1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX

2
00:00:07,840 --> 00:00:09,480
De avond is net begonnen.

3
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX

4
00:00:10,680 --> 00:00:13,360
Je bent precies waar je wil zijn.

5
00:00:14,520 --> 00:00:18,120
Je voelt je zelfverzekerd,
opgewonden en gezien.

6
00:00:19,400 --> 00:00:22,680
Je bent bij mensen
die hetzelfde voelen als jij.

7
00:00:23,920 --> 00:00:26,960
Heel even vergeet je dat je anders bent.

8
00:00:28,160 --> 00:00:30,680
Vanavond is alles mogelijk.

9
00:00:33,720 --> 00:00:35,960
Berlijn, daar gebeurde het allemaal.

10
00:00:36,560 --> 00:00:38,560
Een stad vol uitspattingen.

11
00:00:39,200 --> 00:00:43,120
Je had er zo'n 80 tot 120 cafés,
bars en clubs…

12
00:00:43,200 --> 00:00:46,920
…waar bijna alleen maar
lhbti'ers kwamen.

13
00:00:47,520 --> 00:00:49,920
Overal zag je queer en trans mensen.

14
00:00:52,760 --> 00:00:54,640
Onder de nazi's…

15
00:00:54,720 --> 00:00:59,600
…was de homovervolging groter
dan in welke periode dan ook.

16
00:00:59,680 --> 00:01:05,800
In geen enkele andere periode was de grens
tussen vrijheid en onderdrukking zo dun…

17
00:01:05,880 --> 00:01:10,800
…als in de jaren 20 en 30.

18
00:01:12,040 --> 00:01:16,080
Ook vandaag de dag kunnen
deze vrijheden je nog ontnomen worden.

19
00:01:17,280 --> 00:01:23,560
Zij leidden het leven dat ik nu leid,
zij het maar voor even.

20
00:01:24,080 --> 00:01:30,520
Een catastrofe voor de mensheid
waar ik deel van uitmaakte.

21
00:01:39,040 --> 00:01:42,120
BERLIJN
EIND JAREN 20

22
00:01:42,200 --> 00:01:45,560
Daar in die straat in Berlijn…

23
00:01:45,640 --> 00:01:48,880
…stuitte je op de hoek op een gebouw…

24
00:01:48,960 --> 00:01:52,440
…met een prachtig uithangbord…

25
00:01:52,520 --> 00:01:56,120
…en daar stond op: 'Hier is alles goed.'

26
00:02:22,120 --> 00:02:26,760
Van alle nachtclubs die je had
in de roaring twenties…

27
00:02:26,840 --> 00:02:29,600
…was de Eldorado
het mekka voor queer mensen.

28
00:02:30,760 --> 00:02:33,720
Daar ontstond een nieuw soort vrijheid…

29
00:02:33,800 --> 00:02:36,840
…waar homo's, lesbiennes…

30
00:02:36,920 --> 00:02:41,600
…en trans personen
voor het eerst zichzelf konden zijn.

31
00:02:44,920 --> 00:02:48,480
Hier kon je
Charlotte Charlaque tegenkomen…

32
00:02:48,560 --> 00:02:52,400
…een intellectueel van Joodse,
Amerikaanse en Duitse komaf.

33
00:02:52,480 --> 00:02:56,960
Ze was bereisd, want ze had in de VS,
Duitsland en Frankrijk gewoond…

34
00:02:57,040 --> 00:03:01,040
…en stond op het punt
om een van de eersten te worden…

35
00:03:01,120 --> 00:03:06,160
…die een genderbevestigende operatie
zouden ondergaan.

36
00:03:15,760 --> 00:03:18,480
Twee nieuwe gezichten in Berlijn.

37
00:03:19,120 --> 00:03:23,360
De pas getrouwde Lisa en Gottfried
waren begin 20.

38
00:03:23,440 --> 00:03:27,880
Zoals zo veel bezoekers van de Eldorado
wilden zij hun horizon verbreden…

39
00:03:27,960 --> 00:03:30,960
…en nieuwe dingen ontdekken.

40
00:03:37,120 --> 00:03:40,280
Lisa,
die voluit Lisa von Dobeneck heette…

41
00:03:40,360 --> 00:03:44,080
…en Gottfried von Cramm
kenden elkaar al van jongs af aan.

42
00:03:44,160 --> 00:03:47,240
Ze groeiden op in nabijgelegen kastelen.

43
00:03:47,320 --> 00:03:50,680
Lisa kwam uit de familie Dobeneck…

44
00:03:50,760 --> 00:03:54,880
…en hun landgoed
lag zo'n 15 kilometer bij ons vandaan.

45
00:03:54,960 --> 00:03:57,560
Een Sodom en Gomorra…

46
00:03:57,640 --> 00:04:00,920
…want de Cramms
mochten daar doen wat ze wilden.

47
00:04:05,280 --> 00:04:08,080
Lisa en Gottfried waren levensgenieters…

48
00:04:08,160 --> 00:04:13,320
…en zo'n landelijke omgeving
was dan ook niets voor hen.

49
00:04:13,400 --> 00:04:15,960
Het wilde Berlijn sprak ze enorm aan.

50
00:04:21,240 --> 00:04:26,800
Hier had je veel meer vrijheden.
Vrouwen kregen steeds meer rechten.

51
00:04:26,880 --> 00:04:31,880
Er was geen censuur meer
en de pers kreeg alle ruimte.

52
00:04:32,720 --> 00:04:36,080
Er kwam een golf aan publicaties
voor queer mensen.

53
00:04:36,160 --> 00:04:38,480
DE VRIENDIN - VROUWENLIEFDE

54
00:04:38,560 --> 00:04:42,520
Voor homo's, voor lesbiennes…

55
00:04:42,600 --> 00:04:45,840
…en zelfs voor crossdressers.

56
00:04:47,160 --> 00:04:51,320
Je kon openhartiger over seks praten
dan ooit tevoren.

57
00:04:51,400 --> 00:04:56,200
Het voelde alsof er
een seksuele revolutie gaande was.

58
00:05:00,480 --> 00:05:05,000
Er ging hier een nieuwe wereld open
voor Lisa en Gottfried.

59
00:05:05,080 --> 00:05:09,800
In de Eldorado leek elke avond
wel weer iets nieuws te gebeuren.

60
00:05:29,320 --> 00:05:34,840
Als je door deze nachtclub liep,
zou je nooit verwacht hebben…

61
00:05:34,920 --> 00:05:38,160
…om een vertrouweling van Adolf Hitler
tegen te komen.

62
00:05:39,560 --> 00:05:42,080
De persoon in kwestie was Ernst Röhm.

63
00:05:42,160 --> 00:05:46,320
Een groot voorstander
van antisemitisch geweld en beleid…

64
00:05:46,400 --> 00:05:52,640
…en een van de belangrijkste strategen
van de nazi's op weg naar de macht.

65
00:05:57,560 --> 00:06:01,920
Röhm was een soldaat met een zucht
naar oorlog en bloedvergieten.

66
00:06:02,560 --> 00:06:07,120
Hij zat nog steeds met de nederlaag
in de Eerste Wereldoorlog in de maag.

67
00:06:11,360 --> 00:06:16,960
Adolf Hitler en Ernst Röhm
leerden elkaar kennen in 1919.

68
00:06:17,040 --> 00:06:23,440
Dit was het begin
van een lange en hechte vriendschap.

69
00:06:27,440 --> 00:06:32,480
Ze droomden allebei van een sterke
nazibeweging die aan de macht kon komen.

70
00:06:32,560 --> 00:06:34,320
Die droom was toen nog ver weg.

71
00:06:37,360 --> 00:06:42,800
Ernst Röhm was homo en maakte daar
niet bepaald een geheim van.

72
00:06:42,880 --> 00:06:45,560
Hij had veel minnaars en contacten.

73
00:06:46,200 --> 00:06:50,320
Het was een publiek geheim
waar veel over geroddeld werd.

74
00:06:52,920 --> 00:06:56,520
Hitler was daar vermoedelijk
van op de hoogte…

75
00:06:56,600 --> 00:07:00,160
…maar hij vond het nut van Röhm
zwaarder wegen.

76
00:07:01,040 --> 00:07:03,600
Hitler zou zelfs gezegd hebben:

77
00:07:03,680 --> 00:07:08,280
'Z'n privéleven interesseert me niet,
mits hij discreet blijft.'

78
00:07:08,840 --> 00:07:12,120
Van discreet blijven
was niet altijd sprake.

79
00:07:20,800 --> 00:07:25,760
De club trok een heel breed spectrum
aan mensen aan…

80
00:07:25,840 --> 00:07:28,560
…qua politieke voorkeur.

81
00:07:28,640 --> 00:07:31,440
ELDORADO
HIER IS ALLES GOED

82
00:07:31,520 --> 00:07:37,920
Via de Eldorado maakte de wereld kennis
met de queer levensstijl.

83
00:07:44,480 --> 00:07:47,960
Enkele queer performers van de Eldorado…

84
00:07:48,040 --> 00:07:51,960
…groeiden toentertijd uit
tot mainstreamsterren.

85
00:07:52,040 --> 00:07:55,000
Een van hen was Claire Waldoff.

86
00:07:55,560 --> 00:07:58,880
weg met de mannen uit de Rijksdag

87
00:07:58,960 --> 00:08:01,960
weg met de mannen aan de macht

88
00:08:02,040 --> 00:08:05,240
weg met de mannen in het herenhuis

89
00:08:05,320 --> 00:08:08,320
maak er een vrouwenhuis van

90
00:08:09,120 --> 00:08:14,960
Als je alleen naar de Eldorado kwam,
moest je voor een taxidanser betalen…

91
00:08:15,040 --> 00:08:18,080
…die je door de club escorteerde.

92
00:08:18,160 --> 00:08:21,880
Zo kreeg je een goed beeld
van de genderillusie…

93
00:08:21,960 --> 00:08:25,240
…waar de Eldorado om bekendstond.

94
00:08:30,840 --> 00:08:34,760
Op een avond ontmoette Charlotte
iemand zoals zij.

95
00:08:35,920 --> 00:08:40,000
Zij was net als Charlotte
niet alleen een intellectueel…

96
00:08:40,600 --> 00:08:43,559
…maar ook een trans persoon.

97
00:08:45,080 --> 00:08:46,640
Zij heette Toni Ebel.

98
00:08:49,680 --> 00:08:52,920
Zij wist echter nog niet
wat ze hiermee aan moest.

99
00:08:53,000 --> 00:08:57,320
Ze kwam net uit een slecht huwelijk
en was tien jaar ouder.

100
00:08:58,040 --> 00:09:00,400
De twee werden onafscheidelijk.

101
00:09:00,480 --> 00:09:05,240
Zulke relaties tussen trans vrouwen
komen heel vaak voor.

102
00:09:05,320 --> 00:09:09,000
Ongeacht onze seksuele voorkeur…

103
00:09:09,080 --> 00:09:12,240
…ontstaat er een diepe band…

104
00:09:12,320 --> 00:09:16,640
…waarbij we soms geliefden worden…

105
00:09:17,240 --> 00:09:19,240
…of levenspartners.

106
00:09:19,320 --> 00:09:24,880
Dat komt omdat we in een wereld leven
waarin er niet veel mensen zijn zoals wij.

107
00:09:24,960 --> 00:09:30,200
Als we elkaar ontmoeten,
ontstaat er al snel heel hechte band…

108
00:09:30,280 --> 00:09:32,200
…in wat voor vorm dan ook.

109
00:09:34,840 --> 00:09:39,560
Toni wilde al jaren als vrouw
door het leven gaan…

110
00:09:39,640 --> 00:09:43,640
…maar wist niet waar ze moest zijn.
Charlotte kon haar helpen.

111
00:09:45,080 --> 00:09:47,960
Ze stelde Toni voor aan Magnus Hirschfeld.

112
00:09:49,760 --> 00:09:56,080
Hij kwam ook naar de Eldorado.
Hij observeerde het queer leven graag.

113
00:09:57,120 --> 00:10:02,080
Hij was hier een beroemdheid.
Iedereen kende hem.

114
00:10:03,040 --> 00:10:04,520
Hij was seksuoloog.

115
00:10:04,600 --> 00:10:09,640
Hij was gefascineerd
door de menselijke seksualiteit…

116
00:10:09,720 --> 00:10:11,560
…en genderrollen.

117
00:10:12,440 --> 00:10:17,640
Hij was ervan overtuigd
dat homoseksuele en trans personen…

118
00:10:17,720 --> 00:10:21,960
…vrijheden en rechten konden krijgen…

119
00:10:22,040 --> 00:10:25,040
…via de wetenschap.

120
00:10:27,760 --> 00:10:34,000
Hij publiceerde in een hoog tempo
boeken, pamfletten en lezingen.

121
00:10:36,280 --> 00:10:42,040
In 1897 richtte hij 's werelds eerste
organisatie voor homorechten op.

122
00:10:43,600 --> 00:10:46,520
Op de queer kaart van Berlijn…

123
00:10:46,600 --> 00:10:51,160
…bevond zich een centrum
met progressieve denkers.

124
00:10:51,240 --> 00:10:55,040
Het Magnus Hirschfeld-instituut
voor Seksuele Wetenschap.

125
00:10:56,440 --> 00:11:00,880
In dat museum
kon je een slipje bekijken…

126
00:11:00,960 --> 00:11:03,920
…dat in WO I door een Duitse soldaat
was gedragen.

127
00:11:04,000 --> 00:11:06,440
Ook lagen er dildo's en zo.

128
00:11:07,120 --> 00:11:13,120
Het instituut ontving mensen
die advies over hun relatie zochten…

129
00:11:13,200 --> 00:11:18,040
…maar ook over een soa,
abortus of zwangerschap…

130
00:11:18,120 --> 00:11:19,560
…en ga zo maar door.

131
00:11:20,480 --> 00:11:23,240
Het instituut had ook een sociale rol…

132
00:11:23,320 --> 00:11:27,280
…als ontmoetingscentrum
voor queer personen.

133
00:11:27,360 --> 00:11:29,400
Het feit dat het instituut bestond…

134
00:11:29,480 --> 00:11:33,320
…was belangrijk voor veel leden
van de Berlijnse gemeenschap.

135
00:11:36,880 --> 00:11:39,280
Het was gespecialiseerd…

136
00:11:39,360 --> 00:11:43,840
…in trans identiteit
en bood behandelingen aan voor mensen…

137
00:11:43,920 --> 00:11:47,240
…die moeite hadden met het gender
dat hun was toegewezen.

138
00:11:52,280 --> 00:11:55,120
Ernst Röhm zag Magnus Hirschfeld
als de vijand.

139
00:11:55,200 --> 00:11:57,680
Een Joodse sociaaldemocraat…

140
00:11:57,760 --> 00:12:02,240
…die zich inzette voor trans mannen
en trans vrouwen…

141
00:12:02,320 --> 00:12:07,200
…en lak had
aan de mannelijke ideologie…

142
00:12:07,280 --> 00:12:09,560
…die Ernst Röhm aanhing.

143
00:12:10,600 --> 00:12:14,200
Ze hadden iets gemeen.
Ze waren niet openlijk homoseksueel.

144
00:12:14,280 --> 00:12:19,320
Magnus Hirschfeld wist dat z'n reputatie
als wetenschapper op het spel stond…

145
00:12:19,400 --> 00:12:23,760
…en Ernst Röhm wist dat hij
uit de partij gezet kon worden.

146
00:12:24,920 --> 00:12:31,040
Ernst Röhm was ervan overtuigd
dat z'n vriendschap met Hitler…

147
00:12:31,120 --> 00:12:34,880
…en hun lange verleden
hem wel zouden beschermen.

148
00:12:34,960 --> 00:12:39,040
Zowel in het openbaar
als binnen de nazibeweging.

149
00:12:39,680 --> 00:12:44,080
Hierdoor hield hij er
een minder discreet privéleven op na.

150
00:12:48,120 --> 00:12:51,880
'Geachte dokter Heimsoth,
aangenaam kennis te maken.

151
00:12:53,000 --> 00:12:58,280
Ik had in mijn jeugd al gevoelens
voor personen van hetzelfde geslacht.

152
00:12:58,360 --> 00:13:03,560
Ik heb gemeenschap met vrouwen gehad,
zij het met weinig genot.'

153
00:13:06,200 --> 00:13:10,320
Er is niet veel bewijs
van het privéleven van Röhm…

154
00:13:10,400 --> 00:13:13,640
…op één belangrijke bron na.

155
00:13:13,720 --> 00:13:19,160
Een reeks brieven
aan z'n vriend dr. Karl-Günther Heimsoth.

156
00:13:20,840 --> 00:13:22,800
Ik walg van vrouwen.

157
00:13:22,880 --> 00:13:25,840
'Ik vind het niet erg dat ik zo ben…

158
00:13:25,920 --> 00:13:30,840
…al heeft het me bij tijd en wijle
al wel veel problemen opgeleverd.

159
00:13:30,920 --> 00:13:35,720
Vanbinnen ben ik er zelfs trots op.
Dat denk ik althans.'

160
00:13:37,480 --> 00:13:42,280
Aan de brieven merk je dat Röhm
steeds zelfverzekerder werd…

161
00:13:42,360 --> 00:13:44,760
…over z'n seksuele oriëntatie.

162
00:13:48,400 --> 00:13:52,360
Op dat moment werd het idee
van een seksuele oriëntatie…

163
00:13:52,440 --> 00:13:55,200
…zowel hetero- als homoseksualiteit…

164
00:13:55,280 --> 00:13:58,840
Het idee dat iedereen
een eigen seksuele oriëntatie had…

165
00:13:59,560 --> 00:14:02,800
…was op dat moment nog vrij nieuw.

166
00:14:09,800 --> 00:14:15,160
Er kwam nog meer bij kijken.
Duitsland bestond niet alleen uit steden.

167
00:14:15,240 --> 00:14:18,520
Er waren ook
veel kleine stadjes en dorpen.

168
00:14:19,480 --> 00:14:24,440
Berlijn en andere grote steden vormden
een totaal andere wereld voor hen.

169
00:14:24,520 --> 00:14:29,720
Ze voelden zich er niet prettig bij
dat de wereld zo snel veranderde.

170
00:14:33,640 --> 00:14:37,560
Iedereen had moeite met het tempo
waarop de wereld veranderde.

171
00:14:38,120 --> 00:14:42,440
Voor radicalen
ging het veel te langzaam…

172
00:14:42,960 --> 00:14:45,160
…maar de conservatieven…

173
00:14:45,680 --> 00:14:51,120
…zagen alles wat hun leven zin gaf
als sneeuw voor de zon verdwijnen.

174
00:14:51,720 --> 00:14:55,560
Omdat ze zich bedreigd voelden
door deze verandering…

175
00:14:55,640 --> 00:14:59,840
…konden fascisten hen overtuigen
met hun weerzinwekkende ideeën.

176
00:15:02,560 --> 00:15:05,440
We willen dat heel Duitsland weet…

177
00:15:05,520 --> 00:15:09,800
…dat er zonder gezag
geen leven kan bestaan.

178
00:15:10,400 --> 00:15:13,520
Zonder macht is er geen gezag.

179
00:15:13,600 --> 00:15:16,840
Zonder macht is er geen kracht…

180
00:15:16,920 --> 00:15:21,160
…en de kracht van een land
komt van het volk.

181
00:15:21,240 --> 00:15:26,360
Als Hitler een toespraak hield,
klonk hij altijd hetzelfde.

182
00:15:26,440 --> 00:15:31,560
Als een gevaarlijke gek.
Een schreeuwlelijk.

183
00:15:31,640 --> 00:15:34,720
Natuurlijk ging het ook over de Joden.

184
00:15:35,360 --> 00:15:38,840
Het was vreselijk om aan te horen.

185
00:15:42,400 --> 00:15:45,200
Ik besteedde er weinig aandacht aan.

186
00:15:45,760 --> 00:15:50,280
Ik was een onschuldige jongeman.

187
00:15:53,640 --> 00:15:56,200
Ik was verliefd.

188
00:16:04,800 --> 00:16:09,840
We hadden een huis in Sauerbrunn.
Daar brachten we onze zomers door.

189
00:16:11,960 --> 00:16:17,280
Lumpi ging daar ook
ieder jaar op vakantie.

190
00:16:18,840 --> 00:16:20,960
Daar heb ik hem leren kennen.

191
00:16:21,040 --> 00:16:24,960
Hij woonde in Boedapest en ik in Wenen.

192
00:16:27,680 --> 00:16:30,520
Lumpi en ik werden vrienden.

193
00:16:31,600 --> 00:16:33,680
We deden veel samen.

194
00:16:35,160 --> 00:16:38,440
Ik hield van hem. Wat was daar mis mee?

195
00:16:44,680 --> 00:16:46,440
We waren allebei Joods…

196
00:16:48,000 --> 00:16:52,640
…maar daar maakten we ons
niet zo veel zorgen over.

197
00:16:59,960 --> 00:17:03,920
Het was een ver-van-je-bedshow voor ons.

198
00:17:09,720 --> 00:17:13,280
Toch hing er iets in de lucht.

199
00:17:14,800 --> 00:17:19,920
Niet alleen in Berlijn en de rest
van Duitsland, maar in heel Europa.

200
00:17:29,920 --> 00:17:34,760
In 1931 benoemde Hitler Röhm
tot leider van de SA.

201
00:17:34,840 --> 00:17:39,320
De SA was de paramilitaire tak van
de nazi's en knapte het vuile werk op.

202
00:17:41,400 --> 00:17:46,840
Ze verstoorden de democratie, maakten
ruzie en sloegen tegenstanders in elkaar.

203
00:17:48,720 --> 00:17:54,320
Onder Röhm had deze organisatie
op een gegeven moment drie miljoen leden.

204
00:17:56,040 --> 00:18:00,960
Ze vormden de ruggengraat
en bescherming van de nazibeweging.

205
00:18:02,800 --> 00:18:07,800
De SA speelde een belangrijke rol
bij de gooi naar de macht in Duitsland…

206
00:18:07,880 --> 00:18:10,280
…dat een puur rijk moest worden…

207
00:18:10,360 --> 00:18:13,400
…zonder Joden, communisten,
mensen met een handicap…

208
00:18:13,480 --> 00:18:16,800
…Roma, Sinti en queers.

209
00:18:23,880 --> 00:18:25,960
De SA rekruteerde vooral…

210
00:18:26,040 --> 00:18:31,280
…jongemannen uit de lagere klasse
en de lagere middenklasse.

211
00:18:31,360 --> 00:18:35,120
Er waren geen strenge toelatingseisen…

212
00:18:35,200 --> 00:18:38,160
…dus naast radicale nationalisten…

213
00:18:38,240 --> 00:18:42,520
…trokken ze ook paria's,
excentriekelingen en criminelen aan.

214
00:18:47,080 --> 00:18:49,480
Karl Ernst hoorde bij de stormtroepen.

215
00:18:50,400 --> 00:18:57,280
Röhm heeft hem vermoedelijk ontmoet
in het nachtleven van Berlijn.

216
00:18:57,360 --> 00:19:03,680
Ernst sloot zich aan bij de SA
en werd de rechterhand van Röhm.

217
00:19:05,160 --> 00:19:08,120
Karl Ernst werkte in Berlijn…

218
00:19:08,200 --> 00:19:12,960
…als portier van homoclubs
en als piccolo in hotels.

219
00:19:13,560 --> 00:19:18,000
Bij de SA begon Ernst
politieke ambities te krijgen…

220
00:19:18,080 --> 00:19:21,120
…ondanks het dubbelleven
dat hij erop nahield.

221
00:19:26,000 --> 00:19:28,520
Als je kijkt naar het leven van Röhm…

222
00:19:28,600 --> 00:19:32,320
…in het leger
en bij die rechtse paramilitairen…

223
00:19:32,400 --> 00:19:37,920
…dan zie je dat hij enkel omging
met personen van zijn geslacht.

224
00:19:39,760 --> 00:19:42,720
Ze woonden samen, ze douchten samen…

225
00:19:42,800 --> 00:19:46,880
…en samen sloegen ze Joden
en communisten in elkaar.

226
00:19:46,960 --> 00:19:52,800
Dit alles kan een erotische
of seksuele lading krijgen.

227
00:19:52,880 --> 00:19:57,720
Een soort hypermannelijkheid.
'Wij zijn zo mannelijk…

228
00:19:57,800 --> 00:20:02,280
…dat we walgen van vrouwen.
We willen er niet eens naar kijken.

229
00:20:02,360 --> 00:20:05,920
Dat maakt ons juist nog mannelijker.'

230
00:20:07,080 --> 00:20:08,720
Op onze beweging.

231
00:20:31,800 --> 00:20:35,320
Er was één man
bij de nationaalsocialistische beweging…

232
00:20:35,400 --> 00:20:38,840
…die lang door Ernst Röhm
werd onderschat.

233
00:20:38,920 --> 00:20:41,440
SS-leider Heinrich Himmler.

234
00:20:43,880 --> 00:20:48,440
Als jongeman had Himmler
een grote interesse…

235
00:20:48,520 --> 00:20:50,840
…in kameraadschap.

236
00:20:50,920 --> 00:20:54,080
Hij was echter wel bang…

237
00:20:54,160 --> 00:20:59,200
…dat dit kameraadschap
tot homoseksuele gevoelens kon leiden.

238
00:21:01,680 --> 00:21:06,440
Heinrich Himmler had de leiding
over de SS, de Schutzstaffel.

239
00:21:06,520 --> 00:21:12,000
De kleinere SS stond onder
de veel grotere SA van Röhm.

240
00:21:12,080 --> 00:21:14,840
Röhm en Himmler waren dus concurrenten.

241
00:21:15,800 --> 00:21:20,160
Hij wilde niet dat zijn organisatie
dezelfde reputatie zou krijgen…

242
00:21:20,240 --> 00:21:25,600
…dus besloot hij de SS
in een elite-organisatie te veranderen.

243
00:21:25,680 --> 00:21:30,280
Het liefst wilde hij alleen leden
met blond haar en blauwe ogen.

244
00:21:30,360 --> 00:21:35,600
Dat was volgens hem het bewijs
van 'goed Arisch bloed'.

245
00:21:47,600 --> 00:21:51,240
Gottfried von Cramm
werd in deze jaren een ster.

246
00:21:53,120 --> 00:21:57,400
Na twee spannende games
verrekt de Duitse kampioen een spier…

247
00:21:57,480 --> 00:22:01,480
…en is hij eigenlijk kansloos
tegen Perry.

248
00:22:02,760 --> 00:22:05,480
Gottfried begon op z'n tiende
met tennis…

249
00:22:05,560 --> 00:22:09,720
…en besloot op z'n 13e
om de allerbeste te worden.

250
00:22:11,960 --> 00:22:17,520
In Berlijn werd hij lid
van de beroemde tennisclub Rot-Weiß.

251
00:22:18,120 --> 00:22:22,240
Daar was Hermann Göring ook lid van…

252
00:22:22,320 --> 00:22:26,400
…de latere minister van Binnenlandse
Zaken tijdens het nazibewind.

253
00:22:27,760 --> 00:22:33,840
Gottfried was een knappe, lange man
met blauwe ogen en blonde haren.

254
00:22:34,360 --> 00:22:38,440
Hij was de belichaming van de Ariër.

255
00:22:38,520 --> 00:22:43,040
Ze vroegen hem al snel
om lid te worden van de nazipartij.

256
00:22:44,080 --> 00:22:49,560
Dat weigerde hij. Dat werd in de jaren
daarna natuurlijk een groot probleem.

257
00:23:09,640 --> 00:23:13,040
We weten niet veel
over hun eerste ontmoeting…

258
00:23:13,120 --> 00:23:17,600
…maar we weten wel dat Gottfried
toen een jonge man heeft ontmoet.

259
00:23:17,680 --> 00:23:19,600
Iemand van zijn leeftijd.

260
00:23:22,440 --> 00:23:25,600
Deze jongeman heette Manasse Herbst.

261
00:23:28,560 --> 00:23:34,440
Gottfried en Manasse kwamen duidelijk
uit twee verschillende werelden.

262
00:23:34,520 --> 00:23:39,280
Manasse kwam uit een Joodse familie
en woonde in een arme buurt.

263
00:23:39,920 --> 00:23:45,960
Hij was acteur. Om rond te komen
stond hij achter de bar van Jockey…

264
00:23:46,040 --> 00:23:50,400
…een kleine jazzclub
in de buurt van de Eldorado.

265
00:23:51,480 --> 00:23:55,400
Misschien kwam er tussen hen
een moment van herkenning.

266
00:24:11,600 --> 00:24:15,200
Er was één gevaar
voor homoseksuele mannen.

267
00:24:15,280 --> 00:24:17,280
Artikel 175.

268
00:24:17,360 --> 00:24:20,600
GESLACHTSGEMEENSCHAP TUSSEN MANNEN
IS BIJ WET VERBODEN

269
00:24:20,680 --> 00:24:24,880
Het artikel verbood geslachtsgemeenschap
tussen mannen…

270
00:24:24,960 --> 00:24:31,040
…maar dat was moeilijk te handhaven,
omdat veel rechtbanken bewijs wilden…

271
00:24:31,120 --> 00:24:34,000
…van de seksuele handelingen.

272
00:24:34,600 --> 00:24:37,440
Dat was geen gemakkelijke opgave
voor de politie.

273
00:24:40,760 --> 00:24:44,640
In plaats van bars binnen te vallen…

274
00:24:44,720 --> 00:24:47,720
…hielden ze 'roze lijsten' bij.

275
00:24:47,800 --> 00:24:53,360
Een lijst van mensen van wie ze vermoedden
of wisten dat ze homoseksueel waren.

276
00:24:54,400 --> 00:24:58,960
Vaak wist je niet dat je erop stond,
want je werd niet vervolgd…

277
00:24:59,040 --> 00:25:03,320
…maar wij weten nu dat er
duizenden namen op deze lijsten stonden.

278
00:25:03,400 --> 00:25:06,120
VOORNAAM: JOSEF
CATEGORIE MISDRIJF: ARTIKEL 175

279
00:25:06,960 --> 00:25:12,960
Gottfried was echter iemand
die z'n hart volgde als hij verliefd werd.

280
00:25:18,280 --> 00:25:22,080
Gottfried en Manasse
zagen elkaar regelmatig.

281
00:25:24,920 --> 00:25:27,200
Lisa wist overal van.

282
00:25:27,840 --> 00:25:31,800
Ze deden niets stiekem,
maar waren juist heel open.

283
00:25:37,160 --> 00:25:38,360
Wat doe je?

284
00:25:40,800 --> 00:25:42,920
Kom eens.

285
00:25:43,720 --> 00:25:49,080
De drie kregen een nieuw soort relatie…

286
00:25:49,160 --> 00:25:52,200
…die voor hen allen leek te werken.

287
00:26:01,960 --> 00:26:06,360
Naar Berlijn verhuizen
voelde voor Lisa als een bevrijding.

288
00:26:06,440 --> 00:26:10,400
Ze wilde onafhankelijk zijn
en zichzelf verder ontplooien.

289
00:26:10,480 --> 00:26:12,800
Ze werd al snel vrienden…

290
00:26:12,880 --> 00:26:17,480
…met de moderne vrouwen
die in Berlijn woonden.

291
00:26:17,560 --> 00:26:21,800
Met schrijfsters, sportvrouwen
en fotografes.

292
00:26:21,880 --> 00:26:24,400
Lisa deed zelf ook aan fotografie.

293
00:26:25,120 --> 00:26:28,800
Ze was een fervent jazzdanseres
en amazone.

294
00:26:28,880 --> 00:26:31,840
Ze werd Duits kampioen in het hockey.

295
00:26:33,960 --> 00:26:39,000
Dit was het gevolg van een beweging
die al voor de jaren 20 was begonnen…

296
00:26:39,080 --> 00:26:44,280
…waarin vrouwen zich losmaakten
van hun rol als huisvrouw.

297
00:26:45,440 --> 00:26:48,640
Ze werd wat brutaler
en ging haar eigen weg.

298
00:26:51,560 --> 00:26:56,320
Ze kreeg al snel verhoudingen,
ook met lesbische vriendinnen.

299
00:26:56,400 --> 00:27:00,640
Ze was nieuwsgierig en wilde zich
ook op seksueel gebied ontplooien.

300
00:27:39,120 --> 00:27:41,120
De relatie tussen Gottfried en Lisa…

301
00:27:41,200 --> 00:27:46,880
…werd gekenmerkt door een schier
eindeloos vertrouwen in elkaar.

302
00:27:46,960 --> 00:27:50,560
Wat ze ook zouden doen,
de ander zou het oké vinden.

303
00:27:59,440 --> 00:28:02,160
VERKIEZINGSSTRIJD IN DUITSLAND

304
00:28:02,240 --> 00:28:06,520
In het voorjaar van 1932
stelde Hitler zich verkiesbaar.

305
00:28:06,600 --> 00:28:09,280
De nazi's deden mee aan de verkiezingen.

306
00:28:09,880 --> 00:28:16,280
Kort voor hun machtsovername schroefden
de nazi's hun straatterreur nog verder op.

307
00:28:16,360 --> 00:28:19,880
Bij die hevige gevechten
vielen zelfs doden.

308
00:28:19,960 --> 00:28:22,480
Ze deden dit vooral…

309
00:28:22,560 --> 00:28:27,600
…om te laten zien
hoe instabiel de democratie was.

310
00:28:29,440 --> 00:28:32,480
Ze presenteerden zich
als de partij van orde en gezag…

311
00:28:32,560 --> 00:28:37,880
…die na hun verkiezingszege
voor vrede en veiligheid zou zorgen.

312
00:28:40,680 --> 00:28:43,240
GA DE STRAAT OP
ADOLF HITLER

313
00:28:43,320 --> 00:28:49,160
Het volk koos niet uit angst
voor de nationaalsocialisten…

314
00:28:49,240 --> 00:28:53,520
…maar omdat men hoopte
op een sterker Duitsland…

315
00:28:54,440 --> 00:28:57,440
…en vanwege de belofte
van een gouden toekomst.

316
00:29:05,800 --> 00:29:07,320
Goedenavond.

317
00:29:17,360 --> 00:29:23,200
Charlotte, Toni en Dorchen Richter
kozen voor een operatie.

318
00:29:23,800 --> 00:29:27,680
Dit zijn voor zover wij weten
de enige drie personen…

319
00:29:27,760 --> 00:29:33,360
…die de genderbevestigende operatie
van het Instituut hebben overleefd.

320
00:29:38,480 --> 00:29:44,280
Deze operaties waren ontzettend riskant,
want ze waren zeer experimenteel.

321
00:29:44,360 --> 00:29:46,800
Het was toen nog uiterst zeldzaam…

322
00:29:46,880 --> 00:29:51,880
…dat er meerdere operaties
uitgevoerd werden op mensen.

323
00:29:56,240 --> 00:30:01,880
Men kwam hier naartoe,
omdat er geen alternatief was.

324
00:30:01,960 --> 00:30:04,760
Het Instituut was
over de hele wereld bekend.

325
00:30:10,520 --> 00:30:13,880
Charlotte en Toni waren vast heel blij…

326
00:30:13,960 --> 00:30:18,440
…dat zij die operaties konden ondergaan
toen ze nog uitgevoerd werden.

327
00:30:18,520 --> 00:30:23,960
Na de operatie voelden ze zich veel meer
op hun gemak in hun lichaam.

328
00:30:24,040 --> 00:30:26,240
Ze voelden zich nu vrouw.

329
00:30:26,320 --> 00:30:31,720
Charlotte zei vaak dat ze na de operatie
pas echt gelukkig was geworden.

330
00:30:40,680 --> 00:30:45,800
Ik weet niet of er andere beelden
uit die tijd bestaan…

331
00:30:45,880 --> 00:30:51,080
…waarop je niet één, maar meerdere
trans personen tegelijk ziet…

332
00:30:52,080 --> 00:30:54,600
…die vrolijk en gelukkig zijn.

333
00:31:12,360 --> 00:31:14,640
In Duitsland was het wel zo…

334
00:31:14,720 --> 00:31:18,960
…dat de drag-acts uit de Eldorado…

335
00:31:19,040 --> 00:31:22,320
…niet in drag naar buiten mochten…

336
00:31:22,400 --> 00:31:25,840
…omdat ze dan aangehouden konden worden.

337
00:31:31,720 --> 00:31:36,760
Dit betekende dat de meeste trans personen
niet zichzelf konden zijn…

338
00:31:36,840 --> 00:31:39,120
…uit angst voor de politie.

339
00:31:41,040 --> 00:31:44,040
Magnus Hirschfeld en het Instituut…

340
00:31:44,120 --> 00:31:47,760
…kwamen tot een akkoord met de politie.

341
00:31:47,840 --> 00:31:53,760
Deze trans personen zouden
een zogenaamde transpas krijgen.

342
00:31:53,840 --> 00:31:56,840
ARBEIDER EVA KATTER
DRAAGT MANNENKLEREN

343
00:31:56,920 --> 00:32:01,480
Een soort ID-bewijs
om tegen de politie te kunnen zeggen:

344
00:32:01,560 --> 00:32:05,360
U mag deze persoon niet aanhouden,
want die wordt behandeld…

345
00:32:05,440 --> 00:32:11,520
…en mag gekleed gegaan als het gender
waarmee ze zich identificeren.

346
00:32:20,120 --> 00:32:23,440
Dit was een wereldwijde primeur.

347
00:32:23,520 --> 00:32:27,880
Voor het eerst werd het gender
van trans personen erkend.

348
00:32:28,880 --> 00:32:34,480
Charlotte en Toni mochten met deze pas
gaan en staan waar ze wilden…

349
00:32:34,560 --> 00:32:39,160
…zonder dat een politieagent ze
op hun gedrag zou aanspreken.

350
00:32:42,280 --> 00:32:46,720
Queer en trans personen
mochten nu zichzelf zijn in het openbaar.

351
00:32:47,360 --> 00:32:50,400
In Berlijn nota bene.

352
00:33:09,120 --> 00:33:15,160
Een paar jaar later ben ik
in de paasvakantie naar Boedapest gereisd.

353
00:33:15,240 --> 00:33:18,920
Toen verbleef ik bij Lumpi
aan de Andrássy út.

354
00:33:19,480 --> 00:33:21,840
Ik weet niet meer welk nummer.
Nabij de opera.

355
00:33:26,920 --> 00:33:31,120
Bij m'n eerste bezoek
hebben we heel wat afgelachen.

356
00:33:37,400 --> 00:33:40,600
Ze hadden geen echte badkamer.

357
00:33:41,320 --> 00:33:44,480
We baadden in een soort teil.

358
00:33:45,760 --> 00:33:47,800
Z'n moeder vulde 'm met warm water…

359
00:33:47,880 --> 00:33:52,960
…en zette ons allebei naakt in bad.

360
00:33:56,040 --> 00:34:02,320
Toen Lumpi me zag, kreeg hij een stijve.

361
00:34:03,280 --> 00:34:06,400
Toen hij me naakt zag. Dat heb ik gezien.

362
00:34:07,080 --> 00:34:11,480
We raakten elkaar niet
op een seksuele manier aan…

363
00:34:11,560 --> 00:34:16,320
…maar kennelijk
vond hij het toch opwindend.

364
00:34:31,440 --> 00:34:36,719
Begin jaren 30 wilde Hitler
op legale wijze aan de macht komen.

365
00:34:36,800 --> 00:34:42,000
Met veel propaganda probeerde hij
de kiezers aan zijn kant te krijgen…

366
00:34:42,080 --> 00:34:46,000
…en in het parlement te komen
om het van binnenuit te vernietigen.

367
00:34:47,880 --> 00:34:53,360
De grootste vijanden van de nazi's waren
de sociaaldemocraten en de communisten.

368
00:34:56,040 --> 00:34:59,600
De sociaaldemocraten
moesten met een campagne komen…

369
00:34:59,679 --> 00:35:04,920
…die zou voorkomen dat de nazi's
aan de macht zouden komen.

370
00:35:23,920 --> 00:35:27,160
CUPIDO BEZOEKT DE BRUINHEMDEN

371
00:35:27,240 --> 00:35:29,800
RÖHM INSPECTEERT DE SA

372
00:35:30,400 --> 00:35:34,960
Sociaaldemocratische journalisten
kregen de brieven in handen…

373
00:35:35,040 --> 00:35:37,440
…die Röhm had geschreven…

374
00:35:37,520 --> 00:35:41,200
…en publiceerden ze
als 'de liefdesbrieven van Ernst Röhm'.

375
00:35:41,280 --> 00:35:44,600
'Onthullingen
over de leider van Hitlers knokploeg.

376
00:35:44,680 --> 00:35:49,200
Welt am Sonntag publiceert een brief
van luitenant-kolonel Röhm.'

377
00:35:52,640 --> 00:35:55,040
Dit werd een enorm schandaal.

378
00:35:55,120 --> 00:35:58,680
De sociaaldemocraten
zetten grof geschut in…

379
00:35:58,760 --> 00:36:02,040
…om een deel van de kiezers
weer aan hun kant te krijgen.

380
00:36:06,240 --> 00:36:09,160
In maart 1932,
toen dit schandaal bekend werd…

381
00:36:09,240 --> 00:36:14,120
…kreeg Hitler 30 procent van de stemmen
bij de presidentsverkiezingen.

382
00:36:14,720 --> 00:36:19,760
In juli 1932, toen het schandaal
al een paar maanden speelde…

383
00:36:19,840 --> 00:36:24,520
…kreeg hij 37% van de stemmen.
Het schandaal had geen effect gehad.

384
00:36:25,960 --> 00:36:28,200
Het plan was dus mislukt.

385
00:36:31,120 --> 00:36:32,480
Met hetzelfde geslacht.

386
00:36:32,560 --> 00:36:37,680
Röhm werd vast doodsbang
toen dit breed werd uitgemeten in de pers.

387
00:36:38,800 --> 00:36:41,320
Toen het geen effect had…

388
00:36:42,320 --> 00:36:45,880
…en de partij
een ruime verkiezingszege behaalde…

389
00:36:46,480 --> 00:36:52,280
…voelde het als zoete wraak
en leek de beweging niet meer te stoppen.

390
00:37:46,760 --> 00:37:49,880
Duitsers, landgenoten…

391
00:37:52,080 --> 00:37:53,480
…landgenotes…

392
00:37:54,360 --> 00:37:56,480
Op 30 januari…

393
00:37:57,400 --> 00:38:00,120
…is in Duitsland de teerling geworpen.

394
00:38:01,480 --> 00:38:03,040
Ik denk niet…

395
00:38:04,160 --> 00:38:09,560
…dat er bij de tegenstanders die toen
lachten nu nog iets te lachen valt.

396
00:38:13,520 --> 00:38:17,880
Heil.
-Aan de overwinning.

397
00:38:18,440 --> 00:38:23,600
Op 30 januari 1933
werd Hitler benoemd tot rijkskanselier.

398
00:38:29,440 --> 00:38:30,920
RIJKSKANSELIER HITLER

399
00:38:37,600 --> 00:38:41,040
Hitler werd de leider
van een totalitair regime.

400
00:39:08,400 --> 00:39:10,840
Bij de nazi-ideologie…

401
00:39:10,920 --> 00:39:15,480
…ging het niet meer
om het leven van het individu.

402
00:39:15,560 --> 00:39:19,160
Alles stond in dienst van een hoger doel.

403
00:39:19,240 --> 00:39:25,760
Elk individu moest een steentje bijdragen
om dit hogere doel te realiseren.

404
00:39:32,000 --> 00:39:33,840
De nazi's hadden veel interesse…

405
00:39:33,920 --> 00:39:37,920
…in raciale, sociale
en seksuele gezondheid en hygiëne…

406
00:39:38,000 --> 00:39:41,680
…met het oog op raciaal pure
en gezonde baby's.

407
00:39:42,200 --> 00:39:47,000
Alles wat dit plan in de weg stond,
werd als bedreiging gezien.

408
00:40:00,120 --> 00:40:03,680
Kort voor hun machtsovername
werd de Eldorado gesloten.

409
00:40:05,320 --> 00:40:07,920
Zonder afscheid, zonder pardon.

410
00:40:09,360 --> 00:40:14,880
Hierdoor raakte de queer gemeenschap
een belangrijke ontmoetingsplaats kwijt.

411
00:40:25,480 --> 00:40:28,600
Veel werknemers van de Eldorado…

412
00:40:28,680 --> 00:40:32,960
…zagen hun bescherming
en arbeidskansen verdwijnen.

413
00:40:35,960 --> 00:40:38,920
Als klap op de vuurpijl…

414
00:40:39,000 --> 00:40:43,720
…besloten de nazi's de gevel
voor propaganda te gebruiken.

415
00:40:44,560 --> 00:40:48,640
ELDORADO
HIER IS ALLES GOED

416
00:40:48,720 --> 00:40:50,640
STEM OP HITLER - LIJST 1

417
00:40:50,720 --> 00:40:53,400
Het moest hartverscheurend zijn…

418
00:40:53,480 --> 00:40:59,600
…om dit gebouw voor zulke extreme
doeleinden gebruikt te zien worden.

419
00:40:59,680 --> 00:41:01,520
De Eldorado moest dicht.

420
00:41:02,240 --> 00:41:07,760
Alle uitgaansplekken die de afgelopen
tien jaar zo drukbezocht waren…

421
00:41:07,840 --> 00:41:10,000
…verdwenen vrijwel meteen.

422
00:41:10,080 --> 00:41:15,000
Queer personen hadden nu
geen ontmoetingsplaatsen meer.

423
00:41:15,080 --> 00:41:18,200
Ze moesten dit nu in het geheim doen.

424
00:41:35,800 --> 00:41:42,640
In 1933 werd ook het leven
van Gottfried en Manasse op z'n kop gezet.

425
00:41:45,280 --> 00:41:49,000
Manasse kreeg geen werk meer
in het theater…

426
00:41:49,080 --> 00:41:52,080
…omdat Joden daar
niet meer mochten werken.

427
00:41:52,160 --> 00:41:58,280
Hij kreeg al vrij snel door
dat hij in Duitsland niet meer veilig was.

428
00:42:00,320 --> 00:42:04,760
Ze merkten allemaal
dat de situatie steeds benauwder werd.

429
00:42:07,640 --> 00:42:10,920
Hun relatie werd overschaduwd
door de vraag:

430
00:42:11,000 --> 00:42:14,040
Hoe krijgen we Manasse
veilig het land uit?

431
00:42:16,360 --> 00:42:18,720
Gottfried wilde blijven tennissen.

432
00:42:20,400 --> 00:42:26,680
Dat betekende wel dat hij dan
voor nazi-Duitsland moest uitkomen.

433
00:42:28,400 --> 00:42:33,480
De druk nam toe. Hij had een relatie
met een homoseksuele Jood…

434
00:42:33,560 --> 00:42:37,480
…maar tegelijkertijd
nam z'n populariteit toe…

435
00:42:37,560 --> 00:42:40,240
…zowel in eigen land
als in het buitenland.

436
00:42:41,200 --> 00:42:47,480
Gottfried dacht dat hij veilig zou zijn
zolang hij wedstrijden bleef winnen.

437
00:42:49,920 --> 00:42:54,320
Cramm had geen andere keus
en moest voor Duitsland blijven spelen.

438
00:43:06,160 --> 00:43:09,760
Ondanks de machtsovername
van de nazi's in 1933…

439
00:43:09,840 --> 00:43:16,040
…durfden Charlotte en Toni
nog gewoon zichzelf te zijn op straat…

440
00:43:16,120 --> 00:43:22,080
…op de foto te gaan en openhartig
met een journalist te praten.

441
00:43:27,760 --> 00:43:32,040
Er leek geen gevaar te zijn.
Je kon nog steeds naar het Instituut.

442
00:43:32,880 --> 00:43:37,000
Charlotte had nauw contact
met Hirschfeld en zijn kring.

443
00:43:37,680 --> 00:43:42,880
Zij adviseerde nieuwe trans personen…

444
00:43:42,960 --> 00:43:45,560
…die moeite hadden met hun kledingkeuze.

445
00:43:45,640 --> 00:43:48,560
Ze hielp mensen
om aan een woning te komen.

446
00:43:49,600 --> 00:43:53,400
Charlotte en Toni
konden genieten van hun leven…

447
00:43:53,480 --> 00:43:56,640
…nu hun behandeling was afgerond.

448
00:44:00,560 --> 00:44:04,200
Magnus Hirschfeld
was intussen op wereldreis.

449
00:44:09,200 --> 00:44:12,760
In Duitsland was hij
geen publiek figuur meer…

450
00:44:12,840 --> 00:44:15,400
…maar in het buitenland kon dat nog wel.

451
00:44:17,520 --> 00:44:22,720
Hij stond bekend als de 'Jood
die Duitsland had vervrouwelijkt…

452
00:44:22,800 --> 00:44:25,880
…en jongeren
tot homoseksualiteit had verleid'.

453
00:44:25,960 --> 00:44:29,640
Hij werd gezien
als de grote vijand van de nazi's.

454
00:44:31,760 --> 00:44:34,760
Charlotte en Toni
voelden zich niet veilig meer…

455
00:44:34,840 --> 00:44:38,200
…en besloten het Instituut te verlaten.

456
00:44:40,160 --> 00:44:46,040
Ze verhuisden naar een armoedig flatje
in een ander deel van Berlijn.

457
00:44:53,880 --> 00:44:59,080
Deze twee vrouwen
voelden zo veel voor elkaar…

458
00:45:00,040 --> 00:45:02,560
…dat Toni zich
tot het jodendom bekeerde.

459
00:45:07,480 --> 00:45:12,520
Ik denk dat als je je in die tijd
tot het jodendom bekeerde…

460
00:45:12,600 --> 00:45:16,400
…je dan echt wel veel
van je partner hield.

461
00:45:21,280 --> 00:45:26,040
Na hun vertrek
werd het Instituut bestormd.

462
00:45:34,840 --> 00:45:37,600
Op de ochtend van 6 mei 1933…

463
00:45:37,680 --> 00:45:41,640
…werd het Instituut overhoop gehaald
door nazistudenten.

464
00:45:41,720 --> 00:45:47,480
Ze trokken de planken van de muren
en gooiden inkt over alle dossiers.

465
00:45:48,080 --> 00:45:53,680
De bibliotheek en kamers werden vernield,
waaronder zo'n 20.000 boeken.

466
00:45:54,560 --> 00:45:57,240
Ze maakten foto's van elkaar…

467
00:45:57,320 --> 00:46:01,800
…terwijl ze het levenswerk
van Magnus Hirschfeld vernielden.

468
00:46:02,480 --> 00:46:07,000
Dit moet het dieptepunt in het leven
van Hirschfeld zijn geweest.

469
00:46:08,480 --> 00:46:13,000
Hirschfeld was in Parijs
toen het Instituut werd bestormd.

470
00:46:15,120 --> 00:46:20,160
Een van de werknemers die wel nog
aanwezig waren, was Dorchen Richter.

471
00:46:20,760 --> 00:46:23,880
Het Instituut was haar thuis
en haar werkplek.

472
00:46:23,960 --> 00:46:27,080
Zij is wellicht met het schip
ten onder gegaan.

473
00:46:28,280 --> 00:46:32,600
Ik gooi de schrijfsels
van Heinrich Mann in het vuur…

474
00:46:32,680 --> 00:46:36,600
…evenals die van Ernst Glaeser
en Erich Kästner.

475
00:46:36,680 --> 00:46:40,440
Ook het werk van Sigmund Freud
gaat in het vuur.

476
00:46:41,080 --> 00:46:44,360
Vier dagen later
vond de beroemde boekverbranding plaats…

477
00:46:44,440 --> 00:46:48,760
…en werden op het Opernplatz
boeken van het Instituut verbrand.

478
00:46:55,120 --> 00:46:56,800
Op een oude foto zie je…

479
00:46:56,880 --> 00:47:01,480
…hoe ze een beeld van Hirschfeld
naar het vuur brengen.

480
00:47:07,960 --> 00:47:14,920
Ik vind deze foto's
afschuwelijk om te zien.

481
00:47:15,720 --> 00:47:21,240
Ze probeerden hiermee namelijk
het bewijs te vernietigen…

482
00:47:22,200 --> 00:47:24,920
…van het bestaan
van queer en trans personen.

483
00:47:25,000 --> 00:47:31,640
Toen de nazi's aan de macht kwamen,
was er ineens veel minder ruimte…

484
00:47:31,720 --> 00:47:36,920
…voor genderexpressie in Duitsland
en werd je in een hokje geduwd.

485
00:47:37,640 --> 00:47:41,000
Vrouwen dienden
voor het huishouden te zorgen…

486
00:47:41,080 --> 00:47:44,640
…en kinderen te krijgen.

487
00:47:44,720 --> 00:47:50,760
Mannen moesten viriliteit uitstralen
en oorlog voeren.

488
00:47:52,400 --> 00:47:59,040
Deze experimentele, expressieve
en tolerante periode was nu voorbij…

489
00:47:59,120 --> 00:48:03,200
…en maakte plaats
voor een strikte rolverdeling.

490
00:48:12,400 --> 00:48:17,800
In september 1933 besloot Karl Ernst,
de rechterhand van Röhm…

491
00:48:17,880 --> 00:48:22,320
…met wie hij vaak in homoclubs afsprak,
met een vrouw te trouwen.

492
00:48:29,680 --> 00:48:35,240
Z'n getuigen waren Röhm en Hermann Göring,
de nieuwe minister van Binnenlandse Zaken.

493
00:48:35,320 --> 00:48:41,120
Zij liepen achter het bruidspaar,
tussen twee rijen SA-agenten door.

494
00:48:46,280 --> 00:48:51,560
Röhm wist dat het verstandig was
om er een groot spektakel van te maken.

495
00:48:51,640 --> 00:48:55,800
Met de bruiloft van Karl Ernst
kon hij laten zien…

496
00:48:55,880 --> 00:48:58,120
…dat de geruchten niet klopten…

497
00:48:58,200 --> 00:49:02,800
…en dat z'n paramilitairen
niet homoseksueel waren.

498
00:49:06,560 --> 00:49:08,160
In januari 1934…

499
00:49:08,240 --> 00:49:12,600
…kreeg Röhm een warme
persoonlijke brief van Hitler.

500
00:49:13,520 --> 00:49:18,080
'Ik wil je graag bedanken
voor je uitstekende staat van dienst…

501
00:49:18,160 --> 00:49:21,200
…en je vertellen dat ik dankbaar ben…

502
00:49:21,280 --> 00:49:25,560
…dat ik iemand zoals jij
een vriend en strijdmakker mag noemen.

503
00:49:25,640 --> 00:49:29,880
Je vriendschap wordt gewaardeerd.
Groet, Adolf Hitler.'

504
00:49:34,080 --> 00:49:40,560
Hierna durfde Röhm te eisen dat hij tot
minister van Defensie benoemd zou worden.

505
00:49:42,120 --> 00:49:47,480
Hij stelde voor om de 100.000 soldaten
van het Duitse leger…

506
00:49:47,560 --> 00:49:51,400
…onder het bevel van de SA
te laten vallen.

507
00:49:57,600 --> 00:49:59,280
Begin 1934…

508
00:49:59,360 --> 00:50:05,280
…was de SA met ongeveer
4,5 miljoen leden op z'n grootst.

509
00:50:07,640 --> 00:50:10,960
Voor Hitler werd dit nu wel een probleem.

510
00:50:13,800 --> 00:50:19,320
Conservatieven in het Duitse leger
wilden Röhm niet als bevelhebber.

511
00:50:19,400 --> 00:50:22,960
Zij hadden de nazi's
aan de macht geholpen…

512
00:50:23,040 --> 00:50:28,560
…maar wilden hun titels
en machtspositie niet kwijt.

513
00:50:28,640 --> 00:50:30,120
Er moest iets gebeuren.

514
00:50:32,800 --> 00:50:35,400
Dit was voor Heinrich Himmler
het moment…

515
00:50:35,480 --> 00:50:40,400
…om met de SS uit de schaduw
van Ernst Röhm en de SA te stappen…

516
00:50:40,480 --> 00:50:43,040
…en z'n macht uit te breiden.

517
00:50:46,600 --> 00:50:50,240
De tegenstanders van Röhm,
waaronder Himmler…

518
00:50:50,320 --> 00:50:55,000
…beweerden dat Röhm
de macht wilde overnemen…

519
00:50:55,080 --> 00:50:59,840
…Hitler wilde afzetten
en voor een revolutie wilde zorgen.

520
00:51:01,920 --> 00:51:06,640
Ze wisten Hitler ervan te overtuigen
dat hij moest ingrijpen.

521
00:51:07,240 --> 00:51:11,920
Ze konden Röhms seksualiteit gebruiken
om hem te stoppen.

522
00:51:19,680 --> 00:51:24,760
In de zomer van 1934 nodigde Hitler
Röhm en de andere SA-leiders uit…

523
00:51:24,840 --> 00:51:29,760
…voor een welverdiende vakantie
aan de Tegernsee in Beieren.

524
00:51:31,880 --> 00:51:35,680
Ze genoten met volle teugen
van hun zomervakantie.

525
00:51:45,840 --> 00:51:50,760
Röhm was duidelijk niet bezig
met het plannen van een staatsgreep.

526
00:51:50,840 --> 00:51:52,440
Hij was op vakantie.

527
00:51:57,000 --> 00:52:03,400
In de vroege ochtend van 30 juni 1934 lag
Ernst Röhm te slapen in z'n hotelkamer.

528
00:52:05,240 --> 00:52:07,720
Hitler en Goebbels
waren onderweg naar Beieren.

529
00:52:15,960 --> 00:52:19,520
Hitler ging naar het hotel
aan de Tegernsee…

530
00:52:19,600 --> 00:52:24,400
…en samen met wat SS-soldaten
stormde hij Röhms slaapkamer binnen.

531
00:52:26,480 --> 00:52:29,480
Hij beschuldigde Röhm van hoogverraad.

532
00:52:29,560 --> 00:52:31,120
Aankleden.
-Eruit.

533
00:52:31,840 --> 00:52:37,120
Röhm ging er op dat moment misschien
van uit dat het om een misverstand ging.

534
00:52:39,120 --> 00:52:42,680
Veel SA-leiders en Röhm
werden gearresteerd…

535
00:52:42,760 --> 00:52:49,000
…en opgesloten in München.
Zes mannen werden meteen geëxecuteerd.

536
00:52:56,600 --> 00:53:02,800
Twee dagen later gaf Hitler Röhm de kans
om zelf een einde aan z'n leven te maken.

537
00:53:07,240 --> 00:53:11,960
Röhm antwoordde: 'Als hij me dood wil,
zal hij dat zelf moeten doen.'

538
00:53:14,880 --> 00:53:19,640
Toen Röhm bleef weigeren,
werd hij door twee SS'ers doodgeschoten.

539
00:53:36,560 --> 00:53:42,640
Op 30 juni en de twee dagen daarna
werden zo'n 90 mensen doodgeschoten…

540
00:53:42,720 --> 00:53:45,000
…en duizend mensen opgepakt…

541
00:53:45,080 --> 00:53:49,120
…en daarbij ging het niet alleen
om Ernst Röhm en de SA-top…

542
00:53:49,200 --> 00:53:52,320
…maar ook om politieke tegenstanders.

543
00:53:53,120 --> 00:53:57,320
Dit was de eerste massamoord
van het naziregime.

544
00:53:57,400 --> 00:54:02,280
RÖHM GEËXECUTEERD
HITLER DRUKT OPSTAND DE KOP IN

545
00:54:02,360 --> 00:54:06,840
MEER DAN DERTIG LEIDERS GEDOOD

546
00:54:06,920 --> 00:54:11,360
Ze vertelden het volk dat deze mensen
een staatsgreep wilden plegen…

547
00:54:11,440 --> 00:54:14,920
…maar dat verhaal klonk
niet bepaald geloofwaardig.

548
00:54:15,000 --> 00:54:17,720
Hitler rechtvaardigde de moorden…

549
00:54:17,800 --> 00:54:21,920
…door te beweren dat de SA
het seksueel zo bont maakte…

550
00:54:22,000 --> 00:54:25,680
…dat de reputatie van het regime
in het geding kwam.

551
00:54:25,760 --> 00:54:29,560
HET BRUINE HUIS DER HOMOSEKSUELEN

552
00:54:30,160 --> 00:54:32,640
Hitler zei in een toespraak:

553
00:54:32,720 --> 00:54:38,160
'Ik wil dat iedere moeder haar zoon kan
toevertrouwen aan de SA of de partij…

554
00:54:38,240 --> 00:54:42,200
…zonder bang te zijn
voor moreel verderfelijk gedrag.

555
00:54:44,680 --> 00:54:48,600
Ik wil mannen zien bij de SA
en geen smerige apen.'

556
00:54:59,400 --> 00:55:02,600
Dit was een groot schandaal.

557
00:55:02,680 --> 00:55:05,960
Het haalde de voorpagina van alle kranten.

558
00:55:06,040 --> 00:55:12,480
Ik heb het bevel gegeven
om deze verraders te executeren.

559
00:55:12,560 --> 00:55:16,440
Ik zal dit bevel blijven geven…

560
00:55:16,520 --> 00:55:21,960
…tot elk gezwel dat ons van binnenuit
wil vernietigen is uitgeroeid.

561
00:55:22,040 --> 00:55:24,800
Ik hoorde het vast via de radio…

562
00:55:24,880 --> 00:55:29,440
…want het staat me nog heel goed bij…

563
00:55:29,520 --> 00:55:33,800
…dat het tot me doordrong
wat er aan de hand was.

564
00:55:33,880 --> 00:55:36,680
Dat was een doodenge gedachte…

565
00:55:36,760 --> 00:55:42,040
…of je nu wel of niet homoseksueel was.

566
00:55:42,120 --> 00:55:45,880
Het kon ieder mens overkomen.

567
00:55:48,880 --> 00:55:52,080
Hitler liet hiermee z'n ware aard zien.

568
00:56:02,000 --> 00:56:05,360
De SS was de drijvende kracht
achter de moorden op de SA-top.

569
00:56:05,440 --> 00:56:09,880
Himmler bewees hiermee nogmaals
z'n trouw aan Hitler.

570
00:56:10,480 --> 00:56:14,160
Hitler bedankte hem
door hem z'n zin te geven…

571
00:56:14,240 --> 00:56:16,560
…en de SS van de SA af te scheiden.

572
00:56:16,640 --> 00:56:19,480
De SS stond vanaf toen
direct onder Hitler.

573
00:56:21,800 --> 00:56:24,760
Dit is wat Heinrich Himmler
altijd gewild had.

574
00:56:26,880 --> 00:56:33,720
Hiermee zette Heinrich Himmler
een grote stap in z'n carrière.

575
00:56:35,760 --> 00:56:37,480
Na de moord op Röhm…

576
00:56:37,560 --> 00:56:42,480
…nam hij de leiding over de politie
in alle Duitse deelstaten.

577
00:56:42,560 --> 00:56:45,880
Uiteindelijk werd hij zowel
het hoofd van de politie…

578
00:56:45,960 --> 00:56:49,400
…de SS en de Gestapo.

579
00:56:53,560 --> 00:56:57,320
Himmler werd de leider
in de strijd tegen homoseksualiteit.

580
00:56:57,400 --> 00:57:00,960
Hij wilde de homoseksualiteit uitroeien.

581
00:57:01,840 --> 00:57:07,240
'Het is 'n smet op alles wat er is bereikt
en tast het fundament van de staat aan.

582
00:57:07,320 --> 00:57:09,640
Alleen mensen met veel kinderen…

583
00:57:09,720 --> 00:57:13,080
…mogen aan de macht komen
en de wereld overheersen.

584
00:57:13,720 --> 00:57:16,920
Homoseksualiteit moet bestreden worden…

585
00:57:17,000 --> 00:57:21,200
…anders is het Germaanse rijk
ten dode opgeschreven.'

586
00:57:21,280 --> 00:57:23,840
Wij zijn het zwaard van de revolutie.

587
00:57:25,480 --> 00:57:28,560
De enige ongevaarlijke vijand…

588
00:57:29,440 --> 00:57:32,480
…is een dode vijand.

589
00:57:33,240 --> 00:57:36,840
De zogenaamde roze lijsten…

590
00:57:36,920 --> 00:57:40,000
…kwamen niet alleen
in handen van de politie…

591
00:57:40,080 --> 00:57:42,440
…maar ook van de Gestapo.

592
00:57:47,600 --> 00:57:54,320
Dit leidde tot een ongekende golf
van vervolgingen en veroordelingen.

593
00:57:56,280 --> 00:58:01,600
Homoseksuele mannen werden vervolgd
op grond van artikel 175.

594
00:58:02,320 --> 00:58:06,160
Trans personen en lesbiennes
werden ook vervolgd…

595
00:58:06,240 --> 00:58:08,960
…maar dat had
wat meer voeten in de aarde.

596
00:58:09,040 --> 00:58:15,080
Door ze als 'asociaal' te bestempelen
of 'niet passend in de samenleving'.

597
00:58:19,320 --> 00:58:24,400
Tot veler verbazing ging de politie
snel tot aanhouding over…

598
00:58:24,480 --> 00:58:27,160
…en moest je snel
voor de rechter verschijnen.

599
00:58:27,760 --> 00:58:29,920
Ze waren hier niet op voorbereid.

600
00:58:30,000 --> 00:58:36,520
Hun adresboekjes werden nu ineens
als bewijs gebruikt in de rechtbank.

601
00:58:38,120 --> 00:58:43,920
Ze moesten aangegeven worden
en de Duitse bevolking ging daarin mee.

602
00:58:44,000 --> 00:58:50,200
Buren keken wie er bij je op bezoek kwam.
Of je de slaapkamergordijnen sloot.

603
00:58:50,880 --> 00:58:56,960
Buren letten op vrouwen die broeken
droegen en er lesbisch uitzagen.

604
00:58:57,840 --> 00:59:02,400
De politie had als taak
om de personen mee te nemen…

605
00:59:02,480 --> 00:59:06,440
…die niet langer getolereerd werden
in nazi-Duitsland.

606
00:59:13,320 --> 00:59:17,400
Tussen 1933 en 1936…

607
00:59:17,480 --> 00:59:24,120
…probeerde Manasse te kijken waar hij
buiten Duitsland een leven kon opbouwen.

608
00:59:24,680 --> 00:59:30,960
Ze probeerden af te spreken in Berlijn
of steden waar Gottfried moest spelen…

609
00:59:31,040 --> 00:59:33,240
…om elkaar te kunnen blijven zien.

610
00:59:34,080 --> 00:59:39,680
Dit was vast vermoeiend en deprimerend,
terwijl ze nog zo jong waren.

611
00:59:41,160 --> 00:59:45,920
De onbezonnenheid maakte ineens plaats
voor prangende vragen:

612
00:59:46,000 --> 00:59:48,600
Hoe kom ik hier weg? Waar is het veilig?

613
00:59:58,240 --> 01:00:00,440
Na een laatste ontmoeting…

614
01:00:00,520 --> 01:00:05,720
…zouden ze jarenlang de nacht
niet meer met elkaar doorbrengen.

615
01:00:08,640 --> 01:00:13,360
Gottfried maakte een deel
van z'n prijzengeld over naar Manasse…

616
01:00:13,440 --> 01:00:19,720
…zodat Manasse begin 1936 naar Palestina
kon emigreren. Daar zou hij veilig zijn.

617
01:00:26,200 --> 01:00:31,040
Datzelfde jaar ging ook Lisa bij hem weg.

618
01:00:31,760 --> 01:00:38,400
Uit haar latere brieven bleek
dat ze hier altijd spijt van had gehad.

619
01:00:38,480 --> 01:00:40,400
Ze was er ook van overtuigd…

620
01:00:40,480 --> 01:00:44,000
…dat ze geen partij was
voor de liefde…

621
01:00:44,080 --> 01:00:47,160
…die Gottfried voor de tennissport had.

622
01:00:48,520 --> 01:00:52,640
Ze zei dat als ze bij hem was gebleven…

623
01:00:53,440 --> 01:00:56,400
…dat zij haar hele leven
zou hebben moeten opgeven.

624
01:00:56,480 --> 01:00:58,800
Voor haar leven was geen plek.

625
01:01:07,960 --> 01:01:13,480
Een van de mooiste wedstrijden
in de carrière van Gottfried von Cramm…

626
01:01:13,560 --> 01:01:16,880
…was die in de Davis Cup van 1937
op Wimbledon…

627
01:01:16,960 --> 01:01:20,440
…tegen de Amerikaan Donald Budge.

628
01:01:22,480 --> 01:01:27,000
Gottfried was op dat moment een van
de beroemdste sporters ter wereld.

629
01:01:27,080 --> 01:01:32,840
Het naziregime verwachtte een overwinning
van de Duitse tennisser.

630
01:01:34,680 --> 01:01:39,800
Onder de 15.000 toeschouwers
bevond zich ook koningin Mary.

631
01:01:39,880 --> 01:01:45,360
Deze partij ging de hele wereld over.
Dat was nog nooit eerder gebeurd.

632
01:01:45,440 --> 01:01:51,600
Deze partij staat nog steeds bekend
als een van de mooiste aller tijden.

633
01:01:53,840 --> 01:01:56,200
Donald Budge vertelde later…

634
01:01:56,280 --> 01:02:01,520
…dat Gottfried voor de partij
nog een telefoontje zou hebben gekregen…

635
01:02:01,600 --> 01:02:03,080
…van Hitler…

636
01:02:03,160 --> 01:02:06,600
…die zei dat als hij
de partij niet zou winnen…

637
01:02:08,200 --> 01:02:10,200
…dat hij hem niet meer zou beschermen.

638
01:02:11,480 --> 01:02:15,520
Een belangrijke partij
bij de mannen op Wimbledon.

639
01:02:15,600 --> 01:02:20,280
Baron von Cramm, de Duitse Davis Cup-held,
tegen Donald Budge…

640
01:02:20,360 --> 01:02:23,560
…de ongenaakbare Wimbledon-winnaar.

641
01:02:25,160 --> 01:02:26,920
Budge serveert.

642
01:02:33,440 --> 01:02:34,240
Deuce.

643
01:02:39,920 --> 01:02:46,400
Gottfried leek lange tijd
als winnaar uit de bus te komen.

644
01:02:50,040 --> 01:02:51,920
Voordeel Cramm.

645
01:02:55,800 --> 01:02:56,920
Stilte.

646
01:03:07,400 --> 01:03:09,120
Budge dringt aan.

647
01:03:12,920 --> 01:03:17,920
Uiteindelijk verloor hij
de vijfde set met 8-6…

648
01:03:18,960 --> 01:03:23,440
…en kwam hij met een reactie
die hem nog beroemder maakte.

649
01:03:23,520 --> 01:03:25,800
Hij feliciteerde de winnaar.

650
01:03:26,320 --> 01:03:32,880
Lieve Don, ik wil je feliciteren
met je prachtige spel.

651
01:03:33,760 --> 01:03:40,040
Ik vind dat je iedere titel verdient, maar
ik ga m'n best doen om dat te voorkomen.

652
01:03:40,120 --> 01:03:45,320
Je bent een groot sportman.
-Dat is aardig van je, Donald. Dank je.

653
01:03:45,920 --> 01:03:49,800
Tot grote vreugde van het publiek,
want zij snapten…

654
01:03:49,880 --> 01:03:56,160
…dat deze man wel voor nazi-Duitsland
speelde, maar zelf geen nazi was.

655
01:04:00,960 --> 01:04:03,640
Dit leidde wel tot de vraag:

656
01:04:04,800 --> 01:04:06,880
Was hij van belang voor het regime?

657
01:04:11,480 --> 01:04:14,920
Na de nederlaag
ging Gottfried op wereldreis…

658
01:04:15,000 --> 01:04:18,520
…en ging hij van het ene
naar het andere toernooi.

659
01:04:18,600 --> 01:04:21,200
Op een persconferentie vroegen ze hem…

660
01:04:21,280 --> 01:04:25,760
…wat hij van de Jodenvervolging
in Duitsland vond.

661
01:04:25,840 --> 01:04:28,800
Hij zei toen dat hij het
daar niet mee eens was.

662
01:04:28,880 --> 01:04:33,560
Hij maakte geen geheim van z'n afkeer
van het nationaalsocialisme.

663
01:04:33,640 --> 01:04:37,120
Daardoor kwam hij wel
steeds meer in gevaar.

664
01:04:48,480 --> 01:04:54,200
WELKOM IN HET VRIJE DUITSE OOSTENRIJK

665
01:04:58,480 --> 01:05:01,280
ÉÉN VOLK, ÉÉN RIJK, ÉÉN FÜHRER

666
01:05:07,600 --> 01:05:10,960
De Oostenrijkers waren
ineens nazi's geworden.

667
01:05:19,320 --> 01:05:24,920
Op het Heldenplatz
stonden 400.000 mensen…

668
01:05:25,000 --> 01:05:26,760
…voor hem te juichen.

669
01:05:27,800 --> 01:05:32,120
Als leider en kanselier
van de Duitse natie en het Duitse rijk…

670
01:05:32,880 --> 01:05:35,560
…verklaar ik bij dezen…

671
01:05:35,640 --> 01:05:40,080
…dat mijn vaderland vanaf vandaag
bij het Duitse rijk hoort.

672
01:05:55,760 --> 01:05:59,080
JODEN ZIJN CRIMINELEN

673
01:05:59,160 --> 01:06:05,240
Overal zag je aanplakbiljetten hangen
met 'verboden voor Joden' erop.

674
01:06:05,320 --> 01:06:08,120
Werkelijk overal.

675
01:06:08,200 --> 01:06:10,240
NON-ARISCHE WINKEL
HERZMANSKY IS ARISCH

676
01:06:10,840 --> 01:06:13,640
Toch ging ik nog steeds de straat op.

677
01:06:16,040 --> 01:06:18,400
Ik zwierf rond door de stad.

678
01:06:20,320 --> 01:06:26,000
Tussen een groepje mensen zag ik
m'n tante Gretel op haar knieën zitten.

679
01:06:26,080 --> 01:06:30,960
Ze werd gedwongen om de stoep
schoon te maken met een tandenborstel.

680
01:06:32,760 --> 01:06:37,000
JOOD

681
01:06:45,680 --> 01:06:51,560
Een dag na het bezoek van Hitler
werd deze brief bezorgd.

682
01:06:54,280 --> 01:06:55,520
'Lieve Walter.

683
01:06:57,560 --> 01:07:01,120
Sinds je bezoek is er veel veranderd
in Boedapest.

684
01:07:01,720 --> 01:07:03,600
Je zou het niet meer herkennen.

685
01:07:04,720 --> 01:07:06,920
Ik hoor ook nare verhalen uit Wenen.

686
01:07:07,440 --> 01:07:10,200
Hoe gaat het met je? Zijn jullie veilig?

687
01:07:11,520 --> 01:07:15,720
M'n ouders hebben hun zaak moeten opgeven,
ondanks dat we bekeerd zijn.

688
01:07:16,320 --> 01:07:18,840
Ze willen naar het buitenland…

689
01:07:18,920 --> 01:07:22,960
…maar we hebben geen familie
of vrienden, op jou na dan.

690
01:07:24,000 --> 01:07:27,280
De nazi's zitten overal
en ik ben heel bang.

691
01:07:29,640 --> 01:07:31,640
Zou je ons kunnen helpen?

692
01:07:32,840 --> 01:07:34,080
Wat gaan jullie doen?

693
01:07:35,480 --> 01:07:40,600
Als je gaat, neem me dan mee.
Laat snel iets weten. Liefs, Lumpi.'

694
01:07:44,560 --> 01:07:47,120
Het was een wanhoopsbericht.

695
01:07:47,200 --> 01:07:53,400
Ik heb niet teruggeschreven,
want toen ik hem kreeg…

696
01:07:53,480 --> 01:07:59,560
…bevonden we ons al
in een gevaarlijke situatie in Wenen.

697
01:08:01,720 --> 01:08:03,920
Die nacht…

698
01:08:04,000 --> 01:08:08,280
…vielen ze om twee uur
onze woning binnen…

699
01:08:08,360 --> 01:08:10,480
…en namen ze m'n vader mee.

700
01:08:12,120 --> 01:08:13,840
Hij moest naar Dachau.

701
01:08:14,920 --> 01:08:18,760
Dat was verschrikkelijk.
Hoe had ik hem kunnen helpen?

702
01:08:21,279 --> 01:08:26,000
Ja…
Dat was het einde van Lumpi voor mij.

703
01:08:52,640 --> 01:08:58,640
Gezegend zijt Gij, o Here onze God,
Koning van het heelal.

704
01:09:00,080 --> 01:09:02,920
Die ons heeft gezegend met Zijn geboden…

705
01:09:04,120 --> 01:09:07,479
…en ons heeft opgedragen
de sabbatskaarsen aan te steken.

706
01:09:17,800 --> 01:09:22,040
In de nacht van 9 op 10 november 1938…

707
01:09:22,120 --> 01:09:26,040
…vindt in het hele rijk
de Novemberpogrom plaats.

708
01:09:30,600 --> 01:09:34,880
Lange tijd werd dit
de Kristallnacht genoemd.

709
01:09:35,399 --> 01:09:40,840
Die nacht werden overal in Duitsland
synagogen en Joodse zaken bestormd.

710
01:09:40,920 --> 01:09:45,640
Ook woningen werden
geplunderd en vernield.

711
01:09:46,399 --> 01:09:51,120
Veel Joden werden opgepakt
en naar concentratiekampen gebracht.

712
01:09:56,279 --> 01:10:01,480
Dit moet een heel enge tijd zijn geweest
voor Charlotte en Toni.

713
01:10:04,960 --> 01:10:08,720
Ze besloten te vluchten
naar Tsjechoslowakije.

714
01:10:08,800 --> 01:10:12,280
Ze dachten dat ze daar
veiliger zouden zijn.

715
01:10:15,520 --> 01:10:17,240
Het was koud in maart…

716
01:10:17,320 --> 01:10:21,560
…toen Gottfried na zes maanden terugkwam
van z'n wereldreis.

717
01:10:21,640 --> 01:10:28,200
Op z'n eerste avond terug
dineerde hij met z'n moeder en broers.

718
01:10:29,400 --> 01:10:31,320
Ze aten in Brüggen.

719
01:10:32,400 --> 01:10:33,960
Toen ze daar zaten…

720
01:10:35,000 --> 01:10:39,200
…werd er ineens op de deur geklopt.

721
01:10:39,800 --> 01:10:42,640
Oma liep naar buiten
en kwam daarna lijkbleek terug.

722
01:10:42,720 --> 01:10:45,280
'Gottfried, kom even naar buiten.'

723
01:10:45,880 --> 01:10:48,880
Twee mannen van de Gestapo
namen hem gelijk mee.

724
01:10:49,880 --> 01:10:51,440
Naar de gevangenis.

725
01:10:52,040 --> 01:10:56,200
Van de aanhouding
werd een compleet schouwspel gemaakt.

726
01:10:56,280 --> 01:11:00,000
Ze hadden hem ook per brief
kunnen sommeren.

727
01:11:00,080 --> 01:11:06,480
Ik denk dat het een bewuste actie was
van het naziregime.

728
01:11:15,120 --> 01:11:17,600
AANGEHOUDEN IN DUITSLAND

729
01:11:18,920 --> 01:11:20,680
Op 14 mei 1938…

730
01:11:20,760 --> 01:11:26,720
…kreeg hij op grond van artikel 175
een jaar gevangenisstraf.

731
01:11:27,560 --> 01:11:31,160
De aanleiding hiervoor
was z'n relatie met Manasse Herbst.

732
01:11:31,240 --> 01:11:33,400
'Een bezwarende omstandigheid…

733
01:11:33,480 --> 01:11:39,880
…is dat de homoseksuele activiteiten
kort na z'n huwelijk plaatsvonden.

734
01:11:39,960 --> 01:11:45,280
De verdachte had rekening moeten houden
met z'n positie in de Duitse sport…

735
01:11:45,880 --> 01:11:49,320
…maar aarzelde echter geen moment…

736
01:11:49,400 --> 01:11:55,160
…om homoseksuele geslachtsgemeenschap
te hebben met een Galicische Jood.'

737
01:12:01,160 --> 01:12:03,840
Gelukkig had Manasse Herbst
op dat moment…

738
01:12:04,600 --> 01:12:09,760
…Duitsland al verlaten.
Anders had hij het niet overleefd.

739
01:12:14,920 --> 01:12:19,640
Gedurende het bestaan van het Derde Rijk
zouden 100.000 mannen…

740
01:12:19,720 --> 01:12:23,280
…op grond van deze antihomowet
zijn vervolgd.

741
01:12:23,360 --> 01:12:28,920
Daarvan zouden er
zo'n 50.000 zijn veroordeeld.

742
01:12:29,520 --> 01:12:34,080
Tussen de 5000 en 15.000 mannen
kwamen om in concentratiekampen.

743
01:12:37,840 --> 01:12:40,480
De concentratiekampen…

744
01:12:40,560 --> 01:12:45,640
…vormden vanaf het begin
een afschrikmiddel van het naziregime.

745
01:12:45,720 --> 01:12:50,800
Voor homoseksualiteit veroordeelde
gevangenen werden wreed behandeld.

746
01:12:50,880 --> 01:12:54,200
Ze vonden nauwelijks troost
bij hun medegevangenen.

747
01:12:54,280 --> 01:12:56,480
EMBLEMEN VOOR GEVANGENEN IN KAMPEN

748
01:12:56,560 --> 01:12:59,480
Homoseksuelen moesten
een roze driehoek dragen.

749
01:12:59,560 --> 01:13:01,600
JEHOVA'S GETUIGEN
HOMOSEKSUELEN, ASOCIALEN

750
01:13:02,200 --> 01:13:06,720
Ze moesten dwangarbeid verrichten
onder erbarmelijke omstandigheden.

751
01:13:06,800 --> 01:13:09,080
Ze kregen zo slecht te eten…

752
01:13:09,160 --> 01:13:13,400
…dat veel gevangenen
het niet overleefden.

753
01:13:14,200 --> 01:13:18,120
Sommigen werden gebruikt
voor medische experimenten…

754
01:13:18,200 --> 01:13:20,800
…soms met de dood tot gevolg.

755
01:13:21,680 --> 01:13:25,320
Ze kregen de optie
om zich te laten castreren…

756
01:13:25,400 --> 01:13:30,560
…en in ruil daarvoor mochten ze dan
het concentratiekamp verlaten.

757
01:13:30,640 --> 01:13:36,440
Inmiddels weten we dat er velen
desondanks toch niet zijn vrijgelaten.

758
01:13:55,800 --> 01:14:02,400
Veel gevangen die verraden en vervolgens
vervolgd waren voor homoseksualiteit…

759
01:14:03,080 --> 01:14:05,680
…overleefden de kampen niet.

760
01:14:06,320 --> 01:14:11,920
De homovervolging bereikte een piek
tussen 1937 en 1939.

761
01:14:12,800 --> 01:14:17,000
Vlak voordat Hitler Europa
de oorlog verklaarde.

762
01:14:20,840 --> 01:14:25,200
Het ging hier om iets anders
dan het vermoorden van Joden.

763
01:14:25,800 --> 01:14:30,040
De nazi's dachten niet dat ze
alle homoseksuelen dienden te vermoorden.

764
01:14:30,120 --> 01:14:33,040
Ze wilden homoseksualiteit uitroeien.

765
01:14:39,280 --> 01:14:43,160
In 1941 gaf Hitler
Heinrich Himmler de taak…

766
01:14:43,240 --> 01:14:46,840
…om het zogenaamde Jodenvraagstuk
op te lossen.

767
01:14:47,400 --> 01:14:50,320
Heinrich Himmler kreeg het bevel…

768
01:14:50,920 --> 01:14:55,000
…om alle Duitse en Europese Joden
uit te roeien.

769
01:14:57,320 --> 01:15:01,400
Charlotte werd opgepakt
in Tsjechoslowakije.

770
01:15:02,120 --> 01:15:03,960
Ze werd gearresteerd…

771
01:15:04,040 --> 01:15:09,320
…toen Toni en zij
hun tienjarig jubileum vierden.

772
01:15:12,040 --> 01:15:15,800
Ze stond op het punt
om naar een kamp gestuurd te worden.

773
01:15:18,720 --> 01:15:22,320
Toni ging in paniek
naar de Zwitserse consul.

774
01:15:22,400 --> 01:15:26,800
Daar vertelde ze dat Charlotte
de Amerikaanse nationaliteit had.

775
01:15:26,880 --> 01:15:33,760
Charlotte werd uiteindelijk
op een boot naar New York gezet.

776
01:15:34,320 --> 01:15:39,000
Toni heeft door snel te denken
haar leven weten te redden…

777
01:15:39,080 --> 01:15:41,760
…anders zou ze in een kamp zijn beland.

778
01:15:47,840 --> 01:15:52,000
Ze zouden elkaar daarna nooit meer zien.

779
01:16:14,240 --> 01:16:17,920
1945
DE OORLOG IS VOORBIJ

780
01:16:50,320 --> 01:16:53,560
Ik heb heel m'n leven naar Lumpi gezocht.

781
01:16:55,240 --> 01:16:58,560
Ik wilde weten wat er met hem gebeurd was.

782
01:17:06,520 --> 01:17:11,960
WERKKAMP
HARKA, HONGARIJE - 1946

783
01:17:22,720 --> 01:17:26,560
Nu ik deze beelden gezien heb…

784
01:17:26,640 --> 01:17:29,920
…weet ik wat er met hem is gebeurd.

785
01:17:36,280 --> 01:17:39,200
Hij is gestorven van de honger
in een werkkamp.

786
01:17:42,200 --> 01:17:47,720
Ik vind het verschrikkelijk
dat hij op zo'n manier is overleden.

787
01:17:48,320 --> 01:17:52,200
Dat heeft hij niet verdiend.

788
01:17:55,080 --> 01:18:00,560
VOOR DE SLACHTOFFERS VAN HARKA

789
01:18:00,640 --> 01:18:03,200
Vreselijk. En wat zag ik toen?

790
01:18:03,840 --> 01:18:10,400
Op die grote steen op de foto
zag ik z'n naam staan.

791
01:18:10,480 --> 01:18:15,280
Fülöp Loránt, 24 of 25 jaar.

792
01:18:33,040 --> 01:18:36,520
In Wenen zeggen ze dan:
'Dit is te veel om te verkiefeln.'

793
01:18:36,600 --> 01:18:42,440
Als je iets nooit van je af kunt zetten,
is het te veel om te verkiefeln.

794
01:18:49,240 --> 01:18:54,080
Door het verhaal van Lumpi te vertellen…

795
01:18:54,160 --> 01:18:57,400
…hoop ik dat hij nooit
vergeten zal worden.

796
01:19:08,040 --> 01:19:11,520
Niet weten wat er
met een dierbare is geweest.

797
01:19:11,600 --> 01:19:15,680
Dat zien we helaas vaak
bij Joodse slachtoffers.

798
01:19:16,200 --> 01:19:19,640
Soms horen we pas veel later
of zelfs helemaal nooit…

799
01:19:19,720 --> 01:19:22,080
…waar ze zijn vermoord.

800
01:19:35,160 --> 01:19:40,000
Homoseksuele overlevenden
konden hun verhaal niet delen.

801
01:19:40,520 --> 01:19:42,080
Dat was te gevaarlijk.

802
01:19:42,960 --> 01:19:49,640
Na 1945 werd de homovervolging door de
nazi's niet als onrechtmatig bestempeld.

803
01:19:50,720 --> 01:19:55,280
West-Duitsland
nam nazi-artikel 175 gewoon over.

804
01:19:55,840 --> 01:19:59,000
Homoseksualiteit
bleef crimineel en pervers gedrag.

805
01:19:59,960 --> 01:20:03,760
Families zwegen.
Historici stelden geen vragen.

806
01:20:04,640 --> 01:20:06,640
De vervolging ging door.

807
01:20:11,440 --> 01:20:14,600
STRAFZAAK TEGEN GOTTFRIED VON CRAMM

808
01:20:14,680 --> 01:20:19,680
In 1951 wilde Gottfried,
zoals veel andere homoseksuele mannen…

809
01:20:19,760 --> 01:20:24,920
…dat zijn veroordeling onder artikel 175
van z'n strafblad werd gehaald.

810
01:20:25,840 --> 01:20:30,400
Anders kon hij geen visum krijgen
voor tennistoernooien in de VS…

811
01:20:30,480 --> 01:20:33,400
…Groot-Brittannië of Frankrijk.

812
01:20:35,920 --> 01:20:37,720
Er kwam een zitting.

813
01:20:38,840 --> 01:20:44,480
Manasse Herbst kwam hiervoor
in 1951 terug naar Duitsland.

814
01:20:48,240 --> 01:20:52,440
Het land dat hem dood wilde hebben.

815
01:20:52,520 --> 01:20:56,560
Gottfried en Manasse
hadden elkaar jarenlang niet gezien.

816
01:21:05,000 --> 01:21:09,920
Lisa bevestigde dat Manasse en Gottfried
een relatie hadden gehad.

817
01:21:10,560 --> 01:21:14,720
Toen ze elkaar terugzagen,
voelden ze zich even weer zo vrij…

818
01:21:14,800 --> 01:21:17,600
…als aan het einde van de jaren 20.

819
01:21:18,400 --> 01:21:23,600
In het zeer conservatieve Duitsland van
de jaren 50 verschenen ze voor de rechter.

820
01:21:25,360 --> 01:21:30,920
Net als bij andere homoseksuelen
werd ook Gottfrieds verzoek afgewezen.

821
01:21:31,000 --> 01:21:34,800
Hij kon zo geen visum krijgen
voor de belangrijkste toernooien.

822
01:21:36,200 --> 01:21:39,880
Hij won toernooien in landen
waar hij wel mocht spelen…

823
01:21:39,960 --> 01:21:43,720
…maar mocht niet
bij de belangrijkste zijn…

824
01:21:43,800 --> 01:21:49,240
…omdat hij vanwege artikel 175
nog altijd een strafblad had.

825
01:22:01,800 --> 01:22:05,160
Ik ben naar de VS geëmigreerd…

826
01:22:05,240 --> 01:22:10,160
…en ben hier al sinds 1939
heel gelukkig.

827
01:22:11,400 --> 01:22:15,640
Ik ben componist geworden
en maak al m'n hele leven muziek.

828
01:22:27,760 --> 01:22:34,400
Ik heb iemand ontmoet in 1959
als ik me niet vergis.

829
01:22:34,920 --> 01:22:37,280
Hij heet Howard Myers.

830
01:22:38,280 --> 01:22:39,760
Dank je wel.

831
01:22:39,840 --> 01:22:44,840
Ik snap niet waarom jij altijd
zo'n grote beker koffie haalt.

832
01:22:47,040 --> 01:22:52,080
Hier voelden we geen enkele schaamte.

833
01:22:52,160 --> 01:22:58,200
We gingen gewoon uit eten
met zes getrouwde stellen.

834
01:22:58,280 --> 01:23:04,840
Ik schaamde me niet, want ik wist dat ik
hier gewoon kon doen wat ik wilde doen.

835
01:23:05,440 --> 01:23:07,640
Walter leefde voor mij.

836
01:23:07,720 --> 01:23:13,920
Hij heeft in onze eerste decennia samen
alles voor mij gedaan.

837
01:23:14,720 --> 01:23:18,280
Hij is nu 100 jaar oud…

838
01:23:18,880 --> 01:23:23,640
…en pas in de afgelopen 15 jaar…

839
01:23:23,720 --> 01:23:27,440
…ben ik dingen voor hem gaan doen.

840
01:23:31,400 --> 01:23:36,080
Dit is een trouwakte
van de gemeente West Hollywood.

841
01:23:36,840 --> 01:23:40,320
'Walter Arlen en Howard Myers…

842
01:23:40,400 --> 01:23:46,680
…zijn op 2 juli 2013
in de echt verbonden.

843
01:23:48,440 --> 01:23:54,640
Het heeft niets veranderd,
maar het was wel fijn dat het kon.

844
01:23:56,000 --> 01:23:59,680
Zonder mij heeft hij niemand
om mee te kibbelen.

845
01:24:07,600 --> 01:24:11,040
Charlotte woonde de rest van haar leven
in Brooklyn.

846
01:24:12,200 --> 01:24:14,320
Ze werd actrice.

847
01:24:15,880 --> 01:24:18,200
Ze miste Toni…

848
01:24:18,280 --> 01:24:21,800
…maar maakte hier
gelukkig nieuwe vrienden.

849
01:24:21,880 --> 01:24:25,280
Velen hebben nooit geweten
dat ze trans was.

850
01:24:26,080 --> 01:24:31,600
Op haar papieren stond dat ze
een vrouw was met een vrouwelijke naam.

851
01:24:31,680 --> 01:24:37,640
Dit vond ze belangrijk, want daarmee
werd bevestigd dat ze een vrouw was.

852
01:24:41,440 --> 01:24:44,560
Ik denk weleens
wat ik in zo'n situatie zou doen.

853
01:24:45,320 --> 01:24:48,760
Waar ga ik naartoe als ik moet vluchten?

854
01:24:57,800 --> 01:25:01,960
Toni keerde na de oorlog terug
naar Berlijn…

855
01:25:02,040 --> 01:25:06,760
…waar ze voor de rest van haar leven
als schilderes en kunstenares werkte.

856
01:25:16,600 --> 01:25:19,800
In de jaren 20 van de vorige eeuw…

857
01:25:19,880 --> 01:25:23,920
…zagen we hoe fragiel
sommige vrijheden waren.

858
01:25:25,320 --> 01:25:31,000
Hoewel we nu een stuk verder zijn met
de rechten van queer en trans personen…

859
01:25:31,080 --> 01:25:34,480
…ze kunnen je nog zomaar
afgenomen worden.

860
01:25:34,560 --> 01:25:38,240
ELDORADO
HIER IS ALLES GOED

861
01:25:38,320 --> 01:25:39,680
SUPERMARKT ELDORADO

862
01:25:39,760 --> 01:25:46,240
Waar vroeger de Eldorado zat,
zit nu een biologische supermarkt.

863
01:25:46,320 --> 01:25:50,800
Waar men vroeger naar dragshows keek,
kun je nu dure avocado's kopen.

864
01:25:55,440 --> 01:26:01,560
Het queer Berlijn van vandaag
heeft zichzelf opnieuw moeten uitvinden.

865
01:26:01,640 --> 01:26:04,000
Dat is achteraf gezien goed geweest.

866
01:26:04,520 --> 01:26:08,520
De queer gemeenschap in Berlijn
is enorm opgebloeid…

867
01:26:08,600 --> 01:26:12,040
…en heel divers geworden.

868
01:26:13,200 --> 01:26:17,360
We zijn niet verdergegaan
waar we gebleven waren.

869
01:26:17,440 --> 01:26:23,560
We hebben lang niet geweten
van de vervolging van homoseksuelen.

870
01:26:24,320 --> 01:26:30,760
In het queer Berlijn van tegenwoordig
is dan ook absoluut geen sprake…

871
01:26:32,720 --> 01:26:37,120
…van een voortzetting van de jaren 20.

872
01:26:39,000 --> 01:26:40,560
Die tijd is niet meer.

873
01:26:42,000 --> 01:26:45,120
Geen namen. Geen herinneringen. Niets.

874
01:27:38,560 --> 01:27:43,240
In West-Duitsland zijn er 100.000 mannen
vervolgd voor homoseksualiteit.

875
01:27:43,320 --> 01:27:45,960
Daarvan kregen er
ruim 50.000 een celstraf.

876
01:27:46,040 --> 01:27:49,880
Artikel 175 is in 1969 aangepast…

877
01:27:49,960 --> 01:27:53,240
…en pas in 1994 volledig geschrapt.

878
01:27:53,760 --> 01:27:58,640
Walter Arlen componeert 68 stukken
en stopt daar zijn herinneringen in.

879
01:27:58,720 --> 01:28:04,040
Zijn muziek wordt pas in 2008 ontdekt
dankzij zijn partner Howard Myers.

880
01:28:04,120 --> 01:28:08,960
Walter en Howard wonen samen
op een paar straten van de Stille Oceaan.

881
01:31:40,200 --> 01:31:45,200
Ondertiteld door: Roel Besters