Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Van 1968 tot 2010…
…vermoordde de terreurorganisatie ETA 852 mensen en verwondde er 2661.
Bron: Binnenlandse Zaken van Spanje.
De ETA werd in 1959 tijdens de dictatuur van Franco opgericht…
…om voor een onafhankelijk Baskenland te strijden.
Na Franco's dood in 1975 werd de ETA steeds actiever.
De organisatie pleegde meer dan 90 procent van de moorden…
…na de democratisering.
De Spaanse staat, extreemrechtse groepen en parapolitie voerden…
…een onwettige oorlog tegen de ETA waarbij 73 mensen omkwamen.
Bron: de Baskische overheid.
Francisco Ruiz en Josu Urrutikoetxea kennen elkaar niet…
…en hebben elkaar maar één keer ontmoet.
Dit is een deel van hun verhaal.
Ik was naar Euskadi verhuisd…
…omdat ik… een kind van na de burgeroorlog was.
Ik kwam daar toen ik drie was.
Toen ik 17 was, werd ik geschoold loodgieter.
Ik woonde daar tot ik 28 of 29 werd…
…en naar Ciudad Real verhuisde.
Ik heb daar lang gewoond.
Ik ben daar getrouwd.
Mijn vier dochters zijn daar geboren.
En om eerlijk te zijn……
…heb ik altijd van Euskadi gehouden.
En in feite…
…heb ik warme herinneringen aan die regio.
Toen ik uit het leger kwam, waren er drie vacatures voor politieagent…
…in Galdakao, waar ik woonde. Er was een vergelijkend examen.
En ik wilde eigenlijk geen agent worden of…
Ik had er nooit over nagedacht.
Maar ik vond dat ik brood op de plank moest brengen…
…omdat ik toen vier dochters had en we het geld nodig hadden.
Francisco, wat gebeurde er op 9 februari 1976?
Op die dag in 1976…
…had ik dienst. Ik begon om 6.00 uur.
Naast onze normale verantwoordelijkheden als lokale politieagenten…
…zouden we de burgemeester beschermen.
Hij ging altijd om exact 8.00 uur van huis.
Ik was die dag bij hem. Vanwege mijn staat van dienst was het…
…mijn beurt om de burgemeester bij zijn voordeur op te wachten.
Hij zou naar zijn auto lopen…
…die zo'n 500 meter verderop stond.
Hij vertrok dus altijd om dezelfde tijd en liep aan dezelfde kant van de straat.
We waren zo'n 20 meter bij z'n voordeur vandaan…
…toen we een ETA-cel tegenkwamen.
Ze kwamen op ons af met pistolen en machinegeweren…
…en openden het vuur op ons.
De burgemeester is vijf of zes keer geraakt.
Hij was op slag dood, ter plekke.
Ik werd meerdere keren in m'n borstkas…
…en in m'n buik geschoten.
Maar ik kon snel reageren en dook tussen twee auto's.
En dat heeft m'n leven gered.
Toen de terroristen op de vlucht sloegen…
…schoten ze weer op me met het machinegeweer.
Ze raakten me nog zes keer onder mijn middel.
Maar…
Daar ging ik niet aan dood. Ik leefde nog op dat moment.
Ik verloor het bewustzijn niet.
Aangezien ik destijds katholiek was, ging ik…
Ik was niet praktiserend, maar toch. Ik bad naar de Maagd Maria…
…en vroeg haar me in leven te laten…
…zodat ik mijn dochters kon opvoeden.
Toen verloor ik het bewustzijn. Later vertelden ze me…
Het was doodeng…
…omdat niemand ons kwam redden toen we daar waren.
En we waren in de hoofdstraat van de stad.
Het was 8.00 uur, iedereen was onderweg naar z'n werk.
Ze belden later m'n vrouw en zij ging…
…van het ergste uit.
Ze was sprakeloos.
Toen ze het hoorde, was ze sprakeloos.
Een politiewagen haalde haar op en bracht haar naar het ziekenhuis.
Ik was al in de operatiekamer.
Het eerste wat ze tegen haar zeiden, was dat mijn kansen erg klein waren…
…door al mijn schotwonden.
Maar ik denk dat mijn gebed is verhoord.
Ze heeft me geholpen.
En daar waren we de vijf maanden erna, Jordi.
Vijf maanden.
Vijf maanden in het ziekenhuis.
Toen ik werd ontslagen…
…ging ik weg, maar zat ik in een rolstoel.
De eerste keer dat ik in de stad was, merkte ik…
…dat mensen me ontweken, Jordi.
Ze bleven uit mijn buurt.
Mensen die me kenden, staken over naar de andere kant van de straat.
Tegen die tijd waren mensen al bang, doodsbang, in Baskenland.
Abertzales, of nationalisten, wilden niet met terrorismeslachtoffers gezien worden.
Dat was echt verschrikkelijk pijnlijk.
Net zo pijnlijk als de aanslag.
Toen ik zag hoe ik werd afgewezen door de maatschappij die ik gekend had…
…sinds ik drie of zes jaar oud was en naar Galdakao verhuisde…
Ik woonde in dat dorp. Iedereen kende me.
Ik werd verstoten omdat ik een slachtoffer was.
Dat was heel moeilijk voor me.
Als mijn vrouw naar de supermarkt of slagerij ging…
…wond de slager er geen doekjes om.
Zelfs als de winkel vol was, zei hij:
'Ze hadden die fascist jaren geleden moeten doden.
En laat die lokale agent doodvallen omdat hij hem beschermde.'
Mijn vrouw kwam dan thuis met tranen in haar ogen.
Ik moest een beslissing nemen. Ik besprak het met m'n gezin…
…en we besloten Baskenland te verlaten.
Als… Ik weet het niet.
Als lepralijders.
We moesten weg.
Heeft u ooit haat gevoeld…
…tegenover de mensen die de burgemeester en u aanvielen?
Of ik haat tegenover ze gevoeld heb? Natuurlijk.
In die tijd was het zowel haat als angst.
Uw aanslag werd nooit opgehelderd.
Het was onmogelijk om meerdere terroristen te identificeren die u aanvielen…
…en anderen kregen amnestie in 1977.
We hebben een documentaire opgenomen…
…gebaseerd op een gesprek, een interview…
…met Josu Urrutikoetxea, van oudsher een ETA-lid.
Misschien heeft u…
Ja, Josu Ternera.
Hij, en we waren verrast om dat te horen…
…gaf ons nieuwe informatie over uw aanslag.
En…
…u moet op z'n minst weten wat er gebeurd is.
Dit is de eerste keer dat ik er iets over hoor van een ETA-terrorist.
Misschien wilt u de beelden zien. Als u dat niet wilt…
Natuurlijk wil ik dat. Er is veel tijd verstreken…
…en ik wil weten wat ik nog niet weet over mijn aanslag.
Nou, dat laat ik u graag zien.
Goed.
Ik weet dat u liever niet 'Ternera' wordt genoemd.
Maar ik heb bekenden van u gesproken…
…kameraden, ex-ETA-leden. Zo noemen ze u wel.
Wat is het verhaal erachter?
We hadden een kroegentocht in Saint-Jean-de-Luz.
Bij een van de kroegen zei iemand, die anoniem zal blijven:
'Jee, je gedraagt je als een 'ternera', een kalf.'
En wat gebeurde er toen?
Niet lang daarna…
…werd een van de mensen die daar waren gearresteerd…
…door de politie van Zuid-Baskenland.
Die persoon werd gemarteld en zei tegen de politie:
'Ja, die dag in die bar…
…was ik met dinges en dinges en die andere kerel.
En er was een man die ze "Ternera" noemden.' Klaar.
'Deze vent?' Ze lieten hem een foto zien. 'Ja, hij.'
En vanaf dat moment verscheen…
…die bijnaam in de internationale arrestatiebevelen.
- Josu Ternera. - Ja.
- Josu Ternera… - Josu Ternera…
Admiraal Carrero Blanco, premier van Spanje, is vermoord.
Hij werd aangevallen door terroristen.
ETA'S STRIJDKRACHTEN HEROGRANISEREN, MAKEN URRUTIKOETXEA NUMMER TWEE
'JOSU TERNERA' IS ETA-LEIDER, LEIDT MILITAIRE TAK
ETA'S MACHTIGSTE LEIDER OOIT
José Antonio Urrutikoetxea is gearresteerd.
José Antonio Urrutikoetxea…
…alias Josu Ternera, wordt gezien als de nummer één van ETA.
GEEN UITLEVERINGEN
BEVRIJD JOSU
Vandaag hebben Franse autoriteiten ETA-leider Josu Ternera uitgeleverd…
…aan de Spaanse politie.
Hij wordt verdacht van het leiden van de internationale ETA-tak.
Stelletje klootzakken.
Moordenaars.
Genoeg.
Josu Ternera is vandaag vrijgelaten.
Lang leve de militaire ETA.
Een wetgevende zetel is altijd beter…
…dan een pistool kopen en gebruiken.
Dat is altijd beter.
Hoe pijnlijk ook, hij heeft er recht op.
Josu Ternera, vertel uw voormalige kameraden…
…om ons, het volk, onze eigen revolutie en veranderingen…
…bij de stembus uit te laten voeren.
NEE TEGEN ETA - GENOEG
Batasuna-parlementslid…
…en voormalig ETA-leider Josu Ternera is voortvluchtig.
We weten niet waar Mr Urrutikoetxea is.
Ik heb geen informatie en geen idee…
…of we zullen ontdekken waar hij is.
De regering gaat in gesprek met de ETA.
Wat was Josu Ternera's voordeel? Hij wist hoe belangrijk het parlement was.
ETA heeft besloten permanent te ontwapenen.
WE GAAN DOOR MET BEIDE
Het is het einde van de weg volgens een sleutelfiguur, Josu Ternera.
'De ETA werd uit het volk geboren en gaat nu weer op in het volk.'
De eerste beelden van Josu Ternera in hechtenis na 17 jaar op de vlucht.
Josu Ternera is gearresteerd. Hij was ETA's laatste leider.
…ik feliciteer u met de arrestatie van José Antonio Urrutikoetxea Bengoetxea.
Josu Ternera.
Vandaag heeft het kabinet Frankrijk om de uitlevering gevraagd…
…van ETA-lid Josu Ternera.
Een Franse rechter sprak ETA-lid Josu Ternera vrij…
…van de aanklacht van ETA-lidmaatschap tussen 2011 en 2013.
Er loopt nog een proces in Frankrijk…
…waarna hij wordt uitgeleverd aan Spanje en wordt berecht voor de aanslag…
…op de Guardia Civil-kazerne in Zaragoza…
…en de financiering van de ETA via kroegen van sympathisanten.
'Ik was, ben en blijf lid van de ETA en daar ben ik trots op.'
- Dat zei u bij een proces in Parijs. - Ja. Ik was zeker lid van de ETA.
En daar bent u trots op?
Ik was ETA-lid. De historische context van die verklaring in 1990…
…was totaal anders dan de context waarin ik me bij ETA aansloot…
…en het heden.
Ik ontken helemaal niet dat ik die verklaring heb afgelegd.
U was een van de mensen met een… lange carrière bij ETA…
…een van de langste binnen de terroristische organisatie ETA.
U kwam er kort na de oprichting bij.
U was een sleutelfiguur op bijna alle belangrijke momenten.
U heeft 12 jaar in de gevangenis gezeten.
U zat meer dan 20 jaar ondergedoken.
En u kondigde in 2018 het einde van de ETA aan.
Dat is in totaal bijna 50 jaar.
Is de ETA uw leven geweest?
De ETA maakt deel uit van mijn leven. Dat kan ik niet ontkennen.
Zoals u net al zei.
Ik heb me vrijwillig bij de ETA aangesloten…
…toen ik 17 jaar was.
Ondertussen ben ik 71 jaar oud.
Daarom is er, hoe je het ook wendt of keert…
…overduidelijk een relatie.
Maar ik moet verduidelijken…
…dat de ETA is verdwenen.
Wat is uw doel bij dit gesprek?
Nou, ik hoop bij dit gesprek…
Tot nu toe hebben anderen voor mij gesproken.
Niet alleen gesproken, er zijn ook boeken geschreven.
En om verschillende redenen…
…heb ik mezelf zelden kunnen uiten.
We zijn in Frankrijk. Ik weet niet of ik kan zeggen waar.
Maakt niet uit, maar we zijn niet in Frankrijk.
Met alle respect…
…denkt u wellicht, of u denkt duidelijk…
…dat we in Frankrijk zijn. Prima. Maar ik vind dat niet.
Men noemt het Frans-Baskenland…
…maar ik zie het als Euskal Herria, dus Noord-Baskenland.
Dus laten we…
…dit gesprek voortzetten met dat in gedachten.
- Ik respecteer de taal die u gebruikt. - Oké.
Ik vind dat we in Frankrijk zijn. Juridisch gezien is dat ook zo.
In Saint-Jean-de-Luz.
Voor veel mensen in Spanje…
…staat uw naam gelijk aan 'terrorisme', 'bruutheid' en 'wreedheid'.
Maar tegelijkertijd zien alle betrokkenen bij het vredesproces…
…dat leidde tot het einde van de terroristische organisatie ETA…
…inclusief die van de overheid…
…u als een sleutelfiguur bij het beëindigen van dat geweld.
En?
Hoe rijmt u die twee rollen die u heeft?
Daarin ben ik niet de enige. Maar ze hebben van mij…
…een trofee gemaakt.
Zo creëerden ze een verhaal met winnaars en verliezers.
Zij denken dat er maar één verhaal is…
…en dat mijn personage een slechterik is.
Ze hebben mijn personage…
…ontdaan van alle menselijke aspecten en het ontmenselijkt.
Ze praten over me alsof ik de duivel ben.
Of ze zeggen dat we bloeddorstig zijn.
Ik ben een gewoon mens.
Ik had, en heb nog steeds, sterke overtuigingen.
Politiek, sociaal en cultureel.
Ik heb een gezin, net als iedereen.
Het klopt dat ik lid was van de ETA.
Het klopt dat ik daarvoor berecht en veroordeeld ben…
…in de Franse staat, maar niet in de Spaanse staat.
Het klopt dat het grootste deel van mijn ETA-carrière gewijd was…
…aan het oplossen van het conflict en vervolgens het einde van het conflict…
…en het doorgaan, verdergaan met politiek onderhandelen.
De regering gaat in gesprek met de ETA…
…en zal zich houden aan het onontbeerlijke principe…
…dat politieke zaken alleen worden opgelost…
…door hen die rechtmatig de wil…
…van het volk vertegenwoordigen.
We beginnen bij het einde. Het is 2005.
Zapatero's socialistische regering ging in gesprek om het geweld te stoppen…
…en u onderhandelde namens de ETA.
Was u toen de leider van de ETA?
Helemaal niet.
Mijn taak was volledig beperkt…
…in die jaren, van 2002 tot 2006…
…tot het opbouwen van relaties en het aansturen op…
…een onderhandeling om het conflict te beëindigen.
Hoewel u niet de leider was, onderhandelde u namens de ETA.
- Ja. - Uw tegenhanger was Jesús Eguiguren.
Hij was toen voorzitter van de Socialistische Partij van Euskadi.
Ja, dat klopt.
Ik was verbaasd…
…dat het personage van Josu Urrutikoetxea, Josu Ternera, nauwelijks…
…erkenning heeft gekregen…
…vergeleken met andere deelnemers aan die onderhandelingen.
U heeft actief meegedaan, dus het is raar dat u niet meer…
Ik vraag u alstublieft… Noem me niet…
Wilt u me Josu Urrutikoetxea noemen? Prima. Maar niet Josu Ternera, want…
Dat heb ik tot nu toe gedaan.
Ik zei net 'Ternera' omdat anderen u zo noemden.
- Ik zal dat niet doen. - Nee, goed…
Nou, ik weet het niet.
Ik zat niet in linkse pro-onafhankelijkheidsstructuren.
Ze hebben destijds vast besloten…
…wat ze het beste vonden en gingen daarvoor.
Tijdens jullie onderhandelingen in juni 2005…
…was er een ETA-aanslag zonder slachtoffers.
- In La Peineta in Madrid. - Ja.
Wat vonden jullie daarvan?
Ik was uiteraard verontrust.
Hoe bedoelt u, 'verontrust'?
Nou, het raakt je.
Nou, een operatie… Het was beter geweest als het niet gebeurd was.
Misschien had dat geleid…
…tot een betere basis voor de overeenkomst.
En tijdens de eerste onderhandelingsfase…
…was er op 7 juli in Londen een jihadistische aanslag.
Hierbij vielen meer dan 50 doden in de Britse hoofdstad.
Hoe was dat voor u?
Nou, het leek mij…
…dat zo'n soort… gewelddadige 'operatie', als je het zo kunt noemen…
…geen bestaansreden had.
Maar ik ga niet…
Ik snap de logica van jihadistische organisaties niet.
Ik deel hun standpunt niet…
…dat in wezen gebaseerd is…
…op hun idee dat elke man of vrouw die op een regering heeft gestemd…
…of het nu in Parijs of Londen is…
…net zo goed deelneemt en verantwoordelijk is…
…voor wat Britse regeringen hebben gedaan in Afghanistan, Jemen, Soedan of Pakistan.
Dat is hun standpunt. Daar ben ik het niet mee eens.
Maar dacht u bij die aanslagen: jemig, wat een gruweldaad?
Ik herhaal wat ik al gezegd heb.
Ik kon het niet bevatten.
Ik snapte er niets van.
Hoe ze ook probeerden te rechtvaardigen…
…en dan bedoel ik islamisten, dat elke burger een doelwit is…
…ik vind dat absurd.
Maar zo denken islamisten.
Sta me toe een vraag te stellen. Wat is het verschil…
…tussen doden voor een god en doden voor het thuisland?
Doden…
Volgens mij…
…heeft u of wie dan ook…
…mij nooit horen zeggen dat doden goed is.
Nooit.
Mijn familie was arm, arbeidersklasse.
Zowel mijn vader als mijn moeder kwamen uit boerenfamilies.
Mijn familie was wat je noemt katholiek.
En van jongs af aan werd ik gedwongen…
…tot het klassieke geheel, de zondagsmis…
Dat drongen ze aan me op omdat ze gelovig waren.
En ze geloofden dat gezinnen moesten zijn zoals zij dachten.
En was u gelovig?
Wie kan er op die leeftijd zeggen of hij of zij gelovig is?
Je werd gedwongen om dingen te herhalen.
Ik geloof, maar niet in God.
Mensen geloven al sinds het begin in iets.
Geloof is één ding, religie is iets anders.
- Waar gelooft u in? - Ik geloof in mijn omgeving.
In wat ik zie, in de natuur.
In mensen.
U heeft vast de Tien Geboden geleerd.
Ik moest wel. We hadden godsdienstles op school.
Heeft u veel geboden overtreden door bij de ETA te zitten?
'Door bij ETA te zitten'?
Ik zie het verband niet. Ik ben niet religieus…
…en overtreed dus geen regels als ETA-lid. Dat geloof ik niet.
Het zevende is 'Gij zult niet stelen.'
Als u dat niet gezegd had, had ik dat niet geweten.
- Dus? - Heeft u dat nageleefd of niet?
Wat heeft dat ermee te maken? Dat heb ik niet nageleefd.
- En het vijfde? 'Gij zult niet doden'? - Dat wel.
Hoe ontdekte u de ETA?
De ETA…
Tijdens de historische periode waarin die ontstaan is, de late jaren 50…
…stond er sporadisch een bericht in de kranten, gezien hoe die toen waren.
Zo ontdekte ik het, en ook door gesprekken thuis.
Zei uw familie dan:
'We hoorden dat die en die bij de ETA is gegaan' of…?
Ja, natuurlijk.
Dat nieuws kreeg je thuis.
Daardoor zag ik dat de enige manier…
…de enige effectieve manier…
…om het systeem aan te pakken dat ons onderdrukte en verstikte…
…dit nieuwe ding, de ETA, was.
Ik was 17 jaar oud…
…toen een van mijn beste vrienden zei:
'Luister, ik zit bij de ETA. Wil jij er ook bij?'
En ik zei ja.
CONTROLEPOST GUARDIA CIVIL - POLITIE
VERKEERSAGENT DOODGESCHOTEN
ÉÉN AANVALLER GEDOOD DOOR GUARDIA CIVIL
U sloot zich in 1968 aan bij de ETA.
Kort daarna viel het eerste slachtoffer, Guardia Civil-agent José Pardines.
Dacht u destijds…
…dat doden een grens overschreed die niet overschreden moest worden?
Nee, want…
Een groot deel van het Baskische volk, Baskische mannen en vrouwen, vond…
…dat we om het onderdrukkende systeem te trotseren…
…alle middelen moesten inzetten. Dus…
- Nou… - Inclusief geweld.
Alle soorten gew… Alle middelen.
Dat was niet alleen ETA's standpunt…
…of mijn standpunt. Heel veel mensen dachten er zo over.
Kort na de dood van de Guardia Civil-agent Pardines…
…stierf ook het eerste lid van de ETA…
…Txabi Etxebarrieta. Hij had Pardines gedood.
Was u nadat u zag wat er met een ETA-medelid gebeurde…
…bereid te sterven voor uw thuisland?
Als je bij de ETA gaat, weet je wat de consequenties zijn.
Het feit dat je kunt sterven.
Voor het thuisland.
Voor ideeën, natuurlijk.
Heeft u militaire training gehad bij de ETA?
Ja.
Wat hield die in?
Destijds niet veel.
Niet veel, want in die tijd…
…en dan doel ik op dezelfde periode, opereerde de ETA op vier fronten.
Dat was op politiek, militair, arbeiders- en cultureel front.
We hadden geen militaire training nodig…
…omdat wij niet in het militaire front zaten.
Maar er was een minimale training…
…die bestond uit het maken van molotovcocktails…
…een basistraining explosieven…
…en leren hoe pistolen werken en hoe je ze gebruikt.
Heeft u leren schieten?
Als je het zo kon noemen.
Omdat wij destijds in het culturele front zaten, betekende leren schieten…
…leren hoe een pistool werkte en één of twee schoten lossen. Klaar.
Wanneer gaven ze u uw eerste wapen?
Zij gaven me niet mijn eerste wapen.
Toen ik voor het eerst een wapen aanraakte, was ik…
…18 of 19 jaar oud.
Ik leerde hoe het werkte.
Toen kreeg ik m'n eerste wapen in…
Het moet 1971 geweest zijn. En zij gaven me niet mijn eerste wapen.
Ik bedoel, toen ik…
…ontsnapte en in ballingschap ging in Noord-Baskenland, in Iparralde…
…zat ik in het politieke front.
En op dat moment…
…zaten de enige gewapende ETA-leden in het militaire front.
Ik kende dus de risico's…
…van illegaal de grens oversteken om mijn politieke werk te doen.
Ik herhaal, 'politieke werk', in Zuid-Baskenland…
…en ik kocht een pistool van een smokkelaar.
Een Baskische smokkelaar.
Het pistool was gemaakt in Bayonne. Het was een MAB.
- MAP? - MAB. M-A-B.
Manufacture d'armes de Bayonne.
Het was een pistool van 7.65 millimeter en ik betaalde er 500 frank voor…
…uit eigen zak.
Omdat de wapens van de organisatie…
…exclusief voor de leden van het militaire front waren.
Hoe vaak moest u dat wapen gebruiken?
- In mijn leven? - Ja.
Nou ja, een paar keer.
Maar als ik het gebruikte…
…was het uit zelfverdediging.
Zat u ooit bij een cel?
Ja.
Welke?
- Een cel. - Maar meer dan één?
Nee.
Nou…
Meer dan één, maar op verschillende momenten.
- Hoe heette uw cel? - Die had geen naam.
Sommige cellen hadden een naam of kregen er later een.
Waar zaten ze?
Een ervan was praktisch mobiel…
…en een ander zat in Biskaje.
Welk jaar was dit?
In de jaren 70.
Was u ooit betrokken bij een aanslag waar doden bij vielen?
Ja.
Kunt u vertellen welke?
Ja, dat kan ik u vertellen.
Indirect, in…
Indirect, niet in de cel. Maar ik zat bij de groep…
…voor Carrero Blanco en……
En voor een ander, de burgemeester van Galdakao.
Heeft de ETA hem vermoord?
De ETA vermoordde hem en eiste de verantwoordelijkheid op.
BURGEMEESTER VAN GALDAKAO VERMOORD
Uw betrokkenheid bij de aanslag op Carrero Blanco was algemeen bekend.
Maar we wisten niet dat u ook betrokken was…
…bij de moord op de burgemeester van Galdakao.
- Welke rol speelde u in die cel? - De rol die ik moest spelen.
- En die was? - Wat nodig was.
Je zit in een cel en voltooit een opdracht die ertoe leidt…
…dat een persoon vermoord wordt.
- Kreeg u de rol van schutter? - Nee.
Zou u geschoten hebben?
Nou, destijds wel, ja.
Volgens mij was de aanslag op de burgermeester van Galdakao in 1976.
Franco was al dood.
Ik weet het niet precies, maar ja. Ik weet het niet precies…
Hoe dan ook, het fascistische systeem…
…had nog geen enkele stap gezet richting wat kort daarna bekend werd…
…als 'hervorming'.
Dus ze werden geïnformeerd…
De ETA gaf niet één, maar meerdere verklaringen vrij…
…waarin ze zeiden dat als mensen niet zouden aftreden…
…ze gezien zouden worden als medeplichtig aan het systeem.
Dat was het dreigement dat…
Nee, dat was een analyse van de politieke situatie.
Ze werkten mee aan de repressie van het Baskische volk…
…omdat ze niet verkozen instituten vertegenwoordigden.
Dat lijkt mij een dreigement.
U kunt het zien zoals u wilt…
…maar zo was het.
En dat wisten ze allemaal.
Zozeer dat velen van hen lijfwachten hadden.
- Hadden ze toen lijfwachten? - Ja.
- Had de burgemeester lijfwachten? - Ja.
U heeft erkend dat u deelnam aan een andere dodelijke aanslag…
…de moord op de premier van de franquistische regering…
…Luis Carrero Blanco, in 1973.
OPERATIE OGRO
Vraag of de premier iets is overkomen.
De agenten in de andere auto zijn gewond geraakt…
…en we proberen de auto van de premier te vinden.
De auto op het dak lijkt die van de premier.
Hij is vermoedelijk dood.
Een jaar eerder, in januari 1972…
…werd drie ton explosieven gestolen uit een opslagplaats in Hernani.
Die werden gebruikt bij deze aanslag.
- Deed u mee aan die overval? - Ja.
Was u later betrokken bij de aanslag op Luis Carrero Blanco?
Niet direct…
…want ik zat niet in het 'Txikia-cel'.
Maar ja, bij sommige fases van de voorbereiding van de…
…Carrero Blanco-operatie.
Om precies te zijn?
Ik noemde er net één.
- De overval? - Overduidelijk.
Nog meer?
Technische aspecten, transport van materialen of…
Technische aspecten.
Maar dat was niet het oorspronkelijke plan.
Die operatie…
Voordat Carrero Blanco tot premier werd benoemd…
…wilde de organisatie hem ontvoeren.
In ruil voor zijn vrijheid wilden ze vragen…
…om vrijlating van politieke gevangenen, mannen en vrouwen.
Maar wat gebeurde er?
Toen alles voorbereid was…
…en alle info gecheckt en geïnspecteerd was…
…en de logistiek geregeld was…
Plotseling…
…werd Carrero Blanco aangesteld als premier.
Dat betekende dat hij meer beveiliging had…
…en dat we ons moesten aanpassen.
De groep die de taak had…
…hem te ontvoeren, moest de plannen aanpassen.
Begin jaren 70 woonde u al in Frans-Baskenland…
…en daar probeerde…
…het extreemrechtse Baskisch-Spaanse Bataljon u te vermoorden.
Volgens mij was dit in juni 1975.
- Weet u nog wat er gebeurde? - Ja.
Ik herinner me die dag nog goed.
Mijn vrouw was toen in de keuken.
Ik zat op m'n knieën…
…op een bed te schrijven in plaats van aan een bureau.
Mijn oudste zoon was iets ouder dan een jaar…
…en lag in het bed naast me.
En mijn dochter was net geboren.
Zij lag in de kamer met uitzicht op mijn geparkeerde auto.
Ik ging meteen naar de kamer die het dichtst bij de explosie was…
…waar zij in haar wieg lag.
Ze zat onder het glas.
Ze had geluk, want ze had geen…
Nou, haar trommelvliezen waren gescheurd…
…maar dat was het ergste.
Dat is op zich al erg.
Ze overleefde het omdat het bed hoger was dan haar wieg.
Dus het glas… De explosie raakte…
We gingen naar buiten omdat er brand was bij de ingang.
We gingen door een andere deur…
…en ik zag dat de auto in brand stond en…
…volledig verwoest was. Er lag een lichaam naast.
Wiens lichaam?
Het was een lid van de groep huurlingen…
…die de bom op mijn auto had gezet.
Hij had de bom geplaatst met de bedoeling dat hij zou ontploffen…
…als ik de dag erna in de auto zou stappen met m'n gezin.
Hoe voelde het dat een van uw kinderen had kunnen omkomen bij die aanslag?
We hadden allemaal kunnen omkomen.
Hoe dat voelde? Nou…
Zij zijn slachtoffers… Hoe dan ook waren ze…
Dat zijn ze. Ze zouden slachtoffers geweest zijn en zijn dat…
…van een aanslag van de Spaanse staat.
En kreeg u toen morele twijfels…
…over de bommen die de ETA plaatste…
…met mensen als doelwit die hetzelfde lot hadden als uw gezin?
Uiteraard, ik bedoel…
Gewapend conflict…
…naar mijn mening…
…en naar dat van ETA…
Een gewapend conflict was nooit een doel op zich.
Nooit.
Maar die decennia van gewapende conflicten…
…hebben aan beide kanten talloze slachtoffers gemaakt.
Onomkeerbare slachtoffers.
Onomkeerbare resultaten, bedoel ik.
En ik vind…
…dat die slachtoffers…
…erkend moeten worden.
En de confrontatie, het conflict…
…heeft ervoor gezorgd dat we…
…bijna altijd praktisch helemaal…
…de ethische kant vergeten.
Dat aspect is opzijgeduwd door de kwalijke gevolgen…
…van de toenemende spiraal van geweld van beide partijen.
En die gewelddadige spiraal…
…heeft ons allemaal…
…zowel mannen als vrouwen…
…aan beide kanten…
…onverschillig gemaakt naar het leed van anderen toe.
De pijn van anderen.
- Is dat u overkomen? - Natuurlijk.
Maar misschien besefte ik dat a posteriori.
Want op dat moment, als je diep in het geweld zit…
…ben je tot op zekere hoogte niet in staat…
…dit ethische aspect te bereiken…
…een besef van het leed van degene voor je.
Ik heb het over beide kanten.
Er was geen empathie voor het leed van de andere kant.
Niemand verplaatste zichzelf…
…in de positie van de ander om te zien hoe die leed.
Dat gebeurde aan beide kanten.
Heeft u ooit iemands dood gevierd?
Geen sprake van. Nooit.
Sommige ETA-leden hebben toegegeven aanslagen te vieren.
- Heeft u ooit een ETA-aanslag gevierd? - Nee.
Het enige wat ik ooit heb gevierd…
Ik weet het niet van Carrero Blanco. Misschien, geen idee.
…was de dood van Franco.
Mijn mede-Spanjaarden…
…Franco… is overleden.
De dood van Franco leidde er niet toe dat de ETA zijn doelen opgaf.
Integendeel, als we naar de cijfers kijken.
Tachtig doden in 1979.
Achtennegentig doden in 1980.
Bijna twee doden per week.
Wat probeerde de ETA te bereiken met die moorden?
Om uw woorden te gebruiken, op dat moment 'probeerde' de ETA…
…ervoor te zorgen…
…dat de Spaanse regering…
…om tafel zou gaan zitten om te praten, waarna die dialoog zou leiden tot…
…een onderhandelde oplossing voor het probleem.
Met lijken de regering tot onderhandelen dwingen.
Het doel was duidelijk de regering te destabiliseren…
…zodat de regering de situatie kon analyseren en zou zeggen:
'Nou, laten we om meer doden te voorkomen…
…eens kijken wat de mensen die deze doden veroorzaken echt willen.
Wat willen ze? Laten we met ze praten.'
Was u niet verontrust…
…dat de organisatie waar u bij zat in één jaar 98 mensen doodde?
Het gaat niet om 'verontrust' zijn.
Ik gebruikte dezelfde uitdrukking als u over de La Peineta-aanslag.
Ik heb altijd gedacht dat die doden voorkomen hadden kunnen worden.
Was u een vriend van Yoyes?
Ik zou ons geen vrienden noemen, maar ik kende haar.
María Dolores González Katarain, Yoyes…
…was de eerste vrouwelijke leider van de ETA.
Ze verbrak in 1979 de banden met de organisatie…
…en ging in ballingschap in Mexico.
Volgens een vriendin…
…heeft u haar afgezet toen ze naar Mexico vertrok. Klopt dat?
Ja, ik was er ook met anderen. Ja, ik ging met haar mee. Dat klopt.
Maar niet alleen dat.
Ik ging bij Yoyes langs in Mexico.
Wanneer was dat?
Ik weet het niet meer precies, maar het was toen ze in Mexico was.
- Ze was al in ballingschap in Mexico. - Ja.
- Niet meer bij de organisatie. - Nee.
U wist dat Yoyes de organisatie had verlaten.
- Maar u ging in Mexico naar haar toe. - Dat klopt.
We hebben geluncht, gegeten, samen tijd doorgebracht… Ja.
De ETA vermoordde Yoyes…
…op 10 september 1986…
…op het plein in haar dorp. Haar zoon was bij haar.
Ze was 32 jaar oud.
YOYES VERRAADSTER
YOYES KLIKSPAAN
Wat voelde u toen de ETA Yoyes vermoordde?
Het was anders… Het is… Ik weet het niet.
Het is moeilijk om mijn gevoelens van destijds te uiten.
Het was erg moeilijk.
Ik…
Het verscheurde me vanbinnen en doet dat nog steeds…
…omdat ik haar, zoals ik al zei…
…kende en we tot op zekere hoogte een relatie hadden.
Maar destijds…
…had de ETA, vermoedelijk de ETA-leiding…
…bepaald…
…dat de stappen die Yoyes had ondernomen om contact te krijgen…
…met mensen bij Binnenlandse Zaken…
Natuurlijk betekende destijds 'akkoord gaan met' stappen van de vijand…
…het accepteren van een beleid van reclassering en verdeling…
…dat werd ingesteld door de regering van Felipe González.
Was het overschrijden van die grens en het contact met Binnenlandse Zaken…
…de reden dat Yoyes werd vermoord?
Het is duidelijk dat de ETA het nodig vond…
…om het soort kanker dat daaruit voort zou komen uit te schakelen.
Als iemand eenmaal…
Ik spreek vanuit een kwalitatief oogpunt… Dat was belangrijk.
- Was u betrokken bij dat besluit? - Nee.
Ik wil u voorlezen uit het dagboek van Yoyes.
'Ik, María Dolores González Katarain, verklaar dat de ETA me bedreigd heeft…
…omdat ze ontdekten dat ik van plan was terug te keren…
…naar mijn familie in Zuid-Euskadi.
Het is onacceptabel voor een organisatie die revolutionair zou zijn…
…stalinistische of fascistische tactieken te gebruiken tegen voormalige leden.'
Gebruikte de ETA, zoals Yoyes schreef…
…fascistische tactieken om haar te vermoorden?
Ik vind ze niet fascistisch. Ze zijn het resultaat van een politieke analyse.
Heeft u ooit de kans gehad om…?
Heeft u ooit familieleden van Yoyes ontmoet?
Nee.
Als u iets tegen ze zou kunnen zeggen, wat zou dat dan zijn?
Ten eerste dat ik het heel erg vind.
In 1988 zei de zus van Yoyes…
…dat de ETA haar ter dood veroordeelde omdat ze een andere mening had.
Hoezeer haar dood me ook verdriet doet, ben ik het daar niet mee eens omdat…
Ik heb nooit gedacht dat de ETA mensen vermoordde omdat ze anders dachten.
Ze hebben haar vermoord omdat ze…
…meewerkte aan repressieve ideeën of aan de repressie…
…van pro-onafhankelijk links.
U vindt dat de moord politiek gerechtvaardigd is.
Doden…
…is niet goed.
Noch haar dood, noch die van anderen, waren gebeurd…
…als de eisen die de ETA uitte van een groot deel…
…van het Baskische volk niet in dovemansoren waren gevallen.
In plaats daarvan kwam er meer repressie.
Laat me iets benadrukken.
Over 'een groot deel van Baskenland' gesproken…
…volgens de resultaten van de opeenvolgende verkiezingen…
…waarbij Baskisch pro-onafhankelijk links op een of andere manier meedeed…
…via hun beroemdste partij, Herri Batasuna…
…kreeg die niet meer dan 15 of 16 procent van de stemmen.
Dat was in feite helemaal geen 'groot deel.'
Dat was het wel. En dat herhaal ik nogmaals.
Als u het heeft over 'het Baskische volk'…
…zou het logisch zijn om 'een deel van het Baskische volk' te zeggen.
Ja, want in die zin… Je zou het ook geografisch kunnen bespreken.
Niet alleen in termen van politieke voorkeuren…
…maar ook geografisch.
Wat betreft percentages is het duidelijk…
Dat bedoel ik.
Bij peilingen steunde nooit de meerderheid van het Baskische volk…
…de stelling van de ETA.
Dat gezegd hebbende, was de moord op Yoyes een fout?
Ik denk dat ik op dat moment…
…als lid van de organisatie…
…het besluit van de organisatie respecteerde…
…die werd gemaakt om politieke redenen. Klaar.
Kunt u een autobom maken?
Nee.
In slechts twee jaar tijd, in 1986 en 1987…
…kwamen 49 mensen om bij vier autobommen.
Tien van hen waren kinderen.
- Was u in die tijd een ETA-leider? - Nee.
- Niet politiek of militair? - Ik was… Nee.
Ik zat bij de internationale tak.
- Hoorde dat niet bij de leiding? - Nee.
- Zelfs niet de politieke leiding? - Nee.
De internationale tak stond volledig los van de rest.
Aan wie rapporteerde u? Bij welke…?
Nou, aan mensen die deel uitmaakten van de ETA-leiding.
Had u morele bezwaren…
…over het feit dat deze tactiek veel willekeurige mensen zou doden?
Ik denk dat niemand van tevoren wist dat er willekeurige mensen zouden sterven.
Wie wist het niet?
Als je dagelijks van tactiek verandert, weet niemand…
…of er willekeurige mensen zullen sterven.
- Het werd snel duidelijk… - Ja…
Ja, precies.
Ik weet niet of het de eerste of de tweede autobom was…
…maar er waren al doden die losstonden van de ETA's doelwitten.
Ik classificeer slachtoffers liever niet, maar de ETA deed dat wel.
Nee, dat is iets verwerpelijks.
Als er iemand was die slachtoffers… classificeerde…
…dan was het de staat.
Bijvoorbeeld…
- Deed de ETA dat niet? - Slachtoffers classificeren? Nooit.
Ze vermeden meer slachtoffers, maar classificeerden ze niet.
Ik herinner me een aanslag op…
Volgens mij was Aznar nog geen premier.
Er was een dode. Ik weet niet of het Portugal was… Er viel een dode.
Later werd die persoon niet genoemd in de kritiek op die aanslag.
Die persoon werd genoemd als dode, maar was niet belangrijk.
De belangrijke… Zij classificeerden mensen al.
Zij maakten Aznar de belangrijke.
U zegt dat er iemand omkwam bij een aanslag op Aznar…
…en dat niemand diegene noemde.
De classificatie werd niet uitgevoerd door pro-onafhankelijk links.
Maar dat gebeurde natuurlijk wel.
Weet u nog wat er op 19 juni 1987 gebeurde?
De 19e…?
Nee. 19 juni 1987?
Nou, nee. Dat doe ik niet.
Dat jaar… Nee.
In dat jaar gebeurde er ontzettend veel. Ik herinner me die exacte datum niet.
- Hipercor. - Natuurlijk.
- Hallo? - Ja?
- Goedemiddag. - Goedemiddag.
Ik bel namens de ETA.
1987 19 JUNI
Hipercor op Meridiana Ave. zal om 15.30 uur exploderen.
Mensen moeten de parkeergarage verlaten.
- 15.30 uur? - 15.40 uur.
Iedereen moet weg, vooral uit de garage. Maar geen auto's.
Lang leve Euskadi.
Het verbaasde me dat u zich die dag niet herinnerde.
- Nee, waarom zou ik? - Omdat het zo belangrijk was.
Ja, maar ik…
Ik herinner me nog wel andere dagen uit dat jaar.
Dus…
Er was, geloof ik…
…de grootste razzia in de Franse staat sinds de Vél d'Hiv-razzia…
…in 1944 in Parijs.
Dat weet ik nog wel.
Hoe dan ook…
Er waren zo veel data… Maar, zoals u zei…
…is deze belangrijk. Dat klopt. U heeft gelijk.
Vanwege de gevolgen van die dag en de manier waarop het gebeurde.
Ik had het me dus…
…kunnen herinneren.
Wat dacht u toen u zag dat de ETA 21 mensen doodde…
…waaronder vier kinderen…
…in een supermarkt in een arbeiderswijk van Barcelona?
Wat ik dacht? Nou…
Ik dacht na over de gevolgen…
…van een fout van de organisatie.
Was Hipercor een fout?
Ik denk het wel.
Maar ik beschouw het als een fout…
…omdat…
…de ETA… vertrouwen had…
…in een regering, een staat…
…wiens taak het was om zijn burgers te beschermen.
En ondanks twee waarschuwingen voor evacuatie…
…deden ze niets.
De staat werd hier ook subsidiair schuldig aan bevonden.
Hun burgers beschermen is hun taak…
…zeker…
…als ze twee waarschuwingen krijgen over een bom in een supermarkt…
…waar honderden mensen waren, honderden individuen.
Even voor de duidelijkheid: was het een fout van de ETA of niet?
Toe nou, ik zei al dat het een fout was, een inschattingsfout van de ETA.
Zo trap je erin. Je trapt in de val van de regering.
Je denkt dat wat je ook doet…
Want waarschijnlijk omdat tot dat moment…
Tot dat moment, als de ETA waarschuwde voor een bom…
…dan gingen de betrokken autoriteiten mensen evacueren.
'Als het zo graat, dan gaan we zo door.'
Dat was de inschattingsfout.
Het was een grote fout die onherstelbare gevolgen had…
…en de arbeidersklasse raakte.
- Dat is een feit. - Is dat de reden?
Omdat de politie geen mensen evacueerde?
Omdat de ETA niet 21 mensen wilde doden.
Dat kwam omdat de politie niet evacueerde.
Maar als iemand een autobom in een garage van een supermarkt legt…
…kan die afgaan met mensen in de buurt.
Dat is dus een fout. Dat is de fout.
Het analyseren van potentiële gevolgen van een plek met honderden mensen.
En daar komt het feit bij dat je vertrouwt…
…op de staat die z'n taak niet volbrengt.
U zegt dat de ETA alleen materiële schade wilde veroorzaken met de aanslag.
Precies.
Dat zeiden ze ook toen ze de verantwoordelijkheid opeisten.
Behalve de explosieven en scherven in de Hipercor-autobom…
…waren er ook zeepvlokken…
…waardoor het vuur zich zo ver mogelijk kon verspreiden.
Daardoor werden sommige slachtoffers levend verbrand.
Als je zo'n autobom bouwt…
…doe je dat met een reden, niet alleen…
…voor materiële schade.
U gaat hierin wat te ver, en ik zal u uitleggen waarom.
Terrorisme plegen is het makkelijkste wat er is om te doen in de wereld.
Ik geloof helemaal niet dat het doel van de ETA terrorisme was.
Terrorisme is wat we zagen in Londen, Parijs…
En het meest recent in 2004 in Madrid.
Het doel van de ETA…
…dat keer op keer herhaald is in de communicatie…
…was nooit om slachtoffers te maken.
Het was om schade aan te richten.
En als de winkel in brand vloog, betekende dat nog meer schade.
Toen we jihadistisch terrorisme bespraken…
…zei u dat het 'geen bestaansreden had'. En daarbij vond u het 'absurd'…
…dat elke burger een doelwit kan worden.
Deed de ETA dat ook niet bij Hipercor?
Kom op, zeg…
Helemaal niet.
Het doel van wat de ETA deed…
Het doel van de ETA was duidelijk.
Dat was materiële schade veroorzaken.
Het is absoluut niet…
Het is absoluut niet zo dat hun doel…
En de vergelijking met jihadistisch terrorisme gaat te ver.
Waar de jihadisten ook toeslaan, of dat nu in Madrid, Londen of Syrië is…
…zij eisen overal de verantwoordelijkheid voor op en zeggen dat ze het meenden.
Zij zouden blij geweest zijn…
…als er in Madrid 1400 mensen waren omgekomen in plaats van 400.
Noch in Hipercor, noch in andere gevallen in de geschiedenis…
…wilde de organisatie mensen, zoals u zegt, 'willekeurig' doden.
- Nooit. - Maar dat deden ze wel.
Overduidelijk deden ze dat.
We vallen in herhaling. De ETA zei dat het een fout was.
- Hoe voelde u zich de dagen na…? - Vreselijk.
Vreselijk.
Als u nu zou praten met een Hipercor-slachtoffer…
…wat zou u dan zeggen?
Nou…
Ik zou zeggen dat ik het heel erg vind voor diegene.
Maar dan komen we weer terug bij de vraag of wat ik ook zeg…
…met zoveel mogelijk empathie, diegene zou helpen. Nee.
Dat is het verleden.
Zullen ze minder pijn voelen als ik zeg…?
En dan zeggen ze: 'U meent het niet.'
En ik zal u nog eens wat zeggen.
Ik zou in hun plaats hetzelfde doen.
Op 11 december 1987 plaatste de ETA een autobom…
…in een familiekazerne van de Guardia Civil in Zaragoza.
Elf mensen kwamen om. Zes van hen waren kinderen.
Dit was zes maanden na Hipercor.
U noemde de Hipercor-aanslag een fout.
Was de Zaragoza-aanslag een fout?
Ik zou het niet vanuit dat perspectief bekijken.
Als we de archieven zouden bekijken…
…en de verklaringen en boodschappen van de ETA zouden bekijken…
…van ruim voor de aanslag…
…dan zouden we zien dat ze steeds zeiden…
…dat vanaf een bepaalde datum, die ik me niet herinner…
…niet alleen Guardia Civil-agenten, politieagenten en soldaten doelwit waren…
…maar ook familiekazernes.
Daarom vroeg de ETA…
…de Guardia Civil om de families uit de kazernes halen.
Dat is algemeen bekend.
Maar de Guardia Civil luisterde niet…
…en sloot zich op in hun bunkers.
Daardoor besloot de ETA te werk te gaan…
…na hun politieke analyse…
…waarin ze verklaarden, of nou, 'verklaarden'…
…dat familiekazernes doelwitten zouden worden.
Dat was dus een gevolg van de beslissing van de ETA.
1987 11 DECEMBER
Dat gezegd hebbende…
…voelt u wroeging over de aanslag op de familiekazerne in Zaragoza?
Ik voel aan de ene kant wroeging omdat de slachtoffers natuurlijk…
…vrouwen waren… En vooral dat er ook kinderen waren.
Dat was het onomkeerbare, pijnlijke resultaat…
…van het gevolg van die aanslag.
Ik werd natuurlijk diep geraakt…
…door het feit dat die slachtoffers niets te maken hadden…
…met waar de Guardia Civil-kazernes voor stonden.
Maar ze plaatsten een autobom naast een kazerne van de Guardia Civil.
's Nachts…
…wetende dat er binnen mensen sliepen…
…inclusief de families van de Guardia Civil-agenten…
…die daar met hen sliepen. Kinderen, echtgenoten, echtgenotes…
Ze moesten geweten hebben wat er ging gebeuren.
Ik weet niet wat er door degenen heen ging die de operatie goedkeurden en uitvoerden.
Maar, ja… Waarschijnlijk wisten ze dat.
Geen idee in hoeverre. Misschien wisten ze het niet.
Hoe kun je dat niet weten als je een autobom plaatst vol…
Ik weet niet wat er door de mensen heen ging…
…die die operatie hebben uitgevoerd.
Ik kan niet zeggen wat er door hen heen ging.
Wat ging er door u heen toen u de resultaten zag van die aansl…?
Het was pijnlijk.
Het was pijnlijk en dat had niet mogen gebeuren.
Wat de Zaragoza-aanslag betreft…
…zegt u dat de ETA al had aangekondigd…
…dat familieleden de kazernes moesten verlaten…
…en dat alleen Guardia Civil-agenten erin moesten slapen.
En aangezien dat niet gebeurde, was het resultaat wat het was.
En u zegt dat wat Hipercor betreft…
…het feit dat de politie niet evacueerde ook enigszins betekende:
'Nou, verdorie. Wat moeten we anders als ze niet evacueren?'
Is dat niet cynisch?
U trekt nu dingen uit hun verband…
…en formuleert dingen nu in uw voordeel.
Ik vind dat er een fout begaan is bij wat er bij Hipercor gebeurde. Echt.
U zegt: 'De gevolgen waren…' Inderdaad, rampzalig en onomkeerbaar.
Om uw vraag over de Zaragoza-kazernes te beantwoorden…
…gaat het erom de situatie van toen in een context te plaatsen.
De gevolgen waren ernstig, onomkeerbaar en pijnlijk.
Dus ik ben helemaal niet cynisch.
Ik was zonder twijfel diep geraakt…
…door het feit dat die slachtoffers kinderen waren.
En als het Guardia Civil-officieren waren?
Nou, die officieren wisten wat hun taak was.
Was hun motto niet: 'Geef alles voor het thuisland'?
Als zij in die kazernes of welke ook verbleven…
…zeker als die dicht bij Baskenland waren en het een groepshuisvesting was…
…zoals de speciale eenheden die Baskenland onderdrukten…
…dan was dat te verwachten.
Dat was hun taak. U zei…
Of beter gezegd, ik zei tegen u…
…dat wanneer ETA-leden…
…wat dan ook ondergingen… of onderdrukt werden…
…of gedood werden bij een confrontatie…
…ze absoluut geen slachtoffers waren.
Zij boden zich aan. Dat gold ook voor Guardia Civil-officieren.
Of dat waren geen vrijwilligers. Zij kozen voor die carrière.
U noemde het classificeren van slachtoffers eerder verwerpelijk.
- Doet u dat nu zelf niet? - Helemaal niet.
- Het is dus toch niet zo verwerpelijk? - Dat doe ik niet.
Ik classificeer slachtoffers niet.
U zegt dat als sommige slachtoffers Guardia Civil-officieren waren…
…of van de Spaanse politie waren…
Dat waren toen de doelwitten van de ETA.
Het feit dat zij doelwitten waren heeft niets te…
Ik classificeer de slachtoffers helemaal niet.
Jawel. U zei dat u het erg vond als het kinderen waren.
Maar de Guardia Civil verdedigde het thuisland en kon daarbij sterven.
Ja, maar ik classificeer geen slachtoffers. Ik vind…
Dat is een classificatie, Mr Urrutikoetxea.
Zo zie ik het niet.
Zoals u weet, willen Spaanse rechtbanken uw uitlevering om u te berechten.
En de Franse rechtbanken zijn bereid dat toe te staan.
U wordt ervan beschuldigd…
…dat u destijds een ETA-leider was en dus bevel gaf voor die aanslag.
Mr Urrutikoetxea, heeft u de Zaragoza-aanslag bevolen?
Geen sprake van.
Dat is één. Ten tweede zat ik niet in de ETA-leiding.
De Guardia Civil heeft informatie die naar u wijst…
…als de politiek leider van destijds.
Er waren ook verklaringen van uw kameraden, zoals Elena Beloki.
In een beëdigde verklaring noemde ze u als lid van de ETA-leiding in 1987.
Dat is één reden dat de Guardia Civil…
Dat is niet wat ze in haar verklaring zei.
- Wat zei ze dan? - Dat het mogelijk was.
Maar dat is geen bevestiging.
Dat was bij iedereen die me beschuldigde.
Of dit nu Soares Gamboa was of wie dan ook.
Ze zeiden hetzelfde. Er is nergens ook maar enig bewijs.
1991 29 MEI
In 1991 viel de ETA nog een familiekazerne aan…
…van de Guardia Civil.
Deze keer in Vic.
Tien mensen kwamen om, van wie de helft kinderen.
De daders van die aanslag…
…de terroristen die de autobom duwden…
…lieten hem van een helling gaan bij de familiekazerne in Vic.
Je kon onderaan de kinderen op de binnenplaats zien spelen.
Toch besloten ze de auto te duwen.
Ik weet niet precies… Als u zegt dat het zo gebeurde…
- Dat zeiden ooggetuigen. - Ja, maar ik weet niet…
Als u het zegt, dan is het zo gegaan.
En wat vindt u daarvan?
Nou, als die persoon de auto duwde ondanks dat die kinderen zag…
…dan denk ik dat dat een foute instelling was van de mensen…
…die de operatie zouden uitvoeren of aan het uitvoeren waren.
Ik vraag het omdat u over de Zaragoza-aanslag zei…
…dat de bom 's nachts geplaatst was…
…en dat ze de gevolgen niet goed konden inschatten.
Ik was het niet met u eens, maar in dit geval…
…waren de gevolgen zichtbaar onder aan de helling.
Ik heb dit al gezegd.
José Antonio Urrutikoetxea, alias Josu Ternera…
…werd op zijn motor gearresteerd door inlichtingendiensten.
Josu Ternera wordt gezien als de nummer één van de ETA.
Hij was betrokken bij de dood van admiraal Carrero Blanco…
…en ternauwernood ontkomen aan de Franse politie…
…in Saint-Pée-sur-Nivelle.
Na uw arrestatie in 1989…
…zat u elf jaar in de gevangenis.
Eerst in Frankrijk. Waarvoor werd u veroordeeld?
Ik werd in 1989 in Bayonne gearresteerd…
…en ze veroordeelden me voor samenzwering…
…om terroristische daden te plegen.
Misschien is dat niet de letterlijke vertaling…
…maar dat is de misdaad waarvoor ik werd berecht.
Vandaag hebben Franse autoriteiten ETA-leider Josu Ternera uitgeleverd…
…aan de Spaanse politie bij de grens nabij La Junquera.
Hij wordt verdacht van het leiden van de internationale ETA-tak…
…en betrokkenheid bij de afpersing van Baskische ondernemers.
Na zeven jaar in de gevangenis in Frankrijk…
…werd u in 1996 aan Spanje uitgeleverd…
…en naar de gevangenis van Alcalá Meco gestuurd.
U zat in dit geval nog vier jaar in voorlopige hechtenis…
…terwijl u werd onderzocht voor andere misdaden.
In datzelfde jaar, 1996, had de ETA…
…de cipier Ortega Lara ontvoerd.
Ik wil weten hoe de cipiers waren…
…toen u bij Alcalá Meco arriveerde…
…in de tijd dat Ortega Lara gevangen werd gehouden.
Over het algemeen waren ze erg kil, erg…
Pardon. Erg minachtend. Maar laat me duidelijk maken…
…dat ze dezelfde houding hielden na dat Ortega Lara-gebeuren.
Dat was niet alleen door… Zo was het gewoon.
- Ze zagen ons als de vijand. - De ETA zag hen ook zo.
- Zo zag de ETA de cipiers. - Ja, destijds.
De ontvoering van Ortega Lara bewees dat.
Hij werd 532 dagen in een mensonterende ruimte vastgehouden.
1997 1 JULI
Wat dacht u toen u dat iconische beeld zag?
Dat van Ortega Lara…
…nadat hij die gevangenschap had doorgemaakt die zo…
Wat ik dacht? Dat het heel zwaar moest zijn geweest.
Als je ooit in een isoleercel gezeten hebt…
…zoals mijn kameraden, zowel mannen als vrouwen…
…meer dan 20 jaar lang, niet 539 dagen lang…
…dan kun je je voorstellen…
…dat het heel zwaar moet zijn om zo vast te zitten.
Zou Ortega Lara dood zijn als hij niet was gevonden?
Geen idee.
Aangezien de ETA eiste…
…dat ETA-leden naar Baskische cellen overgeplaatst werden…
Ik weet het niet. Er waren eisen. Er waren feiten…
Ik… Naar mijn mening…
Ik denk dat de ETA misschien…
Zoals u al zei, was het hun doel hem te ruilen voor gevangenen.
Misschien hadden ze daarop gewacht of op stappen in die richting…
…en hem dan laten gaan.
Daarom denken we…
…dat zowel de politie als veel politici…
…het gebruik van onderdrukking zouden prijzen.
Wij zouden ze graag wat advies geven.
Pas op dat je niet dronken wordt met onderdrukking…
…want er is een onvermijdelijke kater.
Een paar dagen na de bevrijding Ortega Lara…
…en een paar dagen na die verklaring van de Herri Batasuna-woordvoerder…
…ontvoerde de ETA een gemeenteraadslid van de Partido Popular…
…Miguel Ángel Blanco.
Was dat de kater?
Dat is uw interpretatie.
En die van u?
Daarvan? Ik denk het niet. Geen idee.
Ik kan niet in de hoofden kijken van de mensen die besloten…
…Miguel Ángel Blanco te ontvoeren.
Hoe dan ook zou dat niet logisch zijn geweest.
- Was dat ETA's wraak? - Ik denk het niet.
Ik denk het niet, want op basis van wat ik weet…
Ik heb altijd gedacht, op basis van wat ik weet…
…dat wraak een houding is…
…die nergens toe dient om ons verder te helpen…
…bij ons project van de wederopbouw van Euskal Herria.
Totaal niet.
En…
Bovendien verblinden haat en wraak je…
…en kun je dingen niet goed analyseren.
Wat dacht u toen u hoorde van de ontvoering van Miguel Ángel Blanco?
Ik dacht dat…
Ik begreep het niet echt. Dat is de waarheid.
Ik begreep niet echt wat…
…het doel van die operatie was.
Dat is alles. Ik snapte het niet. Ik had geen informatie.
1997 11 JULI
ETA ONTVOERT GEMEENTERAADSLID, DREIGT HEM MORGEN TE VERMOORDEN
DEADLINE STAAT OP 16.00 UUR
De ETA gaf de regering 48 uur…
…om gevangenen naar Euskadi te brengen.
Anders zouden ze Miguel Ángel Blanco executeren.
Destijds was u een ETA-lid dat in de gevangenis zat.
Wat vond u van die afpersing?
Ik zeg het nog eens. Vanwege de informatie die ik toen had…
…die erg beperkt was, dacht ik…
Ik weet het niet. Het was niet logisch. Ik kon het niet verklaren.
Uitte u in die 48 uur uw meningsverschil over wat de ETA had gedaan?
Het ging er niet om dat publiekelijk te doen. Waarom zou ik dat doen?
Mijn meningsverschil over wat er gebeurde of mijn kritiek…
…of mijn standpunt…
…bracht ik tot uiting naar degenen die het moesten horen.
Deed u dat toen u de kans kreeg?
Uiteraard deed ik dat.
1997 12 JULI
In die paar dagen gingen honderdduizenden mensen…
…niet alleen in de rest van Spanje, maar deze keer ook in Baskenland…
…de straat op om te eisen dat de ETA Miguel Ángel Blanco spaarde.
Waarom luisterde de ETA niet?
Ik denk dat de ETA negeerde wat de mensen zeiden…
…wat een deel van de mensen zei.
Je negeert iemand als je die niet kunt of wilt horen.
Er gingen 48 uren voorbij.
Het was om 16.00 uur op die zaterdag.
De ETA maakte het dreigement waar…
…en vermoordde Miguel Ángel Blanco.
We hebben bevestigd gekregen…
1997 13 JULI
…dat Miguel Ángel is vermoord.
Moordenaars.
Ze zijn niet Baskisch. Het zijn moordenaars.
ETA, schiet me door mijn kop.
Toen u die Baskische mensen zag schreeuwen:
'Ze zijn niet Baskisch. Het zijn moordenaars.
ETA, schiet me door mijn kop.' Wat was uw oordeel?
Mijn oordeel was dat het overduidelijk was…
…dat een deel van de Baskische mannen en vrouwen het er…
…niet mee eens was.
Dat was mijn oordeel.
Zelfs de mensen die het eens waren met de stelling…
Ik weet niet wie wat vond.
Misschien gingen mensen die eerder niet 'de straat opgingen', zoals u zei, nu wel…
…om hun afwijkende mening te uiten. Dat is duidelijk.
Kende u Francisco Javier García Gaztelu, alias 'Txapote'…
- Nee. - De dader van…
- …de moord op Miguel Ángel Blanco? - Nee.
Als u met hem had kunnen praten, wat had u dan gezegd…
…tijdens die 48-urige ontvoering van Miguel Ángel Blanco?
Ik zou gezegd hebben dat het geen operatie was…
…die had moeten gebeuren. Punt uit.
Waarom dacht u dat?
Ik denk dat het…
…een fout was…
…op politiek en menselijk vlak, met onomkeerbare gevolgen…
…die geen enkel voordeel opleverde… voor het pad…
…dat, vanuit mijn standpunt…
…en volgens mij ook dat van de ETA destijds…
…leidde naar een onderhandelde oplossing voor het conflict.
Overwoog u destijds de ETA te verlaten?
Hoezo? Omdat ik het oneens was met…?
Nee.
Vandaag zag Baskenland iets ongekends…
…maar volledig legaals gebeuren.
Josu Ternera, voormalig leider van de ETA…
…ging zich in het parlement als parlementslid registeren.
Josu Ternera, een van ETA's sleutelfiguren achter de tralies…
…ging een paar uur na zijn vrijlating weer de cel in.
Terwijl u in de gevangenis zat…
…werd u in 1998 in het Baskische parlement gekozen…
…onder de coalitie Euskal Herritarrok…
…een afgevaardigde van de partij Batasuna.
U kon pas na uw vrijlating in 2000…
…met regelmaat parlementaire zittingen bijwonen.
Josu Ternera is vandaag vrijgelaten.
Het hooggerechtshof oordeelde dat hij in Frankrijk al was berecht…
…en veroordeeld tot tien jaar cel voor dezelfde misdaad.
Nu ik vrij ben, wil ik deelnemen…
…aan een lopend proces in Euskal Herria, namelijk het opbouwen van Euskal Herria.
Het was indrukwekkend om u in het Baskische parlement te zien.
Hoe voelde u zich op de dag dat u uw zetel innam…
…als vertegenwoordiger van Baskische burgers?
Niet bijzonder. Gewoon, nou…
De mensen…
…uit mijn kiesdistrict, natuurlijk…
Zij verkozen mij en het was mijn taak om mijn werk te doen…
…door de mensen die mij verkozen te vertegenwoordigen.
Dat was mijn taak. Mijn plicht.
…informatie.
In 2000, hetzelfde jaar dat u aan de slag ging als parlementslid…
…voerde de ETA de inspanningen op en doodde 23 mensen.
Zoveel doden had de ETA in acht jaar tijd niet veroorzaakt.
En ze zouden nooit meer zoveel mensen in zo'n korte tijd doden.
Schreeuw, want zolang jullie schreeuwen, doden jullie niet.
Onder de doden waren…
…verkozen functionarissen…
…journalisten…
…en zakenmensen die weigerden de ETA de zogenaamde…
…revolutionaire belasting te betalen.
Iemand vermoorden die niet betaalt, heeft dat niet iets weg van de maffia?
Daar gaat het niet om.
Die sterfgevallen waren te vermijden. Die mensen waren betrokken bij het proces…
…en, zoals u al zei, kenden ze de gevolgen.
En dat zeiden ze zonder te aarzelen in het openbaar.
Ik zeg het nog eens. Het was triest…
…maar dat waren de gevolgen van het conflict.
Steunde u dat type revolutionaire belasting?
De revolutionaire belasting was noodzakelijk…
…om de strijd van de pro-onafhankelijke beweging te steunen.
Na die 23 moorden in 2000…
…waren er in 2001 verkiezingen in Baskenland.
U deed weer mee als kandidaat voor Euskal Herritarrok.
De coalitie ging van 14 zetels naar 7 zetels in het parlement…
…en volgens mij verloor die bijna negen procentpunten in stemmen.
Ik vraag me iets af.
Ik weet niet of uw besluit om richting het einde van geweld te gaan…
…draaide om ethiek of strategie.
Beide.
Ten eerste had ik al door…
…dat we in een repressieve… spiraal zaten…
…en dat de ethische dimensie werd vergeten.
Daar werd geen rekening mee gehouden en dat had gevolgen.
Het gebrek aan gevoeligheid…
…en empathie aan beide kanten… Het was wederzijds.
Dat was dus één factor.
De andere factor was…
…dat om richting het einde van het conflict te komen…
Het is onmogelijk om het conflict te beëindigen…
…als je strategie gewelddadige confrontatie is.
Dat is immers volledig tegenstrijdig.
Dus aan de ene kant was er een ethische dimensie…
…of het feit dat die dimensie ontbrak bij die confrontatie.
Aan de andere kant was er de noodzaak om van strategie te veranderen.
In 2002 dagvaardde het Hooggerechtshof u te getuigen…
…over de aanslag op de Guardia Civil-kazerne in Zaragoza.
U verscheen niet in de rechtbank.
U vluchtte Spanje uit en dook weer onder.
Terwijl u ondergedoken zat, nam u deel…
…aan de onderhandelingen tussen de ETA en de Spaanse overheid…
…die in juni 2005 begonnen waren.
U en de voorzitter van de Socialistische Partij van Euskadi…
…Jesús Eguiguren, hadden jullie eerste ontmoeting.
Klopt het dat een van de eerste dingen die u tegen hem zei was:
'Ik kom om het geweld te beëindigen'?
'Ik kom…' Dat is een van de dingen die ik gezegd heb.
'Jij en ik gaan doen wat we kunnen om deze periode van geweld te stoppen.'
Ik zei dat we het conflict moesten beëindigen…
…en dat we dat niet aan latere generaties moesten overlaten…
…en dat we er alles aan moesten doen om het te beëindigen.
U en Jesús Eguiguren ontmoetten elkaar opnieuw…
…in november 2005 in Oslo.
Jullie verlieten Oslo met de belofte van een wapenstilstand…
…en dat de ETA hier een openbare verklaring over zou geven.
In september 2006 ontmoetten jullie elkaar in Zwitserland.
En deze keer was er naast Jesús Eguiguren en u…
…nog iemand bij namens de ETA.
Xabier López Peña, alias Thierry.
Was Thierry destijds de leider van ETA?
De ETA had nooit…
De ETA had collectieve groepen, geen individuele leiders.
- Geen enkele leider? - Niet in die zin.
Was Thierry een lid van de collectieve leiding?
Zeker, in die hoedanigheid kwam hij. Ik heb geen reden om aan te nemen…
…dat hij niet aanwezig was namens de ETA-leiding.
Waarom ging Thierry naar de onderhandelingen in Montreux?
Ik denk dat de ETA-leiding niet geïnteresseerd was in…
…onderhandelen, maar eerder in het voortzetten…
…van het politiek-militaire conflict…
…het gewapende conflict.
Dat kwam omdat ze niet tevreden waren over de onderhandelingen.
Ik dacht daar anders over.
En toen ik zag, zoals toen bleek…
…dat de ETA-leiding het oneens was met wat ik dacht…
…en een andere koers wilde varen, had ik twee opties.
Eén, ik kon lid blijven, wat inhield dat ik bevelen moest opvolgen…
…of ik kon gaan.
En dat heb ik gedaan.
- En u verbrak alle banden. - Volledig.
- U sprak niet langer met Eguiguren… - Met niemand.
Ik ging naar een plek die ik al kende.
- De Pyreneeën? - De Pyreneeën.
Het departement Ariège.
Het klopt dat er tussen 2007 en 2011 binnen de ETA een discussie ontstond…
…wat betreft… nou, de toekomst…
…en waar de ETA heen wilde.
Nam u ondanks dat u niet langer bij ETA zat…
…deel aan die interne discussie?
Nee, helemaal niet.
Nog even over de ETA en omgeving ervan.
In de laatste twee decennia voelden ze enorme druk…
…van de Spaanse wetshandhaving…
…en van de rechtbank.
De ene na de andere top van de ETA-leiding werd opgeheven.
Lang leve de ETA. Lang leve een vrij Euskal Herria.
Tot in hoeverre denkt u dat de druk van de politie de ETA ertoe aanzette…
…om te besluiten volledig te ontwapenen?
Dat is het beheersen het verhaal. Ze noemen het 'het verhaal beheersen'.
Ze vonden het nodig om een beeld…
…van een organisatie die op overhoop lag te creëren.
De basis van psychologische oorlogsvoering.
Je moet je burgers, zowel mannen als vrouwen, overtuigen…
…dat de vijand verslagen is en verloren heeft.
Denkt u niet dat de ETA zich ook ingesloten voelde…
…door de druk van de omgeving en zelfs binnenin de organisatie?
Ik denk niet… Het was een kwestie van praktisch zijn.
Als twee staten op je afkomen met al hun middelen…
…zeker in dit tijdperk…
Nou, dat zou voor iedere organisatie zwaar zijn…
…iedere organisatie, en des te meer voor de ETA…
…aangezien zij in Europa zaten en de Franse en Spaanse overheid…
…in hun nek hadden hijgen.
En het is ook waar dat de organisatie altijd was afgestemd…
…op wat het volk… te vertellen had.
En destijds vertelde het volk hun dingen…
…die niet binnen hun gedachtengoed van een politiek-militair conflict paste.
De ETA heeft besloten permanent te ontwapenen.
De ETA roept de Spaanse en Franse regeringen op…
…om een directe dialoog te starten…
…om een einde te maken aan de gevolgen van het conflict…
…en de gewapende confrontatie te overwinnen.
ETA heeft aangekondigd permanent te ontwapenen.
Het is de duidelijkste stap naar vrede van de terroristische organisatie.
Vandaag moeten we de grote overwinning van democratie vieren.
Wat vond u van de laatste boodschap van permanente ontwapening?
Vond u het een overwinning of een mislukking?
- Geen van beide. - Wat dan wel?
Ik zag het als de noodzakelijke stap…
…gezien de realiteit van Euskal Herria.
Kwam die boodschap te laat?
Niet de boodschap zelf. De beslissing is te laat genomen.
Die beslissing, het permanente einde…
…van gewapend geweld.
Wanneer was het juiste moment voor die boodschap?
Dat leek mij in 2005.
We gaan naar mei 2018.
- U leest persoonlijk… - Ja.
U leest voor wat nog steeds de laatste boodschap van de ETA is.
'ETA…
…de Baskische revolutionair-socialistische organisatie voor nationale bevrijding…
…licht het Baskische volk in over het einde van de levensloop.
Als gevolg van deze beslissing…
…heeft de ETA alle structuren opgeheven.
De ETA werd uit het volk geboren, en gaat nu weer op in het volk.
Lang leve een vrij Euskal Herria.'
- U zat niet meer bij de ETA. - Nee.
Waarom las u de laatste boodschap van de ETA voor?
Ik las die boodschap voor…
…omdat ik een lange carrière had als lid van de ETA…
…en als lid van pro-onafhankelijk links.
Of je het nu leuk vindt of niet…
…het feit dat ik verscheen… Hoe zeg je dat?
- Zonder masker. - Ja.
Dat had… juridische gevolgen voor mij.
- Natuurlijk. - Hoezo?
Ik las een verklaring voor…
…van een organisatie die als terroristisch wordt gezien.
Wie doet nou zoiets?
Een lid van een terroristische organisatie. Maar dat was ik niet.
- Dat is een vreemd geval. - Heel vreemd.
Maar het is zo.
Dit jaar, in 2022, wordt u 72.
Decennialang stond u oog en oog met de dood.
- Bent u er bang voor? - Nee, dat is het leven.
Denkt u dat als het moment komt dat u de dood tegemoet moet treden…
…u terug zult kijken en spijt zult hebben?
Spijt? Ik denk…
…dat ik net als ieder ander…
…misschien van wat dingen spijt zal hebben.
Zo zou ik spijt hebben…
…dat ik…
…niet veel meer heb gedaan…
…om te zorgen…
…dat dat idiote wiel, die spiraal van geweld, eerder stopte.
Daar zou ik spijt van hebben, omdat ik…
Ik bedoel, misschien had ik meer kunnen doen om dat eerder te stoppen.
In dit gesprek vertelde u ons iets wat we nog niet wisten.
U heeft veel onthuld, maar één concreet ding wisten we niet.
U was betrokken bij de moord op de burgemeester van Galdakao in 1976.
Dat wisten we niet en daar bent u nooit voor berecht.
Voelt u zich nog verantwoordelijk voor die moord?
Natuurlijk.
Ja, ik aanvaard het feit dat ik deed wat me gevraagd werd…
…als toenmalig ETA-lid.
U neemt dus persoonlijke verantwoordelijkheid…
…voor de doden van niet alleen uw cel maar ook…
Nee, ik aanvaard mijn verantwoordelijkheden.
Laat dat duidelijk zijn. Wat ik deed.
Ik aanvaard wat ik gedaan heb als lid van de organisatie.
Leg me geen woorden in de mond.
Ik wil de naam van de burgemeester zeggen.
Het was Víctor Legorburu.
En zijn lijfwacht was…
…een lokale politieagent…
…Francisco Ruiz Sánchez.
Hij werd in z'n benen geraakt door machinegeweren.
Hij schreef een boek over die ervaring…
…wat nogal traumatisch voor hem was.
Het was ook traumatisch voor hem om te zien hoe zijn buren hem ontweken.
Mensen staken over naar de overkant om hem in de stad te ontwijken.
Hij zegt dat het bijna was alsof mensen boos waren…
…dat hij die aanslag overleefd had.
Als de familie van de burgemeester dit kijkt, wat zou u dan zeggen?
Nou, ik zou zeggen wat ik eerder zei.
Dat ik het heel erg vind.
En Mr Francisco Ruiz Sánchez?
- De man die gewond raakte. - Ik zou hetzelfde zeggen.
Ik zal u wat zeggen.
Niemand geniet van moorden.
Niemand.
Uiteraard niet de persoon die dood is of diens familie.
Maar degene die het doet ook niet.
Dat is en blijft…
…een last die die persoon, man of vrouw…
…de rest van zijn leven zal dragen.
Draagt u die?
Natuurlijk, en ik zeg het voor de derde keer…
…omdat ik…
…de verantwoordelijkheid voor mijn daden aanvaard.
Daarom draag ik uiteraard die last.
Hoe is die last?
Nou, het is een last die veel dingen…
…inhoudt die samenhangen met wat iemand gedaan heeft in het leven.
Is die zwaar?
Heel erg.
Mr Urrutikoetxea, was het het allemaal waard?
Luister.
Als u me vraagt of mijn leven iets betekend heeft…
…omdat dat samenhangt met uw vraag…
…dan zou ik zeggen dat ik 50 jaar lang…
…deel heb genomen aan de strijd van het Baskische volk.
Er waren overwinningen… Veel overwinningen en fouten.
En…
…het zou zonde zijn voor wie dan ook…
…om te zeggen dat het leven niets betekende na 50 jaar strijd.
Dat zou wanstaltig zijn.
Ik deed mee…
…en deed dat vanaf het begin vanuit mijn overtuigingen.
En tot het einde probeerde ik mijn leven als lid…
…zo goed mogelijk te leiden.
Punt uit.
Dit had ik niet verwacht.
Jordi.
Het feit is…
Ik heb net iets nieuws ontdekt.
Ik had nooit gedacht…
…dat Josu Ternera betrokken was bij die moord, Jordi.
Dat had ik nooit gedacht.
Daarom is het de moeite waard om te zeggen dat er 330 zaken zijn…
…waarvan de daders onbekend zijn.
We willen weten wie de daders waren.
Hoewel ik blij verrast was…
…door het interview dat je hebt afgenomen met die…
Ik wilde 'moordenaar' zeggen.
We hadden graag gezien…
We hadden graag gezien dat anderen in de rechtszaal zouden getuigen.
Zo zouden we in vrede kunnen leven en dit alles eindelijk kunnen vergeten.
Wat uw aanslag betreft…
…zei Josu Urrutikoetxea dat hij 'het heel erg vindt'.
Dat denk ik niet.
Hij had kunnen zeggen…
Hij had tegen je kunnen zeggen…
…dat hij spijt had.
Ja, hij draagt die last met zich mee.
Maar hij dacht dat hij ergens voor vocht…
…dat hij Baskenland om een of andere reden verdedigde…
…zodat ze onafhankelijk konden worden en een eigen land zouden vormen.
Maar hij heeft er geen spijt van.
Als Josu Urrutikoetxea hier nu was, wat zou u dan tegen hem zeggen?
Ik zou hem om vergeving laten vragen.
Als hij me om vergeving zou vragen en al zijn misdaden zou erkennen…
…zou ik een vredig man zijn.
Ik vraag alleen om vrede.
Dan kunnen we die haat en terreur vergeten die we 60 jaar hebben ervaren.
Ik weet niet…
…of we elkaar de hand zouden schudden om dit achter ons te laten.
Maar ik denk niet dat die dag ooit zal komen.
De ETA werd in 2018 na bijna 60 jaar activiteit opgeheven.
De organisatie heeft nooit de fundamentele doelen bereikt.
In 2021 erkende Baskisch pro-onafhankelijk links…
…dat het leed van ETA-slachtoffers 'nooit had mogen gebeuren'.
Toen deze documentaire in september 2023 voltooid werd…
…zaten er nog 166 ETA-leden vast in Frankrijk en Spanje.
In 2011 kondigde de ETA aan permanent te ontwapenen…
…en de organisatie heeft nooit weer een terreurdaad gepleegd.
De ETA is de enige Europese terreurorganisatie die dat gedaan heeft.
Francisco Ruiz is met pensioen en woont in een plaats in Ciudad Real, Spanje.
Josu Urrutikoetxea is voorwaardelijk vrij in Zuid-Frankrijk…
…en is in afwachting van uitlevering aan Spanje.
Ondertiteld door: Femke Montagne