Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
1968-2010 arasında ETA adlı terörist örgüt 852 kişi öldürdü ve 2.661 kişiyi yaraladı.
Kaynak: İspanya İçişleri Bakanlığı
ETA, Francisco Franco diktatörlüğü sırasında
Bask Bölgesi'nin özerkliği adına mücadele etmek üzere kuruldu.
Franco'nun 1975'teki ölümünü takiben ETA şiddeti artırdı.
Örgüt, katliamlarının %90'ını demokrasiye geçiş sonrası gerçekleştirdi.
İspanyol devletiyle birlikte aşırı sağ ve parapolitik grupların
ETA'ya karşı açtıkları yasa dışı savaşta 73 kişi öldürüldü.
Kaynak: Bask Hükümeti
Francisco Ruiz ve Josu Urrutikoetxea birbirlerini tanımıyorlar.
Yolları yalnızca bir kez kesişti.
İşte bu onların hikâyesinin bir parçası.
Bask Bölgesi'ne taşınmıştık
çünkü "savaş sonrası çocuğu" dedikleri kuşaktandım.
Ben üç yaşındayken taşınmışız.
17 yaşında tesisatçılığa başladım.
28-29 yaşına kadar orada yaşadıktan sonra Ciudad Real'a taşındım.
Uzun süre orada yaşadım.
Orada dünya evine girdim. Dört kızım orada doğdu.
Ne yalan söyleyeyim, Bask Bölgesi'ni hep sevmişimdir.
Bu bölge aklımda hep güzel anılarla kaldı.
Askerden döndükten sonra
yaşadığım yer olan Galdakao'da üç polis memuru işe alınacaktı.
Memurluğa giriş sınavı yapıyorlardı.
Aslında aklımda polis olmak yoktu.
Daha önce aklımdan bile geçmemişti.
Ama bir şekilde eve ekmek getirmem gerekiyordu
çünkü dört kızımız vardı ve paraya muhtaçtık.
Francisco, 9 Şubat 1976'da ne oldu?
9 Şubat 1976'da…
Çalışıyordum, sabah altıda işbaşı yaptım.
Polis memuru olarak rutin görevlerimizin yanı sıra
belediye başkanını korumakla da görevliydik.
Her sabah tam 8.00'de çıkardı.
O gün onunlaydım.
Kıdem sırasında göre
belediye başkanını kapıdan alma sırası bendeydi.
500 metre ötedeki arabasına yürüyecektik.
Her gün aynı saatte çıkar, sokağın aynı tarafından yürürdü.
Kapıdan daha 20 metre uzaklaşmıştık ki
karşımıza bir ETA timi çıkıverdi.
Tabanca ve makineli tüfeklerle üstümüze yürüdüler
ve bize ateş açtılar.
Sanırım belediye başkanına beş altı mermi isabet etti.
Oracıkta çat diye öldürüverdiler.
Ben de göğüs kafesimden birkaç kez vuruldum.
Karnıma da isabet etti.
Ama çok hızlı tepki verip iki arabanın arasında saklandım.
Bunu yapabilmiş olmam hayatımı kurtardı.
Teröristler kaçmaya başlamadan önce
makineli tüfekle beni bir daha taradılar.
Belden aşağıma altı mermi daha isabet etti.
Ama…
Ölmedim. Ateş ettiler ama ölmedim.
Bilincimi kaybetmedim.
Katolik inancına mensup bir insan olduğum için…
Gereklerini yapmasam da Katolik'tim.
Meryem Ana'ya dua etmeye başladım.
Beni kurtarmasını diledim.
Kızlarımı büyütebilmeyi diledim.
Derken bilincimi kaybettim. Bana sonradan anlattılar.
Çok korkunçmuş.
Biz sokağın ortasında o hâlde yatarken bir kişi bile yardımımıza gelmemiş.
Bu olay ana caddede oldu.
Sabahın 8.00'iydi, herkes işe gidiyordu.
Sonra eşimi aramışlar. Eşim…
En kötüsünü düşünmüş.
Tek kelime edememiş.
İlk duyduğunda donakalmış.
Bir polis arabası onu evden alıp hastaneye getirmiş.
Ben çoktan ameliyattaymışım.
Ona söyledikleri ilk şey yaşama ihtimalimin çok düşük olduğuymuş.
Çünkü çok sayıda mermi isabet etmiş.
Ama sanırım dualarım kabul oldu, Meryem Ana bana yardım eli uzattı.
Beş ay hastanede yattım Jordi. Beş ay.
Beş ay hastanedeydim.
Taburcu olduğumda
tekerlekli sandalye çıkmak zorunda kaldım.
Sonrasında ilk kez dışarı çıktığımda
kimse yüzüme bile bakmadı Jordi.
Yüzüme bile bakmadılar.
Eski tanıdıklarım bile beni görüp yolun karşısına geçiyordu.
Bask Bölgesi halkı o aşamada çoktan korkup sinmişti.
Bask milliyetçileri ve yurtseverleri bir terör kurbanıyla görülmek istemiyordu.
Bu canımı o kadar yaktı ki.
Neredeyse saldırının kendisi kadar.
Çocuk yaşta taşındığım ve bir parçası olduğum Galdakao'nun
halkı tarafından reddedildiğimi görmek beni derinden yaraladı.
Orada büyüdüm, herkes beni tanırdı.
Saldırı kurbanı olduğum için dışlanmak benim için çok zordu.
Eşim ne zaman bir markete ya da kasap dükkânına gitse
kasap hiç lafını sakınmadan yapıştırırmış.
Dükkân dolu bile olsa
"O faşist başkanı öldürmekte geç bile kalmışlardı" dermiş.
"Onu koruyan yerel polise de lanet olsun."
Karım eve gözyaşları içinde dönerdi.
Bir karar vermem gerekiyordu, ailemle konuştum.
Bask Bölgesi'nden taşınmaya karar verdik.
Tıpkı… Nasıl desem?
Cüzzamlı gibiydik.
El mahkûm gidecektik.
Hiç size ve başkana saldıranlara karşı nefret duyduğunuz oldu mu?
Hiç nefret duydum mu… Tabii ki duydum.
Hem nefret duydum hem de korku.
Saldırıya dair inceleme sonuçlanmadı.
Size saldıran ETA teröristlerinin bir kısmını tespit etmek imkânsızdı,
bir kısmı da 1977'de çıkan aftan yararlandı.
Yaptığımız bir söyleşiyi, bir röportajı konu alan
bir belgesel çektik.
Eski ETA üyesi Josu Urrutikoetxea'yla bir röportaj yaptık.
- Belki duymuşsunuzdur… - Evet, Josu Ternera.
Hiç beklemediğimiz bir şekilde
bize saldırıya uğradığınız güne dair yeni birtakım bilgiler verdi.
Ve…
En azından böyle bir durum olduğunu söyleme ihtiyacı hissettik.
İlk kez bir ETA teröristinin saldırı hakkında konuştuğunu duyuyorum.
Görüntüleri görmek ister misiniz? Eğer istemezseniz…
Tabii ki isterim.
Yıllardan sonra saldırıya dair yeni bir bilgi varsa öğrenmek isterim.
O zaman buyurun, izleyelim.
Tamam.
Size Ternera denmesini sevmiyorsunuz.
Ama sizi tanıyanlarla konuştum.
Eski yoldaşlarınız, eski ETA üyeleri sizi bu lakapla anıyor.
Bu lakabın hikâyesi nedir?
Saint-Jean-de-Luz'da bir gece bar bar geziyorduk.
Barlardan birinde adını vermek istemediğim biri
"Tam bir ternera, yani malak gibi davranıyorsun" dedi.
Peki sonra ne oldu?
Kısa süre sonra
bu insanlardan biri Güney Bask Ülkesi'nde polis tarafından yakalandı.
İşkence görmüş ve polise anlatmış.
"O gece barda filancaylaydım, sonra falanca kişiler vardı" demiş.
"Bir de Ternera dedikleri bir adam vardı." Sadece bu kadar.
Fotoğrafımı göstermişler, "Evet, o" demiş.
O noktadan sonra ne zaman…
Tüm uluslararası tutuklama kararlarında bu lakap kullanılmaya başlandı.
- Josu Ternera. - Evet.
- Josu Ternera… - Josu Ternera…
İspanya başbakanı Amiral Carrero Blanco bir suikasta kurban gitti.
Bir örgüt saldırısının kurbanı oldu.
ETA ASKERÎ KANADI DEĞİŞTİ URRUTIKOETXEA İKİNCİ ADAM
JOSU TERNERA ASKERÎ KANADIN BAŞINA GEÇTİ
ETA'DAKİ EN GÜÇLÜ LİDER
José Antonio Urrutikoetxea tutuklandı.
José Antonio Urrutikoetxea, namıdiğer Josu Ternera'nın
ETA'nın başında olduğu düşünülüyor.
İADEYE HAYIR
JOSU'YA ÖZGÜRLÜK!
Fransa, ETA'nın önde gelen isimlerinden Josu Ternera'yı İspanya'ya iade etti.
Ternera'nın ETA'nın uluslararası kanadının lideri olduğu düşünülüyor.
Sizi şerefsizler!
- Katiller! - Katiller!
Yeter artık!
Josu Ternera bugün hapisten salıverildi.
ETA'nın askerî kanadı çok yaşa!
Bir silah edinip onu kullanmasındansa
mecliste koltuk sahibi olması yeğdir.
Her koşulda.
Ne kadar acı olsa da yasal olarak hakkı var.
Josu Ternera, eski yoldaşlarına söyle,
halk olarak kendi devrimimizi sandıkta yapmamıza müsaade etsinler.
ETA'YA SON - YETER
Batasuna Partisi milletvekili ve eski ETA lideri Josu Ternera firarda.
Bay Urrutikoetxea'nın nerede olduğunu bilmiyoruz.
Kendisini bulup bulamayacağımıza dair hiçbir fikrim ve bilgim yok.
Hükümet, ETA'yla masaya oturacak.
Josu Ternera'nın avantajı meclisin önemini bilmesiydi.
ETA temelli silah bırakma kararı almıştır.
ETA'nın önemli isimlerinden Josu Ternera'ya göre yolun sonundayız.
"ETA nasıl halktan doğduysa şimdi yeniden halkın içine dönecektir."
17 yılı firarda geçirdikten sonra Josu Ternera'nın ilk görüntüleri.
ETA'nın en büyük lideri Josu Ternera tutuklandı.
José Antonio Urrutikoetxea Bengoetxea, namıdiğer Josu Ternera'yı
yakaladığınız için hepinizi tebrik ederim.
Bakanlar Kurulu bugün
ETA üyesi Josu Ternera'nın Fransa'dan iadesini istemiştir.
2011-2013 yıllarında ETA üyesi olduğu iddiasından
Fransız mahkemelerince aklandı.
Fransa'daki diğer davası sonuçlandığında İspanya'ya iade edilip
Zaragoza jandarma lojmanları saldırısı ve ETA'ya finansman sağlamaktan
hâkim önüne çıkarılacak.
ETA İLE YÜZ YÜZE: BİR TERÖRİST İLE RÖPORTAJ
"ETA üyesiydim, hep böyle kalacağım ve bununla gurur duyuyorum."
- Paris duruşmasında bunları söylediniz. - Evet, doğru. ETA üyesiydim.
- Bununla gurur duyuyor musunuz? - ETA üyesiydim.
Bu açıklamayı yaptığım 1990 yılındaki tarihsel bağlam
hem örgüte katıldığım zamandakinden hem şimdiki durumumdan başkaydı.
Bu açıklamayı yaptığımı hiçbir şekilde inkâr etmiyorum.
ETA'da oldukça uzun bir kariyeriniz oldu.
ETA terör örgütünün en eski üyelerinden birisiniz.
Henüz yeni bir örgütken katıldınız.
Neredeyse tüm dönüm noktalarında önemli bir isim oldunuz.
12 sene hapis yattınız. 20 seneyi aşkın saklandınız.
2018 yılında ise ETA'nın dağıldığını ilan ettiniz.
Neredeyse 50 yıldan söz ediyoruz. Tüm hayatınızı ETA'ya mı adadınız?
ETA hayatımın bir parçası, bunu inkâr etmek mümkün değil.
Tıpkı dediğiniz gibi.
ETA'ya 17 yaşında kendi rızamla katıldım.
Şimdi 71 yaşımı geçtim.
Yani o veya bu şekilde aramızda bir bağ olduğu yadsınamaz.
Ama şunun altını çizeyim, ETA artık yok.
Bu röportajdan beklentiniz ne?
Bu röportajdan beklentim…
Şu ana kadar hep birileri benim adıma konuştu.
Konuşmakla kalmadılar, kitaplar yazdılar.
Birtakım sebeplerden ötürü
pek kendi adıma konuşma fırsatı elde edemedim.
Şu an Fransa'dayız. Yerimizi söylememin sakıncası var mı?
Yok ama Fransa'da değiliz.
Kusura bakmayın ama…
Siz Fransa'da olduğumuzu düşünebilirsiniz.
Ama ben öyle düşünmüyorum.
"Fransız Bask Bölgesi" deniyor
ama ben Bask Ülkesi'nin parçası, Kuzey Bask Ülkesi olarak görüyorum.
Yani konuşmanın kalanına bunu gözeterek devam edelim.
- Kelime seçiminize saygı göstereceğim. - Tamam.
Hem benim fikrimce hem de yasal anlamda Fransa'da, Saint-Jean-de-Luz'dayız.
İspanya'daki birçok insan
adınızı terör, şiddet ve vahşetle birlikte anıyor.
Ama ETA'nın dağılmasıyla sonuçlanan barış görüşmelerinde
hükümet tarafı da dâhil olmak üzere sürece katkıda bulunan herkes
bu şiddete son vermekte önemli bir rol oynadığınızı düşünüyor.
Yani?
Bu iki farklı yönünüzü nasıl bağdaştırıyorsunuz?
Benim gibi başkaları da var.
Ama benim durumum özellikle ön plana çıkarıldı.
Kazanan ve kaybeden taraf algısı da işte tam olarak böyle yaratıldı.
İnsanlar duruma tek taraflı bakıyor ve bu anlatıya göre ben kötü tarafım.
İnsani tüm yönlerimi silip attılar, beni canavarlaştırdılar.
Benden şeytanmışım gibi bahsediyorlar.
Ya da kana susadığımızı ima ediyorlar.
Ama ben sıradan bir insanım.
Politik, sosyal ve kültürel anlamda hep keskin fikirlerim oldu ve hâlâ var.
Herkes gibi benim de bir ailem var.
Eskiden ETA üyesi olduğum doğru.
Bu yüzden yargılanıp hüküm giydim.
Ama Fransa'da, İspanya'da değil.
ETA'da geçirdiğim zamanın büyük kısmını
ihtilafın çözümüne zemin hazırlamaya
ve çatışmayı bitirmeye adadım.
Sonrasında da siyasi müzakerelere başladım.
Hükümet, ETA'yla masaya oturacak.
Ama politik meselelerin çözümünün
halkın iradesini temsil eden kişilerce üretilmesi gerektiğine dair
prensiplerinden ödün vermeyecektir.
Sondan başlayalım. Yıl 2005.
Sosyalist Zapatero hükümeti şiddeti bitirmek için müzakereler başlattı
ve ETA'nın adına pazarlık masasına siz oturdunuz.
- O aşamada ETA'nın lideri miydiniz? - Kesinlikle hayır.
Benim görev tanımım yalnızca…
2002 ve 2006 yılları arasında
benim görevim ilişkiler kurarak bir ilerleme sağlamaya çalışmak
ve çatışmayı sona erdirip anlaşmaya varabilmeyi sağlamaktı.
ETA'nın lideri olmamanıza rağmen adına pazarlık yaptınız.
- Evet. - Jesús Eguiguren'le müzakere yürüttünüz.
O zamanlar Bask Bölgesi'nde Sosyalist Parti lideriydi.
Evet, doğru.
Josu Urrutikoetxea ya da Josu Ternera gibi bir ismin
müzakerelerde yer alan diğer simalara kıyasla
neredeyse bir kenara itilmesine çok şaşırdım.
Müzakerelerde yer almanıza rağmen adınızın neredeyse…
Lütfen bana öyle hitap etmeyin.
Josu Urrutikoetxea diyecekseniz tamam. Ama Josu Ternera olmaz çünkü…
Zaten öyle yapıyordum.
"Ternera" dememin sebebi insanların size öyle hitap etmesiydi.
- Bir daha olmaz. - Tamam.
Bilmiyorum.
Bağımsızlık yanlısı sol hareketinin bir parçası değildim.
Muhtemelen o an en iyisinin bu olduğuna karar vermişlerdir.
Haziran 2005'te, müzakereler sırasında ölümsüz sonuçlanan bir ETA saldırısı oldu.
- Madrid La Peineta Stadı. - Evet.
- Ne hissettiniz? Neler konuşuldu? - Tabii ki can sıkıcıydı.
- "Can sıkıcıydı" derken? - İnsan etkileniyor tabii.
Hiç gerçekleşmese çok daha iyiydi.
Belki bir anlaşmaya varabilmek için
daha sağlam bir zemin oluşturabilirdi.
Ayrıca müzakerelerin ilk etabında
7 Temmuz tarihinde Londra'da cihatçı bir saldırı gerçekleştirildi.
Bunun sonucunda Britanya'nın başkentinde 50'den fazla insan yaşamını yitirdi.
Ne hissettiniz?
Yani düşündüm ki…
Böyle kanlı bir operasyon, tabii buna operasyon denebilirse,
akla mantığa uyan yanı yoktu.
Ama zaten cihatçı örgütlerin mantığını anlamam mümkün değil.
Kendilerinin görüşlerine katılmıyorum.
Görüşlerinin temel fikri
bir hükümete oy vermiş herhangi bir vatandaşın,
gerek Paris'te gerek Londra'da olsun,
Afganistan, Yemen, Sudan ya da Pakistan'da
Britanya hükümetinin yaptıklarından aynı biçimde sorumlu olduğu inanışı.
Görüşleri bu yönde ve buna katılmıyorum.
Peki saldırıları gördüğünüzde "Ne büyük facia" dediniz mi?
Bir daha tekrar edeyim.
Yaptıklarının mantığını anlamıyorum.
Aklım almıyor.
İslamcılar bunu haklı çıkarmak için ne sebep sunarsa sunsun,
her vatandaşın hedef olmayı hak etmesi bence çok absürt.
Ama İslamcılar böyle düşünüyor.
Şöyle sorayım.
İnandığı tanrı için can almakla vatanı için almak arasındaki fark nedir?
Can almak…
Bence…
Ne siz ne başka biri
birinin canını almayı desteklediğimi söyleyemez.
Katiyen.
İşçi sınıfı, fakir bir aileden geliyordum.
Hem annemin hem babamın ailesi çiftçiydi.
Ailem Roma Katolik Kilisesi'ne mensuptu.
Çok küçük yaştan itibaren
dinî öğretileri uygulamaya, pazar ayinlerine gitmeye zorlanmıştım.
Ailem inançlı olduğu için bana da bunu empoze ettiler.
Onlara göre "aile" belli bir kalıba uymalıydı.
İnançlı mıydınız?
O yaşta gerçekten inanıp inanmadığını kim bilebilir ki?
Ailemiz ne diyorsa tekrar ediyorduk.
İnançlıyım ama Tanrı'ya inanmıyorum.
İnsanlar tarih boyunca hep bir şeylere inanmıştır.
İnanç başka şey, din başka şey.
- Siz neye inanıyorsunuz? - Çevremde gördüklerime.
Doğada gördüğüm şeylere.
İnsanlara.
- On Emir'i öğrenmişsinizdir. - Mecburen. Okulda din dersi vardı.
ETA'ya katılarak bu emirlere karşı geldiniz mi?
ETA'ya katılarak mı? Alakayı kuramadım.
Dindar değilim, bir inancım yok. Bir şeye karşı gelmiş olamam.
Yedinci emir "Çalmayacaksın" diyor.
Siz söylemeseydiniz ezberimde yoktu.
- Yani? - Bu emre uydunuz mu?
Bunun konuyla bağlantısı nedir? Uymadığımı biliyorsunuz.
- Peki beş numara? "Öldürmeyeceksin." - Uydum.
ETA'yı nasıl duydunuz?
ETA…
Benim doğduğum dönemde, yani 1950'lerde
o zamanki durumu düşünecek olursanız gazetede kırk yılda bir haberi çıkardı.
O yüzden anca evde konuşulanlardan biliyordum.
Örneğin aileniz "Filanca ETA'ya katılmış" mı diyordu?
Evet, aynen öyle. Bu haberleri evden alırdınız.
O yüzden bu işin tek çözümünün,
işe yarayacak tek çözümün,
bize zulmeden ve üstümüzde baskı kuran bu rejimi yıkmanın tek yolunun
yeni şekillenmeye başlayan ETA olduğunu düşündüm.
17 yaşındaydım.
En yakın arkadaşlarımdan biri
"ETA'dayım, katılmak ister misin?" dedi. Ben de kabul ettim.
KONTROL NOKTASI JANDARMA / POLİS
JANDARMA PERSONELİ VURULDU BİR SALDIRGAN ÖLÜ ELE GEÇİRİLDİ
ETA'ya 1968'de katıldınız.
Bundan kısa süre sonra
ETA ilk kurbanı olan jandarma José Pardines'i öldürdü.
O aşamada birinin canını alarak
sınırı aştığınızı düşündünüz mü?
Hayır çünkü…
Kadın erkek demeksizin Bask halkının çok büyük bir çoğunluğu
baskıcı bir rejime karşı koyacaksak her yolun mübah olduğuna inanıyordu.
- Yani… - Şiddet de dâhil.
Her tür şiddet… Her yol.
Sadece ETA'nın ya da benim değil, birçok insanın görüşü bu şekildeydi.
Jandarma personeli Pardines'in ölümünden kısa süre sonra
ilk kez bir ETA üyesi hayatını kaybetti.
Pardines'i öldüren Txabi Etxebarrieta.
Başka bir ETA üyesinin başına gelenleri gördükten sonra
yine de vatan için ölmeye hazır mıydınız?
ETA'ya katıldığınızda olası sonuçları kabul edersiniz.
Ölmek de ihtimal dâhilindedir.
- Vatan için mi? - İnançlarınız için, evet.
- ETA'da askerî eğitim aldınız mı? - Evet.
Neler öğrendiniz?
Pek bir şey öğrenmedim.
Öğrenmedim çünkü o dönemde,
konuştuğumuz yılları kastediyorum,
ETA'nın dört kanadı vardı.
Siyasi, askerî, kültürel kanat ve işçi kanadı.
Askerî kanatta yer almadığımız için askerî eğitime ihtiyacımız yoktu.
Ama minimal düzeyde eğitim aldık.
Örneğin molotofkokteyli yapmayı öğrendik.
Temel patlayıcılar üstüne eğitim aldık.
Tabancaların nasıl işlediğini, nasıl kullanılacağını öğrendik.
Atış eğitimi aldınız mı?
Ona eğitim denebilirse…
ETA'nın kültürel kanadındakiler için atış eğitimi dediğimiz şey
tabanca tutmayı öğretip birkaç el ateş ettirmekten ibaretti.
- Elinize ilk kaç yaşında silah verdiler? - Dokunduğum ilk silah benim değildi.
Elime ilk silah aldığımda muhtemelen…
18-19 yaşlarında olsam gerek.
Nasıl çalıştığına bakıyordum.
Sonra ilk silahımı…
Galiba 71 yılıydı. Ama ilk silahımı onlardan almadım.
Yani ben…
Iparralde'ye, yani Kuzey Bask Ülkesi'ne kaçmak zorunda kaldığım dönemde
siyasi kanatta yer alıyordum.
O dönemlerde sadece askerî kanattakiler silah taşırdı.
Siyasi işlerimi yürütebilmek için
sınırdan kaçak olarak geçmenin yaratacağı riski biliyordum.
Altını çizeyim, siyasi işlerim için Güney Bask'a geçmem gerekiyordu.
O yüzden bir kaçakçıdan tabanca aldım.
Basklı bir kaçakçıydı.
MAB model bir Bayonne tabancasıydı.
- MAP mı? - MAB. M-A-B.
Manufacture d'armes de Bayonne.
7.65 milimetrelik bir tabancaydı. 500 frank ödedim.
Kendi cebimden.
Çünkü örgütün silahları
sadece askerî kanatta yer alanlar için ayrılmıştı.
O silahı kaç kez kullandınız?
- Hayat boyu mu? - Evet.
Birkaç kez.
Ama kullandığımda da nefsi müdafaa için kullandım.
- Bir timde hiç yer aldınız mı? - Evet.
- Hangisinde? - Birinde.
- Birden fazla mıydı? - Hayır.
Yani…
Birden fazla ama farklı zamanlardaydı.
- Timin adı neydi? - Bir adı yoktu.
Bazılarının adı olurdu, bazılarına sonradan konurdu.
Üssünüz neredeydi?
Bir tanesi seyyar bir tim sayılırdı.
Diğeri Biskay'daydı.
- Kaç yıllarıydı? - 70'ler.
Hiç ölümle sonuçlanan bir saldırıya karıştınız mı?
Evet.
- Hangisi? Paylaşabilir misiniz? - Evet, paylaşabilirim.
Dolaylı olarak…
Timin içinde olarak değil de dolaylı yoldan grubun parçası olarak
Carrero Blanco var ve…
Bir diğeri de Galdakao belediye başkanı.
- Onu ETA mı öldürdü? - ETA öldürdü ve sorumluluğu üstlendi.
GALDAKAO BELEDİYE BAŞKANI SUİKASTA KURBAN GİTTİ
Carrero Blanco saldırısına müdahil olduğunuz biliniyordu.
Ama Galdakao belediye başkanının ölümünde
bir rol oynadığınızı bilmiyorduk.
- O timde ne rol oynadınız? - Oynamam gereken rolü.
- Peki bu neydi? - Ne gerekirse oydu.
Bir timin parçası olarak üstüme düşeni yaptım
ve birinin ölümüyle sonuçlandı.
- Nişancı olarak mı görev aldınız? - Hayır.
- Göreviniz bu olsa yapar mıydınız? - O zamanlar evet.
Galdakao belediye başkanı sanırım 1976'da suikasta uğradı.
Franco çoktan ölmüştü.
Kesin emin değilim ama evet. Tam bilemiyorum ama…
Her neyse, var olan faşist rejim
bu doğrultuda en ufak bir adım atmaktan imtina ediyordu…
Reform doğrultusunda.
Bu konuda bilgilendirildiler.
ETA bir değil, birden fazla açıklama yaptı.
Eğer istifa etmeye başlamazlarsa
bu rejimin suç ortağı olacaklarını söylediler.
- Peki bu tehdit… - Tehdit değildi, bu siyasi bir analizdi.
Bask halkını bastırmak için rejimle işbirliği yapıyorlardı.
Hatta seçimle gelmedikleri kurumları temsil ediyorlardı.
Bu bana tehdit gibi geliyor.
Siz istediğiniz gibi görün. Bu bir tehdit değildi.
Hepsi bunun farkındaydı.
Hatta öyle ki hepsinin korumaları vardı.
- Korumaları mı vardı? - Evet.
- Galdakao belediye başkanının da mı? - Evet.
Başka bir ölümcül saldırıda dahliniz olduğunu söylediniz.
1973'te Franco destekçisi hükümetin başbakanı Luis Carrero Blanco'nun ölümü.
Başbakan'a bir şey olmuş mu?
Konvoydaki diğer araçta yer alan memurlar yaralı.
Başbakan'ın aracını bulmaya çalışıyoruz.
Çatıdaki Başbakan'ın aracı. Ölmüş gibi görünüyor.
Ondan bir sene önce, 1972'nin ocak ayında
Hernani'deki bir malzeme deposundan üç ton patlayıcı çalınmıştı.
O patlayıcılar bu saldırıda kullanıldı.
- Soygunda yer aldınız mı? - Evet.
Daha sonra Luis Carrero Blanco'ya yapılan saldırıda bir rol oynadınız mı?
Doğrudan oynamadım.
Çünkü Txikia denen timin bir parçası değildim.
Ama evet, hazırlık sürecine dâhil oldum.
Carrero Blanco operasyonunda yer aldım.
- Tam olarak ne rolde? - Söyledim ya.
- Soygun mu? - Aynen öyle.
Başka?
Teknik kısmıyla ilgilendim. Mühimmat nakliyesi filan.
Teknik kısmıydı.
Ama aslında plan başkaydı.
O operasyon…
Carrero Blanco başbakan olmadan önce
örgütün planı onu kaçırmaktı.
Özgürlüğünün karşılığında
siyasi tutukluların bırakılmasını isteyeceklerdi.
Ama ne oldu?
Her şey hazır olduğunda,
elimizdeki istihbaratı teyit ettikten ve lojistiği ayarladıktan sonra
beklenmedik şekilde Carrero Blanco başbakan olarak atandı.
Etrafındaki güvenlik önlemleri artmıştı, plan değiştirmemiz gerekiyordu.
Bu operasyonla görevlendirilen ekip,
yani onu kaçıracak olan ekip plan değiştirmek zorunda kaldı.
70'lerin başında Fransız Bask Bölgesi'ndeydiniz
ve siz buradayken
aşırı sağ İspanyol Bask Taburu sizi öldürmeye kalkıştı.
Sanırım 1975'in haziran ayıydı.
- Olanları hatırlıyor musun? - Evet, o günü gayet net hatırlıyorum.
Karım mutfaktaydı.
Ben masa yerine yatağa dizüstü çökmüş, yazı yazıyordum.
En büyük oğlum henüz yeni bir yaşını doldurmuştu
ve yanımdaki beşikteydi.
Kızımsa yeni doğmuştu.
Arabamı park ettiğim yere bakan odada yatıyordu.
Koşa koşa kızımın beşikte yattığı, patlamaya en yakın odaya gittim.
Üstü başı cam parçalarıyla kaplanmıştı.
Ama yine şansı varmış çünkü…
Kulak zarları patlamıştı ama onun dışında ciddi bir şeyi yoktu.
Gerçi bu bile kötü ya…
Yatak beşikten yüksek olduğu için sağ kurtulabilmişti.
Patlama olduğunda camlar o sayede…
Girişte yangın çıktığı için başka bir kapı kullanmamız gerekti.
Arabamın alev alev yandığını gördüm.
Paramparçaydı. Yanında bir ceset vardı.
Kimin cesedi?
Bombayı arabama yerleştiren paralı asker grubunun
elemanlarından birinin cesediydi.
Bombayı arabama o koymuş.
Ertesi gün ailemle arabaya bindiğimde patlayacak şekilde hesap etmişler.
Çocuklarınızdan birinin ölme ihtimali size neler hissettirdi?
Orada hepimiz ölebilirdik.
Neler mi hissettirdi? Yani…
Bu saldırının kurbanı olurlardı. Gerçi zaten öyleler.
İspanyol hükümetinin gerçekleştirdiği
bir saldırının kurbanı olurlardı.
Peki ETA'nın yerleştirdiği,
aileniz gibi insanları hedef alan bombalara dair
bir vicdan azabı duydunuz mu?
Tabii ki, yani…
Silahlı çatışma…
Hem benim hem ETA'nın bakış açısına göre
silahlı çatışma asla kendi başına çözüm değildir.
Asla ve kat'a.
Ama silahlı çatışmaların yaşandığı o yıllarda
iki taraf da çok kayıp verdi.
Geri dönüşü olmayan kayıplar verildi.
Telafisi olmayan sonuçları oldu.
Bana sorarsanız
o kurbanlar
görmezden gelinmemeli.
O düşmanlık, o çatışma…
…nihayetinde bizim
işin ahlaki boyutunu
bir nevi unutmamıza yol açtı.
İki tarafın da dozunu giderek artırdığı şiddetin olumsuz bir sonucu olarak
işin ahlaki boyutu bir nevi rafa kaldırıldı.
Artan bu şiddet hepimizi
kadın erkek demeksizin her iki tarafı da
başkalarının acısına ve ızdırabına duyarsız hâle getirdi.
- Size de mi böyle oldu? - Kesinlikle.
Ama belki de bunu çok geç fark ettim.
Çünkü şiddetin içinde yer aldığınız süreçte
bir dereceye kadar
karşınızda yer alanların acısına karşı
hassasiyet göstermeniz mümkün olmayabiliyor.
İki tarafı da kastediyorum.
İki taraf da birbirinin acısına karşı duyarlı değildi.
Kimse kendini karşı tarafın yerine koymadı.
Bu iki taraf için de geçerli.
- Birinin ölümünü kutladığınız oldu mu? - Kesinlikle hayır, asla.
Bazı ETA üyeleri kutlama yaptıklarını kabul etti.
- Siz kutlama yaptınız mı? - Hayır.
Kutladığım tek olay…
Carrero Blanco'dan emin değilim, olabilir.
Franco'nun ölümüydü.
İspanyol halkı.
Franco öldü.
Bildiğiniz üzere Franco'nun ölümü ETA'nın silah bırakmasını sağlamadı.
Hatta sayılara bakarsak tam aksi gerçekleşti.
1979'da 80 kişi öldü.
1980'deyse 98 kişi öldü.
Neredeyse haftada iki ölüm.
ETA bu saldırılarla neyi amaçlıyordu?
O zamanlar ETA'nın sizin deyişinizle "amaçladığı" şey
bu sorunu çözmek üzere
İspanyol hükümetini masaya oturmaya ikna etmek
ve çözüme ilişkin bir diyalog başlatmaktı.
Pazarlığa zorlamak için kanla tehdit ettiniz.
Amaç hükümetin istikrarını bozmaktı.
Böylece hükümet durumu analiz edip
"Daha çok ölümün önüne geçmek için
bu kadar ölüme sebep olan insanların ne istediğine bakalım" diyecekti.
"Ne istiyorlarmış? Gidip bir konuşalım."
Mensup olduğunuz örgütün bir yılda 98 kişi öldürmesini
"can sıkıcı" buldunuz mu?
Mesele can sıkıcı bulmak değil.
La Peineta saldırısı için kullandığınız sözcüğü kullandım.
Ben her zaman bu ölümlerin kaçınılabilir olduğu kanısında oldum.
Yoyes'le arkadaş mıydınız?
Arkadaş olduğumuzu söyleyemem ama tanışıyorduk.
María Dolores González Katarain, Yoyes, ETA'da yükselen ilk kadındı.
1979'da örgütle bağlarını kesti ve Meksika'ya sürgüne gönderildi.
Bir arkadaşının söylediğine göre onu Meksika'ya siz yolcu etmişsiniz.
Evet, başka insanlar da vardı. Ben uğurladım, doğrudur.
Ama sadece o değil, Yoyes'i Meksika'da da ziyaret ettim.
Ne zaman?
Tam yılını hatırlamıyorum ama Meksika'da olduğu bir dönemdi.
- Çoktan sürgüne gitmişti. - Evet.
- Örgütte değildi. - Evet.
Yoyes'in örgütten ayrıldığını biliyordunuz.
- Ama gidip görüştünüz. - Aynen öyle.
Öğle ve akşam yemeği yedik, vakit geçirdik, evet.
ETA, 10 Eylül 1986'da Yoyes'i öldürdü.
Oğluyla birlikte yaşadığı kasabanın meydanındaydı.
Henüz 32 yaşındaydı.
HAİN YOYES
FİTNECİ YOYES
Yoyes öldürüldüğünde ne hissettiniz?
Bilmiyorum, tuhaf bir histi…
O anki hislerimi ifade etmek zor.
Çok zordu.
Ben…
İçim parçalanmıştı, hâlâ da parçalanıyor.
Çünkü dediğim gibi,
tanışıyorduk, belli bir muhabbetimiz vardı.
Ama o aşamada
ETA'nın ve muhtemelen ETA liderlerinin bakış açısına göre
Yoyes'in İçişleri Bakanlığı'yla iletişime geçmek üzere
attığı adımlar…
O zamanlar düşmanla anlaşma yapmak için atılan herhangi bir adım
Felipe González hükümeti tarafından hayata geçirilmiş olan
rehabilitasyon politikasını kabul etmeyi gerektiriyordu.
Yoyes'in öldürülmesinin sebebi o sınırı aşması
ve bakanlıkla iletişime geçmesi miydi?
Belli ki ETA bundan doğabilecek olumsuz sonuçların,
o olası kanserin önünü almayı gerekli gördü.
Bir insan bir kez…
Burada sadece nitel bir analiz yapıyorum ama asıl olay buydu.
- Bu kararda payınız var mıydı? - Hayır.
Size Yoyes'in günlüğünü okumak istiyorum.
"Ben, María Dolores González Katarain,
sürgünden Güney Bask Bölgesi'ne ailemin yanına dönmek istediğim için
ETA'nın beni tehdit ettiğini bildiririm.
Devrimci olduğunu iddia eden bir örgütün
eski üyelerine karşı Stalinist ve faşist yöntemler kullanması
kabul edilemez."
ETA, Yoyes'in yazdığı gibi onu faşist yöntemlerle mi öldürdü?
Faşistçe olduğunu düşünmüyorum. Siyasi analiz sonucu alınmış bir karardı.
Yoyes'in ailesinden biriyle hiç tanışma fırsatı buldunuz mu?
Hayır.
Onlarla konuşabilecek olsanız ne söylemek isterdiniz?
Acılarını paylaştığımı söylerdim.
1988'de Yoyes'in kız kardeşi
Yoyes'in ETA gibi düşünmediği için öldürüldüğünü söyledi.
Ölümünden ne kadar üzüntü duysam da
buna katılmıyorum çünkü…
ETA'nın kimseyi farklı düşündüğü için öldürdüğünü sanmıyorum.
Onu öldürmelerinin asıl sebebi
bağımsızlık yanlısı solu bastıranlarla ya da baskıcı rejimle
işbirliği yapmış olmasıydı.
Yani sizce bu cinayetin siyasi bir meşruiyeti var.
Öldürmek yanlıştır.
Ne o ne başkaları… Kimse ölmeyebilirdi.
ETA bu olayları üstlendiğinde
Bask halkının büyük bir kısmının taleplerini dinleselerdi bunlar olmazdı.
Onun yerine baskıyı iyice artırdılar.
Bir şeyi vurgulayayım.
"Bask Bölgesi'nin büyük bir kısmı" demişken…
Geçmiş seçimlerin sonuçlarına bakıldığında
Bask bağımsızlık yanlısı solun yer aldığı her seçimde
en bilinen partileri Herri Batasuna'yla seçime girdiklerinde
oyların anca %15 ila %16 kadarını alabildikleri görülüyor.
Yani aslında "büyük bir kısmı" değil.
Bir daha söyleyeyim, büyük bir kısmıydı.
"Bask halkı" diye konuşuyorsunuz
ama bazen "Bask halkının bir kısmı" demek daha isabetli olabilir.
Evet çünkü o anlamda… Coğrafi bağlamı da gözetmek gerek.
Sadece siyasi tercihleri değil, coğrafi bağlamı da ele almak gerek.
- Ama oranlara bakacak olursak… - Ben de onu diyorum.
Anketlere bakıldığında Bask halkının büyük çoğunluğu
ETA'nın savını desteklememiş.
Peki sizce Yoyes'in öldürülmesi bir hata mıydı?
Şöyle söyleyeyim,
o aşamada örgütün bir üyesi olarak
örgütün siyasi sebeplerden aldığı karara saygı duydum.
O kadar.
- Araç bombası yapmayı biliyor musunuz? - Hayır.
Hayır.
İki yıl içinde, 1986 ve 1987'de
49 kişi dört araca konulan bombalar sonucu öldü.
Bunlardan 10'u çocuktu.
- Bu süreçte ETA'da lider miydiniz? - Hayır.
- Siyasi ya da askerî kanadında? - Ben… Hayır.
Uluslararası kanadındaydım.
- O da liderlik sayılmaz mı? - Hayır.
- Siyasi liderlik bile mi? - Hayır.
Uluslararası kanat diğer kanatlardan tamamen ayrıydı.
Kime rapor veriyordunuz? Nereye…
ETA'nın lider kadrosundaki kişilere.
Yöntemlerinizin ayrım gözetmeksizin birçok insanı öldürmesi konusunda
hiç vicdan azabı duydunuz mu?
Bence kimse ayrım gözetmeksizin insanların öleceğini bilmiyordu.
Kim bilmiyordu?
Bir günden ötekine taktik değiştirmek zorunda kalınca
kimse ayrım gözetmeksizin birilerinin ölüp ölmeyeceğini bilemiyor.
- Ama kısa sürede belli oldu… - Evet, kesinlikle.
Patlayan ilk araba mıydı, ikinci miydi, hatırlamıyorum
ama daha o zamandan ETA'nın hedefi olmayan insanlar öldü.
Bana kalsa kurbanları kategorize etmem ama ETA ediyordu.
Hayır, bu çok iğrenç bir şey…
Kurbanları kategorize eden biri varsa
o da devletti.
Örneğin…
- ETA etmedi mi? - Kurbanları mı? Asla.
Gereksiz can almaktan kaçındılar ama asla kategorize etmediler.
Hatırlıyorum da, bir saldırıda…
Galiba Aznar daha başbakan olmamıştı.
Birileri ölmüştü. Portekiz'de miydi neydi, birileri öldü.
Sonrasında saldırıyı eleştirenler bu kişinin adını bile anmadı.
Öldüğü söylendi ama bir önem atfedilmedi.
İnsanları kategorize eden onlardı. Önemli olan Aznar oldu.
Yani Aznar'a yapılan saldırıda biri öldü ama kimse ondan bahsetmedi.
Kurbanları kategorize eden bağımsızlık yanlısı sol değildi.
Ama tabii yaşandığı oldu.
19 Haziran 1987'de ne olduğunu hatırlıyor musunuz?
19'u…
Hayır. 19 Haziran 1987 mi?
Hayır, hatırlamıyorum.
O sene… Yok.
O sene çok sayıda olay yaşandı. Ama o tarihte ne olduğunu çıkaramadım.
- Hipercor. - Tabii ya.
- Alo? - Efendim?
- İyi günler. - İyi günler.
ETA adına arıyorum.
1987 19 HAZİRAN
Hipercor'da 15.30'da patlama olacak.
Otopark mutlaka boşaltılsın.
- 15.30 mu? - 15.40.
İçeride kimse kalmasın. Özellikle otoparkta. Araçlar kalsın.
Yaşasın Bask Ülkesi!
O tarihte ne olduğunu hatırlamamanıza şaşırdım.
- Niye hatırlayayım ki? - Çünkü önemli bir gün.
Evet ama…
O sene hatırladığım başka tarihler var.
Yani mesela…
Paris'te 1944 yılındaki Vél d'Hiv Toplaması'ndan bu yana
Fransa'nın en yoğun gözaltıları yaşandı.
Onu hatırlıyorum.
Her hâlükârda…
O kadar çok tarih var ki…
Ama dediğiniz gibi, bu önemli bir tarih. Doğru, haklısınız.
O gün, olayların nasıl geliştiği ve sonuçları açısından önemli.
Yani evet, hatırlamam gerekirdi.
ETA'nın Barselona'nın işçi sınıfı mahallesinde bir süpermarkette
dördü çocuk 21 kişi öldürmesi hakkında ne düşündünüz?
Ne mi düşündüm? Yani…
Örgütün yaptığı bu hatanın
sonuçlarını düşündüm.
- Hipercor bir hata mıydı? - Bence öyleydi.
Ama hata kabul etmemin sebebi
aslında…
ETA, işi vatandaşları korumak olan
hükümete ve devlete güvenmişti.
Otoparkı tahliye etmeleri için iki uyarı yapılmış olmasına rağmen
etmediler.
Hatta devlet polis ihmalinden suçlu bulundu.
Halkı korumak onların görevi.
Hele ki…
Bir süpermarkette bomba olduğuna dair iki uyarı aldıktan sonra…
O süpermarkette yüzlerce insan, yüzlerce vatandaş vardı.
Bir daha sorayım. ETA bir hata yaptı mı, yapmadı mı?
Yapmayın, ETA'nın değerlendirmesinde hata olduğunu zaten söyledim.
Hükümet işte insanları böyle kandırıyor.
Sanıyorsunuz ki ne olursa olsun…
Çünkü o aşamaya kadar…
O zamana kadar ETA ne zaman bomba uyarısı yapsa
ilgili yetkililer gidip insanları tahliye ederdi.
ETA'nın hesabındaki hata "Madem işe yarıyor, böyle devam" demekti.
Bu hata telafisi imkânsız sonuçlar yarattı
ve işçi sınıfından insanları etkiledi.
- Durum bu. - Sebep bu mu?
Polisin insanları tahliye etmemesi mi?
ETA'nın hedefi 21 kişi öldürmek değildi.
Bu polisin tahliye etmemesinin sonucuydu.
Eğer bir süpermarketin otoparkına bomba yerleştiriyorsanız
etrafında insan varken patlaması muhtemel.
Zaten hatalardan biri de o işte.
Yüzlerce kişinin olduğu bir yerde olası sonuçları yanlış analiz etmek.
Bunun da üstüne
işini yapmayan bir devlete bel bağlamak var.
Yani ETA'nın bu saldırıda maddi hasar amaçladığını söylüyorsunuz.
Aynen öyle.
Sorumluluğu üstlendiklerinde de bunu belirttiler.
Hipercor'daki araç bombasının içinde patlayıcılar ve şarapneller bir yana,
sabun parçaları da bulundu.
Alevler bu yüzden daha geniş bir alana yayıldı.
Hatta bu nedenle bazı kurbanlar diri diri yandı.
Böyle bir bomba yaptıysanız
sadece maddi hasar değil, başka bir amacınız olması lazım.
Durumu biraz abartıyorsunuz, sebebini de söyleyeyim.
Terörist olmak şu dünyadaki en kolay iş.
Ben ETA'nın amacının terör eylemi yapmak olduğuna inanmıyorum.
Terör dediğiniz Londra'da, Paris'te gördüğümüz şey.
2004 yılında Madrid'de gördüğümüz şey.
Yani ETA'nın amacı
defalarca söylendiği üzere
asla daha fazla can almak olmadı.
Amaç sadece maddi hasar vermekti.
Marketin alev alması daha çok hasar demekti.
Cihatçı terörden bahsederken akla mantığa uymadığını söylediniz.
Hatta bunun daha da ötesinde,
sıradan vatandaşı hedeflemenin "absürt" olduğunu belirttiniz.
- ETA, Hipercor'da aynını yapmadı mı? - Yapmayın…
Alakası yok.
ETA'nın yaptığı şeyin ardında yatan sebep…
ETA'nın amacı oldukça aşikârdı.
Asıl hedef maddi hasara sebebiyet vermekti.
Amaçlarının başka bir şey olduğunu iddia etmek…
Bunu cihatçı terörizmle karşılaştırmak çok abes.
Madrid, Londra ya da Suriye, cihatçılar nereye saldırırsa saldırsın,
tamamının sorumluluğunu üstlenip hepsini bilerek yaptıklarını söylüyorlar.
Madrid'de 400 yerine 1.400 kişi ölse daha da mutlu olurlardı.
ETA'nın tarihinde ne Hipercor'da ne başka bir olayda
örgüt sizin iddia ettiğiniz gibi ayrım gözetmeksizin insan öldürmüştür.
- Asla. - Ama öldürdüler.
Evet, orası kesin.
Yine başlıyoruz. ETA bu hatayı üstlendi.
- Sonraki günlerde hisleriniz… - Korkunçtu.
Korkunç.
Hipercor kurbanlarından biriyle konuşuyor olsaydınız ne derdiniz?
Yani…
Acılarını derinden paylaştığımı söylerdim.
Ama yine aynı soruya dönüyoruz.
Ben ne kadar içten konuşursam konuşayım, o insana bir teselli olur muydu?
Hayır çünkü artık olan oldu.
Söylesem acıları mı azalacak? Ayrıca "Samimi değilsin" diyecekler.
Size bir şey daha söyleyeyim.
Ben onların yerinde olsam ben de muhtemelen aynısını yapardım.
11 Aralık 1987'de
ETA, Zaragoza'daki jandarma lojmanlarına bir araç patlayıcısı yerleştirdi.
Altısı çocuk olmak üzere 11 kişi hayatını kaybetti.
Bu Hipercor'dan altı ay sonra yaşandı.
Hipercor saldırısının bir hata olduğunu söylediniz.
Zaragoza da bir hata mıydı?
Ben o açıdan yaklaşmazdım.
Gazete arşivlerine bakacak olursak…
ETA'nın saldırıdan çok önce yaptığı açıklamalara
ve verdiği mesajlara bakacak olursak
görürsünüz ki ETA defalarca,
tam gününü hatırlamasam da belli bir tarihten itibaren,
sırf jandarmanın, polisin, askerin değil, lojmanların da hedef olduğunu belirtmişti.
İşte bu yüzden
jandarmadan ailelerini lojmanlardan çıkarması istenmişti.
Bunu herkes biliyor.
Ama jandarma buna hiçbir şekilde kulak asmayıp
sığınaklara çekildi.
ETA da buna göre hareket etmeye karar verdi
ve siyasi analizlerini tamamladıktan sonra tabiri caizse bir açıklama yapıp
lojmanların da hedef olduğunu belirtti.
Yani bu ETA'nın kararının yarattığı bir sonuçtu.
1987 11 ARALIK
Peki Zaragoza'daki lojman saldırısı hiç vicdanınızı rahatsız etti mi?
Bu konuda vicdanımı rahatsız eden elbette kurbanların
kadın ve daha önemlisi çocuk olmasıydı.
Bu, o saldırının asla telafi edilemeyecek
ve talihsiz bir sonucuydu.
Tabii ki bu beni çok etkiledi.
Çünkü orada ölen kurbanların
jandarma lojmanlarının sembolizmiyle hiçbir bağlantısı yoktu.
Ama jandarma lojmanlarında gece bir araca patlayıcı konuldu.
İçeride insanların uyuduğu biliniyordu.
Jandarma memurlarının ailelerinin de içeride olduğu aşikârdı.
Karı, koca, çocuk…
Neler olacağını öngörebilmiş olmalılardı.
Bu operasyona onay verenlerin analizi konusunda ben yorum yapamam.
Ama evet, ne bildikleri meçhul ama muhtemelen farkındalardı.
Araca patlayıcı yerleştirip nasıl…
Bu operasyonu gerçekleştirenlerin aklını okumam mümkün değil.
Akıllarından ne geçtiğini bilemem.
Peki saldırının sonuçlarını gördüğünüzde aklınızdan neler geçti?
Çok acı vericiydi ve böyle bir şey hiç yaşanmamalıydı.
Zaragoza saldırısı konusunda
ETA'nın jandarmaların ailelerinin lojmanı boşaltmalarını
ve sadece jandarmanın kalmasını söylediğini belirttiniz.
Olayın, bu gerçekleşmediği için böyle sonuçlandığını söylüyorsunuz.
Aynı şekilde Hipercor olayında da
polisin otoparkı boşaltmaması konusunda
"Tüh, boşaltmadılar, ne yapsaydık?" şeklinde yaklaştınız.
Bu lakayıtlık değil mi?
Bence olayları bağlamından koparıp
gerçekleri işinize geldiği gibi lanse ediyorsunuz.
Bence Hipercor'da yaşananlar bir hataydı, bunu zaten söyledim.
Sonuçlarından bahsedeceksiniz ve haklısınız, korkunçtu, telafisi yoktu.
Zaragoza lojmanlarıyla ilgili sorunuza gelecek olursak
durumu tarihsel bağlamıyla ele aldım.
Ağır, acı verici ve telafi edilemez sonuçları oldu.
Üslubumda kesinlikle bir lakayıtlık yok.
Kurbanların çocuk olması şüphesiz ki beni de derinden sarstı.
Ya jandarma personeli olsaydı?
Jandarma personeli işinin gereğini biliyordu.
Sonuçta sloganları "Vatan için canım feda" değil mi?
Herhangi bir lojmanda kalıyorlarsa, hele bu lojmanlar Bask Ülkesi'ne yakınsa
ve Bask Ülkesi'ne baskı uygulayan
özel kuvvetlere ev sahipliği yapıyorsa
ihtimali biliyorlardı.
İşleri buydu. Dediğiniz gibi…
Daha doğrusu benim dediğim gibi,
ne zaman bir ETA üyesi
malum muamelelere maruz kalsa, bastırılsa
ya da bir çatışma sırasında hayatını kaybetse
bir kurban olarak görülmedi.
Onlar nasıl gönüllü olduysa jandarma da gönüllü oldu.
Gönüllü demeyelim de o mesleği seçtiler diyelim.
Kurbanların kategorize edilmesine "iğrenç" demiştiniz.
- Yaptığınız bu değil mi? - Alakası yok.
- Yani iğrenç değil mi? - Öyle bir şey yapmıyorum.
Kurbanları kategorize ettiğim yok.
Eğer kurbanlar jandarma personeli ya da İspanyol kolluk güçleri mensubuysa…
O zamanlar ETA'nın hedefleri onlardı.
Hedefin onlar olması bambaşka bir…
Ben kurban kategorize etmiyorum.
Evet, ediyorsunuz. Çocuk olmalarına üzülmüşsünüz.
"Ama jandarmanın görevi vatanı korumak, ölmek kaderlerinde var" diyorsunuz.
- Ama kurbanları kategorize etmiyorum. - Bu kategorize etmektir Bay Urrutikoetxea.
Ben öyle görmüyorum.
Malum, İspanyol mahkemeleri iadenizi ve yargılanmanızı istiyor.
Hatta Fransız mahkemeleri de buna olumlu bakıyor.
O dönemde ETA'nın lider kadrosunda olmakla suçlanıyorsunuz
ve o saldırının emrini sizin verdiğiniz iddia ediliyor.
- Zaragoza saldırısını siz mi emrettiniz? - Kesinlikle hayır. Birincisi bu.
İkincisi, lider kadrosunda değildim.
Jandarma raporlarına göre o dönemde ETA'nın siyasi lideriymişsiniz.
Elena Beloki gibi yoldaşlarınızın ifadeleri de mevcut.
Verdiği yeminli ifadeye göre 1987'de lider kadrosundaymışsınız.
Jandarmayı bu sonuca iten unsur da…
İfadesinde tam olarak öyle demiyordu.
- Ne diyordu? - Muhtemel olduğunu söylüyordu.
Ama kesin konuşmamıştı.
Soares Gamboa olsun, başkası olsun… Beni itham edenlerin hepsinde durum aynı.
Hepsi aynı şeyi söyledi.
Hiçbir yerde buna dair bir kanıt yok.
1991 29 MAYIS
ETA 1991'de başka bir jandarma lojmanına saldırı düzenledi.
Bu kez saldırı Vic'teydi.
Yarısı çocuk olmak üzere 10 kişi hayatını kaybetti.
O saldırının failleri,
araca bombayı yerleştiren teröristler,
aracı yokuş aşağı lojmana doğru göndermişler.
Yokuşun dibindeki parkta çocuklar oyun oynuyormuş.
Ama buna rağmen aracı göndermişler.
Bilemiyorum, öyle oldu diyorsanız…
- Görgü tanıkları öyle diyor. - Evet ama bilmiyorum.
Öyle diyorsanız öyledir.
Peki bu konuda ne düşünüyorsunuz?
O aracı yokuş aşağı gönderen kişi çocukları orada gördüyse
bence bu operasyonu planlayan ya da uygulamaya geçiren insanlar
büyük bir yanılgıya düşmüşler.
Bunu sormamın sebebi Zaragoza saldırısına ilişkin
bomba gece yerleştirildiği için
sonuçların öngörülemediğini söylemenizdi.
O konuda da size katılmıyorum ama burada sonuçlar çok barizdi.
Buna zaten cevap verdim.
Josu Ternera adıyla bilinen José Antonio Urrutikoetxea
motosikletiyle giderken istihbarat servisi tarafından yakalandı.
Josu Ternera, ETA'nın lideri kabul ediliyor.
Carrero Blanco'nun ölümünde oynadığı rolün ardından
Saint-Pée-sur-Nivelle'de Fransız polisinden son anda kaçmıştı.
1989'da tutuklanmanızın ardından 11 sene hapis yattınız.
Önce Fransa'da hapse girdiniz. Ne için hüküm giymiştiniz?
89'da Bayonne'da tutuklandım.
Beni terörist eylem gerçekleştirmekle
ya da ona benzer bir şeyle suçladılar.
Çevirisi tam doğru olmayabilir
ama davanın konusu buydu.
Bugün Fransız yetkililer La Junquera sınır kapısında
Josu Ternera'yı İspanyol polisine teslim etti.
ETA'nın uluslararası kanadının başında olduğu düşünülüyor
ve Basklı iş yeri sahiplerine haraç kesmekle suçlanıyor.
Fransa'da yedi yıl hapis yattıktan sonra 1996'da İspanya'ya iade edildiniz
ve Alcalá Meco Cezaevi'ne gönderildiniz.
İşlenen başka suçlara dair soruşturmalar devam ederken
tedbiren dört yıl daha hapiste tutuldunuz.
Aynı yıl olan 1996'da ETA, cezaevi çalışanı Ortega Lara'yı kaçırdı.
Siz Alcalá Meco'ya vardığınızda ve Ortega Lara esir tutulduğu sırada
cezaevi çalışanlarının tutumu nasıldı?
Genel olarak mesafelilerdi, çok…
Pardon. Soğuklardı.
Ama altını çizeyim,
Ortega Lara olayı kapandıktan sonra da tavırları değişmedi.
Yani tek sebebi o değildi.
- Bizi düşman bellemişlerdi. - ETA da aynı şekilde bakıyordu.
- Cezaevi çalışanları düşmandı. - Evet, o zaman öyleydi.
Ortega Lara'nın kaçırılması bunun kanıtı.
532 gün boyunca insanlık dışı koşullarda bir delikte tutuldu.
1997 1 TEMMUZ
O ikonik görüntüye tepkiniz ne oldu?
Hani Ortega Lara'nın kurtarıldıktan sonraki o görüntüsü…
Tepkim ne oldu… Onun için çok zor olmuş olmalı.
Daha önce bazı yoldaşlarım gibi hücre hapsinde tutulduysanız,
ki 539 günden değil, 20 yılı aşkın süreden bahsediyorum,
öyle bir yerde tutulmanın ne kadar zor olduğunu anlayabilirsiniz.
- Ortega Lara bulunmasa ölür müydü? - Bilmiyorum.
Talep, hapisteki ETA üyelerinin Bask hapishanesine transferi olunca…
Bilmiyorum, bazı talepler, bazı gerçekler vardı…
Bana sorarsanız…
Bence ETA belki de…
Dediğiniz gibi, amaç, karşılığında mahkûmları almaktı.
Belki bunu bekleseler ya da o yönde bir adım atılsa
kendisini bırakabilirlerdi.
Bu yüzden inancımız şu yöndedir ki
polis de aynı birçok siyasetçi gibi
baskı rejimine destek vermektedir.
Kendilerine bizden bir tavsiye.
Güç sarhoşu olmamaya çalışın
çünkü bu sarhoşluğun bir de yarınki mahmurluğu var.
Ortega Lara kurtarıldıktan birkaç gün sonra
ve Herri Batasuna sözcüsünün yaptığı bu açıklamanın ardından
Halk Partisi Ermua belediye meclis üyesi Miguel Ángel Blanco kaçırıldı.
- "Mahmurluk"tan kasıt bu muydu? - Bu sizin yorumunuz.
- Sizin yorumunuz nedir? - Bu konuda mı? Sanmam. Bilmiyorum.
Miguel Ángel Blanco'yu kaçırmaya karar verenlerin zihnini okuyamam.
Neyse, bence bu pek mantıklı değil.
- Bu ETA'nın intikamı mıydı? - Sanmıyorum.
Sanmıyorum çünkü bildiğim kadarıyla…
Bakış açıma ve deneyimlerime göre
intikam öyle bir duygu ki
ilerlemek adına hiçbir faydası sağlamıyor.
Bask Ülkesi'ni yeniden inşa etme projemize hiçbir faydası yoktu.
Ayrıca intikam ve nefret insanı kör eder,
olayları doğru analiz edemezsiniz.
Miguel Ángel Blanco'nun kaçırıldığını duyunca ne düşündünüz?
Düşündüm ki…
Açıkçası bir anlam veremedim.
Operasyonun amacının
ne olduğunu anlamakta zorlandım.
Anlamadım, o kadar. Bu konuda bilgim yoktu, anlamadım.
1997 11 TEMMUZ
ETA, MECLİS ÜYESİNİ KAÇIRIP YARIN ÖLDÜRMEKLE TEHDİT ETTİ
16.00'YA KADAR MÜHLET
ETA hükümete 48 saat tanıdı
ve mahkûmları Bask Bölgesi'ne taşımalarını istedi.
Yoksa Miguel Ángel Blanco'yu öldüreceklerdi.
O esnada hapisteki ETA üyelerinden biriydiniz.
Bu şantaj size ne düşündürdü?
Tekrar edeyim, o aşamada elimdeki bilgilere göre,
elimdeki oldukça sınırlı bilgiyle vardığım sonuç…
Bilmiyorum, çok saçmaydı. Mantığını kuramadım.
O 48 saat içinde bu konuda ETA'ya katılmadığınızı belirttiniz mi?
Tabii ki ulu orta belirtmedim. Bunu niye yapayım ki?
Olanlara dair fikir ayrılığımı, eleştirilerimi
ya da bakış açımı…
yapıcı bir şekilde duyması gereken kişilere ilettim.
- O süreçte bunu dile getirdiniz mi? - Tabii ki getirdim.
1997 12 TEMMUZ
O iki gün içinde yüz binlerce insan
bu kez sadece İspanya'da değil, Bask Bölgesi'nde de olmak üzere
sokaklara dökülerek Blanco'nun salınmasını istedi.
ETA buna neden kulak vermedi?
ETA insanların taleplerini görmezden geldi.
Halkın bir kısmının talebini.
Birini duyamıyor ya da duymak istemiyorsan yok saymak çok kolaydır.
48 saat geçti.
O cumartesi saatler 16.00'yı vurdu.
ETA tehdidini eyleme dökerek Miguel Ángel Blanco'yu öldürdü.
Miguel Ángel'in öldürüldüğü bilgisi elimize ulaştı.
- Katiller! - Katiller!
- Onlar Bask değil, onlar katil! - Onlar Bask değil, onlar katil!
- ETA, sık kafama! - ETA, sık kafama!
Basklı kalabalığın attığı sloganları duydunuz.
"Onlar Bask değil, onlar katil" ve "ETA, sık kafama" dediler.
Ne düşündünüz?
Benim bundan çıkardığım sonuç çok açık bir biçimde
Bask Ülkesi'nin kadın ve erkeklerinin bir kısmının bunu desteklemediği
ve buna itiraz ettiği yönündeydi.
- Daha öncesinde destek olan insanlar dahi… - Kim olmuş, kim olmamış, bilemem.
Belki de öncesinde sizin deyiminizle "sokaklara dökülmemiş" insanlar
hoşnutsuzluklarını dile getirmek için bu kez sokağa çıktı.
Belli ki durum bu.
Francisco Xabier García Gaztelu, yani Txapote'yi tanıyordunuz.
- Miguel Ángel Blanco'nun katili. - Hayır.
Miguel Ángel Blanco'nun alıkonulduğu 48 saatte
Txapote'yle konuşabilseydiniz kendisine ne söylerdiniz?
Sanıyorum böyle bir operasyonun
yapılmaması gerektiğini söylerdim.
- Niye böyle düşünüyorsunuz? - Çünkü bence…
Bu bir hataydı.
Siyasi ve insani açıdan onulmaz yaralar açtı
ve amacımıza kesinlikle hiçbir faydası olmadı.
Amacımız benim ve ETA'nın o dönemdeki görüşüne göre
aradaki ihtilafın karşılıklı uzlaşmayla çözülmesiydi.
ETA'dan ayrılmayı düşündünüz mü?
Neden? Fikirlerine katılmadığım için mi?
Hayır.
Bugün Bask Bölgesi eşi benzeri görülmemiş ama yasal bir olaya tanık oldu.
ETA'nın eski lideri Josu Ternera
vekil olmak üzere Meclis'e kayıt yaptırmaya geldi.
ETA'nın güçlü simalarından Josu Ternera
birkaç saatlik özgürlüğün ardından cezaevine döndü.
1998 yılında hapisteyken
Batasuna'nın bir uzantısı olan Euskal Herritarrok koalisyonu altında
Bask Meclisi'ne vekil olarak seçildiniz.
2000 yılında serbest bırakılana dek
meclis toplantılarına düzenli katılım gösteremediniz.
Josu Ternera bugün salıverildi.
Yüksek Mahkeme, daha önce aynı suçtan Fransa'da yargılanıp
10 yıllık cezasını çektiğine hükmetti.
Artık özgür olduğuma göre
Bask Ülkesi'nin yeniden inşa edilmesi için süregelen çalışmalarda yer alacağım.
Sizi Bask Meclisi'nde görmek insanları şoke etmişti.
Bask vatandaşlarının temsilcisi olarak o koltuğa oturduğunuzda ne hissetiniz?
Özel bir şey hissetmedim, sadece…
İnsanlar, yani seçmenlerim bana oy vermişlerdi
ve beni seçen o grubu temsil etmek benim üstüme düşen bir görevdi.
Bu benim görevim, sorumluluğumdu.
…bilginin…
Milletvekili seçildiğiniz 2000 yılında
ETA şiddetin dozunu artırıp 23 kişinin canını aldı.
ETA sekiz yıldır bu kadar can almamıştı.
Bir daha bu kadar kısa sürede bu kadar çok insan öldürmediler.
Bağırın çünkü en azından bağırırken kimseyi öldürmüyorsunuz.
Ölenler arasında
seçilmiş siyasetçiler, gazeteciler,
ve ETA'ya "devrim vergisi" denen vergiyi ödemeyi reddeden iş insanları vardı.
Borcunu ödemeyenleri öldürene mafya denmez mi?
Asıl mesele bu değil.
O ölümler engellenebilirdi.
Ölenler sürece müdahil olmuş insanlardı
ve dediğiniz gibi, bunun sonuçlarını biliyorlardı.
Bir çekinceleri yoktu, bunu açıkça belirtmişlerdi.
Tekrar edeyim, üzücü bir olaydı
ama bu, anlaşmazlığın bir sonucuydu.
Devrim vergisini desteklediniz mi?
Bağımsızlık yanlısı sol hareketi destekleyebilmek için
devrim vergisi bir mecburiyetti.
2000'deki 23 kurbanı takiben
2001 yılında Bask Bölgesi'nde seçim yapıldı.
Euskal Herritarrok adayı olarak bir kez daha seçime girdiniz.
Koalisyon, meclisteki 14 koltuktan yedisini koruyabildi
ve oyların yaklaşık %9'unu aldı.
Şunu merak ediyorum.
Şiddeti sona erdirmeye yönelik adımlar atma kararınızın altında
ahlaki çekinceler mi vardı, bu bir strateji miydi?
İkisi de.
Öncelikle bir gerçeği fark etmiştim.
Giderek artan bir baskının ortasında devinip duruyorduk
ve işin ahlaki boyutu görmezden geliniyordu.
Bunun dikkate alınmaması belli sonuçlara sebep oldu.
Bu duyarsızlık,
bu anlayış eksikliği karşılıklı olarak iki tarafta da mevcuttu.
Faktörlerden biri buydu.
Bir diğeri de
ihtilafı sona erdirebilmek için…
Stratejiniz şiddet eylemi yapmak olunca
ihtilafı çözmek mümkün değil.
İkisi birbirine tamamen ters mefhumlar.
Bir tarafta işin ahlaki boyutu var,
bir tarafta o boyutu görmezden gelen bir mücadele var.
Ama öte yandan, strateji değiştirmek elzem olmuştu.
2002 yılında Yüksek Mahkeme sizi mahkemeye çağırarak
1987'deki Zaragoza jandarma lojmanı saldırısı için ifadenizi istedi.
İfadeye gitmediniz. İspanya'yı terk edip saklandınız.
Saklandığınız süre zarfında
ETA ve İspanyol hükümeti arasında yapılan müzakerelerde yer aldınız.
Bu müzakereler 2005'in haziran ayında başladı.
Bask Bölgesi Sosyalist Parti lideri Jesús Eguiguren'le ilk kez toplandınız.
Bu toplantıda ona ilk söylediğiniz şey "Şiddeti son vermeye geldim" miydi?
"Şiddete son…" Evet, söylediğim şeylerden biri buydu.
"Bu şiddete bir son vermek için birlikte elimizden geleni yapacağız."
Çatışmayı bitirmek için bir yol bulmamız gerektiğini,
bunu gelecek kuşaklara bırakamayacağımızı
ve elimizden geleni yapmamız gerektiğini söyledim.
2005 yılında Oslo'da Jesús Eguiguren'le bir daha görüştünüz.
Oslo'dan ayrılırken bir ateşkes sözü verdiniz.
ETA bu yönde resmî bir açıklama yapacaktı.
Eylül 2006'da İsviçre'de buluştunuz.
Bu kez Jesús Eguiguren'in yanı sıra
sizin yanınızda ETA'yı temsilen bir isim daha vardı.
Xabier López Peña. Namıdiğer Thierry.
Thierry o aşamada ETA'nın lideri miydi?
ETA'nın hiçbir zaman…
ETA'da liderler değil, kolektif kadrolar vardı.
- Lider yok muydu? - O manada yoktu.
- Peki Thierry bu kolektif grupta mıydı? - Tabii, müzakereye o sıfatla geldi.
ETA'nın lider kadrosunu temsilen katıldığını düşünmemek için
hiçbir sebebim yok.
Thierry, Montrö'deki müzakerelere neden katıldı?
Sanıyorum o aşamada ETA'nın lider kadrosu
pazarlıkla ilgilenmiyordu.
Onun yerine siyasi ve askerî anlamda mücadeleyi sürdürmek istiyorlardı.
Silahlı mücadeleyi.
Çünkü müzakerelerin gidişatından memnun değillerdi.
Ben buna katılmıyordum.
Ama ETA'nın lider kadrosunun
benimle aynı görüşleri paylaşmadığını görüp
farklı bir yol çizmeye karar verdiğimde iki seçeneğim vardı.
Ya ETA üyesi olarak kalıp emirlere uymaya devam edecektim
ya da ayrılacaktım.
Ben de ayrıldım.
- Tüm köprüleri attınız. - Tamamen.
- Eguiguren'le konuşmadınız… - Kimseyle.
Bildiğim bir yere gittim.
- Pireneler mi? - Pireneler.
Ariège bölgesine gittim.
2007 ve 2011 yılları arasında ETA'nın kendi içinde
örgütün geleceğiyle ilgili bir anlaşmazlık yaşandı.
ETA'dan çoktan ayrılmıştınız ama bu tartışmalarda yer aldınız mı?
Hayır, kesinlikle almadım.
ETA ve konjonktüre ilişkin…
Geçtiğimiz 20 yılda İspanyol mahkemelerinin yanı sıra
İspanyol kolluk güçlerinden de büyük bir baskıyla karşılaştılar.
ETA'nın farklı lider kadroları teker teker lağvedildi.
Yaşasın ETA! Yaşasın hür Bask Ülkesi!
ETA'nın kalıcı olarak silah bırakma kararında
polisin baskılarının ne ölçüde etkisi oldu?
Bu, yarattıkları algının bir parçası. Buna "algı yaratmak" denir.
Örgütün paramparça olduğuna dair bir hikâye pazarlamak zorunda hissettiler.
Psikolojik savaşın temeli budur.
Düşmanın yenildiğine, kaybettiğine tüm vatandaşlarınızı inandırmanız gerekir.
Psikolojik savaş bir yana, ETA'nın hem örgütün içinden
hem de çevresinden gelen baskılarla köşeye sıkıştığına katılmıyor musunuz?
Hayır, olay makul bir çözüm bulmaktı.
İki ayrı devlet, hele ki günümüzde, tüm gücüyle üzerinize geliyorsa
bu her örgütün, her hareketin elini zorlayacaktır.
Hele ki ETA'nın.
Çünkü hem İspanyol hem Fransız hükümetleri ETA'ya nefes aldırmıyordu.
Bir başka gerçek de
örgütün her zaman
halkın dillendirdiği şeylere kulak vermeye çalışmasıydı.
O aşamada halktan duydukları şeyler
örgütün siyasi ve askerî mücadelesiyle tam olarak uyuşmuyordu.
ETA temelli silah bırakma kararı almıştır.
ETA, İspanyol ve Fransız hükümetlerinden bu konuda açık diyalog başlatarak
bu ihtilafın yarattığı sonuçlara bir son vermelerini
ve silahlı mücadeleyi bitirmelerini istemektedir.
ETA silah bırakacağını açıkladı.
Bu, terör örgütünün barış yolunda attığı en net adım oldu.
Bugün demokrasi denen muhteşem zaferi kutluyoruz.
Silah bırakmaya dair son mesaj hakkında ne düşündünüz?
Zafer miydi, yenilgi miydi?
- İkisi de değildi. - Peki sizce neydi?
Bask Ülkesi gerçeğini göz önünde bulundurunca
gerekli bir adım olarak gördüm.
Bu mesaj çok mu geç kalmıştı?
Mesajın kendisi geç değildi ama karar çok geç alındı.
Silahlı mücadeleyi bitirmeye yönelik
o son karar.
Sizce bu mesaj ne zaman verilmeliydi?
Bence 2005 yılında.
Mayıs 2018'e gelelim.
ETA'nın son mesajının kalan kısmını siz okudunuz.
"Millî kurtuluş mücadelesi veren devrimci sosyalist Bask örgütü ETA
Bask halkına artık bu yolculuğun bittiğini bildirir.
Bu kararın bir sonucu olarak
ETA tüm yapılanmasını tamamen lağvetmiştir.
ETA nasıl halktan doğduysa şimdi yeniden halkın içine dönecektir.
Yaşasın hür Bask Ülkesi."
- Artık ETA'da değildiniz. - Değildim.
Peki ETA'nın son mesajını neden okudunuz?
O açıklamayı okumamın sebebi
artık ne bağımsızlık yanlısı sol hareketin ne ETA'nın üyesi olmamdı.
İster beğenin ister beğenmeyin, o şekilde kamera önüne çıkmamın…
Nasıl denir?
- Maskesiz. - Evet.
Bunun hukuki sonuçları oldu.
- Kaçınılmaz olarak. - Neden?
Terörist olarak kabul edilen bir örgütün mesajını okumuştum.
Teoride bunu anca kim yapar?
Terör örgütünün bir üyesi yapar. Ama ben üye değildim.
- İstisnai bir durum. - Hem de çok.
Ama durum buydu.
Bu yıl, 2022'de, 72 yaşına basacaksınız.
Yıllar boyunca ölümle burun buruna yaşadınız.
- Ölümden korkuyor musunuz? - Hayır, doğanın kanunu bu.
Sizce ölümle yüzleşme vaktiniz geldiğinde
geçmişe bakıp pişmanlık duyacak mısınız?
Pişmanlık mı? Yani…
Her insan gibi
benim de pişmanlıklarım olacaktır.
Mesela pişmanlıklarımdan biri
daha fazla çaba göstermemem,
giderek artan şiddetin önüne geçmek için
daha erken harekete geçmememdi.
Bundan pişmanım çünkü…
Bunu çok daha erken yapabilirdim.
Bu röportajda bize bilmediğimiz bir bilgi verdiniz.
Aslında birçok bilgi verdiniz ama birini bilmiyorduk.
1976'da Galdakao belediye başkanının ölümünde parmağınız olduğu konusu.
Bunu bilmiyorduk ve bu konuda yargılanmadınız.
O cinayetten hâlâ kendinizi sorumlu tutuyor musunuz?
Kesinlikle.
Bir ETA üyesi olarak benden isteneni yerine getirdiğimi kabul ediyorum.
Yani kendi timinizin değil,
kendi yaptığınız şeylerin sorumluluğunu…
Kendi eylemlerimin sorumluluğunu alıyorum. Bu kısmını netleştirelim.
Sadece kendiminkilerin.
Örgüt üyesi olarak yaptıklarımın sorumluluğunu üstleniyorum.
Lütfen laflarımı çarpıtmayın.
Belediye başkanının adını da anmak istiyorum.
Víctor Legorburu.
Kendisini koruyan kişi de yerel bir polis memuruydu.
Francisco Ruiz Sánchez.
Makineli tüfekle bacaklarından vurulmuş.
Yaşadığı tecrübeyle ilgili bir kitap kaleme almış.
Bu tecrübe onu çok sarsmış.
Komşuları tarafından dışlanmak da büyük bir travmaya sebep olmuş.
İnsanlar ondan kaçmak için yollarını değiştirir olmuş.
Kendisinin aktardığına göre
insanlar neredeyse hayatta kaldığı için ona öfkeliymiş.
Belediye başkanının ailesi bunu izliyorsa onlara ne söylemek istersiniz?
Daha önce söylediğimin aynısını. Acılarını paylaştığımı.
Ya Francisco Ruiz Sánchez'e?
- Yaralanan adama. - Aynısını söylerdim.
Şunu söyleyeyim.
Hiç kimse ölümden zevk almaz.
Hiç kimse.
Ölen kişinin ve ailesinin zevk almadığı kesin.
Ama öldüren kişi de zevk almaz.
Bu, o kişinin
hayatının sonuna kadar omuzlarında taşıyacağı bir yüktür.
- Siz taşıyor musunuz? - Kesinlikle.
Üçüncü kez söylüyorum,
ben kendi eylemlerimin sorumluluğunu kabul ediyorum.
Yani elbette o yükü taşıyorum.
Peki bu nasıl bir yük?
Bu öyle bir yük ki
hayatta yaptığınız her şeyin birleşimi.
- Peki ağır bir yük mü? - Çok.
Bay Urrutikoetxea, tüm bunlara değdi mi?
Bakın…
Hayatımın bir anlamı olup olmadığını soruyorsanız,
ki sorunuz bunu da kapsıyor,
ben 50 sene boyunca
Bask halkının mücadelesinde yer aldım.
Birçok zafer kazanıp birçok hata yaptım.
Ve…
50 yıl mücadeleyle geçmiş bir hayatın
bir anlam ifade etmediğini söylerseniz o hayata yazık olmuş demektir.
Bu çok acı bir şey.
Bir mücadeleye girdim
ve başından sonuna inançlarıma sadık kaldım.
Örgütün bir üyesi olarak son ana kadar
elimden geldiğince faydalı olmaya çalıştım.
Bu kadar.
Bunu beklemiyordum.
Jordi…
Açıkçası…
Bilmediğim bir şey öğrenmiş oldum.
Josu Ternera'nın o suikastta parmağı olduğu aklımın ucundan geçmezdi.
Aklımın ucundan geçmezdi.
Fırsattan istifade belirteyim, faili hâlâ bulunamayan 330 dosya var.
Bu suçları kimin işlediğini bilmek istiyoruz.
Bu herifle yaptığınız bu röportaj beni olumlu anlamda şaşırtmış olsa da…
Az daha "katille" diyecektim.
Ama keşke…
Keşke başkaları da mahkemede bu şekilde ifade verse.
Böylece tüm bunları ardımızda bırakıp huzur içinde yaşayabiliriz.
Josu Urrutikoetxea uğradığınız saldırı konusunda
acınızı paylaştığını söyledi.
Hiç sanmam.
Onun yerine…
Pişman olduğunu söyleyebilirdi.
Eminim bunun yükünü hâlâ taşıyordur.
Ama o bir amaç uğruna mücadele ettiğine inanıyordu.
Bask Bölgesi'ni savunmak zorunda olduklarını,
böylece kendi ülkelerini kurabileceklerini düşünüyordu.
Ama yaptığı şeyden pişman değil.
Josu Urrutikoetxea burada olsaydı ona ne derdiniz?
Benden özür dilemesini isterdim.
İşlediği suçları kabul eder ve benden af dilerse
işte o zaman huzur bulurdum.
Tek istediğim huzur.
Böylece bu 60 yıllık terörü ve nefreti arkamızda bırakabiliriz.
El sıkışıp
tüm bunları arkamızda bırakabilir miydik, onu bilemiyorum.
Ama o günün geleceğini sanmam.
ETA, 60 yıllık faaliyetin ardından 2018'de dağıldı.
Örgüt, kurulma amaçlarından hiçbirini yerine getiremedi.
Bask'taki bağımsızlık yanlısı sol grup 2021 yılında
ETA'nın kurbanlarının acıları için "Hiç yaşanmamalıydı" dedi.
Bu belgeselin tamamlandığı 2023 yılının eylül ayında
Fransa ve İspanya'da 166 ETA üyesi hâlen tutuklu.
ETA, 2011'de silah bırakacağını açıkladı
ve sonrasında başka terör eylemi gerçekleştirmedi.
ETA, Avrupa'da bunu yapan tek terör örgütü.
Francisco Ruiz emekliliğini Ciudad Real, İspanya'da geçiriyor.
Josu Urrutikoetxea, Güney Fransa'da şartlı tahliye edildi
ve İspanya'ya iade edilmeyi bekliyor.
Alt yazı çevirmeni: Doğa Uludağ