala.

74
00:03:27,498 --> 00:03:30,084
May dalawa nito ang mga tao.
At may simetriya ito,

75
00:03:30,168 --> 00:03:32,587
medyo na sa gitna,
at hugis pili.

76
00:03:33,379 --> 00:03:38,384
Sumasabog ito pag
may nakakakaba o nakakatakot.

77
00:03:38,468 --> 00:03:40,303
Ito ay isang palaban na pagrisponde.

78
00:03:40,386 --> 00:03:44,265
Para maghanda sa aksyon
ang ating sympathetic nervous system.

79
00:03:44,349 --> 00:03:47,101
Tumatakbo ang dugo,
pumipintig ang puso,

80
00:03:47,185 --> 00:03:48,895
gumagana ang mga kalamanan.

81
00:03:48,978 --> 00:03:52,106
Isang uri ang enerhiya ang pagkabalisa.

82
00:03:52,857 --> 00:03:57,528
At ang enerhiya, kung maayos ang paggamit,
ay isang positibong bagay.

83
00:03:57,612 --> 00:04:01,616
Nagkakaroon tayo ng lakas
na makamit at magtagumpay.

84
00:04:02,992 --> 00:04:07,622
Nagiging mas matalino, mas focus,
mas may lakas, ambisyon, at pag-asa

85
00:04:08,122 --> 00:04:12,460
kung may tamang antas ng pagkabalisa
na matatanggap at magagamit natin.

86
00:04:12,543 --> 00:04:15,171
Tuwing naiisip ko ang pagkabalisa,

87
00:04:15,672 --> 00:04:18,508
sa tingin ko ay may mga taong nasanay

88
00:04:18,591 --> 00:04:21,386
sa silakbo ng adrenaline,

89
00:04:21,469 --> 00:04:23,680
at nakakapahamak ito sa kanila.

90
00:04:24,180 --> 00:04:28,434
Pwedeng sa pag-iisip o sa pisikal,
o pareho.

91
00:04:28,518 --> 00:04:30,728
Sa tuwing inaatake ako ng pagkabalisa,

92
00:04:30,812 --> 00:04:34,023
una kong nararamdaman ay
init ng katawan at presyon.

93
00:04:34,107 --> 00:04:38,069
Pakiramdam ko ay mabigat ang hangin
na titulak ako pababa

94
00:04:38,152 --> 00:04:40,863
parang napakainit at napakabigat ng kumot.

95
00:04:40,947 --> 00:04:42,824
Mabilis at kumakabog ang puso.

96
00:04:42,907 --> 00:04:45,535
Bumibilis ang paghinga

97
00:04:45,618 --> 00:04:48,413
at parang may nakatali
sa akng dibdib.

98
00:04:48,496 --> 00:04:52,000
Parang kailangan kong
maghabol ng hininga

99
00:04:52,083 --> 00:04:54,585
para makakuha ng oxygen at mabuhay.

100
00:04:54,669 --> 00:04:56,921
At hindi ko talaga mahabol ang paghinga.

101
00:04:57,005 --> 00:04:59,090
SCOTT

102
00:04:59,173 --> 00:05:01,843
Pumupunta ang dugo mula sa tyan
papunta sa mga paa.

103
00:05:01,926 --> 00:05:04,971
At para sa akin,
"Diyos ko. Ang sakit ng tyan ko."

104
00:05:05,054 --> 00:05:07,223
"Anong mangyayari?
Magkakasakit ba ako?"

105
00:05:07,307 --> 00:05:11,769
Masyadong naiipit ang kalamanan ko
at tinitiis ko ang lahat.

106
00:05:11,853 --> 00:05:14,314
Sa isip mo, parang,
"Grabe naman ito."

107
00:05:14,439 --> 00:05:17,692
"Walang namang rason."
Pero wala kaming maisip na dahilan.

108
00:05:17,775 --> 00:05:23,364
Maraming pangyayari ang nagaganap,
na masusukat sa antas ng molecule.

109
00:05:23,448 --> 00:05:25,074
Iyon ang pisikal na antas.

110
00:05:25,158 --> 00:05:29,329
Meron ding sikolohikal na antas.
Anong nararamdaman mo? Takot.

111
00:05:29,412 --> 00:05:30,955
Yung pag-aalala.

112
00:05:31,039 --> 00:05:34,667
Takot. At alam kong kailangan
nang uminom ng Xanax,

113
00:05:34,751 --> 00:05:37,462
at pagkatapos ng tatlo
hanggang apat na minuto

114
00:05:37,545 --> 00:05:39,422
balik na ulit sa normal.

115
00:05:39,505 --> 00:05:43,343
Para sa akin, mararamdaman mo
ang epekto sa isang iglap lang,

116
00:05:43,426 --> 00:05:45,803
kaya mistulang gayuma ito para sa akin.

117
00:05:45,887 --> 00:05:48,222
Una, na-relax ang aking katawan

118
00:05:48,306 --> 00:05:52,518
na kailangan ko para
ma-relax ang kalamanan,

119
00:05:52,602 --> 00:05:55,438
ma-relax ang kamay,
ma-relax ang paghinga,

120
00:05:55,521 --> 00:06:00,693
at mawala ang taas ng presyon,

121
00:06:00,777 --> 00:06:04,030
habang sinusubukan kong
bumalik sa balanse.

122
00:06:04,113 --> 00:06:06,699
Wala pa akong nararamdamang ganito noon.

123
00:06:11,829 --> 00:06:14,999
Hinahayaan ka nitong iwan ang lahat.

124
00:06:15,083 --> 00:06:18,419
Kalimutan ang stress at pag-aalala
sa araw na iyon,

125
00:06:18,503 --> 00:06:21,506
at mawawala ang bigat na pinapasan mo.

126
00:06:23,007 --> 00:06:27,011
Di ko alam kung meron na ditong
nakasubok ng Xanax, pero kakaiba ito.

127
00:06:27,595 --> 00:06:29,597
Tahimik na palakpak para sa Xanax.

128
00:06:30,807 --> 00:06:35,353
Hindi "Ooooh" ang reaksyon nila,
kundi "Oo nga."

129
00:06:35,436 --> 00:06:36,729
Mga benzodiazepine.

130
00:06:36,813 --> 00:06:39,774
Ito ay uri ng mga gamot.
Ano ang mga pangalang alam ng tao?

131
00:06:40,441 --> 00:06:42,402
Valium. Xanax.

132
00:06:42,902 --> 00:06:47,407
Klonopin. Ativan.
At isa sa mga nauna ang Librium.

133
00:06:47,490 --> 00:06:50,410
Pareho ang mekanismo nila sa pharmacology.

134
00:06:50,493 --> 00:06:55,373
Pinapalakas ng benzodiazepine ang isang
neurotransmitter sa utak na GABA.

135
00:06:55,456 --> 00:06:57,583
Pwede mong isipin na isa itong depressant.

136
00:06:58,918 --> 00:07:02,922
Ibig sabihin binabawasan nito
ang komunikasyon ng mga cell sa utak.

137
00:07:03,005 --> 00:07:05,007
Kaya pinapakalma nito ang utak.

138
00:07:05,091 --> 00:07:06,551
Para itong... Alam mo yun?

139
00:07:07,927 --> 00:07:12,056
Pinapakalma nito ang lahat ng
palaban na pagrisponde na mayroon.

140
00:07:12,140 --> 00:07:15,101
Bumabagal ang ating paghinga.
Bumabagal ang bilis ng puso.

141
00:07:15,184 --> 00:07:18,813
Pinipigilan nito ang lahat ng pagsisimula.

142
00:07:19,647 --> 00:07:20,982
At bilang resulta,

143
00:07:21,065 --> 00:07:24,569
kung kalmado ang ating katawan,
mas kalmado rin ang pakiramdam natin.

144
00:07:24,652 --> 00:07:27,780
Mas nakakapag-isip ako.
Mabilis ang daloy ng isipan.

145
00:07:27,864 --> 00:07:30,324
Pakiramdam ko ay mas naging mabuti ako,

146
00:07:30,408 --> 00:07:32,243
at malamang sa ilang aspeto nga.

147
00:07:34,996 --> 00:07:38,624
Nung nasa ikalawang antas ako,
alam kong nerbyoso akong bata.

148
00:07:39,375 --> 00:07:43,004
Alam kong namimilipit ang tyan ko,
at ayoko ng ganoong pakiramdam.

149
00:07:43,087 --> 00:07:45,715
Nung bata pa ako, nagkaroon ako ng takot,

150
00:07:45,798 --> 00:07:48,009
na mayroon din ang nanay ko, sa pagsusuka,

151
00:07:48,092 --> 00:07:54,265
na isang kakaibang takot,
pero di ganoon kadalas, alam na namin.

152
00:07:54,348 --> 00:07:58,728
Simula noong anim na taon ako,
sobrang kinatatakutan ko ito,

153
00:07:58,811 --> 00:08:03,649
kaya nagkaroon ako ng takot sa
germs, pagkain, at pagkalason.

154
00:08:03,733 --> 00:08:07,695
At ang paggugol ko ng ilang oras
sa pagmatyag sa kapaligiran

155
00:08:07,778 --> 00:08:11,491
para sa bantang iyon sa aking buhay
ay medyo nakakabaliw.

156
00:08:11,574 --> 00:08:16,287
Nung tumanda ako,
nagsimula akong atakihin ng kaba.

157
00:08:17,747 --> 00:08:19,040
Maligayang pagdating.

158
00:08:19,123 --> 00:08:22,668
Nagdudulot pa rin ng
sobrang pagkabalisa ang paglipad.

159
00:08:22,752 --> 00:08:25,630
Hanapin ang pinakamalapit na labasan.

160
00:08:25,713 --> 00:08:30,301
Kung magsasalita ako sa harap ng mga tao,
grabe ang pagkanerbyos ko.

161
00:08:30,384 --> 00:08:36,682
Nang tumagal ako sa trabaho ko
sa pagsusulat at pag-edit,

162
00:08:36,766 --> 00:08:39,602
mas dumalas na ang paglipad ko,
at mas maraming pagsasalita

163
00:08:39,685 --> 00:08:41,812
mula tatlumpu hanggang
apatnapung taong gulang.

164
00:08:41,896 --> 00:08:44,607
Kailangan kong magsalita
para sa dalawang libro ko,

165
00:08:44,690 --> 00:08:48,736
at doon ay natutunan ko
kung paano ilapat ang dosis.

166
00:08:48,819 --> 00:08:49,904
Nababalisa pa rin ako,

167
00:08:49,987 --> 00:08:52,949
pero di tulad ni Cindy Brady
sa yugto ng The Brady Bunch.

168
00:08:53,032 --> 00:08:54,450
Kapag umilaw ang pulang ito,

169
00:08:54,534 --> 00:08:57,328
nasa ere na tayo at mapapanood
sa lahat ng sala.

170
00:08:57,411 --> 00:09:01,040
Tuwing umiilaw na ang pula sa camera,
naninigas na siya.

171
00:09:02,124 --> 00:09:05,962
At noong 2014, nilathala ko
ang librong My Age of Anxiety…

172
00:09:07,129 --> 00:09:10,925
…na tungkol sa aking isyu sa pagkabalisa
at maaaring makatulong sa akin

173
00:09:11,008 --> 00:09:13,844
dahil yung ang pinakamagandang
pagtatapos ng aklat.

174
00:09:13,928 --> 00:09:16,097
A, gagaling ako,
at yun ang pangunahing layunin,

175
00:09:16,180 --> 00:09:18,933
B, baka magkaroon ako ng
mas malaking bestseller

176
00:09:19,016 --> 00:09:22,603
kasi parang, "Ganito yan."
Sa halip na, "Balisa pa rin ako."

177
00:09:22,687 --> 00:09:26,732
Di magandang pagtatapos iyon."

178
00:09:26,816 --> 00:09:29,819
Isipin mo ang pagkaantala
ng araw-araw na gawain

179
00:09:29,902 --> 00:09:31,612
dahil sa takot at pagkabalisa.

180
00:09:31,696 --> 00:09:33,948
Buong buhay itong nilalabanan
ni Scott Stossel.

181
00:09:34,031 --> 00:09:38,661
Si Scott Stossel ay editor ng The Atlantic
at nagtapos sa Harvard.

182
00:09:38,744 --> 00:09:40,913
May dalawa siyang anak.

183
00:09:40,997 --> 00:09:43,416
Pangmadalian,
parang palaisipan ang epekto nito

184
00:09:43,499 --> 00:09:45,376
dahil lumala ang pagkabalisa ko.

185
00:09:45,459 --> 00:09:49,797
Tumaas ang pagkosumo ko
sa benzodiazepine.

186
00:09:49,922 --> 00:09:53,301
Paano niyo at ng 40 milyon [ang iba
ginagamot ang pagkabalisa?

187
00:09:53,384 --> 00:09:56,470
Marami na akong nasubukan,

188
00:09:56,554 --> 00:09:58,556
pero gamutan ito, at ito ang isang bagay

189
00:09:58,639 --> 00:10:00,808
na di ko inamin dahil nahihiya ako.

190
00:10:00,891 --> 00:10:04,395
Pero umiinom ako ng para sa
depresyon gaya ng benzodiazepine na…

191
00:10:05,605 --> 00:10:08,733
-Gaya ng Xanax?
-Ang Xanax, isang gamot sa pagkabalisa--

192
00:10:08,816 --> 00:10:11,068
Pero may dinala ka ba
para sa kaklase mo?

193
00:10:12,069 --> 00:10:14,071
Meron ako. Gusto mo bigyan kita?

194
00:10:14,155 --> 00:10:17,491
Isa sa mga bagay ma inaalam ko
sa pagsulat ng aklat na ito,

195
00:10:17,575 --> 00:10:21,704
"Ang dahilan ba nito
ay mahirap ayusin at namamana?"

196
00:10:21,787 --> 00:10:25,625
"Galing ba ito sa sugat
noong bata pa ako?"

197
00:10:26,417 --> 00:10:29,503
Malaking bahagi ng iyong
pangunahing pag-uugali,

198
00:10:29,587 --> 00:10:31,213
kung paano mo tignan ang mundo,

199
00:10:31,297 --> 00:10:33,382
karamihan nito ay natural na.

200
00:10:34,342 --> 00:10:36,886
Marami nang pag-aaral sa mga kambal.

201
00:10:36,969 --> 00:10:39,639
At pinapakita nito
na malalim ang epekto nito.

202
00:10:40,681 --> 00:10:43,726
Bagama't malalim ang epekto,
di pa rin kumpleto

203
00:10:43,809 --> 00:10:46,062
dahil kung ganoon,
ang mga magkakambal

204
00:10:46,145 --> 00:10:48,564
ay parehong makakaramdam
ng pagkabalisa,

205
00:10:48,648 --> 00:10:50,483
at di laging ganoon ang kaso.

206
00:10:50,983 --> 00:10:53,903
Malaki ang epekto ng iyong mga karanasan.

207
00:11:03,537 --> 00:11:06,749
Mabilisang pagtalon. Talon.
Gusto kong tumalon ang mga paa.

208
00:11:12,129 --> 00:11:16,384
Una kong naramdaman ang pagkabalisa
nung nag-aaral pa lang ako.

209
00:11:17,134 --> 00:11:19,387
Inaapi ako sa halos lahat ng oras.

210
00:11:19,470 --> 00:11:23,057
May tatlong Itim sa buong elemetarya.

211
00:11:23,140 --> 00:11:26,310
Ako palagi ang tanging Itim sa klase,

212
00:11:26,394 --> 00:11:28,646
at maraming pang-aaapi dahil sa lahi.

213
00:11:28,729 --> 00:11:31,148
Takot ako sa recess

214
00:11:31,232 --> 00:11:34,110
dahil doon nangyayari
ang pinakamalalang bagay.

215
00:11:34,610 --> 00:11:39,573
Sa Timog Florida ako lumaki,
at galing ako sa simpleng pamilya.

216
00:11:39,657 --> 00:11:41,492
Walang sariling lupain ang magulang ko.

217
00:11:42,368 --> 00:11:44,412
Nagmilitar ako pagkatapos ng high school

218
00:11:44,495 --> 00:11:46,664
dahil alam kong gusto kong mag kolehiyo.

219
00:11:46,747 --> 00:11:48,833
Kelangan kong ng paraan para bayaran ito.

220
00:11:48,916 --> 00:11:51,335
Halos labinlimang buwan ako sa Iraq.

221
00:11:51,419 --> 00:11:55,715
Masasabi ko ngayon na di naging
kaaya-aya ang pananatili ko roon.

222
00:11:55,798 --> 00:11:58,926
Sa kabilang banda,
nakaranas ako ng panggagahasa

223
00:11:59,009 --> 00:12:02,680
habang nasa militar,
at iyon ang dahilan

224
00:12:02,763 --> 00:12:05,641
ng mga naranasan kong isyu
nung nakaalis na ako.

225
00:12:05,725 --> 00:12:07,601
Hinga nang malalim.
Ramdam mo ang tensyon?

226
00:12:12,648 --> 00:12:13,607
Pitumpu't lima?

227
00:12:18,154 --> 00:12:19,447
Malapit na.

228
00:12:19,947 --> 00:12:21,198
Nung pagbalik ko,

229
00:12:21,282 --> 00:12:24,076
nagpasya akong pumunta sa New York City
para magkolehiyo.

230
00:12:24,160 --> 00:12:26,287
Gusto kong mag-aral ng fashion.

231
00:12:26,370 --> 00:12:29,373
Parang ang layo ko sa mga kaklase ko

232
00:12:29,457 --> 00:12:31,208
dahil mas matanda ako sa kanila

233
00:12:31,292 --> 00:12:33,711
at naranasan ang mga bagay
na di nila naranasan.

234
00:12:33,794 --> 00:12:35,880
Di ako makasabay sa kanila.

235
00:12:35,963 --> 00:12:38,215
Para sa akin malaking bagay na

236
00:12:38,299 --> 00:12:40,634
ang makaupo ako sa klaseng iyon

237
00:12:40,718 --> 00:12:44,847
dahil isinusugal ko ang buhay ko
para lang makaupo roon.

238
00:12:46,140 --> 00:12:50,478
Pilit na binabagabag ako ng aking utak

239
00:12:50,561 --> 00:12:52,563
sa nangyari sa akin nung nasa militar ako.

240
00:12:52,646 --> 00:12:54,940
Kaya sabay-sabay kong naiisip iyon.

241
00:12:55,024 --> 00:12:57,067
Niresetahan ako ng unang gamutan,

242
00:12:57,151 --> 00:13:00,029
at labis na nakatulong ito
nung panahong iyon

243
00:13:00,112 --> 00:13:01,822
na may pinagdadaanan ako,

244
00:13:01,906 --> 00:13:04,366
para akong nasa dulo ng bangin.

245
00:13:11,999 --> 00:13:14,251
Kagabi bago ako matulog,

246
00:13:14,335 --> 00:13:16,170
"Anong kailangan ko para kumalma?"

247
00:13:17,087 --> 00:13:19,089
Kailangan ko ng kasiguraduhan.

248
00:13:19,215 --> 00:13:22,092
Lagi itong umaatake, kagaya nito.

249
00:13:22,176 --> 00:13:26,347
Kailangan kong malaman ang hinaharap.
"Maaayos kaya ito?"

250
00:13:26,430 --> 00:13:30,267
Hindi, doc…kailangan kong kumausap
sa doktor o manghuhula.

251
00:13:30,351 --> 00:13:31,936
Kailangan kong malaman.

252
00:13:33,687 --> 00:13:37,358
Nawalan ako ng trabaho dalawang linggo
nang magsimula ang pandemya.

253
00:13:37,858 --> 00:13:41,320
Naalala ko ang naisip ko,
"Paano na ang renta?"

254
00:13:41,403 --> 00:13:45,658
"Paano na ang mga bayarin?
Anong mangyayari?"

255
00:13:46,283 --> 00:13:49,662
Tumira ako kasama ng aking kasintahan.

256
00:13:50,621 --> 00:13:53,999
At nalaman kong niloloka pala niya ako,

257
00:13:54,083 --> 00:13:56,168
kaya kailangan kong bumalik sa nanay ko.

258
00:13:56,252 --> 00:13:57,962
At manatili sa bahay.

259
00:13:58,045 --> 00:13:59,505
Hindi ako nagtatrabaho.

260
00:13:59,839 --> 00:14:01,549
Wala akong kotse,

261
00:14:01,632 --> 00:14:04,260
nagtatrabaho ang mga magulang ko,
at mag-isa lang ako.

262
00:14:04,343 --> 00:14:08,389
Kaya kailangan kong itago
ang sobrang sakit na nararamdaman,

263
00:14:08,472 --> 00:14:11,725
dahil ayaw kong idamay ang magulang ko.

264
00:14:11,809 --> 00:14:13,644
Nasaktan ang nalungkot sila.

265
00:14:14,228 --> 00:14:16,522
At doon ko nasabing, "Pagkabalisa ito."

266
00:14:16,605 --> 00:14:19,859
Naalala ko na,
"Ayokong dumating ang gabi."

267
00:14:19,942 --> 00:14:21,193
Bawat gabi.

268
00:14:21,277 --> 00:14:24,446
Tapos may kaibigan akong may Xanax,
at ako naman

269
00:14:24,530 --> 00:14:28,742
"Kailangan kong maging manhid
para makatulog."

270
00:14:29,493 --> 00:14:31,161
Tinanong ko ang therapist,

271
00:14:31,245 --> 00:14:35,749
at nagulat ako na sinabi niyang
ako na ang bahala.

272
00:14:35,833 --> 00:14:37,126
Ako naman, "Ano daw?"

273
00:14:37,209 --> 00:14:41,714
Akala ko ay tutulungan ako ng therapist na

274
00:14:41,797 --> 00:14:46,010
"Hindi yan. Di mo kailangan ng Xanax."

275
00:14:46,093 --> 00:14:47,219
Pero, sabi niya,

276
00:14:47,303 --> 00:14:50,055
"Sige, kung gusto mo,
pwede nating subukan."

277
00:14:50,139 --> 00:14:54,143
Ako naman ay parang,
"Nasa iyo ang paghusga nito."

278
00:14:54,226 --> 00:14:58,314
Parang yung salamin na binabasag
pag may emergency,

279
00:14:58,397 --> 00:15:01,358
pero kailangan mong piliin mabuti
ang iyong emergency.

280
00:15:03,861 --> 00:15:06,739
Dumarami ang reseta ng benzodiazepine

281
00:15:06,822 --> 00:15:09,116
nitong nakaraang dalawa o tatlong dekada.

282
00:15:09,199 --> 00:15:12,620
Kung titignan mo ang mga taong
nahihirapan sa pagkabalisa.

283
00:15:12,703 --> 00:15:14,997
Isang-katlo iyon sa atin.
Isa sa bawat tatlo.

284
00:15:15,080 --> 00:15:17,791
Ibig sabihin ay
nagdurusa ka sa pagkabalisa

285
00:15:17,875 --> 00:15:23,380
sa puntong isa na itong sakit.
Malaking hakbang ito.

286
00:15:23,464 --> 00:15:26,342
Parang ang nangyayari rito
ay inaatake ka ng nerbyos.

287
00:15:26,425 --> 00:15:28,260
Naku hindi, hindi yan totoo.

288
00:15:28,344 --> 00:15:30,346
Iyon ay mga palabas lang
ng mga mamamahayag.

289
00:15:30,429 --> 00:15:33,515
Maniwala ka, marami na akong
nakilalang artista.

290
00:15:33,599 --> 00:15:35,684
Hindi, totoo talagang nangyari iyon.

291
00:15:35,768 --> 00:15:39,647
Parang pinaniniwalaan natin
na maayos ang buhay ng iba.

292
00:15:39,730 --> 00:15:43,651
"Ako lang ang naghihirap.
Ako lang ang may problema."

293
00:15:44,360 --> 00:15:46,654
Kayang-kaya ito ng iba.

294
00:15:46,737 --> 00:15:47,613
POSITIBO LANG

295
00:15:47,696 --> 00:15:50,407
Anong problema ko bakit bi ko magawa?

296
00:15:50,491 --> 00:15:53,994
Paulit-ulit itong nangyayari
sa iba't ibang oras.

297
00:15:54,078 --> 00:15:56,747
Kasama na rito ang mga inaasahan.

298
00:15:56,830 --> 00:16:00,250
Ang pag-asang makakagawa ka ng bagay.

299
00:16:00,334 --> 00:16:03,754
Di lang gumawa pero pagandahin ito
para sa milyong tagasubaybay.

300
00:16:03,837 --> 00:16:07,508
Nagdudulot ng pagkabalisa ang
social media. Walang ibang solusyon dito.

301
00:16:07,591 --> 00:16:11,261
Ikinukumpara mo ang
totoong nararanasan mo sa loob

302
00:16:11,345 --> 00:16:14,390
sa kanilang panlabas at
pinagandang karanasan.

303
00:16:14,473 --> 00:16:15,683
Lagi kang magkukulang.

304
00:16:15,766 --> 00:16:18,143
Marami ngang bagong problemang panlipunan.

305
00:16:18,227 --> 00:16:20,521
Hindi hiwalay ang trabaho at bahay.

306
00:16:20,604 --> 00:16:24,274
Normal na ang pagtingin
sa iPhone kaysa sa mga mata.

307
00:16:24,358 --> 00:16:26,735
Kung tayo ay nasa isipan natin,
sa telepono,

308
00:16:26,819 --> 00:16:29,488
sa laptop natin,
wala tayo sa katawan natin.

309
00:16:29,571 --> 00:16:30,739
Nasa ibang lugar tayo.

310
00:16:30,823 --> 00:16:33,158
Hindi sumasama sa kaibigan
ang mga kabataan ngayon.

311
00:16:33,242 --> 00:16:36,161
Malayo tayo sa ating katawan.
Malayo tayo sa isa't isa.

312
00:16:36,245 --> 00:16:38,080
Malayo tayo sa kalikasan.

313
00:16:38,163 --> 00:16:41,000
Tumitingin lang tayo sa telepono,
kasama ang sarili natin.

314
00:16:41,083 --> 00:16:43,836
-Pagkatapos ay tapos na ang araw.
-Malaking bahagi ito.

315
00:16:43,919 --> 00:16:49,425
Maaaring psychotropic ang paraan
para makibagay sa mundo na

316
00:16:49,508 --> 00:16:51,510
nilikha para sa atin.

317
00:16:51,593 --> 00:16:53,178
MALAKING PAGSABOG YUMANIG SA BEIRUT

318
00:16:53,262 --> 00:16:57,224
Lagi tayong nababagabag
ng mga nakakakilabaot na pangyayari

319
00:16:57,307 --> 00:16:59,101
na nagaganap sa buong mundo.

320
00:16:59,184 --> 00:17:01,645
Nakikita na ba natin
ang simula ng Ikatlong Digmaan?

321
00:17:01,729 --> 00:17:07,109
Lumaki ako sa panahon na tatlong beses
sa isang araw lang ang balita.

322
00:17:07,192 --> 00:17:08,569
Ang mga nuclear na armas…

323
00:17:08,652 --> 00:17:12,197
ay naririnig na sa balita 24/7.

324
00:17:12,281 --> 00:17:13,657
Isa itong tunog sa likuran

325
00:17:13,741 --> 00:17:16,118
na di mo iniisip araw-araw, pero naroon.

326
00:17:17,828 --> 00:17:19,496
Ang epidemya ng kalungkutan.

327
00:17:19,580 --> 00:17:21,290
Sakit sa pagka-stress sa eleksyon.

328
00:17:21,373 --> 00:17:24,334
Maraming Amerikano ang nagsasabi
na ramdam nila ang pagkabalisa.

329
00:17:24,418 --> 00:17:26,295
Kukuha ako ng Xanax sa kwarto.

330
00:17:26,378 --> 00:17:27,629
Kunan mo ako ng anim pwede?

331
00:17:27,713 --> 00:17:29,757
-Dalhin ko na lang ang buong bote.
-Okey.

332
00:17:30,257 --> 00:17:34,636
Di na nga tayo maayos
bago dumating ang COVID-19.

333
00:17:34,720 --> 00:17:39,516
Naunahan na ng pagkabalisa ang depresyon
bilang karaniwang sakit.

334
00:17:39,600 --> 00:17:41,685
Mas lumala pa ito sa pandemya.

335
00:17:41,769 --> 00:17:43,812
Isa ito sa serye ng mga kaguluhan.

336
00:17:43,896 --> 00:17:47,775
Ang pag-alaga sa bata ay isa sa
malaking pinagmumulan ng stress.

337
00:17:47,858 --> 00:17:51,403
Nagawa ko lang pumasok sa aparador,

338
00:17:51,487 --> 00:17:52,905
lumuhod, at magsimulang umiyak

339
00:17:52,988 --> 00:17:55,949
at magdasal. Pakiusap sana matapos na ito.

340
00:17:56,033 --> 00:17:58,786
Nakahanap ng kakaibang paraan
ang mga nanay para harapin

341
00:17:58,869 --> 00:18:00,788
ang mga stress at problema.

342
00:18:00,871 --> 00:18:02,706
Paggaling sa pagsigaw.

343
00:18:03,207 --> 00:18:05,334
Hindi makapaniwala ang siyentipiko--

344
00:18:05,417 --> 00:18:07,920
Maraming mga dahilan na nagdudulot

345
00:18:08,003 --> 00:18:10,881
ng mas matinding
pagkabalisa ngayon kaysa noon.

346
00:18:10,964 --> 00:18:12,216
MAHALAGA ANG BUHAY NG ITIM

347
00:18:12,299 --> 00:18:13,717
17 PATAY SA BARILAN SA PAARALAN

348
00:18:13,801 --> 00:18:15,010
"DI-MAKAKALIGTAS"

349
00:18:18,972 --> 00:18:23,894
PROBLEMANG TEKNIKAL
ANTABAYANAN

350
00:18:23,977 --> 00:18:26,522
Kung may time machine ka
at makakabalik sa nakaraan,

351
00:18:26,605 --> 00:18:28,690
gusto kong samahan ka.

352
00:18:28,774 --> 00:18:31,735
Ininom ng mga Amerikano.
Inumin din natin.

353
00:18:33,362 --> 00:18:37,074
Kung guminhawa ang isang tao
sa bote ng alak

354
00:18:37,157 --> 00:18:39,535
o bote ng gamot,

355
00:18:40,410 --> 00:18:44,998
ginagamot nila ang kanilang sarili.

356
00:18:45,082 --> 00:18:49,711
Ang tawag ng mga tao noon
sa pagkabalisa ay halos pareho lang

357
00:18:49,795 --> 00:18:52,047
sa loob ng ilang libong taon.

358
00:18:52,131 --> 00:18:54,842
Tinawag na itong malalang depresyon,

359
00:18:55,342 --> 00:18:57,761
pagkanerbyos, ang English Malady,

360
00:18:57,845 --> 00:19:02,432
problema sa utak, nerbyosong pag-uugali,
sinusumpong, neurasthenia.

361
00:19:02,516 --> 00:19:06,937
Ang neurasthenia ay isang uri ng sakit
noong Gilded Age.

362
00:19:07,437 --> 00:19:08,480
Talamak ito.

363
00:19:08,564 --> 00:19:11,024
Kaliwa't kanan ang mga taong
nagkakaroon nito.

364
00:19:11,108 --> 00:19:14,027
Naging bagong sakit ang neurasthenia

365
00:19:14,111 --> 00:19:16,280
at produkto ng makabagong buhay.

366
00:19:16,780 --> 00:19:19,867
Naglalakbay ang mga tao,
napunta sa online ang mga pabrika.

367
00:19:19,950 --> 00:19:23,537
nagsimulang magtrabaho ang kababaihan
at nakamit ang kalayaan.

368
00:19:23,620 --> 00:19:27,708
Ang steam engine, pahayagan,
at daloy ng impormasyon.

369
00:19:27,791 --> 00:19:29,543
Nakakabaliw na bilis ng balita.

370
00:19:29,626 --> 00:19:32,671
Magbabasa ang mga tao
ng dyaryo sa umaga

371
00:19:32,754 --> 00:19:35,632
tungkol sa bulkang sumabog
sa kabilang bahagi ng mundo,

372
00:19:35,716 --> 00:19:37,926
at buong araw nilang iisipin

373
00:19:38,010 --> 00:19:41,430
kung paano masisira ng bulkan
ang buong lungsod.

374
00:19:41,513 --> 00:19:43,223
Ang pagkabalisa dulot ng teknolohiya

375
00:19:43,307 --> 00:19:46,894
ay di na bago sa atin.
Di tayo ang unang nakaranas nito.

376
00:19:47,477 --> 00:19:51,565
Karaniwang sintomas
ang hirap sa pagpigil ng isipan.

377
00:19:51,648 --> 00:19:54,776
Nakakatakot na pag-iisip,
di makatulog,

378
00:19:54,860 --> 00:19:56,570
problema sa panunaw,

379
00:19:56,653 --> 00:19:58,155
kakaibang sakit.

380
00:19:58,238 --> 00:20:01,074
Sumikat ang sakit sa likod.

381
00:20:01,158 --> 00:20:04,411
Problemang sekswal, pagkabulok ng ngipin.

382
00:20:05,162 --> 00:20:06,038
Bulok na ngipin.

383
00:20:06,830 --> 00:20:09,583
Nagkaroon ng mapagkakakitaang merkado,

384
00:20:09,666 --> 00:20:12,211
at sa pamamagitan iyon ng pag-advertise.

385
00:20:12,711 --> 00:20:14,296
"Ganito ang pakiramdam mo,

386
00:20:14,379 --> 00:20:17,424
ito siguro ang sakit mo,
at ito ang lunas."

387
00:20:17,507 --> 00:20:20,135
Para sa mga gitnang-antas na pamilya,

388
00:20:20,219 --> 00:20:22,346
makasalanan ang alak.

389
00:20:22,429 --> 00:20:25,265
SIPON AT PROBLEMA SA LALMUNAN

390
00:20:25,766 --> 00:20:27,434
At meron pa rin hanggang ngayon.

391
00:20:27,517 --> 00:20:30,229
Kausap mo ang kaibigan mo,
tapos sasabihin niyang,

392
00:20:30,312 --> 00:20:33,190
"Di ako nakadroga."
Pero umiinom sila ng gamot.

393
00:20:33,941 --> 00:20:35,817
Yun nga.

394
00:20:39,154 --> 00:20:41,615
Alam ko nang may pagkabalisa ako,

395
00:20:41,698 --> 00:20:44,785
pero ayokong mabansagang
may ganitong sakit.

396
00:20:44,868 --> 00:20:49,998
Ayokong harapin yung bagay
na lalong nagpapahina sa akin.

397
00:20:50,499 --> 00:20:51,500
Ayos lang ako.

398
00:20:51,583 --> 00:20:55,254
Oo, medyo kakaiba ako
pero di ako ganoon.

399
00:20:55,337 --> 00:20:59,341
Nanonood ako ng Girlfriends,
at mayroong kabanata

400
00:20:59,424 --> 00:21:03,804
tungkol sa reaksyon ng mga Itim
at ng ibang lahi

401
00:21:03,887 --> 00:21:05,222
sa paggamot at kalusugan.

402
00:21:05,847 --> 00:21:07,432
Nagpagamot ka?

403
00:21:07,516 --> 00:21:11,436
Joan, di nagpapagamot ang mga Itim,
nagsisimba sila.

404
00:21:11,520 --> 00:21:15,107
At karamihan sa atin,
kaya itong idaan sa dasal.

405
00:21:15,190 --> 00:21:17,734
Ipagdasal ang sakit,
ipagdasal ito, ipagdasal iyan,

406
00:21:17,818 --> 00:21:21,196
at di ito laging nadadaan sa dasal,
ayon sa ebidensya.

407
00:21:22,489 --> 00:21:24,533
Nung bata ako, maingay ako,
maligalig,

408
00:21:24,616 --> 00:21:28,745
Dapat lagi akong nasusunod,
pero masaya lang ako.

409
00:21:28,829 --> 00:21:31,540
Parang, "Masaya ito. Ito ako."

410
00:21:32,040 --> 00:21:35,002
Nagwawala ako.
Gusto kong eksakto ang lahat.

411
00:21:36,211 --> 00:21:40,173
Pero nakakatawa ako.
Nakakatawa akong bata.

412
00:21:40,799 --> 00:21:44,177
Pinasok ako ng magulang sa figure skating,
"Magiging Olympian na ako."

413
00:21:44,261 --> 00:21:48,307
Ito ang pinakamainam na isport sa akin.
Dapat eksakto, at mahusay ako rito,"

414
00:21:48,390 --> 00:21:50,267
hanggang sa nagbinata.

415
00:21:50,350 --> 00:21:53,395
Tumaba ako kaya ako natakot, tapos

416
00:21:53,478 --> 00:21:57,149
"Diyos ko, bading ba ako?
Hindi ko na kakayanin ito."

417
00:21:57,232 --> 00:22:00,402
Ako naman,
"Sige, mali ang lahat ng ito,

418
00:22:00,485 --> 00:22:02,654
kaya itatama ko ang lahat."

419
00:22:02,738 --> 00:22:05,407
Kaya naging magaling na estudyante ako.
Yung type A.

420
00:22:06,742 --> 00:22:10,454
Nung kolehiyo, nasiyahan ako
sa mga party.

421
00:22:11,038 --> 00:22:14,708
Nung ikalawang taon ko
hindi kinaya ang lahat

422
00:22:14,791 --> 00:22:17,461
hindi mabalanse at doon ko

423
00:22:18,003 --> 00:22:21,590
naisip na, "Oo, dahil di ako maka-focus."

424
00:22:21,673 --> 00:22:25,093
"Halos lahat ay umiinom ng Adderall,
kaya ako magpapatingin sa doktor."

425
00:22:25,177 --> 00:22:27,471
"Iinom ako ng Adderall,
nagiging maayos ang lahat

426
00:22:27,554 --> 00:22:30,766
kasi nagagawa ko na ang lahat."
Pero agad-agad pagkatapos nito

427
00:22:30,849 --> 00:22:33,810
bumalik ang pagkabalisa
dahil iyon talaga ang problema.

428
00:22:33,894 --> 00:22:36,813
Dahil sa pagkabalisa at pag-iwas dito

429
00:22:36,897 --> 00:22:40,442
na halos sinisira ang lahat

430
00:22:40,525 --> 00:22:44,237
kasi kailangan ng sobrang trabaho
para mabantayan ito.

431
00:22:44,321 --> 00:22:47,699
Pumasok ako at sinabi kong,
"Di na ako makatulog." Ako ay…

432
00:22:47,783 --> 00:22:50,118
At sinisira nito ang mga bagay.

433
00:22:50,202 --> 00:22:54,039
Siya naman, "Nakakaramdam ka ba
ng pagkabalisa?" Ako naman,

434
00:22:54,122 --> 00:22:57,918
"Di ko alam kung pagkabalisa iyon,
pero di ako mapakali."

435
00:22:58,001 --> 00:22:59,920
Siya naman, "Subukan natin ang Xanax."

436
00:23:00,003 --> 00:23:04,466
Pinakamahimbing na tulog ko
ay dahil sa pag-inom ng Xanax.

437
00:23:05,050 --> 00:23:10,514
Walang panginip, diretso lang, blanko,
at mabuti iyon.

438
00:23:10,597 --> 00:23:13,350
Pero di nito nagamot ang pagkabalisa ko,

439
00:23:13,433 --> 00:23:15,435
at di ko naisip na may sakit ako.

440
00:23:15,519 --> 00:23:18,647
Ako naman, "Baka nakuha ko
sa Adderall ang pagkabalisa."

441
00:23:19,481 --> 00:23:21,483
Di nagamot ang tunay na dahilan.

442
00:23:21,566 --> 00:23:25,278
Ito ang resulta ng matagal na problema.

443
00:23:25,362 --> 00:23:26,988
At nung dumami ang nakilala ko,

444
00:23:27,072 --> 00:23:30,242
mga taong nakilala ko mula New York,

445
00:23:30,325 --> 00:23:34,121
o mula sa lungsod, o mas mayamang lugar,
lahat sila ay parang,

446
00:23:34,204 --> 00:23:37,165
"Oo. Nagpapatingin kami sa therapist.
Lahat kami ay naggagamot."

447
00:23:37,249 --> 00:23:41,294
"Pesteng buhay. Di tayo maayos,
at ganoon ang lunas natin."

448
00:23:46,716 --> 00:23:49,511
Ang pagkakaroon ng gamutan

449
00:23:49,594 --> 00:23:51,972
at epektibong paggamot sa mga bagay na ito

450
00:23:52,055 --> 00:23:54,808
ang nagbago sa pananaw ng tao.

451
00:23:54,891 --> 00:23:57,644
Kung may glaucoma ka sa mata
at hirap makakita,

452
00:23:57,727 --> 00:24:00,689
iinom ka ng gamot sa glaucoma,
para makakita ka.

453
00:24:00,772 --> 00:24:03,483
Kung may diyabetis ka
at di regular na insulin,

454
00:24:03,567 --> 00:24:05,110
aayusin mo ang insulin.

455
00:24:05,193 --> 00:24:08,071
Hindi kasalanan ang
di paggana nang maayos ng lapay.

456
00:24:08,155 --> 00:24:10,949
Hindi kasalanan ang
di paggana nang maayos ng mata.

457
00:24:11,032 --> 00:24:15,996
Bakit kasalanan kung
mas mabilis akong mataranta?

458
00:24:16,079 --> 00:24:19,708
May problema sa katawan,
at aayusin mo ito.

459
00:24:19,791 --> 00:24:23,920
Naimbento ang mga benzodiazepine
noong 1950 at unang bahagi ng 1960.

460
00:24:24,004 --> 00:24:27,549
Sobra ang pagkasabik
dahil mapapalitan na ang baribiturate.

461
00:24:27,632 --> 00:24:30,719
Malaki ang posibilidad
na sa kabinet mo ng gamot,

462
00:24:30,802 --> 00:24:33,805
may gamot ka na nagdudulot ng adiksyon,

463
00:24:33,889 --> 00:24:37,142
at magdulot ng masama sa iyo
gaya ng heroin o morphine.

464
00:24:37,851 --> 00:24:39,811
Tinutukoy ko ang mga barbiturate.

465
00:24:39,895 --> 00:24:43,315
Ang dahilan ng pagkalason
ng karamihan sa Estados Unidos.

466
00:24:43,398 --> 00:24:46,568
Magigising ka paglipas ng ilang oras,
at nalimutan mo na ang nainom mo.

467
00:24:49,362 --> 00:24:50,822
Gawing tatlo na lang.

468
00:24:50,906 --> 00:24:52,949
Mas ligtas ang benzodiazepine dito.

469
00:24:53,033 --> 00:24:54,951
INIINOM ANG BARBITURATE
HANGGANG MAMATAY

470
00:24:55,035 --> 00:24:58,914
Pagdating ng 1970,
nanguna sa listahan ang benzodiazepine

471
00:24:58,997 --> 00:25:01,166
bilang pinakaniresetang gamot

472
00:25:01,249 --> 00:25:03,418
sa Estados Unidos at sa buong mundo.

473
00:25:04,127 --> 00:25:05,921
Nagkaroon sila nh ideya na

474
00:25:06,004 --> 00:25:08,298
ito ang paraan ng paggamot sa masa.

475
00:25:08,381 --> 00:25:12,260
Ito ang opium ng masa.
Ang benzodiazepine ng masa.

476
00:25:12,344 --> 00:25:14,012
Meron ba ritong may Valium?

477
00:25:20,143 --> 00:25:22,896
Sa personal na antas,
ang malungkot na maybahay

478
00:25:22,979 --> 00:25:26,816
o ang malungkot na abogado
na gustong magpalit ng trabaho,

479
00:25:26,900 --> 00:25:29,194
sa halip na alamin ang
gusto nila sa buhay,

480
00:25:29,277 --> 00:25:32,531
isinasantabi na lang nila
ang di magandang pakiramdam

481
00:25:32,614 --> 00:25:34,407
sa pamamagitan ng gamot na iyon.

482
00:25:34,491 --> 00:25:37,661
Di ako makapniwalang
nakakakain pa kayo sa sitwasyong ito.

483
00:25:37,744 --> 00:25:41,456
-Kinakabahan kami. Anong gusto mo?
-Uminom ka ng Valium gaya ng normal na tao

484
00:25:41,540 --> 00:25:44,334
Pero tignan mo, sa paglipas ng panahon,

485
00:25:44,417 --> 00:25:47,462
nalaman natin na pwede mong
damihan ang pag-inom nito.

486
00:25:47,546 --> 00:25:50,006
At marami itong
nakakaabalang side effect

487
00:25:50,090 --> 00:25:52,092
dulot ng matagalang paggamit.

488
00:25:52,175 --> 00:25:56,388
Nakarinig ngayon ng nakakakilabot
na istorya ang senate health subcommitte

489
00:25:56,471 --> 00:25:58,473
mula sa mga taong nalulong sa Valium.

490
00:25:58,557 --> 00:26:01,935
Sabi ng isang doktor sa California
ang pagtanggal nito ay

491
00:26:02,018 --> 00:26:05,522
parang pagbuhos ng gas
sa iyong balat at saka sinunog.

492
00:26:06,106 --> 00:26:08,858
Ang Valium ang pinakanireresetang
gamot sa Amerika.

493
00:26:08,942 --> 00:26:12,737
Binabalaan ng FDA ang mga doktor
na wag ireseta ito sa pang-araw-araw.

494
00:26:13,905 --> 00:26:15,365
At nagkaroon ng Xanax.

495
00:26:16,616 --> 00:26:19,786
Matagumpay ang siyentipiko ng Upjohn
sa paggawa ng molecule

496
00:26:19,869 --> 00:26:22,205
na tumutulong sa pagkontrol
ng pagkabalisa.

497
00:26:23,248 --> 00:26:25,333
Gumagana ito sa nerve cell
sa bahagi ng utak

498
00:26:25,417 --> 00:26:27,586
na nagkokontrol sa emosyon at pagkabalisa.

499
00:26:27,669 --> 00:26:30,005
Mas pili ang paggana ng gamot,

500
00:26:30,088 --> 00:26:32,632
kaya mas kaunti ang side effect
kaysa sa lumang gamot.

501
00:26:32,716 --> 00:26:35,844
Xanax. Abot milyon ang mga nireseta.

502
00:26:35,927 --> 00:26:39,264
Kinakabahan ako sa labis na pagreseta,

503
00:26:39,931 --> 00:26:44,227
at parehong pagkalat

504
00:26:45,270 --> 00:26:47,272
ang mangyari sa gamot na ito.

505
00:26:47,355 --> 00:26:51,401
At ang naganap noong 9/11
ang nagbukas sa lahat.

506
00:26:51,985 --> 00:26:54,821
Masyadong kabado ang mga tao.
Hindi sila mapakali.

507
00:26:54,904 --> 00:26:58,491
Ramdam na ang epekto
ng pag-atake sa Amerika

508
00:26:58,533 --> 00:26:59,868
pati sa kalusugan ng isip.

509
00:27:00,869 --> 00:27:02,704
Paano tayo maghihilom?

510
00:27:02,787 --> 00:27:07,083
Isang pagsubok din ito
sa kalusugan ng pag-iisip

511
00:27:07,167 --> 00:27:09,127
kung saan marami ang naapektuhan.

512
00:27:09,794 --> 00:27:16,468
Ang mga reseta sa gamot ng pagkabalisa ay
tumaas ng 23% sa New York at 8% sa bansa.

513
00:27:17,344 --> 00:27:20,972
At dumami rin ang patalastas.
Mga nagsasabing,

514
00:27:21,056 --> 00:27:24,684
"Lalo ka bang kinabahan? Bubuti ang iyong
pakiramdam sa gamot namin."

515
00:27:24,768 --> 00:27:26,603
MILYON ANG NAKARARANAS
NG PAGKABALISA

516
00:27:26,686 --> 00:27:30,440
kabilang ang mga bagay na
inaaalala nila.

517
00:27:31,399 --> 00:27:32,901
At sumagot ang mga kababaihan.

518
00:27:33,985 --> 00:27:37,030
At ang bilang ng mga babaeng
nagsimulang uminom ng pampakalma,

519
00:27:37,113 --> 00:27:41,534
gamot sa pagkabalisa, pampatulog
pagkatapos ng 9/11 ay umakyat.

520
00:27:43,787 --> 00:27:47,457
Ayokong lahatin pero sa tingin ko
maraming babae ang meron nito

521
00:27:47,540 --> 00:27:52,087
pag di namin alagaan ang sarili
at di naghanap ng oras para sa sarili,

522
00:27:52,170 --> 00:27:57,008
at nagdulot ito ng
mas matinding pagkabalisa.

523
00:27:58,259 --> 00:28:01,805
Kabilang ako sa henerasyon na
naniniwalang kaya namin ang lahat.

524
00:28:01,888 --> 00:28:06,685
Di lang kami tinuruan kung paano.
Kasama namin ang nanay ko sa bahay.

525
00:28:07,560 --> 00:28:13,650
At nakatatak sa isip ko
na lagi akong mananatili sa bahay,

526
00:28:13,733 --> 00:28:16,820
dahil yun ang alam ko. Pero,

527
00:28:17,362 --> 00:28:22,200
34 ako nang magkaanak,
at nagtatrabaho na ako,

528
00:28:22,283 --> 00:28:26,121
at may mga utang sa bangko,
at naayos ko na ang buhay ko,

529
00:28:26,204 --> 00:28:29,791
kung saan ako magtatrabaho,
at sinusubukang balansehin

530
00:28:29,874 --> 00:28:33,336
kunwari, sino ang maghahatid
sa anak ko sa klase,

531
00:28:33,420 --> 00:28:35,296
o kung makakauwi ba ako sa oras?

532
00:28:35,380 --> 00:28:39,634
Ngayon kailangan kong umuwi
at magluto. Parang lagi akong

533
00:28:39,718 --> 00:28:43,805
kumikilos sa mataas ang tensyon.

534
00:28:43,888 --> 00:28:47,559
Tapos, "Sige. Tapusin ko ang trabaho,
at isang baso lang ng alak,"

535
00:28:47,642 --> 00:28:51,771
at para sa akin, di iyon masigla
sa pisikal o emosyonal.

536
00:28:51,855 --> 00:28:56,234
Siguro sa ibang tao, gumagana ito,

537
00:28:56,317 --> 00:28:59,070
pero nadadagdagan ang stress ko
habang tumatagal.

538
00:29:02,407 --> 00:29:04,409
Dalawang taon na ang nakakaraan,

539
00:29:05,493 --> 00:29:08,496
parang nagsabay-sabay ang lahat.

540
00:29:09,247 --> 00:29:13,543
Nagka-dementia ang biyenan ko

541
00:29:13,626 --> 00:29:16,838
at nasa isang nursing home
sa labas ng estado namin.

542
00:29:17,338 --> 00:29:20,508
Nagbinata na ang anak ko.

543
00:29:20,592 --> 00:29:24,137
Kaya pinag-aralan ko ang aming relasyon

544
00:29:24,220 --> 00:29:26,306
at natuto akong magparaya.

545
00:29:26,806 --> 00:29:30,560
Dumagdag ang stress sa trabaho,

546
00:29:30,643 --> 00:29:35,231
at nangyari na ang lahat
dahil sa menopause.

547
00:29:35,315 --> 00:29:37,650
Para kang nakabalanse lang,

548
00:29:37,734 --> 00:29:41,154
maaayos ang lahat sa buhay mo
hanggang tumuntong ka sa ika-50.

549
00:29:41,654 --> 00:29:47,410
At iyon ang simula ng kawalan ng balanse
ng iyong hormone at ng buhay mo.

550
00:29:47,494 --> 00:29:48,828
Tama lang na sabihin

551
00:29:48,912 --> 00:29:52,707
na hindi magkapareho ang katawan
ng babae at lalaki.

552
00:29:52,791 --> 00:29:56,711
Na may iba-ibang mga hormone
na gumagana sa isa o sa iba.

553
00:29:56,795 --> 00:29:59,214
Pero ang mahalaga rito,

554
00:29:59,297 --> 00:30:01,883
maraming nakikita ang mga babae
na pwede nilang gayahin

555
00:30:01,966 --> 00:30:05,345
kung paano maging balisa
sa katanggap-tanggap na paraan.

556
00:30:06,262 --> 00:30:12,060
Sinabi nating mas marunong
magpahiwatig ng emosyon ang mga babae.

557
00:30:12,143 --> 00:30:16,272
Sinusuportahan natin
ang pag-iyak ng batang babae

558
00:30:16,356 --> 00:30:21,444
na kailangan ng atensyon.

559
00:30:21,528 --> 00:30:24,823
Pero sa lalaki, sinsabihan nating silang
lumabas at maglaro,

560
00:30:24,906 --> 00:30:29,244
para labanan ito,
na maging malakas at wag umiyak.

561
00:30:30,036 --> 00:30:32,539
Ngayon, isinga mo yan at punasan ang luha.

562
00:30:33,623 --> 00:30:36,376
Ayaw mong makita kang
ganyan ni Mike at ng nanay niya.

563
00:30:38,670 --> 00:30:41,548
Mga 16, 17 taon na akong therapist.

564
00:30:41,631 --> 00:30:44,467
Nakapagtrabaho na ako sa paaralan,
mag-therapy sa bahay.

565
00:30:44,551 --> 00:30:47,345
At limang taon na nang
magsimula akong maging pribado.

566
00:30:47,428 --> 00:30:52,183
Sa gawain ko, parang kaunti lang
ang pumpunta sa therapy.

567
00:30:52,267 --> 00:30:54,978
Dahil sa nais kong maunawaan kung

568
00:30:55,061 --> 00:30:57,438
"Bakit hindi nagpapa-therapy
ang mga lalaiki?"

569
00:30:57,522 --> 00:31:01,901
gumawa ako ng pananaliksik doon,
at ang gastos, kasi, alam mo na,

570
00:31:01,985 --> 00:31:06,072
baka kulang ang insurance nila,
hindi sila insured, o hindi nila kaya.

571
00:31:06,155 --> 00:31:09,200
Yun ang malaking dahilan kung bakit
marami ang di nagpapa-therapy.

572
00:31:09,284 --> 00:31:12,787
Lalo na sa mga Itim,
ang problema sa,

573
00:31:12,871 --> 00:31:15,039
"Pagpasok sa sistema
na di angkop sa akin."

574
00:31:15,123 --> 00:31:16,457
Na hindi naman.

575
00:31:16,541 --> 00:31:19,752
Hindi ito sistema na
para lang sa mga taong may kulay.

576
00:31:19,836 --> 00:31:22,714
Nasubukan kong magsesyon
sa isang may kulay,

577
00:31:22,797 --> 00:31:25,466
at naisip kong,
"Di uubra ito."

578
00:31:25,550 --> 00:31:26,968
Di ko pwedeng sabihin yun.

579
00:31:27,051 --> 00:31:29,971
Ang pinakamagandang halimbawa ay

580
00:31:30,054 --> 00:31:34,142
isa sa mga tanong ko
sa form sa pagsali,

581
00:31:34,225 --> 00:31:36,060
"Nakaranas ka ba ng anumang trauma?"

582
00:31:36,144 --> 00:31:40,732
Humindi ang kliyente sa tanong
nang dalawa o tatlong beses.

583
00:31:40,815 --> 00:31:42,650
Isang araw nung sumasagot siya,

584
00:31:42,734 --> 00:31:46,821
"Hmm, tignan ko. Iyon ba ay bago
o pagkatapos kong mabaril?"

585
00:31:46,905 --> 00:31:49,407
Ako naman ay,
"Oh, sabi mo kanina, 'Nabaril'?"

586
00:31:49,490 --> 00:31:51,534
"Di mo sinabing nabaril ka."

587
00:31:51,618 --> 00:31:54,287
At alam mo ang sinabi niya?
"Di mo tinanong."

588
00:31:54,871 --> 00:31:57,248
Ako naman, "Di ko pwedeng ilagay sa papel,

589
00:31:57,332 --> 00:32:00,168
'Nabaril ka na ba,"
kasi kakaibang karanasan iyon."

590
00:32:00,251 --> 00:32:02,795
At sabi niya, "Di naman kakaiba iyon."

591
00:32:02,879 --> 00:32:06,049
"Marami akong kilala na nabaril na."
Dun palang nalaman kong

592
00:32:06,132 --> 00:32:10,887
kailangan kong baguhin
ang aking pagtatanong

593
00:32:10,970 --> 00:32:12,138
o pagsisiyasat.

594
00:32:12,221 --> 00:32:15,683
Siguro kung nakatira ka sa lugar

595
00:32:16,184 --> 00:32:20,229
kung saan ang iyong katauhan,

596
00:32:20,313 --> 00:32:25,652
kaligtasan, kabutihan ay laging
may pagbabanta,

597
00:32:26,486 --> 00:32:28,529
kailangan mong magmukhang matapang.

598
00:32:28,613 --> 00:32:30,573
At para aminin mo

599
00:32:31,074 --> 00:32:35,578
na may problema ka
sa kalusugang pangkaisipan…

600
00:32:36,663 --> 00:32:39,374
Hindi iyon ang kaso.

601
00:32:39,457 --> 00:32:43,252
Pumasok ako ng isang semestro at kalahati
sa kolehiyo. Kaya alam ko si Freud.

602
00:32:43,336 --> 00:32:45,588
Nauunawaan ko ang konsepto ng therapy.

603
00:32:45,672 --> 00:32:51,719
Pero sa akin, hindi papasa iyon.
Mas sasaya ba ako? Oo. Bakit hindi?

604
00:32:52,261 --> 00:32:55,515
Pero bilang pyschiatrist na
gumagamot sa kalalakihan,

605
00:32:55,598 --> 00:32:57,475
maraming lalaki ang nababalisa.

606
00:32:57,558 --> 00:33:00,436
Maraming lalaki na ang nagiging
mas komportableng aminin

607
00:33:00,520 --> 00:33:03,106
na nababalisa sila, ang pag-uusapan
ang pagkabalisa

608
00:33:03,189 --> 00:33:04,816
sa lipunan o pangkalahatan,

609
00:33:04,899 --> 00:33:07,819
o kaya naman ay pagkatakot sa sakit.

610
00:33:07,902 --> 00:33:10,321
Nagbabago na ito.
May malaking pagbabago.

611
00:33:10,405 --> 00:33:13,741
Pinag-uusapan ng lahat ang kalusugan
sa pag-iisip. Andyan si Charlamagne.

612
00:33:13,825 --> 00:33:15,910
Nasa utak ang lahat.
Nagsisimula sa isipan.

613
00:33:15,994 --> 00:33:18,287
Kung hindi tama ito,
hindi tatama ang lahat.

614
00:33:18,371 --> 00:33:19,622
Nandyan si Jay-Z.

615
00:33:19,706 --> 00:33:23,918
Kung natuto ka na,
mauunawaan mo ang katatawanan

616
00:33:24,002 --> 00:33:26,004
ng paghuhusgang kaakibat nito.

617
00:33:26,087 --> 00:33:29,632
"Bakit di mo na lang kausapin
ang iba tungkol sa problema mo?"

618
00:33:29,716 --> 00:33:32,468
Nakatutulong ito para maging normal
sa kalalakihan.

619
00:33:32,552 --> 00:33:34,846
Yung kadalasang pasyente

620
00:33:34,929 --> 00:33:37,974
na nireresetahan ng benzodiazepine
ay lumalawak.

621
00:33:38,057 --> 00:33:42,562
Kung noon ay kadalasang,

622
00:33:42,645 --> 00:33:45,523
30 taon nang nakalipas, ay isang
katanghaliang gulang na babae,

623
00:33:45,606 --> 00:33:48,067
ngayon ay pabata na nang pabata
ang mga grupo.

624
00:33:48,151 --> 00:33:52,613
May mga matatanda na di lang
nireresetahan ng benzodiazepine,

625
00:33:52,697 --> 00:33:55,491
kundi pinapatago sa kanila
nang mas mahabang panahon.

626
00:33:55,575 --> 00:33:57,785
Ang pagsasanay sa paggamit
ng mga gamot na ito

627
00:33:57,869 --> 00:33:59,746
ay di kasintatag gaya ng inaasahan.

628
00:33:59,829 --> 00:34:03,458
May mga gamot na
panandalian lang ang pag-inom,

629
00:34:03,541 --> 00:34:05,793
di pwedeng lumagpas ng isang buwan,

630
00:34:05,877 --> 00:34:08,838
na medyo nakakagulat
kasi kung iisipin mo

631
00:34:08,921 --> 00:34:14,010
maraming tao ang sinimulan
sa benzodiazepine

632
00:34:14,093 --> 00:34:17,680
at patuloy na iniinom ito
sa loob ng ilang taon o dekada.

633
00:34:27,065 --> 00:34:29,901
Nung nagkaroon ako ng
unang atake sa nerbyos,

634
00:34:29,984 --> 00:34:32,403
akala ko talaga nababaliw na ako.

635
00:34:34,447 --> 00:34:38,868
"Kailangan mo akong pigilan
dahil di ko alam ang nangyyari."

636
00:34:41,037 --> 00:34:43,414
Parang 14 o 15 taon ako noon.

637
00:34:43,498 --> 00:34:46,459
Ilang beses na akong nagbyahe
nung bata ako.

638
00:34:46,959 --> 00:34:52,632
Pero di ko alam kung bakit,
nung papalipad na kami nung araw na iyon,

639
00:34:52,715 --> 00:34:56,928
bigla na lang…pakiramdam ko ay
nalulusaw ako sa loob.

640
00:34:57,011 --> 00:34:59,972
Di ako makahinga.
Akala ko talaga mamatay na ako.

641
00:35:00,890 --> 00:35:05,728
Pagkatapos noon ay
naging maayos ang mga susunod na taon.

642
00:35:06,395 --> 00:35:08,106
Nung nasa huling taon na ako,

643
00:35:08,189 --> 00:35:10,775
yun ang tag-init bago ang huling taon ko
sa high school.

644
00:35:10,858 --> 00:35:13,694
Nagtrabaho ako noon sa Panera,
at nasa kaha ako,

645
00:35:13,778 --> 00:35:17,240
kaya maraming nakakasalamuha,
at bigla akong sumigaw

646
00:35:17,323 --> 00:35:21,327
sa harap ng mag-asawang pumasok,
at… nagulat ako.

647
00:35:21,410 --> 00:35:23,538
Sobrang nakakahiya iyon.

648
00:35:23,621 --> 00:35:26,040
Pero ako naman ay,
"Di ko alam ang nangyayari."

649
00:35:26,124 --> 00:35:28,292
Ilang beses na akong nandito.

650
00:35:28,376 --> 00:35:31,170
Bakit ako… Anong problema sa akin?

651
00:35:32,046 --> 00:35:35,466
Umabot sa puntong di ko
matapos ang araw-araw na gawain

652
00:35:35,550 --> 00:35:38,010
nang hindi nagwawala.

653
00:35:38,094 --> 00:35:41,180
Di ako makapunta sa grocery,
di ako makapagmaneho,

654
00:35:41,264 --> 00:35:44,350
mga simpleng bagay na karaniwan
mong ginagawa araw-araw.

655
00:35:44,433 --> 00:35:47,645
Pakiramdam mo naipit ka at iyon…
Sinong gusto ng ganoong pakiramdam?

656
00:35:47,728 --> 00:35:50,231
Gagawin mo ang lahat
para di yun maramdaman.

657
00:35:52,483 --> 00:35:55,403
Lagi kaming magkapareho ng tatay ko.

658
00:35:55,987 --> 00:35:59,574
Hindi namin kailangang pag-usapan
ang mga bagay,

659
00:36:00,074 --> 00:36:03,744
at nakaranas siya ng pagkabalisa
nung una siyang naging hustong gulang.

660
00:36:03,828 --> 00:36:06,497
Kaya nakikita niya agad ang mga senyales.

661
00:36:06,581 --> 00:36:09,250
Di lang siya kwalipikado
na tulungan ako sa aking problema.

662
00:36:10,001 --> 00:36:14,422
Sa totoo lang wala akong masyadong alam
sa mga psychiatric na gamot

663
00:36:14,505 --> 00:36:16,674
nung nagsimula ako ng gamutan.

664
00:36:16,757 --> 00:36:19,468
Pero may nabanggit siyang gamot
na tinatawag na Zoloft,

665
00:36:19,552 --> 00:36:21,929
at iyon ang iniinom ko hanggang ngayon.

666
00:36:22,013 --> 00:36:28,561
Di ko kinailangan ang Xanax
hanggang nung lilipad ulit kami.

667
00:36:28,644 --> 00:36:32,481
Sabi ko sa pyschiatrist ko,
"Hinding-hindi na ako

668
00:36:32,565 --> 00:36:34,567
lilipad muli.

669
00:36:34,650 --> 00:36:38,237
Magmamaneho ako ng tatlong araw
kung kinakailangan. Basta ayaw ko.

670
00:36:38,321 --> 00:36:41,908
Sabi naman niya,
"Nasubukan mo na ba ang Xanax?"

671
00:36:43,910 --> 00:36:47,788
Nakarating ako, at gusto ko talagang
umakyat ng bundok

672
00:36:47,872 --> 00:36:49,790
at isigaw sa buong mundo
na nagawa ko ito.

673
00:36:49,874 --> 00:36:52,126
Hindi ako umiyak o nag-hyperventilate.

674
00:36:52,210 --> 00:36:54,879
Di ako inatake ng nerbyos.
Maayos ako.

675
00:36:55,588 --> 00:36:59,383
Nagsimula iyon sa paggamit ng Xanax
sa piling mga sitwasyon,

676
00:36:59,467 --> 00:37:02,803
at napagpasyahan kong
inumin ito araw-araw

677
00:37:02,887 --> 00:37:04,722
kasi mabisa ito para sa akin.

678
00:37:04,805 --> 00:37:08,309
Kailangan ko noon para makatulog.

679
00:37:08,392 --> 00:37:09,644
Ako naman ay parang,

680
00:37:10,311 --> 00:37:14,398
sa puntong ito, nahuhuli na ako
sa mga kasabayan ko

681
00:37:14,482 --> 00:37:18,778
at sa kakayahan nilang maging normal.

682
00:37:19,362 --> 00:37:23,491
At bakit ko hahayaan iyon
kung may makakatulong naman?

683
00:37:24,617 --> 00:37:26,244
Anumang medisina, anumang gamot,

684
00:37:26,327 --> 00:37:28,996
laging may pag-aaral sa
panganib at kabutihan, di ba?

685
00:37:29,080 --> 00:37:30,539
Sa mga benzo,

686
00:37:30,623 --> 00:37:34,168
ang panganib mula sa pag-aaral
ay kaunti lamang.

687
00:37:34,252 --> 00:37:38,756
Ang pinakakaraniwang side effect
ay ang pagkahapo lamang,

688
00:37:38,839 --> 00:37:39,799
ang pagkaantok.

689
00:37:40,383 --> 00:37:44,720
Kaya kadalasan itong inirereseta
sa mga taong hirap matulog.

690
00:37:44,804 --> 00:37:47,765
Medyo nawawala sa sarili,
medyo nababaliw, at medyo inaantok,

691
00:37:47,848 --> 00:37:49,392
kaya maling desisyon ang nagagawa.

692
00:37:49,475 --> 00:37:52,812
Wala namang gustong magbahagi
ng detalye ng mga nangyayari

693
00:37:52,895 --> 00:37:54,063
pag ininom mo ito.

694
00:37:54,146 --> 00:37:56,524
Para sa akin, nakakatawa ang lahat
pag ininom ko ito…

695
00:37:56,607 --> 00:37:58,567
ANG KARANASAN KO SA GAMOT NA XANAX

696
00:37:58,651 --> 00:38:00,778
…kaya hindi mainam

697
00:38:00,861 --> 00:38:03,864
kung may panayam ako
o anumang mahalaga gaya noon,

698
00:38:03,948 --> 00:38:06,158
at lagi nalang akong tatawa.

699
00:38:06,242 --> 00:38:10,121
Para sa ibang tao, ang epektong iyon
ay parang pagkawala ng sarili,

700
00:38:10,204 --> 00:38:13,457
at nagiging kalmado sila
at magaan, nakakatawa, nakakaloko.

701
00:38:13,541 --> 00:38:18,421
Para akong nasasabik,
kalmado at ako ay…

702
00:38:18,504 --> 00:38:23,759
Handa nang magsaya

703
00:38:23,843 --> 00:38:27,596
Ang benzodiazepine ay parang
alak na ginawang tableta.

704
00:38:27,680 --> 00:38:29,682
Isa sa mga problema ng benzo

705
00:38:29,765 --> 00:38:33,019
ay kaya lang nilang kontrolin
ang pangmadaliang memorya,

706
00:38:33,102 --> 00:38:36,981
pero sa paglikha ng bagong memorya,
sa pagbalik-tanaw,

707
00:38:37,064 --> 00:38:39,108
nagiging malabo ang lahat.

708
00:38:39,191 --> 00:38:41,986
Wala talaga akong naalala
pagkatapos inumin iyon…

709
00:38:42,903 --> 00:38:47,325
at hindi iyon makabubuti
kung nagmamaneho ka.

710
00:38:47,408 --> 00:38:50,619
Sikat ang mga pangmatagalang
epekto ng benzodiazepine.

711
00:38:50,703 --> 00:38:54,040
Ang mga datos tungkol sa Alzheimer's
disease at dementia, ay bago lang

712
00:38:54,123 --> 00:38:56,083
nitong nakalipas na taon.

713
00:38:56,584 --> 00:38:58,252
At malubha ang panganib na ito.

714
00:38:58,336 --> 00:39:00,254
MAS MATAAS NANG 1.5 HANGGANG 2 BESES

715
00:39:00,338 --> 00:39:02,590
kaya sa pagbawas
ng paggamit ng iyong utak,

716
00:39:02,673 --> 00:39:06,010
maaaring mamatay ang ilang
cell sa utak,

717
00:39:06,093 --> 00:39:07,762
at mabawasan ang paggana ng utak.

718
00:39:07,845 --> 00:39:11,349
Meron ding isang side effect
na mas talamak,

719
00:39:11,432 --> 00:39:13,351
na tinatawag nating tolerance.

720
00:39:13,851 --> 00:39:18,439
Ibig sabihin ay kailangan ng mas maraming
gamot para makamit ang parehong epekto.

721
00:39:18,522 --> 00:39:23,235
Mahalagang laman iyon ng toolkit ko.
Lagi ko dala ang mga benzo.

722
00:39:23,319 --> 00:39:25,613
Sa katunayan, nagawa ko na iyon
sa loob ng 30 taon.

723
00:39:25,696 --> 00:39:28,657
Nagbago ang antas ng pagkabalisa ko

724
00:39:28,741 --> 00:39:31,243
dahil alam kong
lagi akong may sandata.

725
00:39:31,327 --> 00:39:33,287
Nakahanap na ako ng mabisang paraan.

726
00:39:33,371 --> 00:39:37,625
Makakayanan ko ang mga biyahe sa eroplano.
Makakayanan kong magsalita sa harap

727
00:39:37,708 --> 00:39:39,418
gamit ang Xanax at Klonopin.

728
00:39:39,502 --> 00:39:44,131
Bago iyon, ilang linggo, kundi ay buwan,
ko katatakutan ang mga bagay na iyon,

729
00:39:44,215 --> 00:39:47,718
mga bangungot tungkol dito, pagpapawis.
Nawala ang mga iyon.

730
00:39:47,802 --> 00:39:49,970
Kung dadaan ako sa panahon ng pagkabalisa

731
00:39:50,054 --> 00:39:52,723
kung saan sadya kong dadamihan ang gamot,

732
00:39:53,808 --> 00:39:57,228
tataasan ko ito
at ibabalik ulit pagkatapos.

733
00:39:57,311 --> 00:40:01,524
Mararamdaman ko ito.
Pagakatapos, mararamdaman ko ang sintomas.

734
00:40:01,607 --> 00:40:03,609
Minsan ay parang
mas malala ang pagkabalisa,

735
00:40:03,692 --> 00:40:07,613
at ang mga GABA receptor ay parang,
"Nasaan na ang Xanax?"

736
00:40:07,696 --> 00:40:11,450
Nagbago na ang mga panaginip ko.
Napapaginipan kong,

737
00:40:11,534 --> 00:40:14,286
"Diyos ko, magsasalita ako,
at nawala ko ang Xanax."

738
00:40:14,370 --> 00:40:17,540
O kaya nasa eroplano ako
at naubusan nito.

739
00:40:17,832 --> 00:40:21,544
Malinaw na umaasa ang aking isipan

740
00:40:21,627 --> 00:40:22,461
sa mga benzo.

741
00:40:22,545 --> 00:40:24,463
Hind lahat ng benzodiazepine ay pareho.

742
00:40:24,547 --> 00:40:28,759
Halimbawa ang Xanax, mas mabilis gumana
kaysa sa ibang benzodiazepine

743
00:40:28,843 --> 00:40:31,720
at mas mabilis mawala
kaysa sa ibang benzodiazepine.

744
00:40:31,804 --> 00:40:35,599
Ang mga gamot na may ganoong
agarang epekto,

745
00:40:35,683 --> 00:40:38,853
pero mabilis din mawala
na nagdudulot sa iyo ng pagkalito

746
00:40:38,936 --> 00:40:41,856
at pagkahilig, ay mas nakaka-adik.

747
00:40:44,191 --> 00:40:46,402
May adiksyon sa aming pamilya,

748
00:40:46,485 --> 00:40:51,240
kaya talagang iniwasan ko
ang lahat ng bagay.

749
00:40:51,323 --> 00:40:54,034
Di ako umiinom, naninigarilyo,

750
00:40:54,118 --> 00:40:56,537
at di ako nahumaling dahil natatakot ako

751
00:40:56,620 --> 00:40:59,665
na mayroong bagay sa aking pamilya

752
00:40:59,748 --> 00:41:02,001
na nagdudulot sa aming pagkahumaling.

753
00:41:02,334 --> 00:41:03,169
Tama.

754
00:41:04,420 --> 00:41:05,379
Magaling.

755
00:41:05,463 --> 00:41:08,632
Pero napag-usapan namin
na magsimula sa mababang dosis.

756
00:41:09,216 --> 00:41:12,011
Pinag-usapan namin ang mga aasahan

757
00:41:12,094 --> 00:41:14,138
at ang kinatatakutan ko sa simula,

758
00:41:14,221 --> 00:41:17,558
na baka tumaas nang tumaas,
ay hindi nangyari.

759
00:41:17,641 --> 00:41:20,686
Nakaramdam ako ng ginhawa
sa mababang dosis.

760
00:41:20,769 --> 00:41:25,107
At dahil sa takot ko sa adiksyon

761
00:41:25,191 --> 00:41:27,860
nakapag-focus ako sa

762
00:41:27,943 --> 00:41:30,821
"Ang gamot ay para makatulong

763
00:41:30,905 --> 00:41:33,991
sa paggana ng ibang bagay bukod sa gamot."

764
00:41:36,202 --> 00:41:39,747
Kung nararapat ang iyong paggamit
para sa biglaang pagkabalisa,

765
00:41:39,830 --> 00:41:41,957
di ito magiging problema.

766
00:41:42,041 --> 00:41:44,877
Kung araw-araw mong iniinom,
at maraming beses sa isang araw,

767
00:41:44,960 --> 00:41:48,672
mahirap na biglang itigil
ang mga gamot na ito.

768
00:41:48,756 --> 00:41:51,258
Maaaring maging malala ang mga epekto.

769
00:41:51,342 --> 00:41:54,053
Pwedeng mabaliw.
Maaari silang magka-kombulsyon.

770
00:41:54,136 --> 00:41:56,972
Maaaring lumala ang pagkabalisa,
sobrang hindi makatulog.

771
00:41:57,056 --> 00:42:00,434
Nakita ko ang hirap ng pagtigil
sa benzodiazepine

772
00:42:00,518 --> 00:42:03,646
na nagreresulta sa nais magpakamatay
at mga bantang pagpapakamatay.

773
00:42:03,729 --> 00:42:05,147
Ngayong alam ko na,

774
00:42:05,856 --> 00:42:08,776
hindi ko na sana ito sinimulan.

775
00:42:09,276 --> 00:42:10,319
Hinding-hindi.

776
00:42:10,402 --> 00:42:11,529
Iyon ang pinakamalaking…

777
00:42:12,446 --> 00:42:14,698
Iyon ang pinakamalaking
pagkakamali ko sa buhay.

778
00:42:15,616 --> 00:42:18,244
Lumipat ako sa Colorado
dahil mahilig ako sa panlabas.

779
00:42:18,327 --> 00:42:22,957
At mahilig akong mag-skii. Mag rock
climbing. Mahilig akong mamundok.

780
00:42:23,040 --> 00:42:26,168
Mahilig ako sa white-water rafting
at pag-kayak.

781
00:42:26,252 --> 00:42:32,174
Mahilig ako sa mapanganib
at nakakasabik na mga isports,

782
00:42:32,967 --> 00:42:34,843
kaya napapaisip ako,

783
00:42:34,927 --> 00:42:38,305
bakit ba ako na-diagnose ng pagkabalisa?

784
00:42:44,061 --> 00:42:46,272
Kumusta, anak. Patingin ng gawa mo.

785
00:42:46,897 --> 00:42:48,440
-Tatay,
-Ano iyon?

786
00:42:48,524 --> 00:42:50,359
Ito ang Christmas tree.

787
00:42:50,442 --> 00:42:53,237
Oo. Mataas ito.

788
00:42:53,320 --> 00:42:55,114
Ito ang snowman,

789
00:42:55,739 --> 00:42:56,949
Gusto ko ito, mahal.

790
00:42:57,658 --> 00:43:02,788
Parang isa o kalahating millligram
ako ng Xanax nung kolehiyo.

791
00:43:04,123 --> 00:43:08,127
At nung nagtagal,
tumaas ito sa isang milligram,

792
00:43:08,210 --> 00:43:11,672
sa dalawang milligram,
at hanggang sa tatlong milligram,

793
00:43:11,755 --> 00:43:14,383
kung saan ako nanatili

794
00:43:14,466 --> 00:43:18,137
sa loob ng 12 taon, 15 taon.

795
00:43:18,220 --> 00:43:23,517
At di na ako uminom ng higit pa
sa araw-araw na dosis ko.

796
00:43:24,226 --> 00:43:26,895
Noong 2013,

797
00:43:27,396 --> 00:43:31,859
naalala ko na sinabi ko sa psychiatrist
na maayos ang buhay ko ngayon.

798
00:43:33,068 --> 00:43:37,323
Buntis si Kelly sa una naming anak,
at nasasabik akong maging ama.

799
00:43:38,824 --> 00:43:44,455
Binawasan niya ang Xanax ko mula tatlong
milligram hanggang dalawa't kalahati.

800
00:43:44,538 --> 00:43:46,123
At sa hindi inaasahan,

801
00:43:46,206 --> 00:43:50,336
nagsimula akong magkaroon ng
kakaibang sintomas.

802
00:43:50,836 --> 00:43:54,506
Parang sobra ang naririnig at naamoy ko.

803
00:43:54,590 --> 00:43:57,301
Nagkakaroon ako ng
mabilis na pagtibok ng puso.

804
00:43:57,885 --> 00:44:00,679
Parang nasusunog
ang ilalim ng balat sa braso ko.

805
00:44:00,763 --> 00:44:05,684
Basta na lang pipintig ang kalamnan ko.
At malala ang pagkalito ko.

806
00:44:06,268 --> 00:44:09,396
Ang pagkahapo ang isa sa
pinakamalalang sintomas.

807
00:44:11,023 --> 00:44:13,233
Nagsimula kaming mabahala ng asawa ko.

808
00:44:13,317 --> 00:44:15,569
Kakaiba na ang nangyayari.

809
00:44:16,445 --> 00:44:18,739
Gusto kong magpatingin
sa mga rheumatologist

810
00:44:18,822 --> 00:44:21,116
sa mga cardiologist at neurologist

811
00:44:21,200 --> 00:44:23,285
at lahat ng uri mg espesyalista

812
00:44:23,369 --> 00:44:28,248
Sabi ng doktor, "Alam mo,
nasama ka na rin sa kaguluhan."

813
00:44:28,332 --> 00:44:31,251
Sabi niya, "Ipapadala kita sa Mayo Clinic

814
00:44:31,335 --> 00:44:33,295
dahil sila ang pinakamagaling."

815
00:44:33,962 --> 00:44:37,299
Nag-impake ang buong pamilya
at lumipad kami sa Minnesota.

816
00:44:37,383 --> 00:44:43,222
Sabi ng neurologist ng Mayo, "Sa tingin ko
ay meron kang autoimmune encephalitis."

817
00:44:43,305 --> 00:44:46,475
"Isa itong pamamaga ng utak,
At madali itomg pagalingin"

818
00:44:47,059 --> 00:44:50,479
"Medyo hindi komportable.
Kailangan mo ng IV infusion."

819
00:44:50,562 --> 00:44:55,651
Walong linggo akong naka-infusion,
at di bumuti ang pakiramdam ko.

820
00:44:55,734 --> 00:44:57,319
Kung meron man, mas lumala ito.

821
00:44:57,403 --> 00:45:00,489
Noong panahong iyon, nagsimula akong
magtanong sa mga doktot.

822
00:45:00,572 --> 00:45:03,951
Minsan kong tinanong, "May kinalaman
kaya ito sa mga gamot ko?"

823
00:45:04,660 --> 00:45:06,870
"Ang gmot ko ba ang dahilan
ng mga ito?"

824
00:45:06,954 --> 00:45:10,249
At ang sagot ay, "Hindi, hindi.
Hindi mga gamot."

825
00:45:10,749 --> 00:45:12,292
"Siguradong hindi dahil sa gamot."

826
00:45:12,376 --> 00:45:16,380
Pinalitan na ako ng psychiatrist

827
00:45:16,463 --> 00:45:18,924
mula Xanax ay naging Valium.

828
00:45:19,007 --> 00:45:21,927
Siguro, sabihin na nating kutob…

829
00:45:22,010 --> 00:45:23,971
di ko na alam kung ano pang magagawa ko,

830
00:45:24,054 --> 00:45:27,391
kaya pakiusap, gusto kong
bawasan ang gamot.

831
00:45:36,358 --> 00:45:38,944
Pebrero ng 2018,

832
00:45:39,027 --> 00:45:44,324
nagising ako sa umaga,
at pakiramdam ko may mali.

833
00:45:45,409 --> 00:45:47,369
Naririnig ko ang mga bata sa baba,

834
00:45:47,453 --> 00:45:51,665
pero nakakabingi ang ingay.

835
00:45:52,666 --> 00:45:55,419
Mainit ang balat ko. Mainit ang dibdib ko.

836
00:45:58,589 --> 00:46:02,968
Di ko na kinaya.
Lumabas ako agad ng bahay

837
00:46:03,469 --> 00:46:08,140
at nagmaneho nang matulin
at mali-mali.

838
00:46:08,223 --> 00:46:11,977
May boses sa utak ko na nagsasabing,
"Kailangan kong lumikas."

839
00:46:12,686 --> 00:46:15,814
May nakita akong burol sa gilid,

840
00:46:15,898 --> 00:46:18,734
halos 300 talampakan ang taas
at may bangin sa gilid.

841
00:46:19,943 --> 00:46:21,653
Sabi ko,

842
00:46:22,321 --> 00:46:25,032
"Aakyatin ko ang burol na yan,
at tatalon ako."

843
00:46:26,408 --> 00:46:33,332
At nung paakyat na ako,
nakita ko sa isipan ang mga anak ko.

844
00:46:35,334 --> 00:46:38,045
Lumuhod ako,

845
00:46:39,338 --> 00:46:41,882
at sinabi kong,
"John, hindi ka ganito."

846
00:46:42,382 --> 00:46:44,051
"Hindi ka ganito."

847
00:46:44,134 --> 00:46:48,096
Narinig ng asawa ko na bumalik ako
at sinalubong ako sa pintuan.

848
00:46:49,223 --> 00:46:51,058
Tinignan ko siya at sinabing,

849
00:46:51,683 --> 00:46:55,521
"Yung Valium siguro iyon."

850
00:46:56,897 --> 00:47:01,652
Sinimulang hanapin ng asawa ko
ang "Valium at pagpapatiwakal,"

851
00:47:01,735 --> 00:47:05,572
"Pagtanggal ng Valium,"
"Pagtanggal ng Xanax."

852
00:47:08,075 --> 00:47:11,829
Kaso puro mga pasyente lang
at hindi mga propesyonal

853
00:47:11,912 --> 00:47:14,957
at nakakita ng mga problema
ng benzodiazpine,

854
00:47:15,040 --> 00:47:18,126
kabilang ang laging pag-asa,
labis na pagkasanay, at pagtanggal.

855
00:47:18,210 --> 00:47:21,964
Nanggaling sa 1970 ang datos
at inilarawan

856
00:47:22,047 --> 00:47:24,132
ni Dr. Heather Ashton,
na isang psychiatrist

857
00:47:24,216 --> 00:47:27,469
na may klinika sa pagtanggal
ng benzodiazepine sa labas ng UK.

858
00:47:27,553 --> 00:47:30,264
Kulang ang kasanayan
sa clinical pharmacology

859
00:47:32,182 --> 00:47:34,268
at sa pangangasiwa ng pagtanggal ng gamot.

860
00:47:34,351 --> 00:47:37,437
Nawala na ang pakikinig
sa mga pasyente,

861
00:47:37,521 --> 00:47:41,275
at nakahiligan ng mga doktor
ang ideya

862
00:47:41,358 --> 00:47:44,152
na kayang idaan sa gamot
ang problema sa pag-iisip.

863
00:47:44,236 --> 00:47:46,780
At sinulat niya ang buong kasunduan
na The Ashton Manual,

864
00:47:46,864 --> 00:47:50,659
na mahahanap mo online,
at isang mahusay na dokumento.

865
00:47:51,159 --> 00:47:55,539
Bigla naming natagpuan
ang The Ashton Manual.

866
00:47:55,622 --> 00:48:00,878
Nandoon ang bawat sintomas
na ni-report ko sa doktor,

867
00:48:00,961 --> 00:48:02,963
magkakasunod iyon.

868
00:48:03,046 --> 00:48:05,841
Nagtinginan kami ng asawa ko
at parang,

869
00:48:07,134 --> 00:48:08,635
"Paano nangyari iyon?"

870
00:48:09,720 --> 00:48:15,309
Pumunta kami sa 32 magkaibang doktor
at walang tumama sa kanila

871
00:48:15,392 --> 00:48:19,980
na binabawasan ko ang benzodiazepine
at nakararanas ng epekto ng pagtanggal.

872
00:48:20,063 --> 00:48:23,275
Hindi nakararanas nito ang ibang pasyente,
at ang iba ay sensitibo

873
00:48:23,358 --> 00:48:26,403
sa pinakamaliit na pagbabago ng dosis,
pagbabawas ng dosis.

874
00:48:26,486 --> 00:48:31,283
Mas laganap ito sa matatanda. Habang
tumatanda, mas di nakakaayon ang utak.

875
00:48:31,783 --> 00:48:33,577
Kaya pagdating ng edad 50 pataas

876
00:48:33,660 --> 00:48:38,081
at ilang dekada na sila sa benzodiazepine…
Sobrang hirap na itong tanggalin.

877
00:48:38,165 --> 00:48:40,542
Kaunti lang ang nakakaalam
ng potensyal na panganib.

878
00:48:40,626 --> 00:48:44,338
Kaunting doctor lang ang nakakaalam
ng mga kapahamakang iyon.

879
00:48:44,838 --> 00:48:46,924
Medyo nakakagulat ito sa puntong ito.

880
00:48:47,007 --> 00:48:50,969
Kapaki-pakinabang ang mga kagamitang ito.
Sobrang saya kong makuha ito.

881
00:48:51,470 --> 00:48:54,431
Nagpapasalamat ako sa mga taong
gumawa nito.

882
00:48:54,514 --> 00:48:59,144
Ang problema ay masyado naming
madalas gamitin ito,

883
00:48:59,227 --> 00:49:01,605
at sa napakahabang panahon.

884
00:49:02,940 --> 00:49:05,067
Kung titignan mo ang iba-ibang
sanhi ng panganib

885
00:49:05,150 --> 00:49:06,485
sa adiksyon,

886
00:49:06,568 --> 00:49:10,322
isa sa pangunahing dahilan
ay madaling pag-access sa gamot.

887
00:49:11,239 --> 00:49:14,952
Talamak sa panahong ito
ang labis na pagreseta at suplay,

888
00:49:15,035 --> 00:49:18,997
kaya mas mabilis itong masubukan
at magkaroon ng adiksyon.

889
00:49:20,707 --> 00:49:25,295
Psychiatrist ako mula noong dekada 90
at kung may lumapit sa akin

890
00:49:25,379 --> 00:49:28,173
na may sintomas ng
pagkabalisa o depresyon,

891
00:49:28,256 --> 00:49:31,385
kailangan kong ipaliwanag na,
"May depresyon ka."

892
00:49:31,468 --> 00:49:33,804
O "Ito ay mga… Ito ay pagkanerbyos,"

893
00:49:33,887 --> 00:49:37,975
at kailangan kong isipin
sa una o ikalawang pagbisita

894
00:49:38,058 --> 00:49:41,603
na walang problema sa
pag-inom ng gamot.

895
00:49:42,646 --> 00:49:46,775
Simula noong 1997, noong nagpasya ang FDA

896
00:49:46,858 --> 00:49:50,153
na pwede nang mag-advertise ang mga
kompanya sa mga tao.

897
00:49:50,237 --> 00:49:52,864
Hindi naman agad mawawala ang depresyon.

898
00:49:52,948 --> 00:49:55,075
Walang makakagawa nito,
dahil totoong sakit ito.

899
00:49:55,158 --> 00:49:57,536
Maaaring nababalisa ka.
Hindi makatulog.

900
00:49:57,619 --> 00:50:00,330
Alam natin ang pakiramdam
ng pahkabalisa sa lipunan.

901
00:50:00,414 --> 00:50:02,416
Maaaring sisihin ang
di-balanseng kemikal.

902
00:50:02,499 --> 00:50:04,042
Maaari kong mabalik ang normal.

903
00:50:04,126 --> 00:50:06,294
Babalik uli ang buhay.

904
00:50:06,378 --> 00:50:10,257
Di ko kailangang magturo
o baguhin ang opinyon o maghawak ng kamay

905
00:50:10,340 --> 00:50:14,845
kasi pumupunta na ang mga tao,
"Dapat ba Wellbutrin o Effexor,"

906
00:50:14,928 --> 00:50:17,597
o pwedeng, "Naka=Paxil
ang instructor ko sa pilates,

907
00:50:17,681 --> 00:50:21,309
pero sabi ng dentista ko
mas mabuti ang Zoloft, anong pinagkaiba?"

908
00:50:21,393 --> 00:50:25,188
Wala talagang pagbantay dito.
Walang pagsubaybay.

909
00:50:25,272 --> 00:50:28,275
"Anong pakiramdam mo?
Anong naiisip mo?"

910
00:50:28,358 --> 00:50:31,987
"Anong kalagayn ng iyong emosyon?"
Parang trabaho lang talaga.

911
00:50:32,070 --> 00:50:35,365
Naging kasangkapan na ang medisina

912
00:50:35,449 --> 00:50:39,745
kung saan parang trabahador
sa pabrika ang mga doktor.

913
00:50:39,828 --> 00:50:44,541
At pagkatapos niya, lahat ng
psychiatrist ko ay puro trabaho lang.

914
00:50:44,624 --> 00:50:47,335
Naghanapa ako ng magtatrabaho lang,
kasi parang

915
00:50:47,419 --> 00:50:50,672
"Ayokong maramdaman iyon.
Ayokong pag-usapan iyon."

916
00:50:50,756 --> 00:50:54,676
Nape-pressure ang mga doktor
na tignan agad ang mga pasyente,

917
00:50:54,760 --> 00:50:57,679
para ipasok o ilabas sila,
at magbigay ng gamot,

918
00:50:57,763 --> 00:51:00,015
dahil iyon ang nababalik
ng mga ikatlong partido.

919
00:51:00,098 --> 00:51:03,560
May isang doktor, "Pwede mo bang ikwento
ang iyong kabataan sa Texas?"

920
00:51:03,643 --> 00:51:06,688
Ako naman, "Ayoko nga.
Magsimula na tayo sa script."

921
00:51:06,772 --> 00:51:09,983
Tinatanong namin ang pasyente,
"Natuwa ba sila sa kanilang serbisyo?"

922
00:51:10,067 --> 00:51:12,110
Gusto ng mga doktor ng mataas na marka

923
00:51:12,194 --> 00:51:16,615
dahil nakabase sa mga survey
ang kanilang pag-unlad bilang propesyonal.

924
00:51:16,698 --> 00:51:19,910
Kaya dahil sa mga insentibong
di nakikita,

925
00:51:19,993 --> 00:51:23,413
isusulat ng doktor ang gusto ng pasyente.

926
00:51:23,497 --> 00:51:26,583
Ang isa pa ay epektibo sa pangmadalian
ang mga gamot na ito.

927
00:51:26,666 --> 00:51:30,796
Pumunta ako sa isang therapist
sa New Hampshire nung labintatlo ako.

928
00:51:30,879 --> 00:51:32,255
SARAH SILVERMAN
KOMEDYANTE

929
00:51:33,590 --> 00:51:36,343
Na, nung araw na…

930
00:51:36,426 --> 00:51:40,764
Unang araw na naroon ako, sabi niya…
Ito ay parang taon 1984 yata,

931
00:51:40,847 --> 00:51:44,142
at sabi niya, "Bibigyan kita ng reseta."

932
00:51:44,226 --> 00:51:47,395
"Sa tuwing nalulungkot ka,
Uminom ka ng isa nito."

933
00:51:47,479 --> 00:51:48,522
Xanax iyon.

934
00:51:48,605 --> 00:51:52,859
Gusto kong mag-ingat. Ayokong magmukhang
masama lahat ng benzodiazepine at gamot.

935
00:51:52,943 --> 00:51:55,987
Basta ang alam ko labis ang pagreseta
sa kanila, gaya ng opioid.

936
00:51:56,071 --> 00:51:57,364
Parehong pampawala ng sakit.

937
00:51:57,447 --> 00:51:59,658
Isa sa emosyonal na sakit,
at isa sa pisikal.

938
00:52:00,242 --> 00:52:04,162
Maraming komunidad ang may
problema sa Xanax.

939
00:52:04,746 --> 00:52:07,082
Nasa gitna tayo ng epidemya
ng iniresetang gamot.

940
00:52:07,165 --> 00:52:09,876
Kadalasan akala ng mga tao
ay parang opioid ito,

941
00:52:09,960 --> 00:52:11,503
pero di lang ito opioid.

942
00:52:12,129 --> 00:52:17,134
Ang rapper na si Lil Xan, mula sa Xanax,
ay isa sa higit 50 artista

943
00:52:17,217 --> 00:52:19,761
na nagbabanggit ng Xanax
sa kanilang musika.

944
00:52:19,845 --> 00:52:21,304
Umiinom ako ng…

945
00:52:22,305 --> 00:52:25,100
…labindalawang o labing-apat na 2 mg
kada araw.

946
00:52:26,017 --> 00:52:26,935
Wow.

947
00:52:27,519 --> 00:52:28,937
Grabe talaga iyon.

948
00:52:29,020 --> 00:52:31,481
Nakakarinig ako ng boses sa aking utak

949
00:52:31,565 --> 00:52:33,984
Sabi nila ay tapusin ko na

950
00:52:34,067 --> 00:52:36,236
May nahanap akong Xanax sa kama ko

951
00:52:36,319 --> 00:52:38,655
Ininom ko at natulog ako ulit…

952
00:52:38,738 --> 00:52:44,578
Ang dobleng kahulugan ng
pagkilala sa sakit o pagkabalisa,

953
00:52:44,661 --> 00:52:47,455
o kung anuman iyon,
ay hindi ikinaganda nito.

954
00:52:47,956 --> 00:52:53,628
Grabeng patama iyon.
Madaling mawalan ng kontrol.

955
00:52:53,712 --> 00:52:56,882
At walang kakayahan
ang mga kabataan na gawin iyon.

956
00:52:56,965 --> 00:52:59,426
Di nagtagal ay ginaya ni Bobby
ang mga idolo niya

957
00:52:59,509 --> 00:53:02,053
at uminom ng unang tableta
noong ikasampung baitang.

958
00:53:02,762 --> 00:53:04,556
Nahumaling na ako sa unang tableta.

959
00:53:04,639 --> 00:53:07,142
Isang tawag, isan text lang
para makakuha nito. Oo.

960
00:53:07,225 --> 00:53:08,476
Anumang gamot.

961
00:53:08,560 --> 00:53:13,815
Ang social media ay mahalagang tool
para makabili online.

962
00:53:13,899 --> 00:53:17,235
Ito na ngayon…
Ito na ang magbebenta sayo.

963
00:53:17,319 --> 00:53:21,114
Sa pamamagitan ng pag-tap,
makakakuha ka na ng Xanax.

964
00:53:21,198 --> 00:53:23,575
Nagkalat ang mga gamot na iyon.

965
00:53:23,658 --> 00:53:27,412
May nakita akong account
na may 104 na nagbebenta

966
00:53:27,495 --> 00:53:29,122
at gumagamit ng Snapchat,

967
00:53:29,206 --> 00:53:31,541
na maaari mong tawagan
sa pag-type lang ng pangalan.

968
00:53:31,625 --> 00:53:33,710
Para itong directory
ng nagbebenta ng droga.

969
00:53:33,793 --> 00:53:36,254
Maraming tao sa
di-wastong laboratoryo

970
00:53:36,338 --> 00:53:37,881
mga ilegal na laboratoryo,

971
00:53:37,964 --> 00:53:41,009
na gumagawa ng sobrang lakas
na benzodiazepine.

972
00:53:41,092 --> 00:53:43,261
Bagong impormasyon sa
nakakamatay na gamot.

973
00:53:43,345 --> 00:53:48,642
Isa itong maliit at puting tableta na
kamukha ng gamot sa pagkabalisa, ang Xanax

974
00:53:49,100 --> 00:53:51,728
Pero hinalo ito sa
isang matapang ng opioid

975
00:53:51,811 --> 00:53:52,812
na fentanyl.

976
00:53:52,896 --> 00:53:55,565
Pwedeng mag-online at makakabili na
ng pill press.

977
00:53:55,649 --> 00:53:57,192
Makakabili rin sila ng pill dye.

978
00:53:57,275 --> 00:54:01,196
Ito ang fentanyl na may halong
pampabigat,

979
00:54:01,279 --> 00:54:03,740
at sa pag-ikot ng gulong…

980
00:54:04,824 --> 00:54:07,202
Lalabas na ang tableta.

981
00:54:07,285 --> 00:54:10,372
Pwede kang makakuha ng dalawang
tableta mula sa drug dealer,

982
00:54:10,455 --> 00:54:13,041
at mas marami ang fentanyl ng isa.

983
00:54:13,124 --> 00:54:15,418
At iyon ang magtatapos ng iyong buhay.

984
00:54:15,502 --> 00:54:20,131
Ang mga tabletang galing sa Mexico
ay propesyonal ang pagkakagawa.

985
00:54:20,215 --> 00:54:24,469
Di mo makita ang pagkakaiba.
Perpekto ang kulay, pati ang marka,

986
00:54:24,552 --> 00:54:26,179
at ang kayarian ng pill…

987
00:54:26,263 --> 00:54:29,057
Kumukha ng tunay.
Nakakatakot.

988
00:54:29,140 --> 00:54:33,895
Ibinalita ng artistang therapist,
Laura Berman, na namatay ang kanyang anak

989
00:54:33,979 --> 00:54:36,022
noong Linggo dahil sa sobrang gamot.

990
00:54:36,106 --> 00:54:38,358
Sabi mo parang fentanyl ito
na may halong iba.

991
00:54:38,441 --> 00:54:42,320
May nararamdaman ba siya
para inumin ang mga gamot na ito?

992
00:54:42,404 --> 00:54:45,865
-Sa tingin mo alam niya ang iniinom niya?
-Hindi. Siya--

993
00:54:45,949 --> 00:54:48,285
Nitong nakalipas na sampung taon,
halos lahat ay

994
00:54:48,368 --> 00:54:51,496
dahil sa overdose
ng hindi lang iisang gamot.

995
00:54:51,579 --> 00:54:53,957
Kadalasan ay kombinasyon ito
ng iba't ibang gamot.

996
00:54:54,040 --> 00:54:57,711
Hindi sobrang mapanganib ang maraming
pag-inom ng benzodiazepine lamang,

997
00:54:57,794 --> 00:54:59,671
pero kung hinalo mo sa mga opioid,

998
00:54:59,754 --> 00:55:02,590
parang anesthesia na iyon
at lubhang mapanganib.

999
00:55:02,674 --> 00:55:04,884
Kasi dodoble ang pampakalmang epekto.

1000
00:55:04,968 --> 00:55:09,389
Pwede kang atakihin sa puso.
Pwedeng mamatay. Huminto sa paghinga.

1001
00:55:09,973 --> 00:55:11,474
Dalawampu't isang taon lang siya.

1002
00:55:11,558 --> 00:55:14,477
Isang sikat na YouTube star
at pausbong na rapper,

1003
00:55:14,602 --> 00:55:17,147
Namatay si Lil Peep kagabi.

1004
00:55:17,230 --> 00:55:19,774
Ang daming namamatay sa balita

1005
00:55:20,400 --> 00:55:23,028
na may kinalaman sa
painkiller o benzodiazepine.

1006
00:55:23,111 --> 00:55:25,280
Nahihirapan sila sa dinaranas

1007
00:55:25,363 --> 00:55:28,491
na sakit at pagkabalisa,
at kailangang bawasan at makalabas dito.

1008
00:55:29,951 --> 00:55:33,705
Tumingin ako sa salamin
at naisip ko sa mga oras na iyon,

1009
00:55:33,788 --> 00:55:35,874
kung pinagpatuloy ko ito,
mamatay ako agad.

1010
00:55:35,957 --> 00:55:38,710
Kaya hininto ko ito agad-gad,

1011
00:55:38,793 --> 00:55:42,130
at nagkaroon ako ng
kaunting kombulsyon,

1012
00:55:42,213 --> 00:55:43,715
kaya nauwi ako sa ospital.

1013
00:55:43,798 --> 00:55:46,968
Pagkatapos ng ilang subok,
sinabi ni Xan na malinis na siya.

1014
00:55:47,052 --> 00:55:49,721
Gusto kong gumawa ng pagkilos, Xanarchy,

1015
00:55:49,804 --> 00:55:52,974
tungkol sa hindi gagamit ng Xanax,

1016
00:55:53,058 --> 00:55:54,934
at iyon ang sinusubukan kong isulong.

1017
00:55:55,018 --> 00:55:58,229
Kailangan nating alagaan ang isa't isa
at maging responsable

1018
00:55:59,314 --> 00:56:03,026
sa pagsuporta sa kulturang droga,
nang buong-buo.

1019
00:56:03,109 --> 00:56:08,406
Wag mo akong
bigyan ng Xannie ngayon, kundi…

1020
00:56:08,490 --> 00:56:11,493
Ayokong tumanda na
kasama ang mga taong mahal ko

1021
00:56:11,576 --> 00:56:13,703
tapos bigla silang magbabago.

1022
00:56:13,787 --> 00:56:16,873
Mahirap panoorin,
at ayoko nang mamatayan pa.

1023
00:56:16,956 --> 00:56:18,208
Ayokong may namamatay.

1024
00:56:18,291 --> 00:56:20,210
Kabataan ang nagbibigay
sa atin ng babala.

1025
00:56:20,293 --> 00:56:24,255
Nagbibigay sila ng senyales
kung hindi maayos ang mundo.

1026
00:56:24,339 --> 00:56:27,675
Parang naging klinika na ako
sa di pagreseta ng gamot,

1027
00:56:27,759 --> 00:56:29,928
mas marami na ang pasyenteng

1028
00:56:30,011 --> 00:56:36,059
kailangan makawala sa mga
opioid o benzodiazepine o pareho.

1029
00:56:36,142 --> 00:56:38,311
Nakakalito rin ito sa mga pasyente,

1030
00:56:38,395 --> 00:56:40,897
dahil ang mga pasyenteng umaasa sa gamot

1031
00:56:40,980 --> 00:56:44,526
at matagal nang umiinom nito,
di nila kayang mabuhay nang wala nito.

1032
00:56:44,609 --> 00:56:46,694
Posible ring hindi sila nababalisa

1033
00:56:46,778 --> 00:56:48,113
at maayos naman sila,

1034
00:56:48,196 --> 00:56:51,282
pero di sila makakakilos
nang walang mga gamot.

1035
00:56:51,366 --> 00:56:53,660
Sobrang nakakatakot ang ideyang ito
para sa kanila.

1036
00:56:53,743 --> 00:56:55,745
At iyon ang sintomas
ng pagtanggal ng gamot.

1037
00:56:55,829 --> 00:56:58,081
Ganyan talaga ang tolerance at withdrawal.

1038
00:57:17,976 --> 00:57:21,604
Buti na lang nag-aral ako ng
chemistry noong kolehiyo.

1039
00:57:26,317 --> 00:57:30,155
Hindi ito matuturo sa iyo ng doktor.

1040
00:57:32,073 --> 00:57:34,701
Ang tawag dito ay micro taper sa likido.

1041
00:57:36,035 --> 00:57:40,498
Hinahayaan ka nitong
bawasan ang dosis

1042
00:57:40,582 --> 00:57:45,712
sa maliit na maliit na bahagi araw-araw.

1043
00:57:46,463 --> 00:57:48,131
Kung sobrang bilis,

1044
00:57:49,132 --> 00:57:53,595
makakaranas ka ng labis na kaba.

1045
00:57:57,807 --> 00:58:00,059
Makapangyarihan ang mga kemikal na ito,

1046
00:58:00,560 --> 00:58:05,398
minsan ay inaabot ng ilang taon
ang pagbabawas nito.

1047
00:58:13,072 --> 00:58:17,869
DAANAN NG RILES

1048
00:58:19,787 --> 00:58:22,373
Mula sa gitna hanggang sa taas ng riles?

1049
00:58:22,457 --> 00:58:24,250
-Limang talampakan at isa.
-5'1."

1050
00:58:24,334 --> 00:58:25,960
Sabihin mo kung handa ka na sa una.

1051
00:58:26,044 --> 00:58:27,295
Sige, simulan na.

1052
00:58:27,378 --> 00:58:30,507
Dito ay dalawang talampakan at anim.

1053
00:58:30,590 --> 00:58:31,758
2'6".

1054
00:58:33,801 --> 00:58:35,553
Nagtatrabaho ako sa Michigan,

1055
00:58:35,637 --> 00:58:38,932
at ito ay programa
para maging isang civil engineer.

1056
00:58:39,015 --> 00:58:45,563
Tatlong taon na ako rito, at ang trabahong
ito ay para sa hustong-gulang na babae.

1057
00:58:45,647 --> 00:58:47,607
Nagsimula ako nung 18 taong gulang.

1058
00:58:48,775 --> 00:58:52,695
Masaya akong may umaasa sa akin
sa ilang bagay.

1059
00:58:52,779 --> 00:58:54,280
Nakaka-stress talaga,

1060
00:58:54,364 --> 00:58:57,367
pero sakto lang para matapos ko.

1061
00:58:57,450 --> 00:58:59,577
Hindi naman yung nakakalula.

1062
00:59:00,078 --> 00:59:02,830
Halos lahat ng ayaw sa Xanax,

1063
00:59:02,914 --> 00:59:06,751
ay dahil sa paggamit nito bilang droga.

1064
00:59:06,834 --> 00:59:10,421
Para sa mga tulad ko,
pag nakita kong mali ang paggamit

1065
00:59:10,505 --> 00:59:12,090
ng ibang tao, parang,

1066
00:59:12,173 --> 00:59:16,219
kung alam mo lang ang
nagagawa nito sa talagang nangangailangan.

1067
00:59:18,596 --> 00:59:20,557
Isang milligram
ang iniinom ko kada araw,

1068
00:59:20,640 --> 00:59:24,811
at iyon ang simulang dosis ko,
at yun lagi ang iniinom ko.

1069
00:59:26,229 --> 00:59:29,566
Pwede itong maging nakaka-adik.
Hindi sa kaso ko,

1070
00:59:30,441 --> 00:59:34,112
pero sa pag-iisip, oo.

1071
00:59:34,195 --> 00:59:37,198
Parang "kung wala ako niyan,
anong gagawin ko?"

1072
00:59:37,282 --> 00:59:43,246
Madaling umasa sa isang gamot
nang buong-buo,

1073
00:59:43,329 --> 00:59:44,455
pero ako hindi…

1074
00:59:44,956 --> 00:59:48,585
Kahit na nakakatulong ito,
nakakatakot isipin iyon.

1075
00:59:48,668 --> 00:59:51,129
Pano kung naubusan ka?
Pano kung may ibang kumuha?

1076
00:59:51,212 --> 00:59:53,423
Pano kung nakalimutan mo?
Anong gagawin mo?

1077
00:59:53,923 --> 00:59:55,883
Natatakot ako sa isipang iyon.

1078
00:59:55,967 --> 01:00:00,888
Mahalaga ang gamot sa mga tao,
at ayokong baliwalain

1079
01:00:00,972 --> 01:00:02,432
ang kahalagahan nito

1080
01:00:02,515 --> 01:00:05,059
para tulungan ang mga tao
na pamahalaan ang pagkabalisa.

1081
01:00:05,143 --> 01:00:07,145
Babalik ulit tayo sa simula,

1082
01:00:07,228 --> 01:00:09,022
kung ano talaga tayo,

1083
01:00:09,105 --> 01:00:12,275
pero sa sandaling nawala ito,
maliban kung may iba kang gamot,

1084
01:00:12,942 --> 01:00:14,485
babalik ang pagkabalisa.

1085
01:00:15,278 --> 01:00:20,700
Nung nagkasakit ang nanay ko,
nalaman naming malubhang colon cancer ito.

1086
01:00:20,783 --> 01:00:22,118
Tumakbo kami sa airport.

1087
01:00:22,201 --> 01:00:26,456
Nakatira talaga kami sa Boston,
ako, tatay ko, at ate ko.

1088
01:00:27,332 --> 01:00:29,959
Sa tuwing umaalis ako,
parang "Ito ba iyon?"

1089
01:00:30,043 --> 01:00:32,795
At pababalik-balik yung ganong isipan,

1090
01:00:32,879 --> 01:00:36,174
at iyon ang una kong atake sa nerbyos.

1091
01:00:36,257 --> 01:00:38,551
Kasi kailangan kong umalis sa trabaho.

1092
01:00:38,635 --> 01:00:42,930
At kailangan kong gumawa ng presentasyon,
at bumigay talaga ako

1093
01:00:43,014 --> 01:00:45,600
at napunta sa banyo ng opisina,

1094
01:00:45,683 --> 01:00:48,144
mabilis ang paghinga, akala ko
inatake na ako sa puso.

1095
01:00:48,227 --> 01:00:50,688
Parang, "Ito na… Diyos ko."

1096
01:00:51,481 --> 01:00:54,233
Yung pakiramdam na hindi ka na makalabas.

1097
01:00:56,110 --> 01:00:59,113
Bago pumanaw ang nanay ko,
gumawa siya ng liham.

1098
01:00:59,197 --> 01:01:02,909
Nagsulat siya para sa lahat, sa kuya ko,
sa ate ko, at sa tatay ko.

1099
01:01:03,534 --> 01:01:07,955
Sabi niya sa sulat para sa akin,
"Pasensya na kung nilagay kita sa kahon,

1100
01:01:08,039 --> 01:01:11,250
at pasensya na kung pakiramdam mo
ay kailangan mong maging isang tao

1101
01:01:11,334 --> 01:01:15,213
na kailanman ay di magiging ikaw."
Nung binasa ko, bigla akong…

1102
01:01:15,296 --> 01:01:20,301
napaluha. "Oo nga," at iyon ang dahilan
kung bakit lagi akong kabado

1103
01:01:20,385 --> 01:01:22,220
at balisa nang napakahabang panahon,

1104
01:01:22,303 --> 01:01:25,682
kasi ganito ang inaasahan sa akin.
Para sa akin,

1105
01:01:25,765 --> 01:01:28,768
"Okey, di naman inaasahan
na magpakabibo ka hanggang gusto mo."

1106
01:01:28,851 --> 01:01:30,812
"Iba ka. Bakit ganyan ka magsalita?"

1107
01:01:30,895 --> 01:01:33,356
"Dapat ganito ka magsalita,
Ganito ang inaasahan ko."

1108
01:01:33,439 --> 01:01:35,525
Namatay noong Agosto ang nanay ko,

1109
01:01:35,608 --> 01:01:37,985
at doon talaga

1110
01:01:38,861 --> 01:01:40,947
lumabas ang lahat.

1111
01:01:41,531 --> 01:01:43,700
Nandun yung pakiramdam na,

1112
01:01:43,783 --> 01:01:46,828
"Kailangan kong ayusin ito
sa sarili ko."

1113
01:01:48,996 --> 01:01:51,165
At doon ko nasabing,
"Kailangan ko ng therapy."

1114
01:01:51,958 --> 01:01:54,293
Kung may mga bagay na
nagdudulot ng pagkabalisa,

1115
01:01:54,377 --> 01:01:55,837
at hindi nawawala iyon,

1116
01:01:55,920 --> 01:01:59,632
mahalagang maalala mo
ang mga pangunahing gagawin.

1117
01:01:59,716 --> 01:02:01,259
Una, huminga.

1118
01:02:03,970 --> 01:02:06,472
Magkaroon ng sapat na tulog.

1119
01:02:08,141 --> 01:02:10,727
Pinapayuhan ko ang lahat
na magkaroon ng mahabang pahinga.

1120
01:02:10,810 --> 01:02:12,061
Mag-ehersisyo.

1121
01:02:13,813 --> 01:02:17,024
At lumabas hangga't maaari.

1122
01:02:17,775 --> 01:02:23,072
Mag-ehersisyo at masikatan ng araw.
Mga bagay gaya ng yoga o pag-meditate.

1123
01:02:23,156 --> 01:02:25,366
Nakatulong sa akin ang pagninilay.

1124
01:02:25,450 --> 01:02:30,288
Ang pag-relax ng katawan

1125
01:02:30,371 --> 01:02:33,040
ay nakakatanggal ng
nakakabalisang karanasan.

1126
01:02:33,124 --> 01:02:37,170
Hindi ka pwedeng mag-relax
at mabalisa nang sabay.

1127
01:02:37,253 --> 01:02:41,215
May ibang gamot na hindi nakakahumaling.

1128
01:02:41,299 --> 01:02:43,509
Ang mga Selective Serotonin
Reuptake Inhibitor,

1129
01:02:43,593 --> 01:02:45,887
hindi nila napapagaling agad
ang pagkabalisa,

1130
01:02:45,970 --> 01:02:50,057
pero binababa nila ang
pangkalahatang quotient ng pagkabalisa

1131
01:02:50,141 --> 01:02:52,852
para mas mabawasan
ang pag-atake ng nerbyos.

1132
01:02:52,935 --> 01:02:54,937
Isa akong psychiatrist sa New York City,

1133
01:02:55,021 --> 01:02:57,815
at siyempre, gumagawa ako ng reseta
ng mga antidepressant,

1134
01:02:57,899 --> 01:02:59,484
para sa pagkabalisa.

1135
01:03:00,276 --> 01:03:03,362
Pero gusto ko ring kausapin ang mga
pasyente ko tungkol sa cannabis

1136
01:03:03,446 --> 01:03:05,990
dahil nakakatulong ito sa pagkabalisa.

1137
01:03:07,116 --> 01:03:10,203
Hindi ka nahihiya.
Hindi ka bangag.

1138
01:03:10,286 --> 01:03:12,371
Nandoon pa rin ang iyong katinuan,

1139
01:03:12,455 --> 01:03:14,957
pero mas kaya mo nang
pamahalaan ang stress.

1140
01:03:15,041 --> 01:03:17,668
Marami tayong alam
tungkol sa paggamot ng mga sakit na ito,

1141
01:03:17,752 --> 01:03:20,546
at ang pinakamatagumpay
na paggamot na base sa pananaliksik

1142
01:03:20,630 --> 01:03:23,049
ay ang mga cognitive behavioral therapy.

1143
01:03:23,132 --> 01:03:28,095
Nakatuon ang mga ito
sa mga nakasanayang nating pag-iisip

1144
01:03:28,179 --> 01:03:29,889
pagkilos, at paggawa ng desisyon.

1145
01:03:29,972 --> 01:03:32,600
At naglilikha rin sila ng bagong kaisipan,

1146
01:03:32,683 --> 01:03:35,102
sa kung paano natin tingnan ang porblema.

1147
01:03:36,020 --> 01:03:39,398
Meron ka nang karagdagang proteksyon,
ang maliit na tinig

1148
01:03:39,482 --> 01:03:42,568
ang therapy na nagsasabi sa iyong,
"Okey lang yan."

1149
01:03:42,652 --> 01:03:45,905
"Ganyan ang nararamdaman mo ngayon.
Ayos lang na makaramdam."

1150
01:03:45,988 --> 01:03:49,033
"Di totoo ang iyong nararamdaman.
Di totoo ang iyong naiisip."

1151
01:03:49,575 --> 01:03:51,786
Ang kailangan mo lang gawin ay magpatuloy,

1152
01:03:51,869 --> 01:03:53,246
darating ang bukas,

1153
01:03:53,329 --> 01:03:55,289
hanggang sa maraming bukas na
ang nagdaan

1154
01:03:55,373 --> 01:03:59,794
at hindi mo na ulit mararamdaman ito."
At sapat na iyon para magpatuloy.

1155
01:03:59,877 --> 01:04:01,838
Kasi sa bandang huli,
kung dumadaan ka

1156
01:04:01,921 --> 01:04:05,508
sa matinding pagsubok,
kailangan mo lang magpatuloy.

1157
01:04:07,218 --> 01:04:10,137
Naging kapansin-pansin ito noong pandemya,

1158
01:04:10,221 --> 01:04:13,683
ngunit ang pagkakaroon ng koneksyon
sa kapwa ay isa sa mga epektibong paraan

1159
01:04:13,766 --> 01:04:15,476
para malabanan ang pagkabalisa.

1160
01:04:17,228 --> 01:04:21,274
Ang pagkalumbay
ay isa sa mga panganib sa kalusugan

1161
01:04:21,357 --> 01:04:23,276
di lang sa kaisipan
pati na rin sa pisikal.

1162
01:04:25,069 --> 01:04:27,238
Dumaan ako sa diborsyo ngayong taon,

1163
01:04:27,321 --> 01:04:31,117
at sa mga natuklasan ko
sa pagtatapos ng kasal

1164
01:04:31,200 --> 01:04:33,953
at sa pagtanggap ko ng
bagong simula ng buhay,

1165
01:04:34,036 --> 01:04:36,956
nakaranas uli ako ng pabalik-balik
na depresyon at pagkabalisa.

1166
01:04:37,957 --> 01:04:39,208
Di ko nasabi sa nanay ko.

1167
01:04:39,292 --> 01:04:42,587
Di ko pa sinasabi sa mga kaibigan ko
ang nangyari sa aming pagsasama.

1168
01:04:42,670 --> 01:04:45,923
Nakatuon lang ako sa
pagninilay at pagsususlat,

1169
01:04:46,007 --> 01:04:47,049
at mag-therapy ako,

1170
01:04:47,133 --> 01:04:50,636
at gagawin ang lahat para harapin ito,

1171
01:04:50,720 --> 01:04:54,473
kung saan ang kailangan ko lang gawin
ay lumapit sa mga kababaihang

1172
01:04:54,557 --> 01:04:56,475
sumusuporta sa akin para malagpasan ito.

1173
01:05:00,771 --> 01:05:04,150
Sa anumang paraan na makakahanap
tayo ng tunay na koneksyon,

1174
01:05:04,233 --> 01:05:09,238
Kalimutan mo na ang lahat ng sinabi ko,
yun na ang pinakamabuting gawin natin.

1175
01:05:09,322 --> 01:05:14,118
Pero sa totoo, ang normal na pagharap
sa di normal na kapaligiran

1176
01:05:14,619 --> 01:05:18,164
na di mo kailangang sabihin
ay isang sakit.

1177
01:05:18,247 --> 01:05:19,665
Kung susuriin,

1178
01:05:19,749 --> 01:05:24,170
sa halip na ayusin ang mundo
at tunay na problema,

1179
01:05:24,670 --> 01:05:27,048
gumagamit tayo ng psychotropic

1180
01:05:27,131 --> 01:05:30,718
para lang matanggap ng mga tao

1181
01:05:30,801 --> 01:05:33,596
ang mundong mayroon tayo.

1182
01:05:33,679 --> 01:05:34,722
Malakihang Pag-resign.

1183
01:05:34,805 --> 01:05:37,975
Yun ang tawag ng mga eksperto
sa pagtaas ng bilang ng mga nagre-resign

1184
01:05:38,059 --> 01:05:39,226
o nagpapalot ng trabaho.

1185
01:05:39,310 --> 01:05:42,647
Mas maraming Amerikano na rin
ang nagreretiro.

1186
01:05:42,730 --> 01:05:45,858
Ang pagbawas sa araw ng trabaho
mula lima hanggang apat na araw,

1187
01:05:45,942 --> 01:05:47,485
ay nagiging uso na sa buong mundo.

1188
01:05:47,568 --> 01:05:50,112
Malinaw na binago ng pandemya

1189
01:05:50,196 --> 01:05:55,534
ang paraan ng pagtrabaho ng Amerikano
at mga trabahong nais nilang gawin.

1190
01:05:55,618 --> 01:05:59,205
Gumawa kami ng pagkilos para matugunan
ang mental health sa Amerika.

1191
01:05:59,956 --> 01:06:04,710
Gusto naming gumawa ng lipunan
na walang sinuman ang nag-iisa

1192
01:06:04,794 --> 01:06:06,963
at nahihiya dahil sa kanyang problema.

1193
01:06:07,046 --> 01:06:10,841
Gusto naming gumawa ng mundo kung saan
kahit sino ay makakahingi ng tulong.

1194
01:06:10,925 --> 01:06:13,344
Ayaw naming tugunan lang ang
sakit sa pag-iisip.

1195
01:06:13,427 --> 01:06:15,846
Gusto namin ng paraan
para sa kahusayan ng pag-iisip.

1196
01:06:15,930 --> 01:06:17,598
Ang bagong henerasyon ng mga atleta,

1197
01:06:17,682 --> 01:06:21,435
sina Simone Biles at Naomi Osaka,
ay nagbahagi tungkol sa mental health/

1198
01:06:21,519 --> 01:06:23,813
Mag-isa tayong haharap sa problema
at mahirap iyon.

1199
01:06:23,896 --> 01:06:26,691
Di mo na napansin
kung ilan ang natulungan mo,

1200
01:06:26,774 --> 01:06:29,735
kahit ikaw mismo
ay dumadaan sa pagsubok.

1201
01:06:29,819 --> 01:06:32,613
Ang kalusugan sa pag-iisip ay tungkol sa

1202
01:06:32,697 --> 01:06:37,368
lahat ng ginagawa natin sa buhay natin

1203
01:06:37,451 --> 01:06:40,663
at nauunawaan natin

1204
01:06:40,746 --> 01:06:44,375
kung makabubuti sa atin
ang mga pangyayari

1205
01:06:44,458 --> 01:06:46,085
o hindi, tama?

1206
01:06:46,168 --> 01:06:48,045
Ang kalusugang pangkaisipan ay lahat.

1207
01:06:48,129 --> 01:06:50,965
Diyos ko. Di ko kaya.
Kumalma ka, puso. Sabi niya,

1208
01:06:51,048 --> 01:06:53,926
"Salamat sa pagtangganp sa mga taong
tulad ko." Di ko kaya.

1209
01:06:56,137 --> 01:06:57,304
Napakabait niya.

1210
01:06:58,139 --> 01:07:03,144
Nagsimula isang Instagram post
na, "Libreng Therapy para sa Mga Itim."

1211
01:07:03,227 --> 01:07:05,813
Akala ko mahirap papuntahin
sa therapy ang mga itim

1212
01:07:05,896 --> 01:07:09,066
kasi yun ang pinapaniwala sa iyo ng media,

1213
01:07:09,150 --> 01:07:12,737
pero di iyon ang kaso.
Pabaligtad kaming nagsimula

1214
01:07:12,820 --> 01:07:15,990
kasi nung nilabas namin ang
Libreng Therapy Para sa Itim,

1215
01:07:16,073 --> 01:07:20,119
nung sa unang dalawang araw,
may 50 tao na parang,

1216
01:07:20,202 --> 01:07:22,621
"Gusto ko ng libreng therapy."
Kami naman ay, "Teka."

1217
01:07:22,705 --> 01:07:24,623
"Di namin naisip na ganito."

1218
01:07:25,082 --> 01:07:27,084
Binigyan namin sila ng
walong libreng sesyon.

1219
01:07:27,668 --> 01:07:31,380
Ngayon ay 75% sa kanila
ang nagpapatuloy sa therapy,

1220
01:07:31,464 --> 01:07:33,215
pagkatapos ay hindi na libre.

1221
01:07:33,799 --> 01:07:36,635
Parang binigyan namin sila
ng isang basong tubig,

1222
01:07:36,719 --> 01:07:39,263
at sana ay maisip nila na

1223
01:07:39,346 --> 01:07:42,099
"Di ko alam na kailangan
ko pala nito." Tama?

1224
01:07:42,183 --> 01:07:45,269
Ngayon, kahit tanggalin namin ang tubig,

1225
01:07:45,352 --> 01:07:48,689
parang, "Pero alam mo?
Yun na siguro ang susunod kong gagawin.

1226
01:07:50,191 --> 01:07:52,943
Isang bagay na tinuturo ko
sa aking mga pasyente ngayon

1227
01:07:53,027 --> 01:07:54,528
ay ang flow.

1228
01:07:54,612 --> 01:07:58,074
Na pwede mong mawala ang iyong sarili
sa bagay na ginagawa mo,

1229
01:07:58,157 --> 01:08:01,452
Pero kung anuman yang ginagawa mo,

1230
01:08:01,535 --> 01:08:05,956
nabigay mo na ang iyong sarili at
nawala mo na ang sarili sa paggawa nito,

1231
01:08:06,040 --> 01:08:08,167
at mayroon pang
mas malaki sa iyo.

1232
01:08:12,797 --> 01:08:17,093
Labindalawang taon na
nang pumunta kami sa rancho ng kabayo,

1233
01:08:17,176 --> 01:08:21,097
at mayroon silang mga niligtas na kabayo.

1234
01:08:21,597 --> 01:08:24,809
Parang gusto nilang umabot sa 60 kabayo,

1235
01:08:24,892 --> 01:08:29,522
na karamihan ay di maganda ang sitwasyon.

1236
01:08:29,605 --> 01:08:31,982
Tapos nalaman naming
naghahanap sila ng boluntaryo.

1237
01:08:32,066 --> 01:08:34,860
"Okey, sa gitna ng pandemya,

1238
01:08:34,944 --> 01:08:38,823
kung kelan sarado ang gym
at walang makainan,

1239
01:08:38,906 --> 01:08:42,201
at wala tayong magawa.
Di pwedeng makihalubilo.

1240
01:08:42,785 --> 01:08:47,915
Baka mainam itong boluntaryong
trabaho sa labas.

1241
01:08:47,998 --> 01:08:51,794
Lumalabas ang mga bolundaryo
para maglinis ng pastulan,

1242
01:08:51,877 --> 01:08:54,380
at paliguan ang mga kabayo,
at ilakad sila.

1243
01:08:55,131 --> 01:08:59,468
Ang paglabas para magtrabaho
sa isang mabuting layunin,

1244
01:08:59,552 --> 01:09:01,887
at makasamang muli ang mga hayop,

1245
01:09:01,971 --> 01:09:05,975
lahat ng ito ay nag-udyok sa akin

1246
01:09:06,058 --> 01:09:09,145
na lumabas ng bahay,
kalimutan ang sarili,

1247
01:09:09,228 --> 01:09:11,313
at magsikap sa trabaho

1248
01:09:11,397 --> 01:09:12,815
makalanghap ng sariwang hangin.

1249
01:09:12,898 --> 01:09:15,693
Masaya sa pakiramdam
ang pagkayap sa kabayo

1250
01:09:15,776 --> 01:09:17,903
kung di maganda ang araw mo.

1251
01:09:22,867 --> 01:09:26,620
Kailangan kong mag-focus
sa isang bagay bukod sa sarili ko

1252
01:09:27,663 --> 01:09:30,249
kaya nag-aral ako ng flower arranging.

1253
01:09:32,251 --> 01:09:35,045
Napakataimtim ng prosesong iyon
para sa akin,

1254
01:09:35,129 --> 01:09:37,298
mula sa pag-aayos ng mga bulaklak,

1255
01:09:37,381 --> 01:09:41,427
at pagsusuri ng kanilang mga kulay,
ginagamitan ito lahat ng kamay.

1256
01:09:41,510 --> 01:09:45,181
Kailangan ko pala ng bagay
na mahahawakan

1257
01:09:45,264 --> 01:09:47,558
para gawing kalmado ang sarili.

1258
01:09:50,895 --> 01:09:54,231
Halos lahat ng pag-aalala ko ay dahil sa

1259
01:09:54,315 --> 01:09:57,401
pakiramdam na wala akong nakakamit

1260
01:09:57,484 --> 01:10:00,446
o kaya naman ay mali ang ginagawa ko.

1261
01:10:01,864 --> 01:10:04,867
Ang mga bagay na nagdadala sa akin
ng katahimikan kung saan,

1262
01:10:04,950 --> 01:10:06,368
"Para sa sarili ko ito."

1263
01:10:06,452 --> 01:10:10,956
Kaya walang sinuman ang titingin nito
o huhusga o pupuna nito.

1264
01:10:12,291 --> 01:10:13,626
Mga inaasahan.

1265
01:10:14,710 --> 01:10:16,545
Masyadong mabigat ito,

1266
01:10:16,629 --> 01:10:19,924
at kung kaya mo itong
bitawan kahit kaunti,

1267
01:10:20,424 --> 01:10:22,343
malaya ito sa pakiramdam.

1268
01:10:22,426 --> 01:10:25,763
Hindi iyan maganda.
Oo, lahat ito ay trial and error.

1269
01:10:26,597 --> 01:10:28,224
Ang pagkabalisa ay isang buo,

1270
01:10:28,307 --> 01:10:31,185
at ang sabi nito ay iisa lang
ang isipan at katawan.

1271
01:10:31,268 --> 01:10:33,562
Yan ang ideyang
binibigay sa atin ng pagkabalisa,

1272
01:10:33,646 --> 01:10:36,690
na pinagsisilbihan ng katawan
at utak ang isa't isa,

1273
01:10:36,774 --> 01:10:37,816
at magkatulong sila.

1274
01:10:37,900 --> 01:10:42,446
Ang problema sa pag-inom ng Xanax
sa tuwing nababalisa ka

1275
01:10:42,529 --> 01:10:45,449
ay di ka nakakagawa ng
proteksyon sa pag-iisip

1276
01:10:45,532 --> 01:10:48,661
na kailangan mo para
kayanin ang mas matinding pagkabalisa.

1277
01:10:48,744 --> 01:10:52,331
Dahil kung pinipigilan mo
ang pakiramdam na iyon,

1278
01:10:52,414 --> 01:10:56,252
nawala mo na ang pagkakataong
matutunan na harapin ito ng iyong sarili.

1279
01:10:56,335 --> 01:10:58,295
Kaya may kapalit din
ang mga benzodiazepine.

1280
01:10:58,379 --> 01:11:00,923
Siguro iinumin ko lang ito kung kailngan.

1281
01:11:02,091 --> 01:11:03,884
Siguro dalawang beses sa isang buwan.

1282
01:11:03,968 --> 01:11:07,513
Sa puntong ito,
"Alam ko kung kailangan ko nito."

1283
01:11:07,596 --> 01:11:10,683
Kung di kaya ng diet at ehersisyo
at pagboluntaryo

1284
01:11:10,766 --> 01:11:13,018
at kung wala na akong mapagkunan,

1285
01:11:13,102 --> 01:11:16,021
at kung umabot na sa antas
na di na makontrol,

1286
01:11:16,105 --> 01:11:17,731
mayroon akong ibang solusyon.

1287
01:11:18,607 --> 01:11:19,608
Para sa akin ang Xanax

1288
01:11:19,692 --> 01:11:22,486
hindi talaga nito naaayos
ang patuloy na pagkabalisa

1289
01:11:22,569 --> 01:11:24,780
na lagi lang naroon.

1290
01:11:24,863 --> 01:11:27,491
Unang beses kong sinubukan
ang Klonopin, iba ang pakiramdam

1291
01:11:27,574 --> 01:11:30,536
Mas banayad ito bilang
pantanggal ng balisa,

1292
01:11:30,619 --> 01:11:33,914
kaysa sa Xanax, na parang sinampal ka.
Napakabilis ng aksyon.

1293
01:11:33,998 --> 01:11:38,294
Kaya di ginagamit ang Klonopin sa party.
Hindi ito party drug.

1294
01:11:38,377 --> 01:11:42,715
Umiinom pa rin ako ng Lexapro
na isang SSRI antidepressant,

1295
01:11:42,798 --> 01:11:45,509
katamtamang dosis nito.

1296
01:11:45,592 --> 01:11:51,765
Tapos binawasan ko na ang benzo
hanggang sa di ko na sila iniinom.

1297
01:11:51,849 --> 01:11:55,853
Kung di mo hinaharapa ang iyong
pagkabalisa, at dinadaan lamang

1298
01:11:55,936 --> 01:11:59,189
sa pag-inom ng Xanax,
di mo talaga naaayos ito.

1299
01:11:59,273 --> 01:12:01,567
Ang tanging paraan ay harapin ito.
Totoo lang.

1300
01:12:01,650 --> 01:12:04,778
Ang makakapipigil ng iyong pagkabalisa
ay ang pagharap dito,

1301
01:12:04,862 --> 01:12:09,074
pagtanggap nito at pag-unawa rito

1302
01:12:09,158 --> 01:12:11,160
at di na maabala pa nito.

1303
01:12:11,243 --> 01:12:12,536
Sa kabilang banda,

1304
01:12:12,619 --> 01:12:17,499
medyo nakakabastos at nakakawalang-galang
ang sabihin sa iba na,

1305
01:12:17,583 --> 01:12:20,669
"Gawin mo yan sa sarili mo,"
kung di mo kaya.

1306
01:12:20,753 --> 01:12:24,757
Di mo naman sasabihin sa may diabetes na,
"Paganahin mo ang iyong pancreas."

1307
01:12:28,927 --> 01:12:31,889
Ang Xanax ay

1308
01:12:31,972 --> 01:12:33,557
isa sa mga gamit na

1309
01:12:33,640 --> 01:12:36,268
iniisipan ng masama ng iba.

1310
01:12:37,644 --> 01:12:41,940
At medyo naiinis din ako dahil

1311
01:12:42,024 --> 01:12:45,319
kailangan ko ng tulong
ng ibang bagay bukod sa aking sarili.

1312
01:12:46,195 --> 01:12:50,949
At… dahil sa pagiging matigas ko
kaya ayokong inumin ito

1313
01:12:52,493 --> 01:12:54,328
sa napakahabang panahon.

1314
01:12:54,411 --> 01:12:57,998
Gusto kong malaman kung pano
ito gawin nang walang Xanax,

1315
01:12:58,082 --> 01:12:59,166
pero sa ngayon…

1316
01:13:01,877 --> 01:13:04,838
nagagawa niya ang layunin niya,
at nagpapasalamat ako rito.

1317
01:13:05,923 --> 01:13:08,926
Ang medyo tuso sa benzodiazepine
ay napakaepektibo nito.

1318
01:13:09,009 --> 01:13:13,055
Maaaring di tanggap ng lipunan
ang mga taong may pagkabalisa o depresyon,

1319
01:13:13,138 --> 01:13:14,681
pero pareho lang tayong lahat.

1320
01:13:14,765 --> 01:13:18,352
At kung nakainom sila
ng benzodiazepine sa unang pagkakataon,

1321
01:13:18,435 --> 01:13:19,978
grabe, talagang nawawala ito.

1322
01:13:20,062 --> 01:13:22,064
Kaya napapaisip sila na,

1323
01:13:22,147 --> 01:13:24,942
"Di ko kailangang maramdaman
ito palagi, kaya ayoko,

1324
01:13:25,025 --> 01:13:28,904
at ngayon gusto ko ng mas maraming
benzodiazepine." Naniniwala akong

1325
01:13:28,987 --> 01:13:32,157
ito ang maasahan natin
sa ilang punto ng ating buhay

1326
01:13:32,241 --> 01:13:35,869
para pamahalaan ng stress,
pagkabalisa, at mahihirap na sitwasyon,

1327
01:13:35,953 --> 01:13:38,956
at mga masasakit na dinaranas
ng pagiging tao.

1328
01:13:39,039 --> 01:13:41,750
Ang katatagan ang susi sa lahat

1329
01:13:41,834 --> 01:13:44,962
hindi lang sa pagkabalisa,
kundi sa kalusugang pangkaisipan,

1330
01:13:45,045 --> 01:13:46,255
sa pamumuhay sa mundo,

1331
01:13:46,338 --> 01:13:50,300
sa pagtanggang ng katotohanan
ng mga bagay-bagay.

1332
01:13:50,884 --> 01:13:54,221
Kung tungkol man sa pamumuhay sa Covid
o sa sarili nating buhay,

1333
01:13:54,304 --> 01:13:56,849
o sa pagkakaroon ng pagkabalisa.

1334
01:13:56,932 --> 01:14:00,144
Ang pagtanggap ang susi.
At kung naunawaan mo ito,

1335
01:14:00,227 --> 01:14:03,564
mas magiging masigla ang iyong kaisipan
at makokontento ka.

1336
01:14:03,647 --> 01:14:07,234
Habang inaalala ko ito,
di ko alam na nababalisa ako

1337
01:14:07,317 --> 01:14:11,864
na kakaiba sa karaniwang
pinagdadaanan ng karamihan.

1338
01:14:11,947 --> 01:14:15,075
Gaya ng pagbabago mula high school
papuntang kolehiyo,

1339
01:14:15,784 --> 01:14:18,370
pakiramdam ko ay nawawala ako.

1340
01:14:18,912 --> 01:14:21,582
Ang una kong ginawa ay
pumunta sa student health.

1341
01:14:22,082 --> 01:14:27,921
Ang tangi kong naalala ay may
hawak akong reseta sa kamay

1342
01:14:28,005 --> 01:14:31,175
at inisip kong, "Malaki na ako."

1343
01:14:31,258 --> 01:14:34,595
"Ito ang payo ng student health
na inumin ko,"

1344
01:14:35,137 --> 01:14:36,555
at iyon ang ginawa ko.

1345
01:14:37,389 --> 01:14:38,474
Oo, mahirap ang buhay,

1346
01:14:38,557 --> 01:14:41,268
at kahit papano nakalimutan natin iyon,

1347
01:14:41,351 --> 01:14:43,437
at kung di tayo masaya,
may problema sa atin,

1348
01:14:43,520 --> 01:14:45,439
kailangan nating magbago
o uminom ng gamot.

1349
01:14:45,522 --> 01:14:50,444
Hindi natin trabahong tanggalin
lahat ng paghihirap at sakit ng pasyente,

1350
01:14:50,527 --> 01:14:52,905
kundi gawing mas kayang tiisin
ang paghihirap

1351
01:14:53,489 --> 01:14:55,949
para mas maging makahulugan
ang buhay nila.

1352
01:14:56,950 --> 01:15:00,662
May isang kaganapan sa withdrawal
na tinatawag na windows.

1353
01:15:02,956 --> 01:15:05,918
Ito ay kung saan
nawawala na ang mga sintomas.

1354
01:15:07,252 --> 01:15:11,215
Nasa palaruan ako kasama na anak ko,

1355
01:15:11,298 --> 01:15:12,883
tapos bigla na lang,

1356
01:15:12,966 --> 01:15:15,344
nawala ang ugong sa aking tainga,

1357
01:15:15,427 --> 01:15:18,805
nawala ang presyon sa ulo ko.

1358
01:15:19,389 --> 01:15:23,143
At naramdaman ko ang
pagiging kalmado.

1359
01:15:23,644 --> 01:15:25,562
Di ko yun kailanman naranasan

1360
01:15:25,646 --> 01:15:26,980
sa buong buhay ko.

1361
01:15:28,065 --> 01:15:32,277
At buong buhay ko ay
umiinom na ako ng benzodiazepine.

1362
01:15:33,487 --> 01:15:36,365
Kung ganoon ang buhay
pagkatapos ng benzo,

1363
01:15:37,157 --> 01:15:41,328
hindi na ako makapaghintay.

1364
01:15:43,914 --> 01:15:44,915
Halika na.

1365
01:15:45,916 --> 01:15:48,627
Oo! Dahan-dahan. Tama.

1366
01:15:49,294 --> 01:15:50,712
-Tama!
-Magaling.

1367
01:15:52,798 --> 01:15:54,049
-Tama!
-Maganda iyon.

1368
01:15:54,132 --> 01:15:57,886
Talagang pinaghirapan kong
baguhin ang maraming aspeto ng buhay ko

1369
01:15:57,970 --> 01:16:01,723
para di ganoon kalala ang
nararanasan kong pagkabalisa.

1370
01:16:01,807 --> 01:16:06,603
Isang paglalakbay ang matutunang
harapin ang mundo.

1371
01:16:06,687 --> 01:16:09,523
Di iyon iniinuman lang ng gamot,
pagkatapos ay ayos na.

1372
01:16:09,606 --> 01:16:11,608
Matututunan mo ito habang tumatagal,

1373
01:16:11,692 --> 01:16:16,238
at ang lahat ng paghihirap
ang dahilan kung bakit mukha akong masaya

1374
01:16:16,321 --> 01:16:18,448
na parang kaya ko ang lahat.

1375
01:16:19,408 --> 01:16:21,410
May mga panahong kailangan kong bumalik

1376
01:16:21,493 --> 01:16:25,998
at paghirapan ang trabaho,
pero ayos lang sa akin. At… yun nga.

1377
01:18:29,037 --> 01:18:34,042
Isinalin ni: Carolyn Batay