Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Sinasamba ang football dito.
Lahat ng kakilala ko, naglalaro ng AFL football.
May talent ako.
Pero hindi rin ako humihingi ng paumanhin
sa paggamit ko ng puwet ko.
Si O'Loughlin, ang two-time All-Australian player.
Isang kampeon.
Sunud-sunod ang mga panalo ko.
Ika-500 goal para sa Indigenous Team of the Century.
Ang galing ni Michael O'Loughlin.
Nagbago ang buhay namin.
Si Michael O'Loughlin ang kauna-unahang makakapaglaro ng 300 beses
para sa Sydney Swans.
Nakakapagbuklod ang sports.
Sa amin ang larong AFL Football.
Kapag naglalaro ka, dala-dala mo ang pangalan ng pamilya at komunidad mo.
Hindi iyon sagabal kundi nagbibigay ng lakas.
Buhay pa rin ang racism sa Australia...
laganap iyon sa field
at saka sa lipunan.
Sasabihin ng mga non-Aboriginal, "Hayaan n'yo na".
Di 'yon mahahayaan kung palaging nangyayari.
Bata pa lang ako, may racism na.
Nalulungkot ako tuwing naaalala ko 'yon.
Masakit.
Dalawang linggong sunod ako naabuso.
Sawa na ako. Ayaw ko nang lumaban.
Kapag naglalaro ka sa harap ng 70,000 na tao,
nakakasira ng laro ang matawag na "unggoy" o "aboriginal" o "itim na aso"
ng mga nanonood.
Saan humuhugot ng lakas ang mga aboriginal na ipagwalang-bahala 'yon?
Mahirap.
Si Tarryn Thomas.
Ang kabataan ang magdadala ng bansa sa hinaharap.
Sisiguraduhin niya, si Michael Walters.
Simple lang, gusto namin ng pagbabago.
Marami pang kailangang ayusin.
Kailangang may magawa kang maganda
at iwan nang maayos kaysa nang mahanap mo ito.
Noong bata ako, lagi ko 'yong napapanood sa mga kamag-anak ko,
hanggang sa natuto na ako
nang mabilis.
May tiket ka ba?
-Wala. -Ang mukha mo...
'Di kita matutulungan.
Naisip ko, kaya ko.
Kumusta kayo?
Kahit ilang laro pa, kaya ko.
'Yon lang ang nasa isip ko.
Kasama ka ba rito? 'Eto.
Ayos lang.
May football sa harap ko,
at alam ko na ang gagawin.
Kumusta kayo? Uy.
Uy, kumusta?
Natural sa akin 'yon at madali lang ang laro.
Uy, kumusta ka?
Masaya akong makita ka.
Ang pakiramdam ng footy, ang talbog,
nakikita ko kung saan papunta.
'Di ko alam, pero...
Natural lang iyon.
Ang gwapo mo.
Kailangan eh.
Tapos noong naging propesyunal ako,
kinailangang magtrabaho.
SAMA-SAMANG TATAYO SA GADIGAL LAND
Ang patakaran ng AFL football...
...ay walang mga patakaran.
Bumalik na.
Magaling talaga ang big man.
May 18 manlalaro sa bawat koponan,
lahat pinaglalaban ang bola.
Parang hot potato. Patuloy ang paggalaw ng bola sa lupa.
Bukod-tanging kakayahan.
Kapag pinapanood ka ng 70,000 katao sa stadium, ang saya.
Gusto ko 'yon, gusto 'yon ng pamilya ko,
ng komunidad namin, at ng Australia.
May air swing. Nakuha ni Parker.
Ginamit ang kanang paa.
Natamaan ang goal, kanilang ikatlo.
Ano nga ba si mama?
Determinado at matibay ang loob ni Muriel.
Tingin ko...
Mukha siyang disiplinado at tigasin.
Uy!
Pero ang totoo, malambot ang puso niya.
-Uy. -Uy.
-Kumusta ka? -Mabuti.
-Masaya akong makita ka. -Uy.
Interesado siya sa lahat ng ginagawa namin.
Mapa-sports, eskwela, o kung ano pa man,
lagi siyang nandoon, kaya...
Isa siyang mahusay na ina.
Masaya akong makita kayo.
-Ayos ka ba? -Oo, tol.
Kumusta ang byahe?
Mahaba, nakakapagod, pero nandito na ako ngayon.
Susunduin ni Ricky si Derrick.
-Talaga? -Pupunta sila sa Salisbury North.
Ayos.
Malaki ang interes sa sports noon,
at sa footy, at si Michael,
dahil bata pa siya noon, nahilig siya roon
dahil sa sarili at sa pamilya,
at sa natural niyang biyaya
sa paghawak at pagsipa ng bola
kasama ang mga kamag-anak namin.
-Palaging may football. -Palagi.
-Marami nang nabasag. -Mga bintana at--
Mga bola ober da bakod.
Kukunin namin 'yon.
Mahalaga ang pamilya,
at palagi silang nagbigay ng suporta.
Dahil malaki ang pamilya ni Michael.
Ilang dosena ang mga pinsan.
-'Pag dumadalaw sila... -Palaging may footy.
Tapos nakikipaglaro ako sa kanila.
Minsan ayaw na nila, pero tuloy ang laro.
-Kaya... -Oo.
Kahit nasaan, palagi akong nagpapatalbog ng bola.
Maski sa tindahan o sa ekswelahan.
Oo. Pati sa school bus.
Maswerte kami na malapit lang kami
sa mga kamag-anak namin,
pati kay lola,
at sa buong komunidad ng Salisbury North,
may gumagabay sa isa't isa.
Ilan sa mga natutunan ko sa kanila,
lalo na tungkol sa football, ingatan ang sarili,
'wag iinom nang sobra,
at 'di ko na 'yon nakalimutan.
Sinabi nila sa akin ang tungkol sa racism sa sports,
pero ang bilin nila, "Huwag kang magpapaapekto sa laro mo.
"Pokus lang sa bola."
May mga pagkakataong gusto mong lumaban pero...
aatras ka para makapokus.
Kahit pa galit na ako,
at kung anu-anong pangalan na ang nagamit sa akin,
alam kong pinapanood ako nina lola at mama,
at gusto nilang itutok ko lang ang pansin sa bola.
Alam ko noon pa lang...
may mga pagsubok,
mahirap kami at ang lugar namin...
kaya pawala-wala ang mga tauhan sa club.
Doon lang ako palagi, nakikipagkaibigan,
naglaro ng cricket tuwing summer at football tuwing winter.
Lahat, may footy, at lahat naglalaro.
Sobrang saya.
Siguro 12-anyos ako noong
sumali ako sa mga koponan.
Naisip ko, seseryusohin ko na.
At sabi ni mama,
"Malaki ang kita ng mga manlalaro ng football." 'Di ako makapaniwala.
'Di ko alam na pwede akong kumita roon.
'Di ako makapaniwala.
Tapos, ayun na, alam ko kasing
magaling ako sa football
at kaya kong matulungan ang pamilya ko gamit 'yon.
Limang tao sa kwarto,
lahat sama-sama, magpipinsan sa lapag.
Naisip ko, makakabili ako ng bahay.
O kaya, may iba pa akong maitulong.
Nasa hayskul pa lang siya noon, year 12,
noong bumisita ang Swans.
Nagtaka kami kung anong pakay nila roon.
Wala kaming ideya ng iisipin.
Naisip ko lang, "Wow."
Nakakasabik, nakakatakot.
-Halu-halong emosyon. -Totoo.
Medyo nakakapanibago, mula sa lokal na footy club
naging pang-AFL na.
Malaking...
-Gulat. -Nakakatakot.
Malaki ang kaibahan ng Salisbury North sa Sydney.
Noong unang linggo, suko na ako.
Handa na akong bumalik sa Adelaide at
tumira ulit sa pinanggalingan ko.
Pero, ang mga tao sa buhay ko na gaya ni mama,
sila'ng nagtulak sa'kin para magpatuloy.
'Di ko dapat palampasin ang pagkakataon.
Kakaunti lang ang nabigyan nito.
Tiningnan ko si Tarryn Thomas,
pareho kasi kami ng istorya.
Mahirap na nakaraan, malayo ang pinanggalingan
para makamit ang pangarap.
Mag-isa, sa loob ng 50.
Si Tarryn Thomas.
Mula pagkabata, si Tarryn ay...
magaling, puno ng enerhiya,
mahilig sa kompetisyon at 'di sumusuko.
'Yon ang dahilan
kung bakit narating niya ito.
Magaling si Roo at naipasok niya 'yon.
Magandang panimula ito para sa North.
Dalawang goal na, lamang sila sa Cats nang dalawa.
Tarryn, napanood ko na siya dati.
Ngayon, kailangan niya lang panatilihin ang sipag niya.
'Yon ang pagkakaiba ng magaling sa pinakamagaling.
Isang madaling goal. At napatayo na naman ang mga manonood.
May responsibilidad iyon,
mas maririnig siya ng mga tao
at dadagdag 'yon sa kumpyansa niya sa sarili.
'Di ako madaldal.
Ang paglalaro ko na ang bahala.
Mahusay. Thomas.
Si Tarryn Thomas,
sumipa, goal.
Tuwing nasa field ako,
iniisip ko ang mga ninuno at kapatiran na naglaro bago ako.
Pinagmamalaki ko na
kaya kong maglaro at maglahad ng istorya sa field.
Tinira niya at papunta kay Tarryn Thomas.
Lumipad, tumakbo.
Wala nang nakaharang.
Nasa harap na siya.
Malaki ang potensyal ng batang iyon
para maging napakagaling na manlalaro sa matagal na panahon,
na magpapaasenso sa kaniya at sa pamilya niya.
Maayos ang buhay ko noong kabataan.
Walang masyadong luho pero...
ginawa ng magulang ko ang lahat.
Dito sa Doonside,
dalawang landas lang ang pagpipilian,
ang mabuti at ang masama.
Tuwing winter, football 'yon,
at tuwing summer, athletics.
Parang wala kaming tigil.
Laging naglalaro ng sports.
LOLA NI TARRYN
Puro siya sports.
Puro din medalya.
Galingan mo, Tarryn!
Ang pinakamasaya...
para sa kaniya...
Ako.
May apo ako, napapanood kong naglalaro
ng AFL sa telebisyon bawat linggo.
Uniacke. Isa na lang ang kalaban.
At si Thomas...
Unang beses na nangyari sa akin 'yon
ay sa paaralan. Tinawag akong "itim na aso."
'Di ko alam kung anong ibig sabihin niyon
pero nasaktan ako.
Noong kabataan ko, 'di namin napag-usapan
ang aming aboriginality sa eskwelahan.
Walang nagturo sa amin.
At may mga apo ako ngayon
na gustong malaman ang tribo nila.
Kamilaroi ang tribo namin,
at goanna ang totem.
Tingin ko, mababa sa tao ang tingin sa amin ng iba.
Dahil lang sa kulay ng balat namin.
Gagawin ko ang lahat para sa pamilya ko
at sa ikakabuti ng buhay nila.
Malaki ang tinulong nila sa akin.
Isang halimbawa si Tarryn ng representatibo ng
pagbabago.
Kailangan natin 'yon.
Pero ipinagmamalaki ko pa lalo
na si Tarryn ang gumagawa niyon.
Nakakatuwa.
Pasensya na.
Ang galing.
Ano'ng nararamdaman mo?
Tumayo ang mga balahibo ko.
KASUNDUANG RESPETO
Pinagmamalaki kita.
Hanggang ngayon, nakatayo pa ang balahibo ko.
At nakikita ko na ang pag-aayos at respeto rito.
'Di makakalimutan ang pose na ito.
Nakakatuwa ang pagluhod bago ang mga laro,
lahat ng nasa publiko, ginawa 'yon.
Kaya makapangyarihan talaga ang boses.
Lalo nang may litrato ko sa pader.
Mahalaga 'yon para sa komunidad ko na ayaw sa racism.
Kaya 'di lang kami,
bilang Black din, sama-sama kami.
Isa kaming malaking komunidad na nagbuklod-buklod.
Ang pose at ang ibig sabihin niyon sa America,
nagsimula iyon dahil sa kilusang Black Lives Matter.
At ngayon, abot na sa buong mundo.
'Di lang ang North Melbourne ang tinataguyod mo,
kundi pati ang mga mamamayan ng buong bansa.
Iba-iba ang kahulugan niyon para sa mga tao,
pero para sa akin, iyon ay lakas, kultura. Kasama 'yon doon.
Gusto kong humarap,
para ituloy ang sinimulan ng mga nauna.
Panatilihin ang pag-usad.
Pinagmamalaki ko kayo. Mahusay.
Tama na ang pagtingin. Tara na.
Ayos ka lang ba?
-Nakakatuwa. -Kumusta ka?
May mga mahuhusay na manlalarong indigenous ngayon.
Nakita mo ba 'yon?
Bilang historyador na indigenous,
Sinusubaybayan ko ang lahat ng laro sa lahat ng sports.
Ang totoo, 'di tayo nakakapaglaro ng football dati.
Bawal ang mga iba ang kulay ng balat.
Noong '60s at '70s lang nagbukas ang pinto para sa atin.
Pero kinailangan nating ipaglaban 'yon
gamit ang mahuhusay na talento sa mga komunidad
at magigiting na mga manlalaro.
Wala nang balikan pagdating niyon.
Naipasok ni Eddie.
Naipasok niya!
Panoorin si Eddie Betts!
Napakagaling!
Ang sport para sa amin, ay isang sasakyan, para bumoses
ng mga pagbabago at pagkilala.
Pero dito, pagtawid sa bansa,
kung saan matagal nang pinaglalaban ang aboriginal rights.
Nagawa 'yon noong '60s, panahon ng mga pagbabago sa pulitika.
Nandoon si Charlie Perkins at ang Freedom Ride.
Ang Gurindji Walk-off sa Wave Hill noong '66.
Suportado kami ng 92% ng populasyon.
Ang '72 Tent Embassy.
At ang kilusang Aboriginal,
higit 100 taon na ang nakalipas, konektado sa African-American
na koneksyon, impluwensya, at inspirasyon.
Sabi nila aksidente, pero pagpatay!
MAHALAGA ANG BUHAY NG MGA BLACK
'WAG MAGPAPUTOK
Sabi nila aksidente, pero pagpatay!
Dahil sa napanood namin sa TV na nangyari kay George Floyd,
at iba pang mga tagaroon,
nalaman naming malubha ang sitwasyon.
Tapos tumayo kami roon,
at may mga rally sa Newcastle, Brisbane,
Sydney, Melbourne, libo-libong tao.
Bumalik kami sa mata ng media.
At bumalik
sa Royal Commission sa Black Deaths sa Custody
dahil nagpatuloy 'yon.
'Di na pinansin ang kahalagahan
ng mga importanteng bagay na 'yon.
Ang suot mo ngayon, pinagmamalaki mo,
pati ang ilang mga 'di indigenous na kapatid,
sa ating indigenous round.
Nakakatuwa para sa mga tao.
Naipapakita ang kultura natin sa buong mundo.
-Ano'ng ibig sabihin nito sa 'yo? -Inspirasyon, pagmamalaki.
Espesyal ang Marngrook round
para sa mga indigenous na manlalaro
sa men's at women's competition.
Gusto nilang lahat na maglaro
suut-suot ang indigenous na disenyo
para irepresenta ang club namin, pati na rin ang kultura at pinagmulan.
Ang laro ng Marngrook, may mga tribo
na naglalaro gamit ang balat ng possum
na may uling sa loob ng tahi.
Malikot ang bola.
May nasa 50 hanggang 60 tao
na susubukan 'yong kunin.
Nakita ng AFL founder iyon at sinabing
"Ang galing, mabilisan...
"At nakakasabik."
Mula roon nagbago ang AFL.
Ngayon marami na kaming kasapi na naglalaro niyon.
Oras na para mamarkahan namin ang laro.
Ang step...
Isang magandang block.
Ang unang laro...
gulat na gulat pa rin ako.
Na kay O'Loughlin. Magtatagumpay kaya siya?
Pabalik kay O'Loughlin. Sinipa niya para sa goal.
Mahusay!
Lahat ng kakilala ko, nanood.
Pinasok niya. Kaya niya 'yon.
Grabeng manlalaro si Micky!
May mga nagulat siguro noong napanood 'yon
at inisip, "Nagawa niya nga.
"Naglalaro nga siya sa telebisyon."
Di ko 'yon malilimutan. Nagbago na ang buhay namin.
Mas bumuti.
Nakapaglaro ako ng isa, dalawa, tatlo hanggang maging 300.
Bumagsak ang Sydney, nagwagi si O'Loughlin.
300 laro.
Si Michael Walters Jr. ang paborito kong manlalarong panoorin.
Tutulungan ang sarili... Walters!
Tara na sa laro.
Para sa 30 segundo.
Magsisimula na siya. Walang sasayangin na oras.
Sisiguraduhin niya 'yon.
Magaling siya sa football club na 'yon.
Isang proud na Aboriginal
na naglalaro sa kaniyang tahanan.
Maganda ang karera niya.
Dito na sa corner.
At makamandag siya sa loob ng 50.
Michael Walters!
Hawak ni Fremantle. Nasa likod.
Nasa dulo si Walters.
Nagsilbing daan lang ang footy
para umasenso ako pero mahal ko rin 'yon.
Gusto kong maging mas mahusay pa.
Masaya akong na-draft ng Fremantle Dockers.
Isa 'yong team sa Perth.
Marami silang mga manlalarong indigenous.
Marami kaming manlalarong indigenous mula pa noon.
Patuloy pa silang dadami.
Siya ang nagpanalo. Siya ang sumipa ng goal, Michael Walters.
Ang kakayahan ni Sonny, kaya niyang basahin ang laro.
'Pag nanonood siya, alam mo nang umaandar ang isip niya.
Kita ko 'yon sa iilang manlalaro, kita ko sa kaniya.
Lagi niyang nauutakan ang mga kalaban.
Pinangunahan ni Michael Walters ang mga panalo sa mga nakaraang linggo.
Nakalusot 'yon.
Heto ang final quarter specialist.
Gusto ko ito. Nakakatuwa siyang makita,
isa siyang tunay na star.
Malaki ang pamilya ko.
Dahil pamilyang Indigenous, maraming magpipinsan,
mga tito at tita na nangungumusta.
Gusto mo ba ng ham sandwich?
Si mama ang mapag-alaga.
Siya lagi ang nagdadala sa akin sa ensayo at mga laro
at pinapatulog niya sa'mim ang mga kasama ko para makasabay sila.
Unahin natin ito.
Siya lagi ang naglalaba ng uniporme ko
at handa na 'yon bago pa ako gumising.
Kailan mo nalamang magaling siya?
Bago pa siya makalakad.
Lagi siyang may dalang football.
Walang tigil.
Sa bahay, sa kalsada.
Siguro, gaya sa bahay ko sa Salisbury North,
puro butas din ang mga bintana. Ganoon ba rito?
Oo, sa parehong lalaki.
Malaki ang parte niya sa karera ko.
Kahit ngayon, siya ang laging nauuna.
Marami akong utang na loob.
May problema ka ba sa eskwela?
-Hindi ikaw mismo pero... -Ang mga racism, isa o dalawa
na nangyari sa akin noong junior footy.
Pinakanaranasan ko 'yon sa field.
Noong junior ako sa footy field, gusto kong makipag-away sa lahat
dahil 'di ko naiintindihan kung bakit nila ako nilalait-lait.
Sinusubukan nila akong asarin.
Libreng kick, kaya patuloy.
Humahalik siya sa hangin.
Nagpatuloy iyon sa pangalawa.
Kapag pinag-uusapan ang lahi at paninirang-puri,
walang nagsasalita tungkol doon
bago sina Nicky Winmar, Michael Long,
at pati ang mga nauna sa kanila, sina Syd Jackson at Polly Farmers,
grabe ang dinanas nila para lang sa larong ito.
Pakiramdam nila, 'di sila gusto roon.
Palagi nila 'yong naranasan dahil sa ibang manlalaro.
Walang ginawa ang mga umpire at dumagdag ang mga tao.
Walang tigil 'yon, at...
walang pinipiling lugar.
"Ano mang mangyari, mananatili lang sa field."
Parang "Kayong mga Black dapat nakakulong lang kayo."
At napakatapang ng mga unang nagsabi
na "Kalokohan 'yon. 'Di na namin 'yon sisikmurain."
Natabunan ang pagkapanalo ng 'di umano'y racist taunt
na may kinalaman kay Goodes sa dulo ng laro.
'Di ko maisip kung gaano sila katapang at katatag noon.
Football ang trabaho nila.
WINMAR: BLACK AKO AT PROUD AKO
Bata pa ako noong nakita ko ang pagwagayway ni Nicky ng uniporme
at binalita 'yon sa lahat ng lugar.
Naging inspirasyon siya sa iba,
dahil linggo-linggo nila 'yong naranasan.
Nakaramdam ako ng kasiyahan noong nakita ko ang mga taong
pinagdiriwang ang kultura namin.
PInagmamalaki ko na sina Nicky ang nagbigay daan sa lahat ng ito.
Sa aming mga batang manlalaro pinasa ang baton ng hinaharap.
'Di maikakaila ang pride ko
'di lang sa ginawa niya kundi sa aking kultura.
Maraming nabago sa usapin ng racial discrimination sa sports.
Sinuportahan ng AFL ang diversity sa sport
at sa pagsisimula ng usapin tungkol sa ibang bagay
na mahirap pag-usapan sa ibang uri ng trabaho.
Mahirap ang pinagdaanan
nina Nicky Winmar.
Si Nicky at Michael Long
at ang pinagdaanan nilang paghihirap.
Tuwing nasa footy field ako, nandoon ako para magpakitang-gilas
at manalo ng mga laro, pero
nandoon din ako para manguno at mamuno ng susunod na henerasyon.
Ang pride ko sa kultura
ang nagbibigay sa akin ng lakas sa footy field.
Gusto kong makita ang mga batang Indigenous
na manalo sa totoong footy
at bumuo ng karera para sa kanila at pamilya nila.
Banatin n'yo.
Nakakatuwang matawag sa daan.
Malaking bagay ang masuot ng mga bata ang numero ng uniporme ko.
Kumusta?
Ayos lang.
Ikaw?
Si Michael O'Loughlin.
-Kumusta ka? -Masaya ako.
Iniikot ko lang siya.
Dito sa atin.
Sino ang tagahanga ng Fremantle dito?
Eh ng West Coast?
Eh ng Sydney Swans?
Lumayo nga kayo.
Hindi, biro lang.
Ang pamilya ko, mga matitibay na taong indigenous.
Alam namin ang ugat namin.
Lagi kaming umuuwi
sa Albany at lahat ng mga Great Southern area.
Walang dudang doon nagmumula ang pagmamahal namin sa lugar at kultura.
Kumusta ka?
May isa akong litrato mo.
Tinuruan kami ng mga nakatatanda
tungkol sa pinanggalingan namin.
Sabihin n'yong lahat, Swans.
Freyo din. Isa, dalawa, tatlo!
Freyo!
Malaki ang potensyal ng AFLW.
Nakakapanabik ang laro.
Tingnan mo ang bilis ni Hodder, ang unang laro.
Iyon ang una niyang goal!
Nakakamangha ang mga malalakas at magagaling na babaeng Black.
Nagsisilbi silang inspirasyon ng kabataan.
Kumusta ka?
Masaya akong makita ka. Kumusta?
Mabuti. Dapat nakasuot ka ng lila.
-Naku. -Pasensya na.
'Di ako sanay nito, pero nandito ako eh.
Ang lugar ng Noongar.
-Oo. -Espesyal na lugar ito.
Oo.
Dito makikita ang halaga ng AFLW.
Lalo silang lumalakas sa buong bansa.
Kumusta dito sa Perth?
Mahirap isipin kung wala ang women's team.
-Oo nga. -Mababawasan ito.
Mas tatahimik din.
Pero ang enerhiyang dulot nila sa club
at dulot sa isa't isa ay nakakabilib.
Inspirasyon iyon ng kabataan,
dahil nakikita nila ang mga babaeng iyon
na naglalaro ng larong iyon.
Sa left boot, tatangayin kaya?
Oo, napatalbog niya.
Si Maddy Prespakis, ang bata.
Ang AFL Football talaga, daan lang para matuto ang mga tao
tungkol sa pag-aaral, edukasyon, kalusugan, trabaho.
Para sa akin, ang nagawa niyong una
ay maipakita sa mga tao na kaya nila.
Mas mahalaga, kaya natin.
At kung kaya natin, kaya din ng iba.
Ang representasyon ng mga taong First Nations,
kung saan tayo
ay nasa 3% lang ng pambansang populasyon,
sa AFL, parehong mga babae at lalaking koponan,
nasa 11 hanggang 13%.
Ang talagang kakaiba
ay napag-uusapan ang kultura
pero napag-uusapan din ang mga lahi at ang bansa.
At napapalakas ka ng bansa.
Pati ng kultura.
BANSA NI MAMA POINT PEARCE
Gaano katagal ka nang nakatira dito?
-Sa bahay na 'to? -Oo.
20 o 21 taon.
At ang pinakabata sa...
-14 bata. -Ganoon kadami?
-Kapatid ni papa? -Oo.
Ano 'to? Ipaliwanag mo nga.
Ito ang... Sinong makakabasa? Ikaw?
Oo, ito ang mga exemption paper ko.
Sabi rito, "di ka na pwedeng maging Aboriginal
"para mabuhay rito."
Tinatawag itong dog ticket.
-Gaano katanda ka? -Tatlong taon.
"Kung ang Aborigines Protection Board
"ay matukoy na si Michael Victor O'Loughlin ay..."
-Ikaw. -Oo.
"...walang karakter na nagtataglay ng sapat na talino
"at pagkatao na susuporta sa pagpapatuloy ng deklarasyong ito,
"maaari itong bawiin ng Aboriginals Protection Board."
-Grabe. -Nabasa mo ba 'yong parte
na ang sabi, "di na pwedeng maging Aboriginal
"para mamuhay rito..." para sa lahat ng Black?
Maraming ayaw pumirma,
pero kung gusto nilang magbigay
ng ginhawa sa pamilya nila...
-Para magtrabaho. -Sa labas, oo.
Iyan ang binibigay para 'di na maging Aboriginal.
Ito ang General Certificate of Exemption.
KABILANG NA BENEPISYO:
MAKAPAGLAKAD SA BAYAN NANG 'DI HINUHULI
Oo.
Heto, "Mayroon pa ring mga curfew."
PAGPASOK SA MGA SHOP O HOTEL
(MAAARING 'DI MAPAGLINGKURAN)
Oo.
ESPESYAL NA KUNDISYON
"Upang makakuha ng exemption certificate,
"kailangang sundin ang mga sumusunod."
'DI PWEDENG MAGSALITA SA KATUTUBONG WIKA
'DI PWEDE ANG KATUTUBONG SAYAW, RITWAL AT GAWI
'DI PWEDE ANG PAKIKISAMA SA IBANG MGA INDIGENOUS NA TAO (PATI PAMILYA)
'Di ka pwedeng makipagkita sa pamilya.
"Makisama sa mas malawak na komunidad.
"Kung patuloy na masusunod ang mga iyon,
"maaari kang pabayaang mamuhay sa bayan."
ITO ANG PAGKAKATAON MONG MAKALAYA SA ABORIGINES PROTECTION ACT
AT MABUHAY NA PARANG WHITE
-Grabe. -Diyos ko.
Sinulat noong ika-10 ng Marso, 1951.
-Itong linya ang masakit. -Alin?
ITO ANG PAGKAKATAON MONG MAKALAYA SA ABORIGINES PROTECTION ACT
AT MABUHAY NA PARANG WHITE.
Lahat ng mga ito
ay pinagbawal, pero naglalaro ang lahat ng football.
Pagkatapos ng laro, hiwa-hiwalay na ulit.
Ganoon na nga. Noong naglaro ako,
-'67 o '66 ata 'yon. -Oo.
-'Di pwedeng uminom pagkatapos. -Grabe.
-Iyon ay-- -Oo.
-Nakakamatay. -Maganda ang litratong ito.
-Maraming magagaling dito. -Oo.
Dito nagsimula ang mga batang henerasyon,
tapos nagpatuloy na.
Hanggang sa, gaya ng sabi ko...
Nagkaroon na ng pagkakataong makapag-AFL.
-Nagpunta ako sa Sydney. -Oo.
25 taon ako roon.
Sabi ng mama mo sa akin, "Susuportahan mo ang Sydney?"
Sabi ko, "Hindi, susuportahan ko si Richmond."
'Di ako pwedeng magpalit ng koponan.
Maka-Richmond na ako mula ng 1959.
Ang pinaghuhugutan ko ng lakas, dahil malayo ako sa bahay,
ay ang pinagmulan ko at ang dugo na dumadaloy sa akin.
Ang koneksyon mo.
Ang koneksyon ko sa Narungga, Ngarrindjeri at Kaurna,
iyon ang pinaghuhugutan ko ng lakas
tuwing namimiss ko ang bahay o kaya ay may sakit
o problema o kung ano man, ang lugar na 'to ang iniisip ko...
at mga taong gaya n'yo ni Mama.
Dahil malayo ako sa bahay. At marami akong naiwan
pero alam kong pinagmamalaki n'yo ako.
-May uuwian ka pa rin. -Mismo.
At pinagmamalaki ko ang dugo na dumadaloy sa akin.
Ituturo ko 'yon sa mga anak ko.
Libo-libong ninuno natin ang naglakad sa bansang ito.
Ito ang ugat at sangay natin.
Ito ang buong buhay ko.
Dito nagsimula, at libo-libong taon na ang nakaraan.
Iyon ang palagi kong iniisip.
Gusto kong nagpupunta rito. Ang gandang bansa.
Pero ang lagi kong napapansin na mahalaga sa akin
ay dito tumatakbo ang dugo ko.
Sa Raukkan at sa Ngarrindjeri nation, ang mga bansa ng ama ko,
mahalaga rin 'yon.
Uy, Michael O'Loughlin.
Kumusta ka?
-Masaya akong makita ka. -Ako rin.
-Maligayang pagbabalik. -Salamat.
Tungkol ito sa mga tao ko.
Tungkol ito palagi sa Point Pearce, sa Raukkan at
ang mga karanasan nila
at kung paano kami tinrato at paano kami lumakas.
Ang ama ng lolo ko, si Milerum, sinabi niya, "Teka lang.
"Maraming nagsusulputang palayan sa paligid."
Nagulat akong napansin niya 'yon
at kung paano magbabago ang panahon.
Grabe. Ano 'yan, Tito?
Alam ko na agad 'yan.
'Yan si Milerum.
Ang ama ng lolo mo.
6-gulang siya noong unang nakakita ng white person,
at alam niya...
gamit ang kaalaman na bigay ng mga ninuno niya,
may diksyonaryo na tayo ngayon dahil sa gawa niya.
Mahusay.
Kaya, 700 o higit pang salita ang tinuro niya...
-Oo. -...Sinong gumawa niyon?
Wala.
Nakalibot na tayong lahat sa buong bansa,
at alam nating marami nang mga grupong nawalan ng lenggwahe
at mga katutubong gawi.
Oo.
Alam nating maraming mga tao
mga ninuno natin, ang nasaktan
at nawalan ng pag-asa.
Alam nating may mga nabuhay, at may mga hindi.
At ganoon pa rin ang sitwasyon. May mga isyu pa rin
ng pagpapakamatay
ng kabataan, pagkalulong sa alak.
Malaking dagok 'yon sa amin.
Anong iiwan namin?
Anong paglalaanan namin ng buhay
at anong iiwan namin para sa susunod na henerasyon?
'Pag tinitingnan ko si Michael, nakikita ko ang isang batang lalaki
kasi kilala ko ang magulang niya.
Nakikita ko siya bilang manlalaro ng Sydney,
pero iba rin ang tingin ko sa kaniya.
Nakikita ko siya sa bawat hakbang ng buhay,
kaya ang ginagawa ni Michael
ay napakahalaga.
Kailangan natin ang mga gaya niya.
Siya ang Milerum ng henerasyong ito.
Kinikilabutan ako rito.
Kamukha siya ng papa ko.
-Oo. -Siya rin.
Nakikita ko si papa sa kaniya.
-Grabe. -Oo.
-Magaling siya. -Oo.
Taga-Coorong eh.
Kaya matatag at matibay.
Ang mga aboriginal ang pinakamatatag na tao sa buong mundo.
Kailangan, dahil sa mga pinagdaanan
at mga kinailangang gawin para mabuhay sa kontinente,
sa matinding lugar na ito, Australia
na inalagaan at minahal ng mga ninuno namin mula pa noon.
Buong pagkabata ko,
nandito ako sa Shack sa Point Pearce.
-Natatandaan ko ang pagtatayo nito. -Oo.
Nasa 12 o 13 ka ata.
Ginawa ko ito.
Noong araw, may dalawang bundok ng buhangin sa magkabila.
Kapag naglakad ka sa country,
mahirap maipaliwanag, parang buo ka na ulit.
Pakiramdam mo, ang lakas mo.
-Dinala tayo dati ni Lola... -Lahat dito.
Maglakad lang, maglibot-libot.
At masaya akong nandito rin siya.
Kailangan mo nito.
Ito ang kultura. Ang paghuhugutan mo ng lakas.
Maupo ka rito at tumitig buong araw.
Ang ganda, 'di ba?
Marami din akong pinupuntahan gaya mo.
Pero palagi akong umuuwi.
-Para bumalik. -Tama.
-Magkaenerhiya. -Magpakatotoo.
Iyon ang dapat nating matutunan.
Kung 'di ka matapat sa sarili mo, paano pa sa ibang tao?
May mga kuneho pa rin ba rito?
Kuneho, kangaroo, lahat.
-Talaga? -Marami.
-Lahat, nandito. -Mga kangaroo?
Linggo-linggo kami nandirito kung 'di ako naglalaro ng footy.
At namiss ko 'yon dahil matagal na akong di nakabalik.
Dahil binigyan ako ng mga bagong hamon
at sarili kong pamilya.
Ipaliwanag mo 'yon sa 'di aboriginal at itatanong nila,
"Bakit ba 'to mahalaga?"
Ganito...
Ilang taong namuhay ang mga tao ko rito.
Ito na 'yon kapatid.
Maglakad tayo rito.
Tingnan mo 'yong buhangin.
-'Yong amoy. -Namiss mo, no?
-Wala niyan sa Bondi. -Mabuti nga.
Ang sigurado sa Point Pearce,
kahit pa nasaan ka,
iyon at iyon pa rin ang tahanan, at kapag bumalik ka roon
at nakipag-usap sa mga tao,
tungkol sa buhay mo.
Lagi silang makikinig.
-Ang saya. -Amuyin mo.
Abot dito ang amoy.
Carrie, gusto mo ba 'tong gawin?
Ganiyan.
Tingnan mong magluto si Lola.
Narito na siya.
Mabuti nakapunta ka.
Tito Muds.
Ingat.
Ang tagal mo.
Maupo ka, Tito.
'Di ako mawawala.
Alam ko lagi kung saan ako pupunta para makauwi.
Naglakad-lakad pa, sa taas ng burol.
-Oo. -Oo, grabe.
Sige.
Nakita mo 'yong itim? 'Yong buhanginan?
Iyong sa kabilang parte?
Nakahuli ako roon ng 13 alimango sa isang araw.
Papasok na, medyo...
Dalawang mundo ang tinitirahan mo.
Ang mundo ng mga white at ang komunidad ng Aboriginal
at sisiguraduhing malakas pa ang kultura.
Panalo ang nakasuot ng propresyunal.
Nanalo ang Swans.
Sport ang nagilng tulay para sa lahat.
Kalusugan, edukasyon, trabaho.
-Mahusay. Grabe. -Ganoon lang.
Pag inisip mo ang edukasyon tungkol sa racism,
sport ang nanguna noon.
Ang trabaho ko ngayon, bilang retiradong manlalaro,
na nakaupo na sa Swans board, sineseryoso ko 'yon.
-Napanood kita dati. -Matagal na.
Oo, alam ko.
At pinagmamalaki ko 'yon.
Pinagmamalaki ko ang mga nagawa ko.
Kaya mahalaga ang pagbabalik ng biyaya sa komunidad...
Ganoon ang mga Aboriginal. Nasa DNA na namin.
Mahalagang parte ng buhay namin ang GO Foundation.
Nagpunta kami sa mga komunidad, sa mga eskwelahan,
pinag-usapan namin ang edukasyon, kalusugan,
at pakikinig sa magulang.
'Wag kakalimutan ang pinanggalingan.
Kung 'di mo alam kung saan ka galing, 'di mo alam kung saan ka patungo.
Tatlong goal para kay Michael O'Loughlin!
Lahat sa second half!
Ibang klase siya.
Umaasa ako. Nagtitiwala ako.
Sa ating bansa at mga tao.
Pero kailangan pang dumami ang mga kasapi.
Mga handang magbigay ng boses.
Mahalaga 'yon.
Mga Aboriginal ang nakakakilala sa mga Aboriginal.
Gusto namin ng respeto, kailangan namin ng respeto.
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni EMN
Mapanlikhang Superbisor Maribeth Pierce