Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Gdyby nie zwycięstwa Billa Russella,
czy ktoś mówiłby o Boston Celtics? Nie.
Serio? Nie ma tematu.
To największy, najbardziej dominujący zawodnik w historii koszykówki.
Wiecie, co ma na dłoniach? Więcej pierścieni niż palców.
Jedenaście pierścieni. Kto to przebije?
Drugiego takiego nie będzie.
Pokonałby Boga. To Wielki Wybuch.
Wygrał 11 mistrzostw, w tym dwa jako zawodnik i trener.
Pięć razy został wybrany MVP NBA.
Jego spuścizna? Był pionierem.
Stworzył najwspanialszą amerykańską dynastię sportową na świecie.
Bill Russell każdemu kojarzy się z wygrywaniem.
Potrafił wygrać mecz, nie zdobywając punktów. Jak nikt.
To najmądrzejszy koszykarz na świecie.
Bill terroryzował każdego, kto rzucał do kosza.
Przez Russella nie lubię zieleni ani bostońskiego chowderu.
Niczego z Bostonu.
Każda drużyna i każdy gracz w lidze próbowali obalić dynastię.
Tylko jeden był blisko.
To był świetny pojedynek. Równy.
To były dwie mityczne bestie, wielcy tytani walczący na ringu.
To były widowiskowe bitwy. Dla nich przychodziliśmy.
Chamberlain nad nim góruje,
dominuje każdego.
Ale nie miał tego, co się liczy. Nie wygrywał mistrzostw.
Ci, którzy dziś otrzymują Medal Wolności, obrazują nasze zalety
i nasze cele.
Bill najlepiej w swojej epoce
zdefiniował słowo „zwycięzca”.
Bill Russell walczył o prawa i godność wszystkich ludzi.
Maszerował z Kingiem.
Popierał Alego.
Umożliwił sukces wielu, którzy poszli w jego ślady.
Przywódcy dają dobry przykład.
Zmienił wiele zasad i przełamał wiele barier.
Bill walczył o coś ważniejszego.
O równe zasady gry
w białej Ameryce.
BILL RUSSELL: LEGENDA NBA
31 LIPCA 2022
Dziś podano informację,
że Bill Russell, legenda koszykówki z Bostonu, zmarł w wieku 88 lat.
Zapamiętamy go jako sportowca i aktywistę.
Działania Billa na boisku i poza nim przez całe jego życie
ukształtowały pokolenia koszykarzy.
Za to jesteśmy wdzięczni.
Stoimy przy pomniku odsłoniętym w 2013 roku.
Ludzie przychodzą tu dziś, by dzielić się historiami.
To pokazuje, kim był Russell.
BILL RUSSELL – 10 000 PUNKTÓW 12 GRUDNIA 1964
Nie mogłem uwierzyć, że zmarł.
Przypomniałem sobie jego dokonania.
SŁYNNY KOSZYKARZ
Jego wkład w ludzkość.
To się liczy.
Siedem miesięcy przed śmiercią
Russell sprzedał swoją kolekcję pamiątek.
To prywatna kolekcji 87-latka.
Obejmuje pierścienie, nagrody dla MVP, koszulki z meczów.
Część zysków trafi do fundacji Russella MENTOR
poświęconej realizacji jego dzieła,
czyli zapewnianiu szans młodym.
Sam bym część kupił. Był dla mnie wspaniały.
Nie ma sobie równych w walce o prawa obywatelskie.
5 ZAWODNIKÓW CELTICS PROTESTUJE
Nikt nie da więcej niż ja za jego 11 pierścieni.
Chciałbym mieć rękopis jednej z jego książek.
CZTEROKROTNY MISTRZ NBA
Choćby Second Wind.
To coś wyjątkowego.
Mamy 950 000, kupiec online.
Po raz trzeci.
Sprzedane online za 950 000 $.
WITAMY W BOSTONIE
Mecz koszykówki zaczyna się i kończy z zegarem.
Tak jak kariera koszykarza.
Poza meczami ciężko o punkty odniesienia
wskazujące początek i koniec.
Zależy od tego, gdzie zaczynamy
i jak widzimy świat.
WITAMY W BOSTONIE
W grudniu 1956 roku Bill i Rose Russell wylądowali na lotnisku w Bostonie.
Byli małżeństwem niecałe dwa tygodnie.
Dołączyłem do Celtics, ale nie byłem w Bostonie.
Przyleciałem tu dopiero na podpisanie kontraktu.
Bill zdobył mistrzostwo kraju w college’u i złoty medal olimpijski.
Kibice Celtics liczyli, że Bill sprowadzi mistrzostwo do Bostonu.
Miałem 22 lata, jeszcze nie zacząłem się golić.
Miałem taką kozią bródkę.
Na pierwszej konferencji prasowej spytali mnie,
kiedy zgolę tę bródkę.
Nie myślałem o tym. Odparłem:
„Gdy Celtics wygrają pierwsze mistrzostwa, ogolę się”.
„PIERWSZE ZADANIE RUSSELLA: ZDOBYĆ ZAUFANIE CELTICS!”
Dopiero grał na igrzyskach, ale nie był w formie.
Mówił, że takiej harówy się nie spodziewał.
Przegapiłem jedną trzecią sezonu i byłem w rozsypce.
Minął miesiąc, odkąd miałem w rękach piłkę.
Wszedłem do ligi, nie czując się pewnie pod koszem.
Moi przeciwnicy mówili, że nie poradzę sobie w NBA,
bo umiem rzucać tylko z bliska.
Nic dziwnego, że chciałem rzucać za trzy.
Prawie ciągle pudłowałem. Ludzie kręcili głowami.
„Widzicie? Nie umie grać”.
Prasa wątpiła w to, czy Russell przyda się drużynie.
Porównywano go do innego nowicjusza,
rekordzisty z Holly Cross, Tommy’ego Heinsohna.
Prasa nie rozumiała Russella.
Nikt nie sądził, że Russell się wyróżni w NBA.
Potrafił nie trafić spod kosza. Tak źle grał w ataku,
że ciężko było wyobrazić sobie, co miałby wnieść do klubu.
RUSSELL NIE POMAGA CELTICS
Russell nie miał wytchnienia na wyjazdach.
Grudniowego wieczoru w 1956 roku w Kiel Auditorium były pełne trybuny.
Piłka poszła w górę. Skakałem ja i Bob Pettit z Hawks.
„Czarnuch!” „Wracaj do Afryki, pawianie!”
„Uważaj, Pettit, uwalisz się czekoladą”.
Jasne było, do kogo krzyczą.
Byłem jedynym czarnym na boisku.
Po pięciu meczach poważnie zwątpiłem w swoje umiejętności.
Wróciłem do domu i powiedziałem Rose, że czas się pakować,
bo długo tu nie zabawimy.
Russell przyjechał do Bostonu z San Francisco.
Chodził do liceum w West Oakland
i studiował w San Francisco.
Tylko tam dostał stypendium koszykarskie.
Dla mieszkańców West Oakland San Francisco było egzotycznym krajem.
Most Bay Bridge był taką przepaścią kulturową,
że mieliśmy wręcz barierę językową.
Czasem się śmiałem, że w West Oakland nie słyszałem zdań
bez żadnego przekleństwa.
Znalazłem się w morzu białych ludzi.
Wszedłem na salę. Jeden z pierwszoroczniaków mówi:
„Chłopcze, jak cię zwą?”
„William Russell”. „To nadam ci ksywę”.
Odparłem, że wtedy go rozwalę.
Na USF było może pięciu czarnych studentów.
I tyle.
Mój współlokator nazywał się K.C. Jones.
Billa i K.C.połączyła koszykówka.
Pomagali sobie również poza boiskiem.
Raczej nie mieliśmy ciuchów.
Zarabiałem 30 dolarów miesięcznie.
Za koszenie trawy czy coś. A Russell nie miał nic.
Wymienialiśmy się bielizną.
Tylko ona pasowała na nas obu.
Russell postanowił sprawdzić się w innym sporcie.
Latem postanowiłem pójść na bieżnię.
Zrobiłem to z dwóch powodów.
Trzeba było się wykazać w sporcie, żeby dostać koszulę.
Potrzebowałem jej.
Po drugie, lubię biegać i skakać.
Wybrał lekkoatletykę z nudów.
Zaczął skakać wzwyż. Robił to dość nieporadnie,
skakał twarzą do przodu.
Inaczej niż wszyscy.
Robił 50-metrowy rozbieg, powoli, potem nabierał prędkości.
Rozpędzał się do 100 km/h i skakał.
Skakał na dwa metry i wyżej.
Od razu na światowym poziomie.
Gdy próbował wykorzystać skoczność na boisku,
trenerom się to nie podobało.
Graliśmy w Berkeley, mieli środkowego z All-American.
Zablokowałem jego pięć pierwszych rzutów.
Nikt tam nie widział czegoś takiego.
Trener poprosił o przerwę. Podszedłem do naszych.
Trener powiedział, że nie mogę tak grać.
„Dobry obrońca stoi na nogach,
a ty skaczesz i blokujesz. Tak nie można”.
Wróciłem na boisko, spróbowałem.
Koleś trafił trzy razy z rzędu.
No to wróciłem do skakania.
Russell ma 208 cm wzrostu. Wszystko odbija.
Bill Russell stworzył współczesną koszykarską defensywę.
Zmienił grę z horyzontalnej…
DZIENNIKARZ, THE BOSTON GLOBE
…którą uprawiali uziemieni biali, w znaną nam dziś koszykówkę.
Styl Billa widać na nagraniach.
Nie wybijał gdziekolwiek, byle ośmieszyć rywala.
Starał się utrzymać piłkę w grze.
Atak był wysunięty, obrona cofnięta.
Jeśli udało mu się dobrze odbić,
jego drużyna szybciej łapała piłkę i ruszała z kontrą.
Miał genialną antycypację.
Wyskakiwał do bloku i blokował rzut…
SŁYNNY KOSZYKARZ
…wymuszał nieudany rzut,
wytrącał z równowagi lub w ogóle uniemożliwiał rzut.
Dzięki defensywie Russella drużyna z USF była niepokonana.
Będzie rzucał. Świetnie.
Dons przy piłce.
Dons Billa Russella wygrali 55 meczów z rzędu
i zdobyli dwa kolejne mistrzostwa NCAA.
Bill Russell zostaje MVP.
Sam widok jego gry i tego,
jaki wzbudzał strach u rywali,
był wyjątkowy.
Wygrywali dzięki niemu.
Ale nagród i innych wyróżnień, na które zasłużył,
nie było widać.
Na trzecim roku studiów zdobyłem ponad 20 punktów i 20 zbiórek na mecz.
Blokowałem po 15 rzutów na mecz.
Byłem MVP mistrzostw.
Wróciłem do domu, na bankiet w Kalifornii Północnej.
Wybrali innego gracza roku.
Jego jedyną zasługą była blond czupryna.
Wiedzieli, że to bzdura.
Mój trener musiał mi kazać wygłosić krótką mowę,
pogratulować mu i wyrazić nadzieję, że wygram za rok.
Odmówiłem.
Dwa mistrzostwa z rzędu to fenomen.
Ludziom nie podobało się to,
że w San Francisco trzech czarnych było w podstawowym składzie.
Jeździli po kraju i nie mogli
sypiać w hotelach i jadać w restauracjach.
Wyszedłem z hotelu
i poszedłem do restauracji na końcu ulicy.
Poprosiłem o coś do jedzenia.
Usłyszałem, że mogę zjeść, ale w kuchni.
Odmówiłem, wróciłem do hotelu i poszedłem spać.
W 1955 roku miały miejsce dwa wydarzenia, które odmieniły moje życie.
Czternastoletni Emmett Till został zamordowany przez dwóch białych mężczyzn
za rzekomy afront wobec białej kobiety.
Jego matka nalegała na otwartą trumnę,
żeby wszyscy zobaczyli, jak go potraktowano.
W tym samym roku Rosa Parks, czarna krawcowa,
została aresztowana za nieustąpienie miejsca białemu
w autobusie w Montgomery w Alabamie.
Nie możemy dłużej tego znosić.
Miałam dość. To był koniec.
Bycie czarnym nastolatkiem w latach 50.
musiało być niezwykle trudne.
Mimo to
trzeba było o tym zapomnieć
i dać z siebie 100% na boisku.
Zdecydowałem, że będę świetnym koszykarzem.
Wszystko we mnie wpłynęło na tę decyzję.
Cała złość i zdumienie zjednoczone w jednym celu.
MONROE, LUIZJANA
Bill Russell dorastał na Południu.
Był dzieckiem w latach 30. w Monroe w Luizjanie.
Wtedy na Południu czarnoskórych pozbawiano praw.
POCZEKALNIA DLA KOLOROWYCH
Nie mieli prawa głosu, panowała segregacja.
Dochodziło do aktów przemocy, w tym linczu.
Na Południu podkreślano…
BIOGRAF, KING OF THE COURT
…że czarni są gorsi.
Wiedziałem, że mieszkam gdzieś, gdzie panuje segregacja.
Całe życie, zwłaszcza w dzieciństwie,
ukrywałem się.
Rodzice zawsze dbali, żeby nic mi nie groziło.
Mój ojciec pamiętał niewolnictwo.
Był pierwszym wolnym pokoleniem. Jego krewni byli niewolnikami.
Niewolnictwo to najgorszy brak szacunku,
więc ojciec dbał o to,
by tak go nie traktowano.
Bardzo sobie cenił
godne życie,
chciał, by dzieci były z niego dumne.
Ojciec pracował w tej fabryce i poprosił o podwyżkę.
Szef odmówił.
„Jeśli dam ci podwyżkę, zarobisz tyle co biali,
nie mogę wam tyle płacić”.
Użył obraźliwego słowa.
Jakby nigdy nic.
Mój ojciec był wieczorem w domu.
Powiedział,
że musi wyjechać, bo w przeciwnym razie
albo on zabije jednego z nich, albo oni zabiją jego.
Wyjechaliśmy, gdy miałem dziewięć lat.
Do Kalifornii.
Dziewięcioletni chłopak.
Najlepsza przygoda, jaką mógł sobie wyobrazić.
Podróż pociągiem.
Jedziesz i nie wiesz dokąd.
Przeprowadzka była dla mnie i brata szokiem.
Mało podróżowaliśmy.
Usiadłem obok mamy w sekcji dla niebiałych.
Jechaliśmy do St. Louis.
Wtedy po raz pierwszy w życiu mogliśmy
usiąść gdziekolwiek.
Przeprowadzka była częścią wielkiej migracji
Afroamerykanów z Południa.
Szukali lepszego życia podczas drugiej wojny.
Bill mówi, że przybyli do Kalifornii jako imigranci,
bo przyjechali z innego kraju.
Musieli poznać zwyczaje nowego kraju.
Nagle mogli pić z jednego kranu z białymi,
siedzieć na każdym miejscu w autobusie.
Ojciec i matka pracowali w stoczni.
W szkołach była integracja, a to prawdziwa zmiana.
Nie wiedziałem nawet, że koszykówka istnieje.
Dzieciaki załatwiły skądś tablicę i obręcz.
Nie wiem skąd, na pewno nie kupiły.
Zobaczyłem, jak grają w kosza.
Przyłączyłem się. Kiepsko mi szło.
Kiedy Bill dotarł do Oakland, mijał z mamą budynek.
SŁYNNY KOSZYKARZ
Według Billa był zabawny.
„Spędzisz tam dużo czasu”, mówiła.
„Dlaczego?” To była biblioteka.
Nie mieli dostępu do biblioteki w Luizjanie.
Czarnym nie wolno było czytać.
Chodziłem do biblioteki. Czytałem książkę o historii.
Było tam napisane:
„Niewolnikom w Ameryce było lepiej niż na wolności tam,
skąd pochodzili”.
To mnie zdumiało.
Miałem dziesięć lat i powiedziałem, że to niemożliwe.
Bo każdy człowiek na tej planecie chce być wolny.
Miałem swój własny świat, a moją najcenniejszą rzeczą
była karta biblioteczna z biblioteki w Oakland.
Byłem tam prawie codziennie.
Oglądałem reprodukcje obrazów i zabierałem je do domu.
Dzieła da Vinci i Michała Anioła.
Te obrazy mnie oczarowały.
Godzinami studiowałem Michała Anioła, starając się zapamiętać każdy szczegół.
Minęły tygodnie, nim mogłem zamknąć oczy
i odtworzyć to, co widziałem na reprodukcji.
Potem szykowałem się do największej próby.
Malowałem obraz z pamięci.
Wynik zawsze mnie irytował.
Była jesień 1946 roku, początek szkoły.
Wróciłem do domu. Okazało się, że mama jest w szpitalu.
Powiedzieli, że to grypa. Nic poważnego.
Przez dwa tygodnie śmiała się podczas odwiedzin.
Mówiła, że lekarze nic już nie wiedzą.
Po jednej wizycie pan Charlie obudził nas i powiedział,
że mama zmarła tej nocy.
Miałem 12 lat. Moja mama umarła.
24.02.1915–11.10.1946 UKOCHANA ŻONA CHARLIEGO RUSSELLA
W czasach śmierci jego matki
normalne było,
że to ciotki zajmą się dziećmi.
Jego ojciec powiedział: „Dzieci zostaną ze mną”.
WDOWA PO BILLU RUSSELLU
„Obiecałem ich mamie, to raz. Dwa,
nikt nie będzie wychowywał moich dzieci”.
Dla Billa to był trudny okres.
Nie byłem tą samą osobą. Stałem się samotnikiem i introwertykiem.
Miałem poważne wątpliwości,
czy osiągnę coś bez matki.
Wszyscy mieli wrażenie, że coś jest ze mną nie tak.
A ja się z nimi zgadzałem.
Byłem niezdarny we wszystkim.
W gimnazjum mieliśmy ligę klasową.
Każda klasa grała 15-minutowy mecz w przerwie obiadowej.
Byłem rezerwowym.
Chyba nikt nie wiedział, jakim będzie graczem.
Sam tego nie wiedział.
Miał cechy fizyczne, których nie rozumiał
i nie umiał wykorzystać.
W 11. klasie nie wzięli mnie do reprezentacji szkoły.
Trener, który był moim wychowawcą,
ucieszył się z tego,
bo teraz mogłem się starać o miejsce.
Trener George Powles dostrzegł kunszt Billa jeszcze przed Billem.
Pamiętam, jak mówiłem Billowi, by grał latem ile wlezie…
TRENER RUSSELLA Z LICEUM
…bo w następnym sezonie będzie głównym środkowym.
Od października.
Odparł, że może pogra w klubie chłopięcym.
KLUB CHŁOPIĘCY
Dałem mu dolara.
Najlepsza inwestycja w historii.
Wykupił za niego członkostwo
i cały czas grał w kosza.
Zacząłem grać na poważnie w ostatniej klasie liceum.
W połowie sezonu zacząłem dostrzegać różne rzeczy.
Zrozumiałem, że radzę sobie na boisku,
a przy sztaludze nie.
Siedziałem z zamkniętymi oczami i wyobrażałem sobie zagrywki.
W moim prywatnym laboratorium.
Tworzyłem plany.
Dużo blokowałem.
Fajnie się rozgrywało własne zagrywki.
Czasem udawało się od razu.
Czułem się, jakbym odtworzył dzieło Michała Anioła.
Wiedziałem, że się udało.
Świetna sprawa. Potrafił zobaczyć zagrywkę raz,
kilkukrotnie ją sobie wyobrazić,
a potem ją wypróbować.
Miał ją we krwi, nim ją zastosował.
Russell zamienił te defensywne plany w schematy na mistrzostwa uniwersyteckie,
by wykorzystać je na światowej scenie
w reprezentacji olimpijskiej z 1956 roku.
Oto skład All-American.
Niepokonany cały sezon, wybrany do reprezentacji olimpijskiej.
Czekasz na igrzyska?
O tak. Od dawna.
IGRZYSKA 1956 MELBOURNE, AUSTRALIA
W tamtych czasach igrzyska polegały na rywalizacji.
Niezależnie od pochodzenia sportowca.
Dynamiczna obrona Russella doprowadziła Amerykanów do wygranej
z drużyną radziecką.
Największą zaletą złotego medalu
jest krótka świadomość,
że jesteśmy najlepsi na świecie.
Można być z tego dumnym.
Dzięki dwóm mistrzostwom i złotemu medalowi
był gotowy na zawodowstwo.
Dziś nikt nie pamięta, że liga NBA była bialusieńka.
Na starych zdjęciach to widać.
Niepisane zasady dopuszczały jednego czarnego gracza.
Z czasem można było mieć dwóch czarnych.
Bo i tak musieli mieszkać razem. Nie więcej.
Pierwszy czarny zawodnik wybrany w drafcie NBA
to Chuck Cooper z Duquesne.
Taką decyzję podjął trener Boston Celtics, Red Auerbach.
Auerbach nie przejmował się rasizmem.
Wiedział, że chodzi o wygrywanie.
Musiał robić, co trzeba, by wygrywać.
Zebrać odpowiednią drużynę z najlepszymi graczami.
Boston Celtics w latach 50. to drużyna z drugiego miejsca.
Świetnie grali w ataku,
mieli Billa Sharmana i Boba Cousy’ego.
Wspaniała obrona z lat 50.
nie przełożyła się na mistrzostwo.
Bob Cousy był jedną z pierwszych gwiazd NBA.
Gdyby przeciętnego faceta w latach 50.
zapytać o nazwisko koszykarza,
większość wymieniłaby Boba Cousy’ego.
Cousy rusza, kapitalny rzut.
Grałem bezprecedensowo,
miałem wyobraźnię.
Robiłem coś, czego nie robił nikt.
Nazywali mnie Mr. Basketball. Houdini parkietu.
Celtics mieli genialny atak,
ale słabą obronę i zbiórki.
Kluczem było posiadanie piłki.
Kto zgarniał zbiórki,
mógł na boisku wszystko.
Arnold przyszedł do mnie rok wcześniej i powiedział,
że powinniśmy ściągnąć kogoś z Kalifornii,
kto rozwiąże nasze problemy.
Nie miałem wątpliwości, że potrzebujemy Billa Russella.
Miał genialny refleks
i długie ręce. Ideał.
Niełatwo było zdobyć Russella.
Pierwszy wybór należał do Rochester Royals.
Celtics wybierali jako siódmi.
Red ugrał drugą pozycję.
Ale to nie koniec.
Red Auerbach zawsze znalazł sposób, by osiągnąć to, czego chciał.
Był u właściciela Celtics, Waltera Browna,
głównego udziałowca Ice Capades,
niezwykle udanych pokazów,
które zawsze się wyprzedawały.
Walter Brown poszedł do właściciela Rochester Royals i powiedział:
„Zrobimy tak.
Dostaniecie Ice Capades na tyle meczów, ile zechcecie,
ale nie wybierajcie Billa Russella w pierwszej rundzie.
Bill Russell został sprzedany za Ice Capades.
To zasługa Reda Auerbacha.
Red pozyskał Russella,
ale gdy żółtodziób nie spełniał oczekiwań,
sam zwątpił w to, czy pasuje do drużyny.
Aż do spotkania z Redem przed meczem.
Chciał ze mną pogadać przed meczem.
Siedzieliśmy w Boston Garden,
Chłopaki ogarniali parkiet i kosze.
„Chcę ci coś powiedzieć”, mówi.
„Nieważne, ile punktów zdobędziesz.
Pomóż nam wygrać”.
„O twojej pensji zadecydują te oczy”, dodałem.
Nie odpuszczaj okazji,
ale nie przejmuj się statystyką.
Liczy się wygrana.
I tyle.
To znacznie złagodziło presję,
jaką czułem.
Red zaczął dostrzegać, jaki mogę mieć wpływ
dzięki zbiórkom i obronie.
Do kontrowania potrzeba kogoś, kto będzie kontrolował obronę,
robił zbiórki. I to potrafił Russ.
Kluczem do kontry jest zbiórka i podanie.
Gdy rywal wykonywał rzut, ustawiałem się z boku,
blisko, czekając na piłkę,
żeby jak najszybciej rozpocząć kontrę.
Wiedziałem, że każda zbiórka jest nasza.
Rywale rzucali.
Zanim rzucający wylądował, my już byliśmy pod ich koszem.
Miał robić zbiórki, blokować, psuć podania,
a potem zmieniać kierunek piłki.
Reszta drużyny ruszała z piłką
dzikim pędem.
To musi być miłe.
Jesteś dziś najlepszym graczem
i masz kogoś, kto zawsze zdobędzie piłkę. Jakie to uczucie?
Oczywiście większość fanów koszykówki,
którzy nas oglądają, wie, że nasz atak
opiera się na kontrach.
Brakowało nam wysokiego obrońcy.
Jeśli chodzi o zbiórki, podania i obronę,
Russell nie ma sobie równych.
NIESAMOWITY! WSPANIAŁY!
Wszystko zawdzięczam żonie.
Ja czasem wątpiłem, ale Rose nie. Zawsze mnie wspierała.
Po treningu, a nawet w przerwach,
dodawała mi otuchy.
Tak samo po meczach u nas.
Nie mogła tego robić na wyjazdach.
Tęskniłem za jej słowami otuchy.
Gdy poślubiłem Rose w 1956 roku, miałem 22 lata, wróciłem z igrzysk.
Nie wiedziałem, co robię.
Wiedziałem, że Rose mnie akceptuje i otacza opieką.
Poza tym koszykówka była dla mnie wielkim przełomem.
RUSSELL LEPSZY Z KAŻDYM MECZEM
Celtics po raz pierwszy wygrali w Konferencji Wschodniej.
Zawalczą z St. Louis Hawks o mistrzostwo.
CELTICS I HAWKS W PLAY-OFFACH
W Bostonie tłumy oglądają walkę o mistrzostwo
między St. Louis Hawks a Boston Celtics.
Russell, obrót.
To były mecze.
Im trudniejszy mecz, tym lepiej grał Russell.
Zablokował mi dwa rzuty, kolejne dwa przez niego spudłowałem.
Seria w pierwszym roku Russella
rozstrzygnęła się w końcówce siódmego meczu.
Pod koniec czwartej kwarty mamy remis.
Russell z lewej, dobiega. Przewaga!
Macauley z piłką, przy półkolu.
Do Pettita. Atakuje, faulowany przez Russella.
Staje na linii. Szansa na remis.
Jest gotowy. Rzuca. Po obręczy i wpada!
W tym meczu miały miejsce dwie najlepsze zagrywki.
Pierwsza – Russella.
Remis, czas ucieka,
Celtics atakują. Po lewej Cousy.
Cousy wykonał długie podanie. Musiał złapać i rzucić
w jednym ruchu. Nie mógł dosięgnąć kosza.
Niedobrze! Zbiórka do Martina. Martin na środku boiska.
St. Louis mieli piłkę.
Podali do gościa, który jednym dwutaktem
mógł wygrać cały mecz.
Coleman był z przodu.
Jack Coleman biegnie, nie dogonią go.
Opuściłem głowę i biegłem z całych sił.
Bill Russell pędzi.
A Russell tylko mi zamigotał.
Zablokował go Russell! Co za zagranie w wykonaniu Billa Russella!
Zyskaliby przewagę na trzy czy cztery sekundy przed końcem.
Po jednej dogrywce mamy 113 do 113.
Następne świetne zagranie wykonał Alex Hannum.
Została jedna sekunda, była przerwa.
Jim Loscutoff po faulu.
Celtowie prowadzą dwoma punktami, ale Hawks mogą zdążyć.
Hawks gromadzą się wokół trenera Alexa Hannuma.
Hannum powiedział, że rzuci piłkę przez boisko.
Trafi w tablicę, a Pettit ma złapać i wrzucić piłkę.
Podał idealnie.
Podskoczyłem, złapałem i rzuciłem jeszcze w powietrzu.
Sukces. Tylko że nie trafiłem.
Kończymy mecz!
Celtics wygrywają pierwsze mistrzostwa świata.
Pierwszy raz mam przyjemność to ogłosić.
Byliśmy zadowoleni z mistrzostwa.
Red Sox nie wygrali od lat, Bruins nie wygrali,
Patriots nie istnieli.
Po meczu
Red powiedział: „No to golimy brodę”.
Przypomniałem sobie o tym w szatni,
gdy trener przyniósł maszynkę i piankę do golenia.
Wtedy naprawdę stałem się częścią zespołu.
CELTICS WYGRYWAJĄ MISTRZOSTWA 125 DO 123
PIERWSZY TYTUŁ NBA DLA CELTICS
Po pierwszym, triumfalnym roku
Bill i Rose uznali, że mogą bezpiecznie zapuścić korzenie w Bostonie.
Kupili dom w Reading.
READING – MIASTO OD 1644 R.
Reading to przedmieścia klasy robotniczej, konserwatywne.
Russell mieszkał tam przez całą karierę w Celtics,
ale nigdy nie czuł się mile widziany.
Mówił, że miejscowi go nękają.
Ludzie za nimi jeździli, wandale wysypywali mu śmieci na posesji.
Gdy przeprowadziłam się do Reading,
byliśmy tam pierwszą czarną rodziną.
Gdy tylko tata wyjeżdżał,
„szopy” przewracały nam śmietniki.
CÓRKA BILLA RUSSELLA
Rano wszędzie leżały śmieci.
Tata poszedł na komisariat i powiedział,
że gdy wyjeżdża z miasta, ktoś przewraca śmietniki.
Policja odparła, że na „szopy” nic nie poradzi.
Udałem się do władz stanowych.
Uzyskałem pozwolenie na broń.
Nagle szopy zostawiły nas w spokoju.
Boston miał być miastem rasowo liberalnym.
W XIX wieku zasłynął jako „Ateny Ameryki”.
Ale Russell zamieszkał na przedmieściach,
wśród klasy robotniczej gardzącej czarnymi.
Boston był
najmniej
liberalnym miastem w NBA, gdy tam przyjechałem.
Nie musiał szukać rasizmu.
To były lata 50.
Dwa, cztery, sześć, osiem! Żadnej integracji, proszę!
ZOSTAWCIE BIAŁE SZKOŁY – KKKK
Russell próbował znaleźć ukojenie od brutalnych podziałów rasowych,
nie tylko grając, ale też rytualizując zwyciężanie.
TRZECIA WYGRANA CELTÓW
CELTICS POKONUJĄ NOWY JORK
Celtowie przeszli przez sezon 1957–58…
DZIEWIĄTE ZWYCIĘSTWO CELTÓW
…zamieniając 22 zbiórki Russa na mecz w punkty.
RUSSELL ZAPEWNIA 14. ZWYCIĘSTWO
Kolejny tytuł NBA wydawał się pewny.
CELTICS FAWORYTAMI W WALCE O TYTUŁ
Czołem, kibice, mówi Johnny Most.
Witamy na mistrzostwach świata 1958. Przed nami starcie Hawks i Celtics.
W drugiej połowie trzeciego meczu był remis.
Russell wyskoczył do bloku i poczuł ból.
Zerwał ścięgna i uszkodził kostkę.
Nie życzyliśmy Billowi źle,
ale nie ubolewaliśmy nad jego kontuzją.
Doszło do poważnego skręcenia, nie mogłem zagrać w kilku meczach.
Russ wrócił do gry w szóstym meczu, w St. Louis.
Celtics mieli za sobą trzy wygrane.
Kostka wciąż mu doskwierała.
Pettit pod koszem.
Pokonuje Heinsohna, dwa punkty.
Pettit szaleje, nawet Russell go nie powstrzyma.
Macauley przy piłce. Koniec!
St. Louis Hawks zdobywają mistrzostwo
dzięki 50 punktom Boba Pettita.
Przegraliśmy sześć meczów.
Wiedzieliśmy, że to różnica jak między byciem biednym a spłukanym.
Bycie biednym to stan umysłu, bycie spłukanym to sytuacja przejściowa.
Wiedzieliśmy, że to minie.
W kolejnym roku trzeba wygrać jak najwięcej meczów.
Wszyscy walczyliśmy, zwłaszcza Arnold.
Kroki, Mandy, bądź czujny!
TRENER BOSTON CELTICS, 1950–1966
Red się wczuwał.
Nie chciał, żebyśmy uścisnęli dłoń rywalom przed meczem.
Nienawidziliśmy ich.
Może i czasem przesadzał,
ale nasza relacja z rywalem
miała polegać na wygrywaniu.
W kolejnym roku, w sezonie 1958–1959,
Celtics uzyskali najlepszy wynik w lidze.
Mogliśmy grać każdym stylem.
Byliśmy szybcy,
mieliśmy świetne akcje w polu,
dorównywaliśmy rywalom.
Red liczył, że zbuduje drużynę na młodych zawodnikach.
Po drafcie w 1957 roku Red powiedział mi:
„Wziąłem Sama Jonesa z North Carolina Central University.
Co ty na to, Russ? Przyda się?”
A ja na to: „Kim jest Sam Jones?” „To szwarc”, odparł.
Tak Żydzi nazywali czarnych.
„Myślałem, że go znasz”. „Red, nie znam wszystkich czarnych”.
Tak czy siak
nie było wątpliwości, że Sam Jones zajdzie wysoko.
Zabawne jest to, że Sam zawsze wydawał mi się stary.
Sam Jones nie cieszy się uznaniem, na jakie zasługuje.
Ci, którzy rozumieją grę, rozumieją rolę Sama.
Nie wiadomo, dokąd idzie, ale wiadomo, że trafi od tablicy.
Nikt nie chciał z nim rywalizować.
Nigdy się nie wahał i nigdy nie pudłował.
Red chciał też sprowadzić współlokatora Billa, K.C. Jonesa.
Dziennikarze zawsze pytali o K.C.
Pytali, po co gra, skoro nic nie robi.
Red zapalał cygaro, wypuszczał dym i mówił:
„K.C. Jones? Wiem jedno.
Jak wychodzi, drużyna gra lepiej”.
K.C. Jones przechwytuje. Celtics.
K.C. był najlepszym obrońcą, jakiego widziałem.
Red pozwalał graczom wykorzystywać ich dziwactwa,
pozwalał im być sobą.
Zbudował coś więcej niż zwycięską drużynę.
To byli bracia.
Byliśmy rodziną. Mieliśmy szczęście,
bo trzymaliśmy się razem.
Wspieraliśmy się nawzajem.
Robiliśmy wszystko, by pozostali odnieśli sukces.
Kochał swoją drużynę.
Pod wieloma względami była jego drugą rodziną.
Okazywaliśmy sobie uczucia.
Najlepszym sposobem na to jest humor.
Ludzie, którzy znają Billa Russella,
od razu słyszą jego rechot.
Jest bardzo arogancki.
To Bill Russell.
Ale to też przezabawny wariat, który lubi się bawić.
Zawsze było słychać jego słynny śmiech.
Jego śmiech był zaraźliwy. Niepowtarzalny.
Szczery.
Coś takiego.
SŁYNNY KOSZYKARZ
Gdy usłyszałem ten śmiech, spytałem,
czy śmieje się ze mnie.
„Co on wyprawia?”
Jego śmiech oznaczał, że dobrze się bawi.
Red mawiał, że przez mój śmiech i wymioty porzuci koszykówkę.
Czasem przychodziłem na mecz i po prostu wymiotowałem.
Musiałem się stresować.
Niektórzy mają tyle energii…
SŁYNNY KOSZYKARZ
…że muszą tę energię jakoś uwolnić,
by się odprężyć i dać z siebie wszystko.
Potem już się czułem dobrze. Wyglądało to gorzej, niż brzmiało.
Pamiętam pewną rozgrzewkę.
Powiedziałem:
„Russell zapomniał zwymiotować”. Zawołałem zawodników.
„Wszyscy do szatni”.
A potem dodałem: „Russell, idź zwymiotować”.
Zwymiotował i wygraliśmy.
Usłyszeliśmy to i nam ulżyło. „Dzięki Bogu, że zwymiotował!”
Wiedzieliśmy, że jest gotowy. Że przed nim wielki mecz.
Pod koniec sezonu 1958–1959
Celtics znów mieli szansę na mistrzostwo.
CELTICS POKONUJĄ SYRACUSE
Pierwsze starcie Celtics i Lakers miało miejsce w 1959 roku.
Lakersi byli w Minneapolis, o tym się nie pamięta.
To był początek rządów panowania Celtics.
Boston wygrał trzy razy z rzędu, ostatnia szansa Lakersów.
W czwartej grze Russell pilnował kosza,
zgarniając 30 zbiórek.
Bob Cousy rusza, Boston coraz bardziej naciska.
Celtics wygrywają 118 do 113.
Drużyna Auerbacha jako pierwsza przechodzi do play-offów.
Dominacja Celtów w finale w 1959 roku
dowiodła siły drużyny,
zapewniając Billowi tytuł mistrza.
CZWARTA WYGRANA CELTICS Z RZĘDU DAJE IM DRUGI TYTUŁ W CIĄGU TRZECH LAT
Wtedy uwielbiałem swoją karierę.
Cieszyłem się każdą jej chwilą.
To był dla mnie wspaniały okres.
W tamtym roku nagroda MVP nie trafiła do Russella,
ale do Boba Pettita z Hawks.
Ale w Bostonie było jasne, że to Russell jest najcenniejszym Celtem.
Wiedziałem, że jest dobry w zbiórkach i podaniach.
Ale nie widziałem w nim lidera.
Mało kto wiedział, ale on walczył o wygrane
i o strukturę zespołu.
Miał mentalność zwycięzcy.
Uważał, że należy mu się szacunek w oparciu o to,
co mógł osiągnąć zespół.
Cousy był liderem, ale wiadomo, kto był po nim.
Bob był gwiazdą drużyny.
Mógł powiedzieć: „Jestem gwiazdą”. Ale powiedział: „Zróbmy to”.
- Razem? - Tak.
Byłem gwiazdą, gdy tu się zjawił.
Potem on stał się gwiazdą,
ale media nie chciały o nim mówić.
Przed meczami wyjazdowymi Bob Cousy skręcił kostkę.
Jedziemy w trasę. Gramy pięć meczów z rzędu.
Russell chciał pokazać, że sobie radzi.
Zablokował z 9000 rzutów. To było niewiarygodne.
LaRusso skacze, Russell blokuje!
Wygraliśmy komplet.
Wracamy do Bostonu. A gazety: „Czy Cousy dziś zagra?”
CELTICS WYGRYWAJĄ BEZ COUSY’EGO
CELTOWIE NIEPOKONANI, CHOĆ BEZ COUSY’EGO
KIBICE POKAŻĄ, ŻE COUSY RZĄDZI
Dorastałem w Bostonie.
Tylko drużyna Russella i Cousy’ego
wygrywała coś w sporcie zawodowym w mojej okolicy.
RUSSELL ŚWIETNY HEINSOHN LEPSZY – COUSY NAJLEPSZY
Celtics mieli coraz więcej fanów, ale Bill nie.
Bill Russell nie miał uznania, na jakie zasłużył.
Tylko dlatego, że był czarny.
Po prostu.
Dziennikarze nie mieli za grosz szacunku.
Prasa była zdominowana przez białych
i ich uprzedzenia.
Zwłaszcza przy pierwszej i drugiej fali czarnych.
Coś okropnego.
Rasiści z mediów często używali niemiłych słów, gdy nikt nie słyszał.
Ale to miało wpływ na ich publikowane treści. Zły.
„Czarni sportowcy to ignoranci. Umieją tylko grać.
Żadni z nich myśliciele. Tylko biegają i skaczą”.
Mówili, że balkon
w Boston Garden to „raj dla czarnych”.
I to dziennikarze.
W lidze nadal nie ma wielu czarnych.
To była gra białych zawodników, dziennikarzy i kibiców.
To miasto nie było gotowe na Billa.
Gdy w ulewie zepsuł mu się wóz, ludzie go mijali.
Wiedzieli, kim jest. To Bill Russell, na litość boską.
Ludzie przejeżdżali obok i nikt mu nie pomógł.
A gdyby to Larry Bird miał awarię?
Ustawiłaby się kolejka.
Jeśli Russell w Bostonie szedł pod wiatr,
na boisku stawiał czoła burzy.
W zeszłym sezonie Celtowie zdobyli drugie mistrzostwo.
Czekają na nich kłopoty.
Kłopoty w postaci Wilta Chamberlaina,
przy którym nawet Russell jest niski. Wilt ma 218 cm.
Miałem szczęście.
Zacząłem grać z zawodowcami
jeszcze w gimnazjum i liceum.
Próbowałem ich zatłuc na śmierć.
Wiedziałem, że poradzę sobie w lidze,
nawet w młodym wieku.
Wilt Chamberlain, jeden z największych sportowców
w historii.
Był supersportowcem
w 122-kilogramowym ciele o wzroście 218 centymetrów.
Wilt Chamberlain był Shaqiem przed Shaqiem.
Gdyby Shaq był jeszcze lekkoatletą.
Jak ktoś ma powyżej 210 cm i 110 kilo,
oczekuje się od niego dominacji pod koszem.
Bez Wilta
nie byłoby Magica, Birda, MJ-a.
Will nie dostał pierwszej oferty pracy od NBA.
Dzięki nowej atrakcji
Harlem Globetrotters przyciągnęli 20% więcej kibiców w 1958 roku.
Słynna kolorowa grupa założona przez Abe’a Sapersteina
ma rzeszę fanów na całym świecie.
Dla dzieciaków, zwłaszcza czarnych,
Harlem Globetrotters to raj.
Wilt zaakceptował swoją rolę w występach Globetrotters.
Przysłali mi kopię czeku na 100 000 $.
Zaproponowali mi sto tysięcy za pół roku gry.
Dla takich jak ty to grosze, ale ja?
Za tę kasę skoczyłbym z Empire State Building.
Dla mojego dziadka i jego pokolenia
Harlem Globetrotters byli powodem do dumy.
Jeździli po kraju, zawsze pokonywali Washington Generals.
Ale czarni intelektualiści uważali,
że to drużyna klaunów.
Że są jak Mantan Moreland,
są karykaturą czarnych.
Część czarnych kibiców uważała,
że wręcz umniejszają czarnym.
W 1956 roku Bill Russell otrzymał lukratywną ofertę
od Globetrotters, jeszcze na studiach.
Powiedzieli mu: „Chcesz zarobić, chodź do nas”.
On odparł: „O nie”.
Mój ojciec powiedział: „Mój syn nie zagra dla Globetrotters.
To najlepszy koszykarz na świecie.
Nie jest klaunem”.
„Po co, skoro jestem olimpijczykiem? Jestem zwycięzcą.
Nie muszę niczego sobie udowadniać”.
Wilt też nie musiał.
Po roku w Globetrotters
trafił do NBA, do drużyny Philadelphia Warriors.
Kibice chcą zobaczyć, jak sobie poradzisz,
zwłaszcza z kimś takim jak Bill Russell.
Jesteś na to gotów?
Wydaje mi się, że poradzę sobie
z każdym zawodnikiem w lidze.
Warriors kończyli sezon porażek.
Wilt dał im przewagę.
Gdy Wilt po raz pierwszy pojawił się w lidze, miał fantastyczne wyniki.
Zdobywał średnio 37 punktów i 27 zbiórek na mecz.
Filadelfia nagle zaczęła się liczyć.
Wilt the Stilt w akcji.
Trafiał, kiedy chciał.
Był silniejszy i skakał wyżej niż ktokolwiek w lidze.
Gdy rzucał do kosza, nikt nie mógł go zablokować.
To było niemożliwe.
Pierwszy raz spotkaliśmy się w Bostonie.
RUSSELL KONTRA WILT
Stadion wyprzedał się kilka miesięcy przed meczem,
trybuny były pełne przed rozgrzewką.
1. STARCIE BILLA I WILTA 7.11.1959
Gdy Filadelfia wyszła na boisko, na trybunach zawrzało.
Ogłuszający ryk. Spojrzałem na jego ręce i wiedziałem.
„Facet trzyma piłkę jak jabłko”.
Wiedzieliśmy, że będziemy mieć problem. Russell także.
Wilt był z 13 cm wyższy.
Zastanawiałem się, czy spojrzeć mu w oczy, czy w górę.
Spojrzałem przed siebie.
Patrzyłem na jego pierś.
Nie ma szans.
Dwaj najlepsi zawodnicy tej samej epoki
mierzą się ze sobą po raz pierwszy.
Chamberlain zdobył punkty.
Traktował Russella jak każdego innego środkowego, ale Russel dał radę.
W naszych czasach takich kryje się podwójnie.
A Russell pilnował go jeden na jednego.
Musiał wykorzystywać kąty, fizykę.
Russell wiedział, że nie będzie w stanie
powstrzymać Chamberlaina, jeśli nie zrobi czegoś niezwykłego.
Bill się ustawiał,
próbował blokować piłkę.
Widać, jak Wilt wszystko sobie obliczał,
kontrował działania Billa.
Wiedziałem, że go nie powstrzymam.
Ale mogę mu utrudnić grę. Tylko to mi przyszło do głowy.
Miałem ponad 20 punktów i ponad 20 zbiórek.
Jemu poszło świetnie, ponad 20 zbiórek i 30 punktów.
Obaj sporo zablokowaliśmy.
W tym meczu Chamberlain zrobił wszystko.
MÓWI RED AUERBACH
Poza jednym. Nie wygrał.
WILT NIE USTĄPIŁ
RUSSELL TRZYMAŁ WILTA W SZACHU W PIERWSZYM STARCIU GIGANTÓW
Na początku lat 60. liga NBA chciała przyciągnąć kibiców
przedsezonowymi meczami pokazowymi.
W 1961 roku Celtics i Hawks zgodzili się
na mecz w Lexington w Kentucky.
PAŹDZIERNIK 1961
Mecz się wyprzedał.
Na stadionie pierwszy raz było 10 000 ludzi.
W dniu meczu Celtics zameldowali się w hotelu Phoenix.
W Lexington, jak w większość miast na Południu, panowała segregacja.
Zeszliśmy do restauracji.
Usłyszeliśmy,
że nie obsługują czarnych.
Mogliśmy tam spać, ale już nie jeść.
Postanowiłem,
że nie zagram. Chłopaki dołączyli.
Powiedziałem Redowi, że wyjeżdżamy.
Odparł: „Chwila. Zajmę się tym”.
Arnold zadzwonił
do kierownika kawiarni. Powiedział: „To wasi goście!
Macie obowiązek ich obsłużyć”.
Wróciliśmy do restauracji. Usłyszeliśmy, że dostali pozwolenie.
A Russ na to: „Taki żart. Nie nocujemy w tym hotelu”.
Odparli, że w takim razie nas nie obsłużą.
„Tu nie obsługujemy czarnych”.
Spakowaliśmy się i wyszliśmy.
Powiedziałem Redowi, że drużyna powinna rozegrać mecz.
Tylko czarni nie zagrają w tych warunkach.
Zadzwoniłem do drużyny przeciwnej.
Powiedziałem, że czarni Celtowie nie zagrają.
Czarni z drużyny przeciwnej również postanowili nie grać.
CZARNI NIE WYSTĄPIĄ
Tego wieczoru grali sami biali zawodnicy.
PIĘCIU CELTÓW NIE ZAGRA W KENTUCKY
Media ubiegały się o ukaranie.
CZARNI ODMÓWILI POSIŁKU ORAZ GRY
Mówiono, że zawiedli kolegów, ukradli pieniądze,
bo wzięli zapłatę, a nie zagrali.
Bill wyraził się jasno.
„Jeśli to się powtórzy, zrobimy to samo”.
Wciąż jest częścią pierwszej fali czarnych zawodników.
Zdaje sobie sprawę z ciężaru, jaki nosi na barkach.
Reprezentuje całą czarną społeczność.
CELTICS KONTRA SEGREGACJA
Sportowcy dumnie niosą tę pochodnię.
Mamy teraz własne platformy.
Opisalibyśmy to na Twitterze.
„Odmawiacie nam obsługi?”
Od razu by to trafiło na Twittera.
Jestem rozpieszczony. Nigdy nie usłyszałem w hotelu:
„Nie możesz tu spać. Won na zaplecze”.
Nie wiem, jak wygląda fontanna tylko dla białych.
Większość obecnych zawodników
nie przeżyła jednej dziesiątej tego, co przeżył on.
Ironia polega na tym, że czarni doświadczali rasizmu poza boiskiem,
a w koszykówce stawali się coraz ważniejsi.
Na początku lat 60.
NBA weszło do amerykańskiego mainstreamu.
To era wielkiego rozwoju komercyjnego.
Jednym z kluczowych czynników jest
pojawienie się afroamerykańskich supergwiazd.
Oscar Robertson, Elgin Baylor.
Byli świetnymi koszykarzami.
Liczni wspaniali czarni sportowcy sprawili,
że liga rozkwitała.
Wznieśli koszykówkę na wyższy poziom.
Nazywam to czarną estetyką. „Jak wyrazić siebie w grze?”
Pojawiła się powszechna fascynacja rywalizacją dwóch czarnych środkowych.
Wszyscy się tym interesowali. Gazety, kibice.
To była świetna walka.
„BLOKOWANIE WILTA JEST JAK WOJNA”
„BILL TO GLADIATOR”
NBA wykorzystało Russella i Wilta do promocji koszykówki.
Sprowadzili ludzi na mecze.
Teraz mówią na to hype. Rozgłos pomagał ściągnąć tłumy.
Obie drużyny wyprzedawały mecze.
To było dobre dla prasy, przyciągało ludzi.
Nie obchodziło nas, co piszą, byle wygrywać.
Z Wiltem nie było łatwo.
Grał tylko parę lat, ale nikt tak nie zdominował boiska.
Mecze były jego.
W tym sezonie zdobywał średnio 50 punktów. To średnia, 50 na każdy mecz.
Wyobrażacie sobie średnią 50 punktów?
Ja zdobyłem tyle raz przez 13 lat, i to dzięki czterem dogrywkom.
W meczu z New York Knicks w marcu 1962 Wilt prześcignął samego siebie.
Ustanowił rekord, który raczej nie zostanie pobity.
Zdobył 100 punktów.
Po tym meczu co wieczór czekano na 100 punktów.
Jeśli chodzi o kibiców, jedynym przeciwnikiem Wilta był Russell.
RUSSELL STOI MIĘDZY WILTEM I REKORDEM
Media podchwyciły narrację.
Dwóch tytanów czuło ogromną presję.
Miałem wrażenie, że w każdą niedzielę
pojawialiśmy się w telewizji.
Gdybym zagrał przeciętny mecz, roznieśliby mnie.
Celował w 60, 65 punktów.
Wilt i Bill rywalizowali ze sobą.
Nie da się tego porównać do dzisiejszych zawodników. To inne czasy.
Ludzie nie mogli zdecydować, kto jest tym dobrym, a kto złym.
Chamberlain był bardziej towarzyski.
Bardziej przystępny.
Bardziej odpowiadał białym.
W drugim narożniku
stał Bill Russell, bardziej złowieszczy Afroamerykanin.
„Nie wiemy nawet, czy nas lubi”.
Pod koniec sezonu 1961–1962 Wilt znów chciał udowodnić,
że potrafi dźwignąć na barkach Warriors
i zdetronizować Celtów.
Bill był gwiazdą swoich czasów,
ale uważał się za część drużyny.
Wilt mówił: „Jestem Wilt Chamberlain. Zdobędę 100 punktów.
Róbcie, co chcecie, ja wygram mecz”.
Zupełnie inne podejście.
Obie strategie były skuteczne.
Drużyna Billa zmiotła Warriors w pierwszym meczu,
ale w drugim niepowstrzymany Wilt wyrównał szanse.
Musiałem się pilnować, by nie walczyć z nim na punkty.
Russell przychodził wtedy do szatni.
Mówił: „Zajmę się Wiltem”.
Nie będzie to łatwe,
ale wy lepiej walczycie o punkty”.
Próbował kraść piłkę Wiltowi, wyskakiwać przed niego,
grać za nim, zastawiać pułapki,
wymuszać trudne rzuty.
Niewiele więcej mógł zrobić.
Powiem tak. Dzięki czarom Russella
Wilt był wściekły.
Mała sprzeczka, Chamberlain w środku.
Zdobył 35 punktów. Połowę meczów wygrywaliśmy.
WYBRYKI CELTICS
Jego statystyki bledną w porównaniu z Wiltem.
Ale koniec końców,
zawsze uważał, że nieważne, jak grasz w tę grę,
ile masz punktów,
bo liczy się tylko wygrana.
Kiedy był remis trzy do trzech, wszystko mogło się zdarzyć.
W 1962 roku w Konferencji Wschodniej był remis.
Siódmy mecz miał pokazać kontrast między Chamberlainem a Russellem.
Chamberlain był świetny.
Ale Russell walczył jak lew.
Czynił cuda, by wygrać.
Cały mecz sprowadzał się do dwóch zagrań na końcu.
Absurd polegał na tym,
że w Bostonie
byliśmy całkowicie pewni Billa Russella.
Co to jest za mecz!
Zostało 13 sekund, był remis.
Celtowie mieli szansę.
Cousy odbija w prawo, wraca na środek.
Heinsohn na linii. Pudłuje.
Nie udało się. Filadelfia przejęła piłkę.
To była szansa dla Warriors.
Mieli tylko jeden plan. Podać do Wilta.
Co za zagranie Russella!
To był dowód na to, jak bardzo chce wygrać.
Boston przy piłce.
Tu ważyła się cała seria.
Bill wiedział, komu powierzyć ostatni rzut.
Sam Jones za trzy.
Rajuśku!
Koniec czasu, Boston Celtics znów to zrobili!
Bill Russell mawiał:
„Jeśli chcesz być mistrzem sam,
idź pograć w tenisa.
Jeśli chcesz wygrywać jako rodzina, musisz czuć się częścią
swojej drużyny”.
CELTOWIE ELIMINUJĄ WARRIORS I SZYKUJĄ SIĘ NA LAKERSÓW
Aby znów ogłosić sukces,
Celtics musieli pokonać znanego, ale lepszego wroga.
PLAY-OFFY – CENNIK
Lakersi przenieśli się z Minneapolis do Los Angeles.
Chwalili się parą wschodzących gwiazd.
Nazywam się Jerry West,
grałem kiedyś…
Jak się nazywa ta zabawa z kozłowaniem?
No, koszykówka.
Hot Rod Hundley za plecami, do Jerry’ego Westa.
West rzuca. Kolejne punkty.
Jerry był świetnym graczem. Równie dobrym w ataku,
co w obronie.
West był pożądany w drafcie.
Jeden z najlepszych celów i najtwardszych zawodników wszech czasów.
W Los Angeles był znany jako Mr. Clutch.
Podania do Jerry’ego w końcówce meczu to pewniaki.
Granie przeciwko Celtics w ogóle mnie nie martwiło.
Dla odmiany musieli powalczyć.
Mieliśmy też Elgina Baylora, dobrze się go oglądało.
Nie było lepszego napastnika niż Elgin Baylor.
Nie pamiętają, jaki był Elgin. Był nie do powstrzymania.
Elgin był pierwowzorem Dr. J-a. Pierwowzorem Michaela.
Piąty mecz finałów 1962 Baylor wygrał sam.
Zdobył 61 punktów, bijąc rekord finału.
Masz pewność, że dasz radę.
Wszyscy wielcy mieli tę pewność siebie.
Decydujący siódmy mecz przyciągnął tłumy do Garden.
Siódmy mecz z Lakersami z 1962 roku nazywany jest meczem Selvy’ego.
Zostało pięć sekund, drużyny mają po 100 punktów.
Lakersi byli przy piłce.
Selvy był drugim rozgrywającym.
Pilnowałem Selvy’ego.
A on uciekł do narożnika.
Trafiał tak dziewięć razy na dziesięć.
Trzy sekundy, dwie, Selvy rzuca!
Zbiórka. Dogrywka!
Bill Russell padł na kolana z emocji.
W dogrywce wyczerpany Russell zdobył sześć punktów,
dając Celtom niewielką przewagę.
Baylor. Faul na Franku Ramseyu.
Schodzi z 23 punktami. Wchodzi Gene Guarilia.
Mieliśmy Gene’a Guarilię, który nigdy nie grał.
Nie miał okazji.
Red nie miał wyboru. Wystawił Guarilię na Elgina.
Baylor. Guarilia go pilnuje.
Obrót, rzuca, pudłuje. Zbiórka, Russell!
Guarilia pilnuje Baylora. Selvy, tip-in.
Zbiórka, Sam Jones!
Gość był tak przerażony, że zastygł.
Nie zareagował na zmyłkę Elgina. Stał w bezruchu.
Zablokował Elgina.
Niedobrze. Zbiórka. Faul!
Faul Baylora. Baylor schodzi.
Owacja na stojąco w Boston Garden dla Elgina Baylora.
Russell idzie uścisnąć dłoń świetnego koszykarza,
Elgina Baylora.
Udało się opanować grę, a Cousy grał na zwłokę
swoim kultowym dryblingiem.
Gra na czas.
Koniec meczu!
Wielki Bill Russell, 30 punktów
i 40, powtarzam, 40 zbiórek.
Wspaniały mecz koszykówki.
W szatni odbyła się tradycyjna impreza pełna piwa.
Piąte mistrzostwo Russella.
Celtics stali się dynastią.
CELTICS POKONUJĄ LAKERSÓW
PIĄTY TYTUŁ W CIĄGU SZEŚCIU LAT
Z jednej strony w latach 60. Russell spełniał marzenia.
Dom na przedmieściach,
trójka dzieci, kochająca żona,
dobra praca i ładny samochód.
Prawdziwe dostatnie życie.
Bill i Rose czuli się coraz lepiej na białych przedmieściach Reading,
które było dumne ze słynnego mieszkańca.
Wiosną 1963 roku miasto zorganizowało bankiet dla Russellów,
by okazać wdzięczność i uznanie.
READING CHCE UHONOROWAĆ RUSSELLA
Niniejszym, w marcu 1963 roku, ustanawia się
dzień Billa Russella.
Bill, dziś uhonorujemy ciebie, Rose i waszą rodzinę.
Dostrzegamy w tobie nie tylko koszykarza,
ale też sportowca, ojca, głowę rodziny.
Jako mieszkaniec tego miasta uważam,
że jedną z jego szczególnych cech jest miłe sąsiedztwo.
Pani Russell, to niesamowita przyjemność
i wielki zaszczyt…
Uznanie dla jego rasy. Rasy ludzkiej.
…przełamać się chlebem z tobą i z panią Russell.
Oddaję ci mikrofon.
Dziękuję.
Znów się stresuję. Naprawdę.
Wolałbym dziesięć razy grać przeciwko Chamberlainowi.
Nie wiem, od czego zacząć.
Szczerze mówiąc,
to dla mnie zbyt wiele.
Widzę tu tylu wspaniałych ludzi.
Czuję, że moje życie nie poszło na marne.
Myślałam, że nikt nie zauważył, że tu mieszkam.
Zapamiętam to na zawsze.
Mam nadzieję, że będę wiódł takie życie,
przez które nie zmienicie o mnie zdania.
Doceniam to i dziękuję.
Bill był wzruszony.
Wreszcie czuł się mile widziany w rodzinnym mieście.
Postanowił zostać w Reading.
„Ten dom jest za mały, czas poszukać innego, w Reading”.
Zaczął szukać rezydencji w zachodniej części.
Niecały miesiąc później
rozeszła się plotka, że chcę kupić dom w innej części miasta.
Sąsiedzi się sprzeciwiali.
Fajnie mieć w swoim mieście
sportowca i celebrytę, byle trzymał się z dala.
Rose wróciła do domu zapłakana.
Widziała, jak mieszkańcy podpisują petycję.
„Zapomnijmy o tym domu”, powiedziała.
„Nie chcą nas tutaj”.
„Kupiłem ten dom i to ja spłacam hipotekę.
Nie obchodzi mnie, co myślą inni”, odparłem.
„Kto będzie się bawił z dziećmi? Co powiedzą im biali sąsiedzi?”
Tak mówiła.
„Myślę o naszych dzieciach”.
„Nie mógłbym spojrzeć im w twarz, gdybym to tolerował”.
Nikt nie będzie mi mówił, gdzie mogę mieszkać.
Russell zdobywa tytuły i sławę.
Wie, że zwycięstwa nie ochronią go przed rasizmem.
Całe życie reagowałem na uprzedzenia kulturowe białych.
Były wszędzie.
To zupełnie nowy styl życia.
W bibliotekach, w telewizji, na twarzach ludzi.
Mamy duże szanse na sukces.
Czujesz się tak dobrze, jak wyglądasz.
Trzeba umieć się ubrać, by być popularnym.
W tym całe piękno.
Biali właściwie bez ustanku
okazywali obraźliwe uprzedzenia.
Dużo czasu walczyłem z uprzedzeniami w każdej formie.
Zawsze w obronie, jak w koszykówce.
Czekałem, by zaatakować.
Ewolucja Russella jest typowa dla wielu czarnych,
którzy ciężko pracowali, a potem uznali,
że muszą zaprotestować przeciwko temu, co dzieje się z czarną społecznością.
„Czy mogę powiedzieć coś więcej?”
To początek otwartego ataku
na system segregacji i dyskryminacji.
W 1963 roku ruch praw obywatelskich rósł w siłę,
a Russell coraz bardziej angażował się w walkę.
Była wielka demonstracja. Russell poprowadził marsz
z czarnej dzielnicy Roxbury do parku Boston Common.
Kilka miesięcy później Waszyngton stał się
miejscem największego marszu w historii kraju.
MARSZ NA WASZYNGTON
Przybyli z białymi sympatykami z całego kraju.
Żądają szeregu praw obywatelskich.
W Ameryce nie będzie ani pokoju, ani spokoju,
dopóki czarni nie będą mieli praw obywatelskich.
Na marszu nocowałem w hotelu, w którym spał wielebny Martin Luther King.
Spotkaliśmy się w holu i odbyliśmy rozmowę.
Zaprosił mnie na scenę, gdy będzie wygłaszał przemowę.
Z całym szacunkiem odmówiłem.
Odmówiłem, bo pracowali na to latami,
a ja niczego nie zrobiłem.
Nie mógłbym wyjść na scenę
i mówić, co osiągnęliśmy.
Byłem w pierwszym rzędzie.
Zapamiętaliśmy to jako piknik, ale ludzie się bali.
Wojsko otoczyło miasto kordonem.
Szpitale gromadziły osocze, spodziewając się jatki.
Udział w marszu wymagał odwagi.
W czasach, w których grał Russell…
DWUKROTNY MISTRZ NBA
…świat miał inne problemy.
To nie była kwestia utraty pracy czy kariery,
ale życia.
Miałem telefony z pogróżkami.
Słyszałem, że mnie zabiją, wysadzą mój dom.
„Gdy przyjdzie czas, będę gotowy”, mówiłem.
WYZNANIA ZAMORDOWANEGO
Medgar Evers poświęcił dziewięć lat na walkę z rasizmem.
Poległ w walce.
To 37-letni weteran drugiej wojny światowej
i męczennik w walce z segregacją.
Kiedy postrzelono Medgara Eversa,
W Bostonie odbyło się nabożeństwo żałobne. W parku Boston Common.
Siedziałem obok Charliego Eversa, jego brata.
„Jeśli mogę pomóc, masz mój numer”.
Zadzwonił do mnie następnego lata i powiedział, że morale leży.
Spytał, czy pouczę koszykówki w Jackson w Missisipi,
by pokazać, że ktoś z zewnątrz się przejmuje.
JACKSON, MISSISIPI
W 1964 roku w Missisipi wciąż dochodziło do rozlewów krwi.
Coś okropnego.
Jeśli Rada Obywatelska, Ku Klux Klan
i inna grupa walcząca za białą rasę…
Zapomniałem, jak się nazywa, nie chcą brać w tym udziału.
Jeśli postawią na swoim,
będą zabijać, bo są na to gotowi.
Charlie powiedział: „Nie pozwolimy, by coś ci się stało”.
„No dobra”.
LEKCJE BILLA RUSSELLA W DIXIE
Ogłosił drużynie,
że jedzie do Missisipi.
Ktoś powiedział, że to niebezpieczne.
Cousy, Sharman czy ktoś inny powiedział:
„Będzie dobrze, tylko się nie wychylaj”.
Facet, który właśnie zdobył mistrzostwo NBA,
MVP i tak dalej, dwumetrowiec z bródką,
ma się nie wychylać w Missisipi podczas protestów?
Wiedziałem, że mam kłopoty.
Co pana sprowadza do Missisipi?
Pan Evers zaprosił mnie kilka dni temu.
Znam go od jakiegoś czasu, więc z radością przyjechałem.
Obserwuję tutejsze wydarzenia.
To istotna część jego życia.
Chcę między innymi uczyć koszykówki.
Pańska obecność pomoże załagodzić sytuację?
Mam nadzieję. Nie chcę jej pogarszać.
Myśli pan, że białe dzieciaki będą grać w kosza z czarnymi?
Nie widzę przeciwwskazań.
Moje bawią się z białymi.
- Nikt nie cierpi. - Jeszcze.
- Miło mi. - Dziękuję.
Russell prowadził zajęcia w Jackson
mimo gróźb śmierci.
Podróż poza miasto była zbyt niebezpieczna,
więc Russell musiał wrócić wcześniej.
Mimo to wszedł do paszczy bestii
i publicznie sprzeciwił się rasistowskiemu terrorowi.
Ruch praw obywatelskich popadł w stagnację.
Zapominamy, że to na nas spoczywa odpowiedzialność
za cofnięcie w ciągu dwóch lat tego, co powstawało trzy stulecia.
Musimy obalić cały proces myślowy.
Mamy na to dwa lub trzy lata.
Tu potrzeba więcej zrozumienia dla czarnych.
To ludzie,
biali i czarni, dzień w dzień
i noc w noc są prawdziwymi wojownikami.
Prawa człowieka są złożone jak każdy problem polityczny.
Zgadzamy się tylko co do tego,
że ten problem należy rozwiązać.
Pośród zawirowań kulturowych Celtics czekała wstrząsająca przemiana.
Bob Cousy, Houdini parkietu,
kapitan i najpopularniejszy zawodnik,
miał rozpocząć ostatni sezon.
POŻEGNANIE BOBA COUSY’EGO
Gdy Cousy miał przejść na emeryturę. Powiedział, że to jego ostatni rok.
Chcieliśmy zapewnić mu mistrzostwo.
Sezon 1962–1963 grano dla Boba Cousy’ego.
W każdym mieście oddawano mu hołd.
Nad Garden wisiały banery.
„Kochamy cię, Cousy”. „Będziemy tęsknić”.
Mieliśmy nadzieję, że odejdzie jako zwycięzca.
Chciałem mistrzostwa równie mocno, co za pierwszym razem.
Drużyna zrobiła wszystko, by zdobyć mistrzostwo dla Cousy’ego.
Dotarła do finału,
gdzie czekał znany i wściekły wróg.
FINAŁ NBA 1963
Celtics walczą
o bezprecedensowe piąte mistrzostwo świata z rzędu.
Celtics nie zakończyli serii w Bostonie.
Prowadzili trzy do dwóch z Los Angeles w szóstym meczu.
Dramatyzm wynikał z okoliczności.
Ostatni rok, koniec kariery, ważyło się mistrzostwo świata.
Jeśli Cousy stresował się ostatnim meczem w karierze,
to tego nie okazywał.
Cousy do Russella.
Długie podanie do Sandersa. Pięknie!
Po dobrej pierwszej połowie
Cousy dał Celtics prowadzenie.
Koniec pierwszej połowy z wynikiem…
Maszyna doskonalona przez Cousy’ego i Russella
przez ostatnie siedem lat działała bez zarzutu.
Krebs pilnuje Russella, Baylor…
Na początku czwartej kwarty, gdy Boston prowadził 92 do 83,
Cousy upadł.
Cousy kontuzjowany!
Wygląda na to, że uszkodził lewą kostkę.
To może być miażdżący cios dla Boston Celtics.
Pierwsza poważna kontuzja od 13 lat.
Chciałem to zakończyć na parkiecie.
To wygląda na poważną kontuzję.
Kuleje…
Wiedzieliśmy, że bez Cousy’ego będziemy mieć problemy.
West na środek, rzut!
Russell pilnuje Baylora, ale ten trafia!
Bez Cousy’ego zaczęliśmy tracić rytm.
Roznieśli nas.
Wiedzieliśmy, że gramy z lepszymi,
ale myśleliśmy, że wygramy. Mieliśmy okazję.
Red Auerbach biega wzdłuż linii bocznej.
Zostały tylko cztery minuty. Celtics prowadzili punktem.
Wtedy stało się niemożliwe.
Bob Cousy wraca!
Buddy LeRoux, nasz słynny trener,
zmroził mi kostkę na tyle,
że mogłem dokończyć mecz.
Wzmocnieni Celtics ugruntowali przewagę.
W ostatnich sekundach piłka była w rękach Cousy’ego.
Została sekunda.
Cousy rzuca wysoko w powietrze.
Boston Celtics mistrzami świata!
Koniec meczu.
Szóste mistrzostwo w ciągu siedmiu sezonów.
Za mną udane 13 lat.
Bóg spełnił moje ostatnie życzenie.
- Cóż… - Co za pożegnanie!
Cudowne.
Zawsze uważałem Cousy‘ego za idealnego członka drużyny.
Tuląc do siebie Russa,
chcesz dzielić się radością z kimś bliskim.
Gdybym miał to zrobić jeszcze raz,
grałbym tylko dla Bostonu.
W tym roku często mnie pytano,
czego najbardziej będzie mi brakować.
Gdy Cous odszedł na emeryturę i wygłosił mowę,
wszyscy zaczęli płakać.
Kochamy cię, Cous!
Ktoś krzyknął: „Kochamy cię”.
Wspaniała chwila.
Powiedziałem Redowi, który stał obok mnie,
że ja bym nie dał rady.
Byliśmy wyjątkowymi kolegami. Za bardzo go szanowałem,
by dać się wciągnąć w zazdrość, którą inni próbowali wywołać.
Ale nie mogę powiedzieć, że byłem blisko z Cousym.
W sporcie panuje zbyt duża presja,
by dzielić się nadzieją i obawami
z kimś z tej samej branży.
Russell miał więcej obaw niż nadziei.
Frustrował go brak postępu w prawach obywatelskich,
zastanawiał się, czy gra ma wartość.
Cały czas trapiło mnie niekończące się poszukiwanie.
Jak wszystkich czarnych na drodze do męskości.
Ale byłem mistrzem świata.
Presja nie ustępowała.
Trzeba było grać.
Stawiać czoła przeciwnikom.
Facet w Bostonie powiedział mi:
„Co teraz zrobisz bez pomocy Cousy’ego?”
Odparłem: „Cóż.
Będzie ciężko, musimy się dostosować.
A teraz zrób coś mądrego
i zadzwoń do Boston Globe lub WBZ.
Dowiedz się, kto od trzech lat jest tu MVP”.
Napisy: Konrad Szabowicz