Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Sağlıklı beslenmemiz,
marketlerin et, süt ve sebze reyonlarından alışveriş yapmamız söylenir.
Ama çoğu insanın fark etmediği bir şey var.
Buralar en riskli kısımlar olabilir.
BILL MARLER, 30 YILDIR KURBANLAR İÇİN ÇALIŞAN
BİR GIDA GÜVENLİĞİ AVUKATI
Etrafıma baktığımda,
muhtemelen 10, 15 farklı şey görüyorum.
Ürün kirli çıkıyor veya kurbanlar adına dava açıyorum.
CDC'YE GÖRE AMERİKA'DA HER YIL 48 MİLYON KİŞİ
GIDA KAYNAKLI HASTALIKLARDAN MUZDARİP OLUYOR.
Çok fazla romaine marulu davası açtım.
Kesilmiş meyvelerden sayısız salgın çıktı.
Kesilmiş kavun.
Çilek.
Karamelli elma.
Domates. Soğan. Kurabiye hamuru.
Similac bebek maması.
Lucky Charms.
Tavuk… Tüm bu ürünler muhtemelen kirlenmiş durumda.
CDC, HAFTADA 36 KADAR SALGIN VAKASI ARAŞTIRIYOR.
Hiçbir şey güvenli değilmiş gibi. İnsan yemek yiyemiyor, değil mi?
Evet, sektör bize karışık mesajlar veriyor.
Ürünlerini almamızı istiyorlar
ama sonuçta ürettiklerinden sorumlu olmak istemiyorlar.
Ben gelene kadar.
Dünyadaki açık ara en güvenli gıda kaynaklarına sahibiz.
Dünyadaki en güvenli gıda kaynakları.
Bunu unutmayalım, dünyadaki en güvenli gıda kaynakları bizde, ABD'de.
FDA, organik çileklerle bağlantılı olduğu düşünülen
bir hepatit A salgınını araştırıyor.
Çok eyaletli Salmonella salgını.
Sağlık uzmanları, bazı JIF fıstık ezmesi ürünleriyle bağlantılı olduğunu düşünüyor.
En az iki bebek ölümünden sonra ürünler toplatıldı.
Bazı hastalıklar mamayla bağlantılı olabilir.
Çeşitli toz kek karışımları 16 kişiye hastalık bulaştırdı.
Birinde böbrek yetmezliği oluştu.
Dünyadaki en güvenli gıda kaynaklarına sahibiz, diyoruz
ve bence de öyle.
İnsanların hastalandığı, karaciğer yetmezliğinden hastaneye kaldırıldığı
ve bazılarının safra keselerinin alındığı söyleniyor.
Dört çiğ tavuktan birinde Salmonella var.
CDC, bir kez daha marullarda E. coli salgını olduğunu duyurdu.
Dünyanın en güvenli gıda kaynakları bizde.
Colorado'daki bir çiftliğin kavunlarında
"listeria" denen bir şey olduğu söyleniyor.
Her dört dakikada bir, aldığı gıdadan hasta olan biri hastaneye kaldırılıyor.
Dünyanın en güvenli gıda kaynaklarına sahip olmaya devam etmeliyiz.
Dünyadaki en güvenli…
En güvenli gıda kaynakları.
Dünyanın en güvenlisi.
Dünyanın en güvenli gıda kaynakları.
Ve dünyadaki en iyi, en verimli, en güvenli gıda kaynaklarına sahibiz.
Ve böyle olmaya devam etmeli.
YEMEĞİMİZDEKİ ZEHİR
Saat 11 canlı yayınındayız.
Kuzeybatı sağlık yetkilileri uyarıda bulunuyor.
Bölgemizde ortaya çıkan ölümcül bir hastalık için
tetikte olmalıyız.
45 kişi…
Bunu dün gibi hatırlıyorum.
Washington eyaletinde bir E. coli salgını çıkmıştı.
Neye bağlı olduğu bilinmiyordu.
Sorunun başlangıcı şöyleydi,
bir pediatrik bulaşıcı hastalıkları uzmanı beni aradı.
"Yaklaşık 30 saat içinde
E. coli O157 bulaşmış 11 hasta geldi.
Daha önce hiç böyle bir şey görmemiştim."
Bu benim için büyük bir tehlike göstergesiydi.
Kötü bir şeyler olduğu belliydi.
Bu sabah yedi yeni E. coli zehirlenmesi vakası doğrulandı…
E. coli hastaları hastanede.
Batı Washington Hastanesi'nde 21 çocuk var.
Bazı uzmanlar, durumun daha da kötüye gideceğini söylüyor.
Bunun,
Amerika'daki en büyük gıda kaynaklı salgın olacağını bilmiyorduk.
Muvazzaf hizmetim yeni bitmişti.
Donanmada bir denizaltıda nükleer mühendistim.
Bir karım vardı.
O zamanlar 9 yaşında bir oğlum ve 16 aylık bir oğlum vardı.
E. coli salgınıyla ilgili haberler ve söylentiler vardı.
Benim için anlamsızdı. E. coli'ı bilmiyordum.
En kötü ne olabilirdi?
E. coli zehirlenmesi oldukça yeni bir hastalık.
Bu bakterinin niye bazı insanları hasta ettiğine dair pek bilgi yok.
Bay Kobayashi, bize bu konudaki endişelerden…
Salgının büyük bir kısmı E. coli O157'nin ne olduğunu açıklamaktı.
Birkaç haftalığına kendimi Tony Fauci gibi hissettim.
Çoğu insan için ortalama kuluçka süresi üç ila dört gündür.
Sorun şu ki, bir kişi hastalanmadan önce dokuz gün kadar bir süre geçebilir.
Bu tür hastalıklar için en büyük önlem
ellerin iyice yıkanması…
E. coli, genel bir bakteri kategorisidir.
Herkesin bağırsaklarında doğal olarak bulunurlar.
E. coli'ın birçok farklı türü var.
Çoğu zararsızdır.
Ama E. coli O157 gibi bazı türleri
çok ciddi hastalıklara yol açabilir.
Birkaç gün içinde,
Jack in the Box'ın az pişmiş hamburgerleriyle bağlantılı olduğu
ortaya çıktı.
150'den fazla kişi Idaho ve Washington'daki Jack in the Box'ta
bakterili hamburger eti yedikten sonra hastalandı.
Bir çocuk öldü.
E. coli O157 ile ilgili büyük sorunlardan biri,
Shiga Toksini denen bir şey üretmesi.
Bağırsaklara girip bu toksini salgılamaya başlıyorlar.
Bu toksin kana karışıp kan hücrelerini öldürüyor
ve bu parçalanan kan hücreleri daha sonra organ yetmezliğine,
böbreklerin durmasına sebep oluyor.
Çocuklar böyle ölüyor.
Sadece bizim eyalette 312'den fazla vaka var.
Bugün bir ölüm daha oldu.
KÜÇÜK KIZ ÖLDÜ
Jack in the Box davası geldiğinde
hukuk fakültesini bitireli dört yıl olmuştu.
34 yaşındaydım.
Eski bir müvekkilim aradı.
Arkadaşının kızı Brianne Kiner hastanedeymiş.
Onlarla buluşmamı istediler.
O noktada dört buçuk, beş aydır hastanede yatıyormuş.
Bir sürü mekanik şey vardı,
vücuduna giren bir sürü kablo ve tüp vardı.
Odadan çıktığımda ağlıyordum.
Çünkü gerçekten çok zordu.
Bugün bile Brianne'i o durumda düşünmek zor.
Çok savunmasızdı.
Tek suçu bir hamburger yemekti.
Jack in the Box'ın yönetim kurulu, bu ölümcül hatayla ilgili olarak
tam soruşturma emri verdi.
Müfettişler ve sağlık bakanlığı,
çocuğumun hastalığı kreşteki başka bir çocuktan kaptığını
tespit etti.
Çocuk Hastanesi bu akşam 18 çocuğu tedavi ediyor.
Çocuklardan dördü E. coli'ı hamburgerden değil, başkasından kapmış.
İkincil bir enfeksiyon.
GEÇMİŞ OLSUN RILEY
Birdenbire iki tane yeni doktor geldi.
Hemolitik üremik sendrom oluştuğunu
düşündüklerini söylediler.
Yani kısacası,
durum çok kötüleşince
E. coli onu içten içe yiyip bitirmeye başlamış.
Organlar birbiri ardına gidiyormuş.
Gazete kupürlerini biriktirdiğimi hatırlıyorum.
Sonradan oğlumla konuşup…
…ne kadar cesur olduğunu
ve onunla ne kadar gurur duyduğumu söyleyecektim.
Vicki ve Darin Detwiler'la tanışmanızı istiyorum.
16 aylık oğullarının durumu hâlâ kritik. Tacoma'daki Mary Bridge Hastanesi'nde.
Size sorum şu,
bu kusurlu et sorunuyla ilgili ne yapacaksınız?
Her şeyden önce, fast food hizmeti verenlerin şunu anlamasını sağlamalıyız.
Gıda yönetmeliğimize uymak için ellerinden geleni…
Birleşik Devletler yönetmeliğine göre,
hamburgerin en az 60 dereceye pişirilmesi gerekiyordu.
Washington eyaletinde
bu yasayı 68 dereceye değiştirdik. Çünkü O157 bulaşan çoğu kişinin
az pişirilmiş hamburger yediğini fark ettik.
John, bu haber çok ilgi gördü.
Ama sanırım hâlâ bir kafa karışıklığı var.
Soruna neden olan şey etin az pişmesi mi, kirli olması mı?
Barry, bence bu karışıklığın bir kısmı
sektörün suçlamalardan kaçınma amaçlı yaptığı açıklamalardan kaynaklı.
Cevap, ikisi de.
Şirket, Washington eyaleti tarafından istenen prosedürleri
takip etmiyordu.
Bunu bilmediklerini söylediler.
Şimdi geriye dönüp bakınca,
Jack in the Box'ın yasaya dikkat etmemeyi seçtiğini düşünüyor musunuz?
Hayır, hiç böyle düşünmüyorum.
Yasalara dikkat etmemeyi asla tercih etmeyiz.
Bir şirket neden yasalara dikkat etmemeyi seçsin?
Delil keşfi sırasında, bir milyon sayfa kadar belgeyi üstüme yığdılar.
Hepsine bakmayacağımı düşündüklerinden oldukça eminim.
Ama çok ilginç şeyler bulmaya başladık.
Jack in the Box'ın bir çalışanı,
şirket merkezine öneri kutusu aracılığıyla bir mektup göndermiş.
"Hamburgerlerimizi az pişiriyoruz ve müşterilerden şikâyet alıyoruz."
Ve sonra kanıt niteliğindeki belgeleri görüyorsunuz.
Washington eyaletinden yemek pişirme süreleriyle ilgili
yeni yönetmelikleri almakla kalmamışlar,
bir de bu konu üzerinde düşünüp
görmezden gelmeye karar vermişler.
ETLER GENELDE SERT OLUYOR.
Bunu bulduktan sonra
Jack in the Box'ın avukatını aradım ve "İşiniz bitti" dedim.
Jack in the Box, tüm hamburgerlerin 68 derecede pişirilmesi için yapılan
Washington eyaleti uyarısını kaybettiğini itiraf etti.
Söylediklerine göre uyarıyı sonradan…
Bir ebeveyn olarak çocuklarınızı korumaya çalışıyorsunuz.
Sonra bilmediğiniz, hiç duymadığınız
görünmez bir şey ortaya çıkıyor.
Çok yıkıcı.
Doktor, "İkinci ve üçüncü görüş almak isteyeceksiniz
ama bu noktada iyileşme şansı sıfır" dedi.
"Çok fazla organ hasarı var.
Ona yeterince oksijen ulaştıramıyoruz.
Bu noktada beyin hasarı öyle bir seviyeye geldi ki
onu yaşam destek ünitesinde daha fazla tutmak…
…kötülük olur."
"Hiçbir faydası olmaz."
Ona biraz sarılabilmek için her şeyi çıkarmalarını istedim.
VICKI DETWILER ANNESİ
Dr. Crane'i çağırıp kontrol ettirmem gerekti.
Çünkü onu yeterince yakınımda tutarsam
sanki kalbi atmaya ve nefes almaya devam edecek gibi geliyordu.
BELLINGHAM'DAN
Dört çocuk öldü.
Düşünebiliyor musun?
Jack in the Box'tan yedikleri bir hamburger yüzünden öldüler.
O çocuklardan birinin anne babasıysan bunu anlamak mümkün değil.
Ve söylemeliyim ki E. coli O157 ölümleri çok kötü.
Hiç iyi ölümler değil.
Jack in the Box avukatları bizimle görüştü ve anlaşma teklif etti.
Bu konuda asla konuşamayacağımıza dair bir madde vardı.
Oğlumun ölüm sebebi hakkında
hayatımın sonuna kadar sessiz kalamayacağıma
çoktan karar vermiştim.
Kariyer değiştirmem gerekse bile
hiçbir şey yapmama fikrini kaldıramadım.
Ben bir profesör ve dekan yardımcısıyım.
Odak noktam gıda ve gıda sektörü mevzuatları…
Gıda güvenliği ve politikası dersleri veriyorum.
Lisansüstü dersleri veriyorum.
Başkalarının da aynısını yaşamasını engellemek için
bir şeyler yapmayı denemek zorundaydım.
İyi akşamlar. Eyaletin en büyük yaralanma tazminatı gerçekleşti.
Jack in the Box'ın ana şirketi
az pişmiş hamburgerlerden dolayı milyonlarca dolar ödemek zorunda kalacak.
En az 10 milyon dolara mal olması bekleniyor.
4,4 milyon dolar.
15,6 milyon dolar.
Bu paranın, hayatı boyunca Brienne'in bakımı için
yeterli olacağına güveniyoruz, ancak…
Bill Marler, bu salgınlardan sorumlu olan şirketlere açılan davalarda
en önemli avukat olmakla kalmadı.
Aynı zamanda çok daha büyük bir savunucu oldu.
Hasta olmaları gerekmezken korkunç derecede hasta olan çocukları
ziyaret etmekten bıktım. Öfkeliyim…
Davacı avukatı olarak başlayıp
ABD'de gıda güvenliği reformunun
en güçlü seslerinden biri hâline geldi.
Jack in the Box olayına özel olarak, hamburgerler nasıl kirlendi?
Jack in the Box hamburgerlerinin
özel olarak nasıl kirlendiğini bilmiyoruz.
Ama bunun genelde nasıl gerçekleştiğini biliyoruz.
Genelde mezbahalarda olur.
Kesim sırasında bıçak bir ineğin bağırsağını sıyırır.
Ama tüm et endüstrisi, mezbahaların ve et paketleyicilerinin
istediğini yapabilmesi üzerine kuruldu.
Ve ürünü pişirip E. coli'ı öldürmek
tüketicinin sorumluluğuna bırakıldı.
Bir biftek aldığınızda, tek bir hayvanın etidir.
E. coli varsa dış kısmında olur. İçinde değil.
Yani bifteği mühürlemek, ölmesini sağlar.
Ama kıyma satın aldığınızda şöyle bir sorun var,
artık dış kısımla iç kısım bir aradadır.
Tüm hayvanları getirip aynı tesiste kesmekle kalmıyorsun,
birden fazla hayvanın parçalarını tek bir karışım hâline getiriyorsun.
Bir hamburger, bazen 400 kadar hayvanın
etinin karıştırılmasıyla elde edilir.
Düşünmesi bile korkunç.
O hayvanlardan birinde E. coli'ın toksik formu varsa
başınız belada demektir.
Jack in the Box olayının ardından
Tarım Bakanlığı kurbanlarla görüştü
ve Clinton yönetimi, takdire şayan şekilde
oldukça aktivist insanlar getirdi.
Mike?
Mike Taylor bunlardan biriydi.
Et ve kümes hayvanı ürünleriyle ilişkili gıda kaynaklı hastalık riskini
mümkün olan en yüksek seviyede azaltmak istiyoruz.
Teşekkürler.
ABD Tarım Bakanlığı'nın resmî politikası,
bunun düzenleyici kurumların veya sektörün sorumluluğu olmadığıydı.
Tüketicilerin bu ürünleri pişirip güvenli hâle getirmeleri bekleniyor.
Sonuç olarak çiğ et bakteri içerir.
Doğru pişirme, bakterileri öldürür.
Çocuklarını kaybeden anneler için, bu salgında aileleri zarar görenler için
bu şok edici ve kabul edilemez bir açıklamaydı.
Bu dinamiği değiştirmek için hemen harekete geçmemiz gerekiyordu.
O yüzden şöyle bir karar verdim.
O157:H7'yi zararlı katkı maddesi ilan edip
piyasada bunu içeren etleri yasa dışı yapacaktık.
Böylece Tarım Bakanlığı, hızla piyasadan kaldırmak için harekete geçebilecekti.
Bu her şeyi değiştirdi.
Yani etin içinde olması yasaklandı.
Etin içindeyse piyasadan toplatmak zorundaydın.
Bugün görülen oranlar çok düşük.
Kıyma kaynaklı bir E. coli salgını nadiren görülüyor.
Yani bu reformların ne kadar etkili olduğuna dair güçlü bir argüman.
AZ YAĞLI
YAĞSIZ
30 yıl önce,
tüm davalarım, hamburgerle bağlantılı E. coli vakalarıydı.
Bugünse sıfır.
Bu bir başarı hikâyesi.
JACK IN THE BOX SALGINI
SIĞIR ETİ ENDÜSTRİSİNİ SONSUZA KADAR DEĞİŞTİRDİ.
AMA DİĞER GIDA ÜRÜNLERİNDEKİ PATOJEN SORUNUNU ÇÖZMEDİK.
Eskiden en büyük E. coli tehdidi hamburgerdi.
"Hamburger yemediğim sürece sorun yok" sanıyorsunuz.
CDC, ıspanakla bağlantılı bir E. coli salgınıyla ilgili uyarıda bulundu.
Sağlık yetkilileri, Josie's Organics marka organik ıspanak yememeleri için
tüketicileri uyarıyor.
Organic Power Greens markasıyla bağlantılı birkaç E. coli vakası görüldü.
Ve artık E. coli vakaları
kıymadan çok daha fazla oranda maruldan kaynaklı görülüyor.
Hamburger yediğinizde,
en tehlikeli kısmı köfte değil.
Soğan, marul ve domates.
Gıda kaynaklı hastalık dendiğinde aklıma bozuk bir patates salatası
ya da bildiğimiz gıda zehirlenmesi tarzı şeyler gelirdi.
Yola çıkacağımız sabah Stephaine yanıma geldi
ve biraz şey hissettiğini söyledi…
Biraz gazı vardı ve ishaldi.
Ama sadece heyecandan olduğunu düşündü,
biz de üstünde durmadık.
Bir, iki, üç.
Hanımlar ve beyler, Punta Cana'ya hoş geldiniz.
Dominik Cumhuriyeti'ne varıp tatil köyüne girdiğimizde
biraz daha iyi hissediyor gibiydi.
Duş aldı.
Ama gece boyunca durumu ilerledi ve gittikçe kötüleşti.
İşte o zaman yardım almamız gerektiğini anladım.
Testler ve doktorlarla dolu bir kâbustu.
"Daha iyi olacak. Ona bu antibiyotikleri vereceğiz" deyip durdular.
"Şöyle bir mikrop kapmış. Yarın tatil köyüne döner."
Ertesi sabah,
onu görmeme izin verdiklerinde
beni tanımadı.
Saçlarını koparıyordu.
"Nöbet geçiriyor" dedim.
Böbrekleri durmuştu ve beyninde şişme vardı.
Çıkmamı istediler ve hepsi birden içeri daldı.
Sanki kötü bir kâbus gibiydi.
Tamamıyla.
Doktor, Candie'yi bir koridorda kenara çekti
ve "Onu buradan götürmelisin" dedi.
Hemen eve gidip
bir sürü hava ambulansı operasyonuyla iletişime geçtim.
Onu hemen götürecek bir tane buldum.
ST. LUKE'S HASTANESİ
Sonra, ertesi sabah
vücudunda Shiga Toksini buldular
ve E. coli olduğundan emin oldular.
"Geceyi atlatamayabilir" dediler. "Oğlunuzu San Francisco'dan getirin."
Birkaç saat içinde son ayini için bir rahip geldi.
Stephanie'nin durumu bir gecede hızla kötüleşti.
Çok kritik bir durumdaydı.
Ne yazık ki sadece birkaç saat ömrü kalmıştı.
Çok korkutucu bir durum. Son derece sağlıklı,
atletik, 17 yaşındaki bir kadın bahar tatiline çıkıyor…
…ve 48 saat sonra ölümün eşiğinde.
Stephanie'nin bulaşıcı hastalık doktoru
bize bulabildiğimiz her bilgiyi toplattı.
Arkadaşlarıyla konuş, banka hesaplarına bakıp yediklerini öğren.
Çünkü şey diye düşündük…
Bunlar onun hayatını kurtarmaya yardımcı olabilir.
O yüzden, son bir iki haftada ne yediğini öğrenmek için
detaylı şekilde bilgi topladık.
Panera'da birlikte yemek yediği arkadaşı bize bir duyurunun fotoğrafını gönderdi.
O zamana kadar bir sonuca varamamıştık. Romaine marulu mu?
Düzinelerce insan, olası E. coli vakalarıyla hastanelik oldu.
22 farklı eyaletten 98 kişi ile
son 12 yılın en büyük çok eyaletli E. coli salgını gerçekleşti.
Etkilenen bölge Yuma, Arizona.
Amerika'da yediğimiz marulların çoğu iki yerden geliyor.
California'daki Orta Vadisi ve Yuma, Arizona.
Amerika, yeşil yapraklı sebzelerin en büyük üreticisi ve ihraççılarından.
Yani Yuma ve Salinas'ta yetişen marullar
tüm dünyaya gönderiliyor.
Küresel bir gıda sistemindeyiz.
Her yerden yiyecek ithalat ve ihracatı var.
Yani burada ortaya çıkan sorunlar başka bir yere ihraç edilebilir.
Bakteriler sınırları umursamıyor.
İthalat ve ihracat kısıtlamalarını umursamıyor.
Müşteriler marulu pişirmez.
Mutfakta bu riski kontrol etmemizin yolu yok. Çiğ yiyoruz.
Yani öldürme adımı yok.
Temizleyebilirsin ama tam olarak öldürmüyorsun.
Organik, sadece daha az kimyasal ve böcek ilacı kullanmak demektir.
Organik, patojensiz demek değildir.
Yeşil sebzelerde nasıl E. coli bulunduğunu anlatın.
Aslında marulun suçu değil.
-Doğru. Değil. -Çiftlik hayvanları.
Hayvanları yetiştirme şeklimiz, bu mikropların büyümesini destekleyebilir.
Hayvanları bir araya toplarsak
ve bir tanesinde E. coli O157 gibi çok kötü bir patojen varsa
o bakteriyi kakayla dışarı atabilir.
Sonra hayvanın kakası,
akarsulara ya da sulama kanallarına akarak karışabilir
ve sonra bu, bitkileri sulamak için kullanılabilir.
Yani patojenlerin hayvanlardan tarım ürünlerine geçtiği
bir dağıtım sistemi oluşuyor.
Hayvansal atıklarla ilgili mevzuatlar çok kısıtlı.
Bu konuda yasalar var ama uygulanmıyor.
Bu bir Amerikan skandalı.
Stephanie'yi hasta eden romaine marulu, Yuma, Arizona'da üretildi.
Daha spesifik olarak Wellton Kanalı bölgesinde.
Bu kanal, besi yerlerinin yoğun olduğu bir yerden geçiyor.
Bu tür arazi kullanımı sorunları,
bence FDA, Tarım Bakanlığı, federal hükûmet, eyalet hükûmetleri
ve Çevre Koruma Ajansı'nın,
bu tür kurumların henüz üstesinden gelemediği bir şey.
Şu ya da bu şekilde gıda güvenliği düzenlemesinden sorumlu
15 farklı federal kurum var.
Tarım Bakanlığı öncelikle etle ilgileniyor.
Jack in the Box E. coli vakasında en öndeydiler.
FDA ise marul ve ıspanak gibi yeşil yapraklı sebzelerle ilgileniyor.
TARIM BAKANLIĞI VE FDA, YAPIMCILARLA 30 DAKİKALIĞINA GÖRÜŞMEYİ KABUL ETTİ.
-Buyur. -Harika. Memnun oldum.
-Hangi taraf? Seç. -Hayır. Fark etmez.
Tamam, şuraya oturayım.
Harika.
Tamam, hazır mıyız?
Sizin yetki alanınıza giren ne? Sizin yetki alanınıza giren ne?
Tabii, ben başlayayım.
ABD Tarım Bakanlığı, et ve kümes hayvanı ürünlerini,
yumurta ürünlerini ve kedi balığını düzenler.
FDA ise eyaletler arası ticarete konu olan ve Sandy'nin bahsetmediği
diğer tüm gıdalara bakıyor. Yani ABD gıda sisteminin yaklaşık %80'i.
Çok ciddiye aldığımız büyük bir sorumluluk.
Gıda güvenliği dünyasındaki yasal sistem oldukça karmaşık.
Diyelim ki bir restoranda etli taco yiyorsunuz.
Sığır eti, Tarım Bakanlığı tarafından kontrol edilen bir gıda.
Peynir ve üstündeki pico de gallo,
FDA tarafından kontrol ediliyor.
Taco'nun yapılma süreci,
yerel sağlık müdürlüğünün kontrol ettiği bir restoranda gerçekleşiyor.
Yani çok karmaşık bir süreç.
O taco'ya yasal düzenleme açısından dokunabilecek bir sürü farklı parmak var.
Gıda kaynaklı bir hastalık salgını olduğunda
bundan tek bir kurum sorumlu değil.
Yani çok fazla birbirini suçlama oluyor.
Bayan Eskin, hayvan atıklarının sulama suyuna karışmaması için
Tarım Bakanlığı bir şey yapıyor mu?
Gıda hayvanlarının üretim süreci üstünde doğrudan bir yetkimiz yok…
Elimizdeki yetkilerle, elimizden gelenin en iyisini…
O yetkiye sahip değiliz… Yetkimiz yok…
Elimizde olan veya olmayan yetki…
Sistemde bir açık var gibi. Değil mi?
Bence bu soruyu Kongre'ye sormalısın.
Bu Kongre'nin kararı…
Teftiş süreci Kongre'yle görüşülmeli…
Bunu söylemek bize düşmez.
Kongre'den gelmesi gereken bir şey.
"Kongre'ye sormalısın" dediniz.
Tarım Bakanlığı'na bu çiftlikler üstünde yetki veren bir yasayı destekler miydiniz?
Bir yasayı destekleyecek konumda değilim.
Düzenleyici kurum olarak, bu bizim kulvarımızın dışında.
Bay Yiannas, FDA sorunu çözmek için ne yapıyor
ve tüketiciler tatmin olmalı mı?
FDA ve tüm gıda endüstrisi, yeşil yapraklı sebze endüstrisi,
daha fazlasını yapabilir ve yapmak zorunda.
Altını çizeyim, zorunda.
Yetiştiricilerin sorumluluğu,
ana sorumluluğu, ürünlerinin kirlenme olasılığını anlamak
ve bu riskleri azaltmak için önlemler almak.
Adım Tim York. T, I, M, Y, O, R, K.
-Unvanınız nedir? -CEO.
-Neyin? -LGMA.
LGMA, Yeşil Yapraklı Sebzeler Pazarlama Anlaşması'nın kısaltması.
Marul ve yeşil yapraklı sebzelerde güvenliği sağlamak için 2007'de başlattık.
Tanıyabileceğimiz, daha tanınabilir
bazı LGMA üyesi markalar hangileri?
LGMA üyeleri arasında Dole, Fresh Express,
Ready Pac, Taylor Farms, Organic Girl var.
Bunlar muhtemelen paketli salata raflarında gördüğünüz isimler.
Yeşil Yapraklı Sebzeler Pazarlama Anlaşması,
2006 ıspanak salgınına cevap olarak yapıldı.
Federaller yeni bir uyarı yaptı.
Sadece paketli değil, tüm ıspanaklardan uzak durmanızı istiyorlar.
Burada yüzlerce paket çiğ ıspanaktan bahsediyoruz.
Şu an kimse çiğ ıspanak yemiyor ve hepsi çöpe gidiyor.
Bu, Jack in The Box salgınında gördüğümüz
aynı ölümcül E. coli türü.
Sektör dehşete düşmüş durumdaydı.
Bu, tekrar tekrar gerçekleşirse
ve sorunun köküne inmezlerse
California sebze endüstrisinin yok olacağından korkuyorlardı.
2006'daki ıspanak salgını, sektör için bir dönüm noktasıydı.
Çünkü süreçlerimizin
insanları nasıl etkilediğini ilk o zaman fark ettik.
DİKKAT! GIDA GÜVENLİĞİ BÖLGESİ
İZİNSİZ GİRİŞ, AT BİNİCİLİĞİ, HAYVANLAR YASAKTIR
İŞ BİRLİĞİNİZ İÇİN TEŞEKKÜRLER
Patojenler nasıl yayılır?
Birçok şeye bakıyoruz.
Bunlardan biri su.
Biri, diğer operasyonlara yakınlık.
Biri, temizlik uygulamaları.
Ve çiftlikteki makine ve ekipmanları nasıl kullandıkları.
Bence bu,
sektörün sorunlara geçici çözümler bulması durumu.
"Test yapacağız."
"Herkese saç filesi taktıracağız."
Ama asıl büyük sorunun,
yeşil yapraklı sebzelerin üretim alanlarına yakın konumdaki
büyükbaş çiftlikleri ve besi alanları olduğunu görmek istemiyorlar.
Üyeleriniz sulama sularını ne sıklıkta test ediyor?
Bu sorunun cevabını gerçekten bilmiyorum.
Şartlarımıza uygun olduğunu anlamak için
sulama suyunun sürekli test edilmesi gerekiyor.
LGMA'in gerçekleştirdiği bazı çalışmalar takdire şayandı.
Ama bence bu,
sevmedikleri kuralların devlet tarafından uygulanmamasını sağlamanın bir yolu.
Devlet düzenlemelerinden kaçınmanın bir yolu
"Kendi kontrolümüzü yapacağız" demek.
Bunu yapmasaydık
devlet ne gibi bir müdahalede bulunurdu cidden bilmiyorum.
Ama LGMA'in kurulmasının amacı
bunu devletten çok daha hızlı yapabilmemizdi.
Bunu düzeltmek için kimi sorumlu tutacaksın?
Tarımcılar, hayvancıların süreçlerini kontrol edemez.
Hayvancılar, tarım ürünü güvenliğinin sorumluluğunu kendinde görmüyor.
Ortada, insanları kabuklarından çıkarıp
"Bir çözüm bulup bu işi düzeltmek için
nasıl aşı kullanabiliriz?" dedirtecek bir güç yok.
"E. coli'ı azaltmak için sığır yemini nasıl değiştirebiliriz?"
Bunun gerçekleşmemesi ve insanların hastalanması
beni hayal kırıklığına uğratıyor. Çok üzücü.
Rahatsız edici.
E. COLI AVUKATI GIDA SEKTÖRÜNÜ DEĞİŞTİRİYOR
1993'TEKİ JACK IN THE BOX DAVASINDAN BERİ HİÇ DURMADI
Bu işteki 30 yıllık tecrübeme göre,
tabii ki çoğu şirket beni kapısında görmek istemiyor.
LGMA doğru olanı yapmaya çalışıyor.
Ama bence gerektiği kadar ileri gitmiyorlar.
Jack in the Box'taki salgınların olmasını istemediler.
Ama o insanları,
Peanut Corporation of America'dakilerden farklı bir kategoriye koyuyorum.
FDA, fıstık ezmesi veya fıstık macunuyla yapılan ürünlerin
tüketilmemesini öneriyor.
Salgında 500'den fazla kişi hastalandı
ve Salmonella'dan dolayı en az sekiz kişi ölmüş olabilir.
Bu devasa bir Salmonella salgınıydı.
Yetkililer, Peanut Corporation of America'nın
Georgia'daki bu fabrikasından çıkan ürünlere odaklanıyor.
Peanut Corporation of America büyük bir fıstık üreticisiydi.
Amerika'daki yüzlerce farklı markaya
fıstık ezmesi ve fıstık ürünleri sağladılar.
Fıstık ezmeli çikolatalı Chips Deluxe.
-Fıstık mı? Yok artık! -Evet.
Temmuz 2006'da Peanut Corp'ta çalışmaya başladım.
İşlerin kötüye gideceği belliydi.
Beni endişelendiren ilk şey çatı sızıntısıydı.
Çünkü bu kuş pisliğini getirir,
kuş pisliği de fabrikaya bir sürü hastalık sokar.
Ve fare sorununa dikkatimi çeken haşere kontrol görevlisi.
Burada fareler var ve hâlâ hayattalar.
Endişelerimi ilk kez şirketin sahibi Stewart Parnell'e ilettiğimde,
çenemi kapatmamı ve endişelenmememi,
ürün toplatılma sigortası olduğunu ve işimi yapmaya devam etmemi söyledi.
Stewart Parnell,
bir gıda şirketi CEO'su olarak
gıda güvenliğini sadece aşırı derecede hafife almakla kalmadı.
Bariz bir şekilde ve hatta alçakça
umursamadı.
Burada başka bir canlı fare daha var.
Nihayetinde şöyle bir şey oldu.
Ürünlerini PCA'den alan büyük şirketlerden bazılarının,
ürünlerin yollanmadan önce test edilmesine dair
sözleşme şartları vardı.
Bu şirketlere, ürünün test edildiğine dair
analiz sertifikası denen bir kâğıt vermeleri gerekiyordu.
Ürünün patojen içermediğini
veya bu ihtimalin düşük olduğunu göstermek için.
Ama şu işe bakın ki
testlerden biri toksik Salmonella için pozitif çıktı.
Sonuç negatif çıkana kadar tekrar test yaptılar.
Geldikleri noktada tüm testler pozitif çıkmaya başlayınca,
negatif sonuç gösteren sahte analiz sertifikaları
üretmeye başladılar.
Kalite Güvence Müdürü…
Lakabı boşuna "Sıvı Düzeltici Kraliçesi" değil.
İstedikleri sonuçlar çıkmazsa
eski sonuçları alıp,
tarih kısmını sıvı düzelticiyle değiştirip
daha yakın bir tarihmiş gibi gösterdiler.
Stewart Parnell, bir e-postada müdüre fıstık öğütücüyü göndermesini söylüyor.
Müdür de şöyle cevap veriyor,
"Bir şey yapmadan önce fare boklarını temizlemem gerek."
Stewart da "O zaman temizle ve gönder" diyor.
Bir sürü e-posta var.
ÇOK FAZLA $$$$$'A MAL OLUYOR
BU TEST VE ANALİZ SERTİFİKALARI BENİ/BİZİ MAHVEDİYOR
Şirket müdürlerinden gelen e-postalar var,
"Salmonella testi pozitif çıktı. Yine de gönderin" yazıyor.
Fıstık ezmeli ürünlerden kaynaklanan Salmonella salgını kötüleşiyor.
Bunlar da toplatılıyor.
Liste o kadar uzun ki Campbell, hepsini okuyamıyorum bile.
3.000'den fazla,
neredeyse 4.000 farklı ürün toplatıldı.
Bir palet daha gidiyor. Bu sanırım altıncı.
PCA SALGINI, ABD TARİHİNİN EN BÜYÜK ÜRÜN TOPLATMALARINDAN BİRİYLE SONUÇLANDI.
Teksas Tarım Bakanlığı'na e-posta attım.
FDA'e de.
Yüz tane e-posta göndermişimdir.
Toplatılan ürün sayısı artıyor.
BUGÜNE KADAR 888
Başka kimse onun insanları öldürmesine engel olmayacaktı.
Birinin yapması gerekiyordu.
Federal hükûmete gitti ve fabrikanın ne kadar kötü olduğunu söyledi.
Beyaz Saray, tesisin performansını endişe verici olarak niteledi
ve gıda konusunda daha sıkı düzenleme sözü verdi.
En azından çocuklarımızın fıstık ezmesi yerken güvende olacaklarına dair
devletimize güvenebilmeliyiz.
Sasha öğle yemeğinde muhtemelen haftada üç kez bunu yiyor.
TİCARET SORUŞTURMA KOMİTESİ
Bay Parnell, Bay Lightsey, sadede geleyim.
Bu kapta sizin malzemelerinizi içeren ürünler var.
Acaba ikiniz de kapağı açıp içinden herhangi bir şeyi
yemeye gönüllü olur muydunuz?
Sayın Başkan ve komite üyeleri,
avukatımın tavsiyesi üstüne,
Anayasa'nın bana sağladığı korumaya dayanarak
cevap vermeyi reddediyorum.
Gidebilirsiniz.
Bazen gıda üreticileri, ürünlerini gıda olarak görmez.
Bir meta hâline gelir.
Yani "Aman Tanrım, bu birinin ağzına ve midesine girecek"
şeklinde düşünmezler.
Babam çok madalyalı bir Kore Savaşı gazisiydi.
Ve cesaretiyle üç Mor Kalp madalyası aldı.
Son savaşı, PCA'in zehirli fıstık ezmesini yediğinde gerçekleşti.
Bu kurbanlarla konuştuğunuzda görüyorsunuz ki
olayı atlatamıyorlar.
Sevdiğin biri
fıstık ezmeli kraker yüzünden ölünce doğal bir keder olmuyor.
Ailemiz aldatılmış hissediyor. Annem bugün burada olmalı.
FDA, Adalet Bakanlığı'yla ortak çalıştı.
Toksik Salmonella içeren ürünleri
bilerek ve isteyerek piyasaya soktukları için
Stewart Parnell ve ortaklarını ağır suçlarla suçladılar.
Stewart Parnell dün 28 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Sekiz kişi öldü. Ailelerine söylemek istediğiniz bir şey var mı?
Bu durum onu bugün hâlâ rahatsız etmiyor çünkü temyize götürüyor.
"İnsanları öldürmek sorun değil."
Üzgünüm, buna cinayet derim.
Salmonella olduğunu biliyordu.
Peki Stewart, insanları öldürebileceğini bile bile
ürünleri niye gönderdin?
Ailelere açıkla.
Kötü niyetli kişiler söz konusu olduğunda cezai kovuşturma uygun olur.
Bilerek zehirli ürün satan Stewart Parnell gibi kişiler.
Ya da Yumurta Kralı Jack DeCoster gibi.
Yüzlerce kişiyi hasta eden Salmonella salgını, yumurtaları toplattı.
Rakamlar herkesi şok etmeye yeter.
Toplatılan yumurta sayısı sadece Iowa'daki iki çiftlikle
500 milyonu aştı.
Çiftliklerin başkanı ve sahibi Austin Jack DeCoster.
Jack DeCoster, 50 yıldır çiftçilik endüstrisinde bulunan
bir iş adamı.
Farklı yerlerde ve farklı zamanlarda
hep pis çiftlikler işletti.
GİZLİ KAMERA GÖRÜNTÜLERİ
Ürünlerinin çok sağlıksız koşullarda üretildiğini
ve bunun yumurtaların kirlenmesine yol açma ihtimalinin
çok yüksek olduğunu biliyordu.
Bir tanesinde gübre yığınının yüksekliği 2,5 metre.
Sızan, 2,5 metre yüksekliğinde bir yığın!
Bunun yüzünden 56.000 kadar Amerikalı hastalandı.
Bunca zaman sonra nasıl hâlâ bir DeCoster yumurta üreticisine bağlı
yeni bir yarım milyar dolarlık yumurta toplatılması hadisesi olabiliyor?
SALMONELLA'LI YUMURTA TOPLATILMASI VE GIDA GÜVENLİĞİ
Bu karmaşık bir soru, yani…
On yıllar boyunca yanına kâr kaldı.
Ama sonunda hüküm giydi ve kısa bir hapis cezasına çarptırıldı.
Kârın ahlaktan daha önemli olduğunu düşünen
kötü niyetli insanların asla sonu gelmeyecek.
Kanunlarımız var.
Düzenleyici otoritelerimiz ve kurumlarımız var
ama bu olaylar hâlâ bugün bile gerçekleşiyor.
Tanrım.
Hadi.
Wright County yumurta salgınından sonra,
Larry King Live'a çıkıp gıda kaynaklı hastalıklardan bahsettim.
Bölümün sonunda,
öylesine şaka olarak "Tavuk alacağım" dedim.
Eve geldiğimde en küçük kızım "Demek tavuk alacağız" diyordu.
Ve tavuk aldık.
Kızım üniversitede ve hâlâ tavuklarımız var.
TAVUK GEÇEBİLİR
Salmonella salgını yüzünden daha çok insan hastalanıyor.
-Salmonella salgını. -Salmonella salgını.
100'den fazla kişi hastaneye yatırıldı.
-300 vaka. -278 kişi hastalık kaptı.
İki yaşındayken New Haven'da 11 gün hastanede yattım.
Ailem… İzolasyon altındaydım. Ailem beni görmeye gelemedi.
Yani ben de Salmonella geçirdim.
Bu hastalık öldürücü.
CDC'YE GÖRE, SALMONELLA HER YIL
1,35 MİLYON HASTALIK, 26.500 HASTANEYE YATIŞ
VE 420 ÖLÜME SEBEP OLUYOR.
Sizi yiyeceklerden hastaneye gönderme ihtimali en yüksek olan iki bakteri,
Salmonella ve Campylobacter adında bir mikrop.
Ve bu bakterilerin kaynağı olabilecek yiyeceklere bakarsanız
en azından salgın verileri gösteriyor ki cevap tavuk.
Gıda kaynaklı hastalıkları ele alıp
sayıları azaltmak istiyorsak başlangıç noktası tavuk.
Tavuk imal pazarının yarısından fazlasını dört şirket kontrol ediyor.
Çok az çeşitlilik içeren bir sektör.
Yani bu şirketler yiyeceklerimiz üstünde çok kontrole sahip.
En üstte,
tüm kümes hayvanları tedariğini kontrol eden sadece iki yetiştirici var.
Yani yumurtaları onlar sağlıyor.
Ve büyük ölçüde gizlilik içinde çalışıyorlar.
Müşterileri halk değil. Pek konuşkan değiller.
O yumurtaların hastalık yaymasını önlemek için
ne yaptıklarını bilmek çok zor.
PERDUE, GIDA GÜVENLİĞİ PROTOKOLLERİNİ GÖSTERMEK İÇİN
BİZE TESİSLERİNE ERİŞİM İZNİ VERDİ.
Perdue gıda güvenliğine çok önem veriyor.
Ve bizi biraz farklı kılan şey,
inanıyorum ki "Hiç antibiyotik yok" ilkemizden kaynaklanıyor.
Bu akşam sofranızda büyük bir değişiklik olacak.
Tavuk üreticisi Perdue, ürünlerinde artık
çoğu insan antibiyotiklerini kullanmayacağını duyurdu.
Bunun için tavuk yetiştirme şeklimizde birçok değişiklik yapmamız gerekiyordu.
PERDUE KULUÇKAHANESİ HURLOCK, MD
Perdue haftada 12 milyondan biraz fazla tavuk yetiştiriyor.
Yumurtalar geldiğinde
olabildiğince hızlı şekilde kuluçkaya almak istiyoruz.
Temiz bir ortamda olduklarından emin oluyoruz.
Çiftçilerden, kirli olma ihtimali daha yüksek olan yumurtalar varsa
alta koymalarını istedik.
Kullandığımız bir araç var.
Bir sürü yumurta örneği alıp anında bilgi alabiliyoruz.
Yumurtanın üstünde ne kadar materyal var ve organik materyalin ne kadarı canlı?
HURLOCK TEMİZLİK YUMURTA ODASI - YUMURTA ÖRNEĞİ 3
770 ortalama bir rakam.
Çok kirli değil ama çok temiz de değil.
Bu, Salmonella olduğu anlamına gelmiyor
ama Salmonella oluşumu olasılığı hakkında bir fikir veriyor.
Döllenmiş bir yumurtadan tavuğun çıkması 21 gün sürer.
Kısmen çıkmaya çalışıyor.
Mola veriyor.
Biraz daha uğraşacak.
Civcivler kuluçkahanede yumurtadan çıktıktan
ve olabildiğince temiz tutulduktan sonra onları çiftliğe taşıyoruz.
PERDUE ÇİFTLİĞİ GREENWOOD, DE
Buraya bir günlükken geliyorlar.
Yumurtadan çıktıkları gün getirip kümese koyuyoruz.
Burada yaklaşık 45 gün kalıyorlar.
Buradaki tavuklar yaklaşık 14 günlük, 2 haftalık.
Belirli Salmonella türlerini takip ediyoruz.
Bot yöntemi veya patik yöntemi dediğimiz bir örnekleme yöntemi kullanıyoruz.
Yağsız süte batırılmış bir çorabı botun üstüne geçirip kümeste yürüyerek
botlarının altına olabildiğince çok tavuğun dışkısını
bulaştırmaya çalışıyorsun.
Bu yöntemle 100'den fazla tavuktan örnek aldığımızı düşünüyoruz.
Laboratuvara gönderip Salmonella var mı bakacağız.
PERDUE İŞLEME TESİSİ MILFORD, DE
Bu, kemiksiz derisiz göğüs.
Kemik çıkarıldıktan sonra geliyor.
Bu üniteye giriyor ve yıkanıyor.
Biraz perasetik asit var, az önceki işlemden
pakete girene kadar temiz tutmamızı sağlıyor.
Bir tavukta az miktarda Salmonella varsa
yıkanıp yok edileceğini düşünüyoruz.
Amerikan gıda güvenliği sisteminin en büyük sorunlarından biri,
çiftliklerde hiçbir şeyi denetlemememiz.
Düzenleyicilere kapalı.
Sorun şu, Salmonella'nın çoğunluğu çiftliklerde bulunuyor,
kuluçkahanelerde bulunuyor.
O tavuklar kesimhaneye girene kadar
Tarım Bakanlığı'nın yetkisi devreye girmiyor.
Sahne.
Önce mesleğinizi söyleyerek başlar mısınız?
ABD Tarım Bakanlığı tüketici güvenliği denetimcisiyim.
Ve tavukları denetliyorum.
BU DENETİMCİ, KARŞILIK GÖRMEKTEN KORKTUĞU İÇİN
KİMLİĞİNİ GİZLEMEMİZİ İSTEDİ.
Günde 300.000'den fazla tavuk denetliyoruz.
Dakikada 175 tavuğa bakıyoruz ve çok hızlı geçiyorlar.
En uçta tek bir denetimci oluyor
ve bazen çok şey kaçırıyor.
Çalıştığım bazı fabrikalarda
tavuğun satılabilecek kadar güvenli olmadığını düşünüyorum.
Bence tüketiciler
bazı hikâyelerimizi dinlese şok olur.
İçinde dışkı olan tavukları
soğutucuya atan fabrika çalışanları gördüm.
Denetimcilerin iş başında uyuduğunu ve ürünlerin öylece geçtiğini gördüm.
Tuvalete gidip gelen çalışanlar görüyorsunuz.
Ellerini yıkamıyorlar.
İnsanların bıçaklarını düşürdükten sonra alıp yıkamak yerine
doğrudan kullandıklarını gördüm.
Karşılamaları gereken bir kota var.
Bence orada olma amaçları kâr etmek
ve tavukları geçirmek.
Ne durumda oldukları umurlarında değil.
Tarım Bakanlığı'nın denetleme yöntemleri 1900'lerin başlarına,
Upton Sinclair'in Şikago Mezbahaları kitabına kadar gider.
Hoş bir roman değil.
Et üretimindeki pislik ve dikkatsizlikten bahsediyor.
Ve onu okuyanlar endişelendi ve heyecanlandı.
Bu bir rezalet.
Et ve kümes hayvanı denetim yasaları,
Teddy Roosevelt'in 1906'da Şikago'daki et paketleme tesislerinde
ele aldığı sorunla başa çıkmak için tasarlandı.
Hastalıklı hayvanların tesislere girmesi.
Bozuk etlerin gıda sistemine girmesi.
Açıkçası, bu denetleme sistemini kurduklarında
henüz virüsleri ve bakterileri anlamıyorduk bile.
Her tavuk tek tek incelenmeli.
Sağlıklı olduğu kanıtlanamazsa imha edilmeli.
Yapmaları beklenen şeyin bakterilerle ilgisi yok.
Bakterileri göremezsin.
Çıplak gözle görülemezler.
Yüzlerce, hatta binlerce tavukçuluk denetimcisi
sırf, her tavuğun bir devlet denetimcisi tarafından görülmesine dair
yasal gerekliliği yerine getirmek için
tesislerde oturup tavukların geçmesini izliyor.
Gıda güvenliği için anlamlı hiçbir faydası yok.
Yüz milyonlarca dolarlık bir israf.
Bu değerlendirmeye birkaç sebepten dolayı katılmıyorum.
Ürüne bakıyorlar.
Mevcut tüzükler bunu gerektiriyor.
Şirketlerin, sorumluluklarını yerine getirdiğinden emin olmak için
kayıtlarına bakıyorlar
ve ürünlerden numune alıp test ediyorlar.
Önümüzden ayda milyonlarca tavuk geçiyor.
Her ay bir tam tavuktan beş Salmonella örneği alıyoruz.
Ve fabrikamızdan beş tane parça numunesi alıyoruz.
Tarım Bakanlığı'nın tek yaptığı bu.
ORGANİK SERBEST GEZEN
KABURGA ETLİ GÖĞÜS FİLETO
Sırf üzerinde "Tarım Bakanlığı denetlemiştir" yazmasının
bir anlamı yok çünkü etiketlerde olmak zorunda.
Bazı fabrikalardan çıkan hiçbir ürünü şahsen ben yemek istemem.
Mutfağınıza çiğ kümes hayvanı getirdiğinizde
büyük bir risk alıyorsunuz.
Asıl sorun şu, benim kadar dikkatli birinin bile…
Bu patojenleri araştıran bir mikrobiyoloğum.
Bu paketleri evime getirdiğimde
bir şeylere bulaştırmamak çok zor.
Paketi açıyorum ve o plastiği hemen çöpe atıyorum.
Ayağımı kullanıyorum.
Sonra tavuğu alıp,
hemen kızgın yağa atıp kızartmaya başlıyorum.
Sonra paketin kalanını atıyorum.
Ama bu sefer çöp kutusunun üstüne dokundum, değil mi?
KİRLENME 06
Elimi yıkamak için musluğu açıyorum. Musluğu kirlettim.
Sabun alıyorum. Sabunu kirlettim.
Ellerimi güzelce yıkıyorum.
Sonra musluğu kapatıyorum.
Elimi yeniden kirlettim, gidip salata yapacağım.
KİRLENME 10 KİRLENME 11
Ne kadar dikkatli olsam da o bakteriler etrafa dağılıyor.
Salmonella kuruduktan sonra yüzeyde aylarca kalabilir.
Hâlâ yutulduğunda birini hasta edebilir.
Mutfağınıza çiğ kümes hayvanı getirdiğinizde
bir biyolojik tehlike soktuğunuzu bilmelisiniz
ve ona göre davranmalısınız.
Vücuda Salmonella girdiğinde,
alt türlerin bazıları birden fazla antibiyotiğe dirençli olduğundan
tedavinin başarısız olma ihtimali çok daha yüksektir.
Bu bakteriler kanınızda üremeye devam eder.
Ne yazık ki bu enfeksiyonlardan ölenler oluyor.
YAPIMCILAR, BİR LABORATUVARA TEST İÇİN BEŞ PAKET TAVUK GÖTÜRDÜ.
IEH LABORATUVARLARI SEATTLE, WA
Gıdaları test etme şeklimiz…
Sanırım test etmemiz için buraya bırakılan numuneler
yerel marketlerden alınan beş tavuk numunesiydi.
Yaklaşık bir saat içinde sonuçlar çıkacak.
Salmonella var mı, yok mu göreceğiz.
Çekimin ilk gününde Seattle'da bir gıda güvenliği laboratuvarına gittik.
Beş markadan çiğ tavuk aldık ve test ettik.
Bize pozitif sonuç çıkmayacağını söylediler.
Numune sayısı çok az diye.
Bir pozitif sonuç çıktı, o da Perdue'ydü.
Yorumunuzu alabilir miyim?
Bence tek bir tavuk hakkında konuşmak hiç adil değil.
Yani, sonuçta durumumuzu görmek için
yüzlerce tavuk test ediyoruz.
Bir de o Salmonella'nın alt türünün ne olduğunu öğrenmek isterdim.
-Ama bundan ziyade… -Infantis'ti.
Evet. Bundan ziyade, tek bir tavuk hiç adil bir tartışma olmaz.
Sizce adil bir numune sayısı ne olur?
Nispeten kısa bir sürede 150.
Yani beş hafta boyunca
ülkedeki en büyük dört markadan
150 tavuk parçası test edeceksiniz.
Tüm testlerin bitmesine az…
150 numune getirmeyi planlıyorsanız
testlerin yaklaşık yüzde 60'ı bitti.
Harika. Marketten tavuk alırsam
güvenli olduğunu mu varsaymalıyım?
Bu ülkede herhangi bir marketten kümes hayvanı alırsanız,
aldığınız marka ne olursa olsun
ana varsayımınız,
Salmonella ve Campylobacter gibi patojenleri içerdiği olmalı.
İşin aslı şu, Salmonella içeren tavuğun satılması serbest.
Zararlı katkı olarak geçmiyor.
Yani, Salmonella veya Campylobacter içeren tavuğu bilerek satmakta sorun yok.
Devletin ve endüstrinin özetle şöyle dediği ünlü bir dava var.
"Aileyi korumak ev kadınının işi."
Özetle şöyle oldu.
Mahkemeler Salmonella'nın zararlı katkı sayılamayacağına karar verdi
çünkü ev kadınları tavuğu nasıl pişireceğini biliyordu.
Tim'in en sevdiği yemekleri annesinin yaptığı gibi yapabilir mi?
Bu yüzden hastalık tehdidi yok, dediler.
Unutmayın, mutfakta güvenliğe dikkat etmek çok önemlidir.
Bu korkunç dava, ABD'de Salmonella ile ilgili düzenlemelere
ölümcül bir darbe indirdi.
Ne yazık ki birçok insan için gerçek bir ölüm darbesiydi.
Tarım Bakanlığı havlu attı
ve "Toksik Salmonella, çiğ tavuğun normal bir parçasıdır" dedi.
"Toksik Salmonella istemiyor musun? Pişir."
Bunu değiştirmeye çalışıyoruz.
Bu sorumluluk tüketicilerde olmamalı.
Bu yüzden Tarım Bakanlığı'na bir dilekçe verdik.
BILL MARLER, ÖNCEDEN TARIM BAKANLIĞI'NIN
31 SALMONELLA TÜRÜNÜ TİCARETTE YASAKLAMASINI İSTEMİŞTİ.
Hoş geldiniz. Hepinizle birlikte olmak çok güzel.
Yaptığınız işlere büyük saygı duyuyorum.
Biliyorum Bill, ileriye yönelik olarak dilekçelerin var.
Sarah, senin de öyle.
Son gelişmeleri anlatır mısınız?
İnsan hastalığına neden olan tüm Salmonella'ların
zararlı katkı sayılmasına yönelik geniş bir dilekçe yazdım.
Kırmızı bir çizgi çekin ve gıdanın içinde çocuğunuzu hasta edebilecek
ya da öldürebilecek bir patojen olmasın deyin, dedim.
Bilim bunu destekliyor.
Evet, bu patojenler mevcut sistemimizdeki açıklardan faydalanıyor.
Evet.
Bence tüm çalışmalarımızın ortak noktası
şu anki köhne sistemi modernize etmek.
Bu konuşmanın önemi de bu.
Açıklardan bahsetmiştin Sarah.
Nerede… Yasama açısından konuşuyorum.
Kapatmaya çalışmamız gereken açıklar nerede?
Çiftliklere gidip gıda güvenliği risklerini araştırabilen
bir devlet kurumumuz yok.
Hayvanları etkileyen hastalıklarla ilgili düzenlemeler yapabiliyorlar
ama insanları etkileyen hastalıkları görmezden geliyorlar.
İnsanı hasta ediyorsa…
…düzenleme yapalım.
Bunu yapabiliriz
ama bu masadakilere lobinin gücünden bahsetmeme
gerek yok.
-Doğru. -Evet.
Neyle karşı karşıya olduğunu bilmelisin.
Gıda lobileri şu anda tüketiciden daha güçlü.
Çok politik bir durum.
Bana göre oldukça tehlikeli bir şekilde.
Gıda şirketleri düzenlemelerden nefret eder.
Düzenleyici gözetiminin
son derece sınırlı olmasını garantilemek için
çok pahalı lobicilere para ödüyorlar.
Sayın Başkan ve komite üyeleri,
takdir edersiniz ki tavuk endüstrisinin durumunu etkileyen
birçok şey var.
Kongre'ye gidiyorlar,
"Gıda güvenliğiyle ilgili çok sıkı düzenlemeler yapmak için
bir kanun tasarısı düşündüğünüzü biliyoruz" diyorlar.
Henry Ford'un dediği gibi, "Hata aramayın. Çare bulun."
Bir şey teklif ettiğimiz anda
endüstri grupları gelip hikâyelerini anlatıyor.
Bunun endüstri için neden külfetli olduğunu,
et fiyatlarının nasıl da yükseleceğini,
insanların işlerini kaybedeceğini ve bunun tüketicinin sorumluluğu olduğunu.
E. coli O157:H7 zararlı katkı maddesi sınıfına alındığında
tüm bu argümanların aynısını kullandılar.
Hesapta dünya yıkılacaktı ama bir şey olmadı.
Gıda güvenliği müsteşarıydım.
Bu, Amerika'nın en üst düzey gıda güvenliği yetkilisi.
Ben bir bilim insanıyım, politikacı değilim.
Görevim gıda tedarikini güvenli yapmaktı.
Gündemleri ve siyasi çıkarları bir kenara bırakırsanız
sorunları çözebilirsiniz.
Veri alabilir, cevapları bulabilir
ve sonra işe yarayan bir şey bulabilirsiniz.
Tabii ki yasal düzenlemeler önemli. Değiller demiyorum.
Ama düzenlemelere geçmeden önce masaya oturmak
bizim için daha iyi.
Başkan Trump, bu mevki için isminizi önerdiğinde
Ulusal Sığır Yetiştiricileri Birliği'nden bir lobici
endüstri için harika bir haber olduğunu söyledi.
Endüstri niye sizin için bu kadar heyecanlandı?
Çünkü bir bilimciyim.
Veriye ve bilime dayalı kararlar vereceğimi biliyorlardı.
Araştırmanız için yıllar boyunca bu gruptan
para almış olmanızla bir ilgisi yok muydu?
Hayır. Yani… Hayır.
Keşke o para benim şahsi param olsa.
Asla… Değildi. Üniversiteye verilen…
Araştırma için üniversiteye verilen bir paraydı.
Araştırma programları bu şekilde finanse edilir. Sığırcılardan,
et enstitüsünden, böyle farklı organizasyonlardan ödeneklerle.
Çalışmalarınızın çoğunu finanse eden endüstriyi düzenlemenin
bir çıkar çatışması olmadığını mı söylüyorsunuz?
Bu durum sektöre bakış açımı değiştirdi diyemem.
Bu sayede patojenlerin nerede olduğunu,
onları nasıl kontrol edeceğimi
ve endüstrinin bu farklı yönlerini biliyordum.
Bu durum, bu mevki için beni daha güçlü biri yaptı.
Sizce adaylığınız, gıdalarını güvende tutması için
devlete güvenen tüketiciler için de iyi bir haber miydi?
Evet. Çok büyük bir tüketici savunucusuyum.
DR. BRASHEARS'IN ARAŞTIRMALARI İÇİN SAĞLANAN ENDÜSTRİ FİNANSMANLARI
(KAYNAK: DR. BRASHEARS'IN CV'Sİ, 2017)
Bu sadece Mindy Brashears değil.
Devletteki herkes.
Böyle bir siyasi alana giriyorlar.
Ve insan faktörüne
pek önem veriyor gibi görünmüyorlar.
Marler dilekçesinde bir karara vardınız mı?
Hayır, varmadık.
Talepleri daha geniş Salmonella girişimimiz bağlamında
inceliyor ve değerlendiriyoruz.
Dilekçelerin her birinde amaç,
insanları hasta eden Salmonella alt türlerini azaltmak.
Bizim de amacımız aynı.
Mike Taylor, E. coli O157:H7'yi zararlı katkı ilan ettiğinde
bunu yapmak için tam yetkiye sahipti.
Sandy Eskin'in de
şu an aynı şeyi kendi başına yapamaması için hiçbir sebep yok.
-Bu yetkiye sahip mi? -Kesinlikle.
Salmonella'yı tavukta zararlı katkı maddesi belirleme yetkisi var.
Bunu niye yapmıyor?
Çünkü bu durumda endüstri,
tavuk endüstrisi olduğu için böyle diyorum,
endüstri ciyaklar, hem de çok yüksek sesle ciyaklar.
Bence endüstri üzerine düşeni yapmadı.
Avrupa'ya gidip
üstünde "patojensiz" etiketi olan paketler satın alabilirsiniz.
Bunu Amerika'da bulamazsınız.
Çiftlikten başladılar
ve insanları hasta eden en kötü Salmonella türlerinden
kurtulmaya öncelik verdiler.
Tavukları Salmonella'ya karşı aşılıyorlar.
Bazen Salmonella bulaşmış sürüleri imha ediyorlar.
Ve bu önlemleri mezbahadan önce alıyorlar.
Çünkü mezbahaya vardığında bunlar işe yaramaz.
AVRUPA, SALMONELLA HASTALIĞI ORANLARINI
BEŞ YILDA NEREDEYSE YARIYA DÜŞÜRMEYİ BAŞARDI.
Yani bunu yapamayız gibi bir şey yok.
Sadece henüz bunu yapacak siyasi irademiz yok.
ST LUKE'S HASTANESİ
Stephanie Ingberg'e ne olduğuna baktığınızda,
yeterince şey yapmadığımız ortada.
Devlet yetersiz kalıyor. Sektör yetersiz kalıyor.
Stephanie ile geri dönüp
çok fazla yaşamayabileceğini öğrendiğimiz o ilk sabah,
ölmemiş olması bize umut verdi. Hâlâ bizimleydi.
Hâlâ komadaydı, iletişim kuramıyorduk.
Neden uyanmadığını bilmiyorlardı.
Sanırım uyanmadığı için
beyin hasarıyla ilgili sorular ortaya çıktı.
Rahip dua ederek geldi.
Ve o dua sırasında gözleri açılmaya başladı.
Bu, uyanmasının ilk işaretiydi.
Evet.
Peki.
Uyandığım andan en iyi hatırladığım şey,
herkes etrafımdaydı ve hepsi çok duyguluydu.
"Ne oldu ki? Niye herkes bu kadar üzgün?" dedim.
"Anlamıyorum."
Bana bir tür E. coli bulaştığını söylediler.
Tamam.
Buraya dokunduğumda ağrın var mı?
-Hayır. -Hayır.
Ve ölümcül bir böbrek hastalığı olan HÜS'e sebep olabildiğini
ki bende oldu.
Vücudundaki bu durum, içinde patlayan bir nükleer bomba gibiydi.
Her bir organa çarpıyor,
sonra gidip parçaları toplaman gerekiyor.
Tamam, şimdi sol tarafa gideceğiz.
Gücümü toparlamam uzun zaman aldı.
Böyle daha iyi mi?
Komada olduğumdan en zorlu kısımları bilinçsiz geçirdim
ama ailemin ve doktorların
öleceğimi düşündüğü anlar olduğunu biliyorum.
Bu onlar için çok zor oldu.
Onlara bu acıyı yaşattığımı bilmek benim için zor.
Ama…
Evet.
Sonuna kadar kontrol et, ben de dizlerine bakacağım.
Bir sürü fizik tedavi gördüm,
bir miktar da diyaliz seansı.
Her gün doktor randevum vardı.
Annem aylarca işe gidemedi
çünkü beni her gün iki veya üç doktor randevusuna götürmesi gerekiyordu.
Beni motive eden birkaç hedefim vardı.
Mayısta mezun olacaktım.
Mezuniyette yürüyebilmek en büyük hedeflerimden biriydi
çünkü o sırada yürüyemiyordum.
Ağlıyorum ama hedeflerime ulaştım.
Mezuniyet balosuna gidebildim. Mezuniyette yürüyebildim…
Koşulları göz önüne alırsak
bunları yaptığımı söyleyebildiğim için
çok şanslı hissediyorum.
Hâlâ idrarında protein kaçağı var.
Bu maalesef normal değil.
Bu yüzden Lisinopril isimli ilacı kullanıyoruz.
Ne yazık ki
artık dört yıl oldu, bu durumun değişeceğini sanmıyorum.
Böbrek sağlığım ve diğer konularla ilgili
gelecek açısından biraz gerginim. Düşünmemeye çalışıyorum.
Böbreklerimdeki filtreleri
sağlamlaştırmak için her gün ilaç almam gerekiyor.
Nefroloğumla konuştum ve böbrek nakli almak zorunda kalma ihtimalim var.
Ömür boyu diyalize girmem gerekebilir.
İnsan bunu duymak istemiyor.
GÖRSEL ANATOMİ VE FİZYOLOJİ
Bazı insanlar gıda kaynaklı hastalıkları ciddiye almıyor.
Küçük bir karın ağrısı.
Tuvalette fazladan zaman. Önemli değil.
Bundan çok daha fazlası.
Koma, beyin hasarı ve böbrek travması.
Kesinlikle ciddiye alınmalı.
Bir salata yedim
ve sağlığıma uzun vadeli etkileri oldu.
Şu anda en riskli gıdaların bir listesini yapacak olsanız
romaine marulu listenin üstlerinde, belki de en üstte olur.
Siz romaine yiyor musunuz?
Hayır.
Romaine yiyor musunuz?
Çoğunlukla romaine'den uzak duruyorum.
Her yediğimde aklıma geliyor.
Arada şansımı denemişliğim var.
İkinizin de kesinlikle kaçındığı gıdalar var mı?
Paketli hazır salata almıyoruz.
Evet.
Romaine'den genelde uzak duruyoruz.
Özellikle Yuma veya Salinas üretimiyse.
SALINAS VADİSİ ULUSUMUZU BESLİYORUZ
Sizce LGMA önlemleri, yeşil yapraklı sebze salgınlarını önledi mi?
LGMA, bu sektörde önemli bir fark yarattı.
LGMA'in kuruluşundan sonra
güvenliğin arttığını gösteren çalışmalar var mı?
Bildiğim kadarıyla yok.
Bazı salgınları önlediğinden emin olduğunuzu söylüyorsunuz…
Kesinlikle.
Son beş yılda yaşanan
bazı şeylerin üstünden geçmek istiyorum.
Eylül 2017'de sekiz kişi ıspanaktan hastalandı.
Kasım 2017'de 67 kişi başka bir bilinmeyen sebze salgınında hastalandı.
Sonraki yılın martında 248 kişi hastalandı, 5 kişi öldü.
Nisan 2018, 10 kişi.
Ekim 2018'de 3 ayrı yeşil sebze salgını 135 kişiyi hasta etti.
Kasım, aynı şey, 167 kişi.
Kasım 2019, aynı yıl iki salgın daha.
Ekim 2020, 40 kişi.
Bu iyi bir sicil değil, değil mi?
Bence gurur duyacağımız çok şey var.
Elbette, bunların her birinin tüketici üstündeki etkisi trajik bir olay.
Ama ben, LGMA ile kaydettiğimiz ilerlemeden
ve sektörde yarattığımız farktan eminim.
Bu marul salgınlarıyla ilgili haber yaparken dikkatimi en çok çeken şey,
federal hükûmetin bu sorunları çözmek için
ne kadar az şey yaptığıydı.
Yıllardır sorumluluğu şirketlere verdik.
Sorumluluğu onlar aldı ve bu şekilde yürümüyor.
Bitirmem isteniyor.
İzleyicilerin bu konuda ne bilmesini istiyorsunuz?
Bilmelerini istiyorum ki
Amerika dünyanın en güvenli gıda sistemlerinden birine sahip.
Daha güvenli, daha dijital, şeffaf, sürdürülebilir
ve tüketici için daha iyi olan bir gıda sistemi yaratmak için
birlikte çalışacağız.
Hem üreticiler hem de gezegenimiz için iyi olacak.
Karar vericilerden, yöneticilerden,
liderlerden bu cümleyi kaç kere duydum bilmiyorum bile.
"Amerika dünyanın en güvenli gıda sistemine sahip."
Ama görünüşe göre, bitmek bilmeyen bir başarısızlıklar,
salgınlar, ürün toplatmalar, hastalıklar ve ölümler döngüsü var.
Politikacılar "Dünyanın en güvenli gıda sistemine sahibiz" diyor.
Çok gülünç. Dünyanın en güvenli gıda sistemine sahip değiliz.
Bu patojenler kontrol edilebilir. Ama etmiyoruz.
Biz ABD'yiz. Daha iyisini bekliyoruz.
Ve gıda kaynaklarımızın güvenliği bizi büyük hayal kırıklığına uğratıyor.
YAPIMCILAR, 150 TANE DAHA ÇİĞ TAVUK NUMUNESİ TEST ETTİ.
NUMUNELERİN %17'SİNDE SALMONELLA TESPİT EDİLDİ.
PERDUE NUMUNELERİNİN %29'U POZİTİF ÇIKTI.
PERDUE, SALMONELLA ORANLARININ SEKTÖR ORTALAMASINA
"GENEL OLARAK UYDUĞU"NDA ISRARCI.
ÜRÜNLERİNDE SALMONELLA'YI AZALTMAK İÇİN
YOĞUN ŞEKİLDE ÇALIŞTIKLARINI BELİRTİYORLAR.
Şu anda devlet tüketicileri korumak için yeterince çabalamıyor.
Tüketiciler de, yük genellikle onların üstünde olduğundan
evde doğru adımları attıklarından emin olmak zorunda.
Uzak durduğum bir numaralı gıda kavun.
Dışı düzgünce temizlenemiyor
ve bıçağı içeri soktuğunda artık çok geç.
Ayrıca kavunda öldürme adımı yok.
İki numara, fasulye filizi.
İki yılda bir,
temizlemenin mümkün olmadığı büyük bir salgın oluyor.
Bence üç numara paketli marul.
Bahar salatası karışımı. Farklı salata karışımları.
İçeriğin kaç tane farklı maruldan geldiğini bilmiyorsunuz.
Ya da tek bir yerden mi belli değil.
Müdahil olduğum tüm salgınlarda,
üç kere yıkanıp paketlenen ve ülkenin her yerine giden ürünler vardı.
Demet şeklinde alın ve kendiniz yıkayın.
Kendi çevrenizi kontrol edin.
JAMBON VEYA SOSİS
Bugün öğle yemeği söylerken,
yanında yıldız olan her şeyden kaçındım.
Bu yıldız, az pişmiş et yemenin risk içerdiğini söylüyordu.
Menüde çiğ balık vardı
ve ben pas geçtim.
Karar vermen gerek.
Çiğ istiridyeyi,
ilgili riskleri göze alacak kadar seviyor muyum?
Akşam yemeğe çıktığı için
bir uzvunu kaybeden biri olmak istemiyorum.
Evet.
Teşekkürler. Çok teşekkürler.
Teşekkürler.
DELÜKS BURGERLER
Ne yiyeceksin?
İç sıcaklığı 68 dereceye kadar pişirilmiş bir hamburger alacağım.
Ve patates kızartması.
Bu kadar.
Peki. Tamamdır.
Bir restoranda hamburger sipariş etmek istediğinizde
yapılacak iyi şey sıcaklığı söylemek.
Çünkü orta az pişmiş, az pişmiş, iyi pişmiş, bunların hepsi subjektif.
Rengine ya da suyunun berrak olup olmadığına bakamazsın.
"Termometremiz yok, dereceyle pişiremeyiz" derlerse
başka bir şey söyleyin.
Sanırım bu tarz davalar almaya ilk başladığımda
şey diye düşünmüştüm,
"Yeterince insanı dava edip yeterince para alırsam
davranışları değişir."
Yakın zamanda 64 yaşıma bastım
ve yapmayı umduğum şeyi başardığımı hissetmiyorum.
Yani…
Çünkü gerçekten öyle düşündüm.
Bu aşamaya geldiğimde,
artık böyle şeylerin olmayacağını düşünüyordum.
Ama oluyor.
Sürekli.
MARLER'IN DİLEKÇESİNİ ALDIKTAN SONRA
BAKANLIK BAZI TAVUK ÜRÜNLERİNDE SALMONELLA'YI YASAKLADI
AMA SORUN ÇÖZÜLMEDİ.
ABD'DE SATILAN ÇOĞU TAVUK ÜRÜNÜNDE SALMONELLA'YA HÂLÂ İZİN VERİLİYOR.
Oğlum öldükten sonra ya devlet, yani yasalar ve politika
ya da bilim ve teknoloji bu sorunu çözer diye düşünmüştüm.
1993'te konuştuğumuz gibi gıda güvenliğiyle uğraşmayız sanıyordum.
PROFESÖR DETWILER, GELECEĞİN SEKTÖR LİDERLERİNE
GIDA GÜVENLİĞİ ÖĞRETMEYE DEVAM EDİYOR.
Düzenleyiciler, sektörü doğruyu yapmaya teşvik eden
bir çerçeve inşa etme yetisine sahip.
SARAH SORSCHER, TARIM BAKANLIĞI'NA ÇİFTLİKLER ÜSTÜNDE DAHA ÇOK OTORİTE VEREN
BİR YASA TASARISI ÜSTÜNDE ÇALIŞIYOR.
Eğer halk sesini duyurursa
ve yasa koyuculara baskı yaparsa,
bunun kabul edilemez olduğunu söylerse
o zaman evet, yasa koyucular onlar adına hareket eder.
ROSA DELAURO, KONGRE'DE GIDA GÜVENLİĞİNİN BAŞ SAVUNUCUSU OLMAYA DEVAM EDİYOR.
İnsan, önüne çıkan mücadelelerle baş etmeye devam etmeli.
Ve hâlâ yapacak çok şey olduğunu düşünüyorum.
Yani sanırım kolları sıvamam gerek.
Alt yazı çevirmeni: Oskay Demir