Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
AEB-KO AUZITEGI GORENAK KONSTITUZIOAREN AURKAKOTZAT JO ZUEN SEGREGAZIOA.
HALA ERE…
Gauzak aldatu behar dira orain.
Horregatik, protesta bat antolatuko dugu Demokraten Konbentzio Nazionalean.
Errepublikanoak hobeak al dira?
Haiei ere aurre egingo diegu.
Orduan, 5000 beltz Los Angelesera zuzentzea nahi duzu
Konbentzio Demokratikoa eteteko?
Barkatu, ez naiz pertsona egokia.
Nork esan dizu ez zarela pertsona egokia?
Ez al zinen pertsona egokia
Montgomeryko autobusei boikota egitean
edo zure etxea bonbardatu zutenean hitz egitean?
Agian ahaztu duzu Ebenezerreko artzaina naizela.
C.L.-k hitz egiten entzun zintuenean, esan zidan,
"Bayard, magia egiten ari da hemen".
Badakizu zer ikusi zuen? Izar bat.
Eta izar hori besteak baino gehiago distiratzen hasten denean,
bera baino lehenago zeuden lider beltz boteretsuak barne,
ahal duten guztia egingo dute
zure argia itzaltzeko eta zu zure tokian jartzeko.
Ella Baker andrea, dei batzuk jaso ditut
mugimenduko gizon ospetsuen partez protesta hauek zentzugabeak direla esanez.
Eta harreman sendoa dut gizon hauekin.
Gelatik ateratzen zarenean ez.
Lagun, nire poztasunik handienetakoa zu hazten ikustea da.
Gure Los Angeleseko burua izan behar duzu,
Kennedy eta Alderdi Demokratikoari indarrez argi uzteko
ez badutela gure jendearen alde egiten,
segregazioaren kontra eginez, gu ez garela haien alde egongo.
- Bai horixe! - Bai!
Egin ezazu, Martin.
Zure boterea erakutsi.
Poztasunez adierazi nahi dut
nire lagun Dr. Martin Luther Kingek bat egingo duela Los Angelesen.
- Bai! - Bai!
Benetan, artahirik onena da.
Gogoratzen dizut, Georgian jaio eta hazi naizela. Nire ama…
Probatu.
- Zelan dago nire Coretta maitea? - Ondo.
- Eta umeak? - Zure falta dute.
Etxera noan bakoitzean: "Zelan osaba Bayard?".
"Non dago osaba Bayard?".
Eta NAACPko auto-aldarrikatutako noble beltz horiek?
Roy.
Powell.
Los Angeleseko mugimenduaz esan behar dutena entzuteko irrikaz nago.
Nire konbentzioa, nire alderdia.
15 urte daramatzat segregazionisten aurka egiten Kongresuan,
guztiagatik borrokatzen, hauteskunde-zergetatik
Kongresuko komuna erabiltzeko eskubideraino.
Nola ausartzen da aurrea hartzera niri esan gabe?
Esan izan balizu, baietz esango zenukeen?
Ez horixe. Borrokalari putakume horrek Hegoaldean geratu behar du.
Rustinen errua da.
Autobusaren boikota egin zuenetik, Kingek uste du salbatzailea dela.
Pikutara Bayard Rustin.
Arreta erakartzeko bere xelebrekeriekin
ez dira politikak eta legeak aldatzen.
Eta ez dezagun aipaezina dena aipatu.
Ez.
Nik esaten dut, esan.
Esan, esaten dut nik, eta ozen esan.
Entzun nazazu.
Apaiz doktore onaren bulegora deituko dut gaur.
Ez badute kontua bertan behera uzten,
munduak jakingo du Martin Luther King eta bere maitaleari buruzko egia.
Eta, entzun, ez naiz Corettaz ari.
Powell kongresukideak lan handia egin du Harlemen.
Bere buruagatik egin duen ia gauza bera.
Baina hau gezur hutsa da eta berak badaki.
Martini esan behar diot. Nik…
Oso ondo dakit
Martin zure nagusia eta zure laguna dela.
Baina utzidazu gutxienez Bayardekin hitz egiten,
bera inor baino gehiago aztoratuko baitu.
Martin eta ni?
O ez, ez.
Anaiak, bai.
Gainera, ez da nire estilokoa.
Mehatxuak egitea, zurien egunkarietara jotzeaz hitz egitea…
Nagusi, zure ustez arazo bat da. Nire ustez aukera bat da.
Powellen akusazio zentzugabeei erantzuteko dimisio-gutuna idatziko dut.
Martinek ukatzen duenean, ikusi beharko du
nork opa dion onena eta nork ez.
Zergatik zaude hain ziur?
Martin ezagutzen dudalako, jauna.
- Bayard? - Jauna.
- Martin ezagutzen duzu, baina ez… - Ondo joango da.
Uste nuen gu biok baino ez ginela egongo.
NAACP-REN EGOITZA
Eskerrak ematen dizkizugu zure zerbitzuagatik.
ASKATASUNA - EZ DAGO BAKERAKO BIDERIK BAKEA DA BIDEA
BONBA DEBEKATU
Gerraren Aurkako Erresistentzia.
BAYARD, DEITU AHAL DIDAZU, MESEDEZ? ELLA BAKER
BAYARD, PASATU ZAITEZ RACHELLE
SEGREGAZIOAREKIN BUKATU ORAIN!
Barkatu.
- Ei! Anaia. - Blyden.
- Ei! - Ei!
- Zelan, txo? - Zelan? Itxura ona duzu.
Bai.
Ene bada, Claudia andereño.
Jesus. Hemendik pasatuko naiz.
Benetan, hegoaldera banoa,
arma bat izango dut eskuan eta Malcolm bihotzean.
Bai.
Ei! Zelan, lagun?
Bayard.
"Ez dut ikusi benetako edertasuna gaur arte".
Vodkari edo niri buruz ari zara?
Protestaren bat egon al da?
Gaizki atera da eta jendea hona gonbidatu dugu.
NAACP!
- Bai! - Ongi.
Datu itsusi bat Ella Bakerri buruz,
SNCCko hasierako defendatzailea.
Al Capone bezalakoa da kartetan jokatzen duenean.
Tonk, Bid Whist, Crazy Eights.
Zoragarria zara eta ez dakizu nor naizen.
Nik dakidana al dakizu?
Izotza.
Nor da?
Ate blokeatuak,…
pneumatiko urratuak.
Irteerarik ez.
Su-bonbak bota zituzten barrura.
Jendea oihuka hasi zen.
Eta atera nintzen.
Lurrean nengoen.
Gizon zuri bat…
hodi bat hartu
eta ni jotzen hasi zen…
behin eta berriro.
Sentitzen dut.
Bost axola zaigu sentitzen baduzu.
Ziur aski zure osaba edo lehengusua zen hodia zuena.
- Brooklynekoa naiz. - Entzun duzue?
- Zergatik izango dut familia Alabaman? - Hara mutiko zuria.
Tom ez da halakoa.
Ziur nago bi hauek Martin-de-Lawden biolentziarik gabeko kontuko kide direla.
Beraz, jolastu dezagun. Ni izango naiz zuri txiroa.
Oihu egin arte jipoitu egingo zaitut.
Tyrone jipoitu zuten bezala.
Zure ama deitu arte jipoituko zaitut.
Hara, ei!
Ni naiz erresistentzia pasiboa eskatu duena zu jaio baino aurretik.
- Beraz, ni jo. - Bayard, defenda naiteke.
Bakezalea biolentziaren aurka dago, baina hori jasotzeko prest egon behar du.
Baina ezkerrean jo.
Polizia 1942an eskuinekoaz arduratu zen jada.
Simetria.
Entzun dut Kingek "ospa" esan zuenean,
maritxu bat bezala lotsatuta atera zinela handik.
Axolagabea zara.
Ostirala da. Gauza okerragoak esan dizkidate.
Orduan, zer egingo duzu?
Nire aurpegia boxeo-zaku bat bezala eskaintzea ez da nahikoa?
Alderdiaz ari naiz.
Horietan zizka-mizkak, barreak eta mamboa egoten da.
Gaur borroka bat egotetik gertu egon da. Lehen ez zen horrela.
Orain horrela da beti. SNCC, CORE, NAACPko kideak,
agendak, esloganak eta abestiengatik borrokatzen ari gara.
- Eta nork irabazten du? - Orain esango didazu.
Bull Connorek Birminghamen, Strom Thurmondek Senatuan.
Denok oihu, marmar eta gure artean borrokatzen dugun bitartean.
Beraz, zer egingo duzu?
Lan bat dut jada.
Mustek eta biok elkarrekin egin dugu lan…
Gorroto zaitu ez duelako zuk duzun guztia.
Xarma, pasioa eta bihotz bat.
Tom, ikasi behar duzu ezin duzula ez dakizunaz hitz egin.
Zergatik ez duzu onartzen haserre zaudela King doktorearekin gertatu zenagatik
eta aitzakiak erabiltzen dituzula,
gorroto duzun lan bat egitea barne, maite duzun kausa saihesteko?
Azkarra zara batzuetan, baina ez beti.
Nire iritzia dut.
Nire bizitzaz ari garenean, nire iraganaz, bereziki Martinekin zerikusia duenean,
"Aski da!" esateko eskubidea dut.
Nik dakidanez, hori ilegala da.
Nik dakidanez, gu ilegalak gara.
Ideia bat izan dut.
Nire laguntzailea izan nahi?
Noski.
Eman 1948ko Randolph/Truman artxiboa. Horko kutxan dago.
Duela 30 urte, Gandhi itsasora joan zen,
gatz eskukada bat hartu zuen,
eta inperio bat erorarazi zuen mugimendua hasi zen.
Hori egiteko gure unea heldu da.
Antolatuko dugu
nazio honetako historiako protesta baketsurik handiena.
Zeinen handia?
Ehun mila pertsona.
Benetan ari da?
Bi eguneko manifestazio jendetsua
Etxe Zuria eta Capitol Hill ixteko boterearekin.
Zuek bezalako bazter-nahastailez osatuta,
ideia hain ausarta eta inspiratzaileekin,
talde guztiek estu-estu batu eta bat egingo dutela.
Beraz, hitz egin, oihukatu, agintea hartu!
Eta Ganbera eta Senatuko kide bakoitzaren bulegoak betetzen baditugu
eliza, sindikatu eta eskubide zibilen ordezkariekin?
- Eta… - Eta?
Zifra horiekin botere legegileak ez du funtzionatuko.
Horman idatzi.
Ez. Ezinezkoa da hainbeste presio talde trebatzea…
Ez. Ez gelditu bultzada hasten ari denean.
Eta beren estatuetako hautesleak balira
entzunak izan arte joateari uko egingo lioketenak?
Hori da elkarlana.
- Horman idatzi. - Ezin duzu Norm bezala lagundu?
Ni… Ixo.
- Atzo ez zinen etxera joan. - Ixo.
Rachelle? Zenbat pertsona behar dira Etxe Zuria inguratzeko?
Zenbat?
Uste nuen txiste bat zela.
- Hori jakitea nahi duzu? - Bai!
Bigarren egunean, Etxe Zuria inguratuko dugu…
Etxe Zuria marraztu.
…presidenteari abesten diogula…
Presidenteak ez nau Ni aldatuko
Goazen.
Ni aldatuko
Presidenteak ez nau Ni aldatuko
- Nik… - Ibiltzen jarraituko dut
Hitz egiten jarraituko dut
Goazen.
Askatasunaren lurraldera abiatuz
Eta lo egiteko antolakuntza? DC-n hotel gutxi daude beltzentzat.
Eta kanpin-dendak? Badakizue…
Kanpin-denden itsaso bat, mugimendua bateratzeko bezain handia eta ausarta.
Eman hori.
Eta Lincoln Memorialaren inguruan, eszenatoki bat
eskubide zibilen erakunde bakoitzeko buruei entzuteko.
Zergatik bakarrik buruak?
Gehiago!
Oraindik ez dugu bukatu.
Gauza asko egin ditzakegu.
- Sinadurak lortu. Jarraituko dugu… - Bai.
Hasiera bikaina da hori.
Hau antolatu behar dugu guztion artean…
ESKAKIZUNAK EZARRI!
BULEGO LEGEGILEAK OZTOPATU!
1941ean, eskala handiko manifestazioa egin nahi izan zenuen
defentsa-industriako bereizkeriaren aurka, baina ez zen egin.
Ez, Rooseveltek eskatutakoa onartu zuen.
Baita Trumanek ere 1948an.
Ordena Exekutiboa 9981,
segregazioaren bukaera indar armatuetan.
Beste bat egiteko unea da.
Ez, Bayard.
Lan gogorrena egin dezaket.
Operazio base bat sortu, gazteak mugiarazi.
Baina zaharrak mugitzeari dagokienez…
- Roy. - Bereziki Roy.
Pariatzat naukate.
Behar zaitut.
Bayard, ezin dut.
Lucillek beste uda bat bizirauten badu…
Lan egiten ohoratuko dugu beti egin dugun bezala.
Elkarrekin egin zenuten lana.
Berdin dio Royk esaten edo egiten duena, ondo jokatu behar duzu.
Ez dut arazorik Royrekin. Alderantziz baizik.
Baina zuganako eta kausarekiko begiruneagatik,
bazter batean eseriko naiz.
Hiriburua jendez bete eta Etxe Zuria inguratu ondoren,
AEBko presidentea bere etxera sartu edo irten ez dadin,
protestari ausartak kanpin-dendetara joango dira
National Mall estaliko dutenak.
Nagusi, guztia antolatu nahi duzu zuk?
Denok dakigu pertsona bakar batek antola dezakeela halako ekitaldia.
Bayard.
Uste nuen oso lanpetuta zeundela zerbitzatzen…
Tira, zuriak bonbatik salbatzen.
Behar nauten tokira noa.
Nagusi, ondo gogoratzen badut, hau zure hirugarren saiakera da.
- "Saiakera" esan du. - Zerbait esan duzu?
Ez nuke "saiakera" hitza erabiliko gizon honek egindakoa deskribatzeko,
berak bakarrik integratu baititu indar armatuak
eta defentsa-industria.
- Roy. - Bai, Medgar.
Gure Mississippiko kide gehienak inoiz ez dira herritik atera.
Beraz, toki guztietako jendearekin protesta egiten ahal izatea…
Hori da.
…aukera emango die bakarrik ez daudela konturatzeko…
Ulertzen du.
…eta inoiz amestu zuten borroka baten parte direla ikusteko.
Eskerrik asko, Evers anaia.
- Zer nolako jendetza espero duzu? - Ehun mila pertsona.
Ez, ezin da egin.
Wilkins jauna, barkatu, baina ez da praktikoa.
Elias Alabamakoa da, antolatzailea da.
Zure baieztapena oinarritzen duten argudioak dituzu?
Washingtoneko beste protestak.
1913an, 8000 sufragista,
1926an, Ku Klux Klaneko 25 000,
eta 1932an, 42 000 beterano eraso zituzten gas negar-eragileekin eta tankeekin.
- Nork egin zien eraso? - Armadak.
- Eta beteranoen arraza? - Zuriak.
Mutiko zuriak.
Gazte, zure datuak zuzenak dira, baina zure historia zentzua ez.
42 000 horiek Washingtonen protestatu zuten Depresio Handia zelako.
Haien herrialdea zerbitzatu ondoren,
ikusi zuten ez zutela ez lanik, ez etxerik eta ez janaririk.
Eta protestatu zutenean eta eraso egin zietenean,
mundua horren lekuko izan zen.
Gandhik inperio oso bat belauniko jarri zuen…
Norbaitek esan ahal dio hau ez dela India?
Hamarkadetan zehar, NAACPk protestak antolatu ditu,
eta orain 100 000 beltzek Washington inbaditzea proposatzen duzu.
- Martinekin hitz egin duzu? - Zenbakia galdu dut. Eta berak nirea.
Ea, King doktoreak ez du nire zenbakia galdu,
eta ulertu du protesta masiboak egitea zentzugabea dela.
Brown v. Board erakunde honen loriarik handiena da,
baina Hegoaldean, ume beltzek lo egiten dutenean,
"zuriak bakarrik"-en seinaleak ikusten dituzte, ez haien ametsak.
Auzitegietan konfiantza izatea arrazakeria ezabatzeko,
hori bai dela zentzugabea!
Randolph jauna, gizon handia zara,
baina kontu honetan,
NAACPak ezetz dio.
Royk bere iritzia argi utzi duenez,
galdu duzun King doktorearen zenbaki hori?
Aurkitu ezazu.
"Gizabanako batek protestatzen duenean gizarteak bere duintasuna ukatu diola,
protestatzeak berak duintasuna ematen dio".
- Zergatik esaten didazu nik esandakoa? - Inspirazio bat zara.
Ekintzarik gabeko inspirazioak balioa galtzen du.
Nork dio hori?
Nik, oraintxe bertan.
Ea, ados nago Evers jaunarekin. Zure ideia indartsua da.
Hori esan nahi nuen, baina ez zegokidan niri esatea.
Ez zegokizun ideia babestea, baina kritikatu behar zenuen?
Manifestazioa NAACPa gabe egin dezakezu baina ez King doktorea gabe.
Eta Wilkins jaunak badaki.
Elias Taylor.
Uste nuen galdetu nahi zenidala.
Zerbait galdetu nahi nizun, baina hori ez.
Abisatu ninduten.
Esan nahi duzuna, esan.
- Ez al da horrela? - Ez.
Ez, jendea normalean apala, zuhurra eta beldurtia da.
Esan, segundo honetan buruan duzun hori. Zuhurtziarik eta beldurrik gabe.
Nire emaztea herrira doa larunbatean.
Ea, Wilkins jauna…
Rustin jauna. Claudia Taylor.
- Guk… - O, duela urte asko.
Emakumeen Kontseilu Politikoan nengoen autobuseko boikotean.
Hitz egin zenuenean, nire espiritua goratu zenuen.
Elias.
Elkar ezagutu duzue?
- Orain. - Lehen?
Wilkins jaunak Elias aukeratu zuen
egoitza nazionala eta eskualdekoa koordinatzeko
nire aita elizan ordezkatu aurretik.
Halako bokazioak sari handiak ditu lurrean eta zeruan.
Deiera zerutarra, bai horixe.
Baina nire aitak baietz esaten duenean, amarena bezalako Lincoln bat espero dut.
Ea, espero dut biak laster ikustea, agian igandean.
Zoritxarrez, ez. Larunbatean noa.
Baina ez al litzateke zoragarria izango?
Kontuz.
Nire laguntzailea zara, ez Rustin andrea.
Lana oraindik nahi baduzu.
Martinek etxera gonbidatu ninduen lehen aldian,
armak zeuden sofaren azpian, guardiak portxean.
Ulergarria berari eta bere familiari egindako mehatxuak kontuan izanda.
Erresistentzia pasiboaz hitz egiten hasi nintzen.
Denborarekin, armak desagertu ziren.
King doktoreak zugandik ikasi zuen indarkeriarik ez erabiltzea?
Jesu Kristo, Gandhi, Thoreau adibide hartuz.
Zugan konfiantza zuen.
Egia esaten nion beti.
Barkatu. Vodka urarekin.
Eta berarentzat Manhattan bat?
- Bi edan ondoren, ezberdina izango zara. - Ba eman hiru.
Asmatikoa da tipoa.
Ea, ezin du ia ibili edo arnasa hartu,
baina pulpitura igotzen denean, munduaren bukaera datorrela dakizu.
- Infernura joango naiz. - Sentitzen duzuna esateagatik?
Bere etxean hartu ninduen eta gorroto nauen gizona ez gurtzeagatik.
Eta nik gauza bera pentsatzen dut berari buruz.
Txarra zara. Beste bat hartuko dut. Beste bat nahi?
Ados.
Orduan, eliza,
zure ametsa edo berea?
Jauna zerbitzatu nahi izan dut beti.
- Eta zu zara… - Kuakeroa.
Nire gurasoak…
Egia esan, nire aitona-amonek haien alaba bezala hezi ninduten,
nire amak alde egin zuen.
Orduan, zuri eta King doktoreari buruzko zurrumurruak…
Gezur hutsa zen.
Adam Clayton Powellek asmatu zuen antolatutako protesta bat gelditzeko.
Prentsari kontatuko ziola mehatxatu zuen.
Harrokeria zela esan eta dimititu nuen.
Berak onartu zuen,
eta mugimenduarekin nuen lotura bukatu zen.
Hilabete batzuk geroago, Powell izendatu zuten
Hezkuntza eta Lan Batzordeko presidente.
Seguru zaude…
hemen…
ordu honetan.
Hori irakasten dizute jaiotzen zaren egunean.
Azpikoa zarela uste dute, beraz, hobea izan behar duzu.
- Bai. - Xarmagarria, perfektua, ongi hezia.
Beltzak errespetagarriak izateko kate itogarriak.
Nire amari esan nionean nahiago nuela mutilekin dantzatzea, esan zidan,
"Eta zer nahi duzu nik egitea?".
Eta gero esan zuen, "Suposatzen dut hori egin beharko duzula".
Martinek hitz egiten duenean, ez du ezer ezkutatzen.
Hori da jendeak nabaritzen duena entzuten dutenean.
Egia.
Beraz, esadazu,
Elias Taylor,
nola predikatuko duzu salbazioaz
ez baduzu zure burua salbatu nahi?
Nola hitz egingo duzu maitasunaz
zure bihotza eta gorputza bat ez badatoz?
Eta Royk esan zuenean,
"Elias, zure baieztapena oinarritzeko argudioak dituzu?"
eta paper hori atera zenuenean,
espero dut ez pentsatzea hori izan zela…
Erakutsi beldurrik ez izaten.
Gabon.
Jesus, ez.
Lotsagarria, King apaiza.
Gazte gaixo horiek bidaltzea Birminghameko kaleetan protestatzera?
Uniformedun batek txakur erasoak, errugabeen aurkako mahukak zuzentzen ditu,
eta zure ahotik ateratzen dena da,
"Lotsagarria, King apaiza"?
Bayard, ez duzu zertan…
Hau ikusten duzu eta pentsatzen duzu, "Hegoaldeko beltz gaixoak",
eta ez duzu ulertzen izugarri boteretsuak direla
gaur ikasi dutelako ez zekiten ausardia dutela.
- Zuk inoiz izango ez duzuna. - Bayard…
Aulki horretan esertzen zara, azken 30 urtetan bezala,
mundua salbatzen ari zarela konbentzituta,
baina axola zaizun bakarra zure segurtasuna eta nagusitasuna dira.
Bayard, aski da.
Jimen aurka egitea bere azalaren koloreagatik…
Ez dut Jimen aurka egiten bere azalaren koloreagatik.
Jimen aurka egiten dut harroputza eta ezjakina delako.
Horretaz gain, zuria izatea bera eta Jainkoaren arteko kontua da.
Egunero, ezberdin egiten gaituena baztertzea erabakitzen dugu
elkarrekin mundu hobea sortu ahal izateko.
Ezin ditut ezberdintasunak baztertu. Munduak ez dit uzten.
Eta hala balitz ere, ez dut egin nahi. Gaur ez.
Zertan ari zara? Nora zoaz?
Bayard, geratu behar duzu babestu ahal zaitudan tokian,
mundutik eta zugandik.
Gaitasun harrigarriak eta adimen handia duzu,
baina abandonatua izateagatik gurasoekin duzun haserrea onartzen ez duzun arte,
haiek eta zeure burua zigortzeko bihurtu baitzinen homosexuala,
inoiz ez zara osorik egongo, bai?
Ez mundua salbatu nahi duen gizon eta pertsona gisa.
Muste, jauna, inoiz egon al zara beltzen eliza batean?
Askotan.
Kuakero gisa, inoiz ez dut horrelako ezer ikusi.
Txaloak, abestiak, oihuak.
Sentitu nuen…
amorru bizia.
Beraz, hemen geratu eta damutuko dudan zerbait esan beharrean,
joango naiz.
Eta datorren igandean…
Elizara joango naiz.
Royrentzat lan egiten duen predikari berria?
Hain ederra omen da Jainkoak negar egin zuela bera sortzean.
Ez dakit zeri edo nori buruz ari zaren.
Eta bestea? Nola deitzen da? Zurbila dena. Tom.
Hori nahiago duzu?
Edertasunak erakartzen nau.
Beltza, zuria, berdin dio. Sutsuak eta azkarrak diren bitartean.
Zergatik axola zaio jendeari egiten dudana eta norekin?
Jakin nahi dudana da zergatik kostatu zaizun hainbeste deitzea.
Baker andereño maitea, egiten dituzun galderak
arimaren erdigunera iristen direlako.
- Eta zergatik ez zaude Atlantara bidean? - Ez zaidalako axola.
Eta gainera, King doktorea ondo ari da.
Albany, Georgia.
- Ondo ari dela diozu? - Nork nahi du herri oso bat integratu?
Helburua zehatza izan behar da. Kafetegi bat, boikota autobus bati.
Pritchett sheriffak Martinek egindako mugimendu guztiak hondatu zituen.
Eta eskubide zibilen borroka The New York Timesetik desagertu zen.
Uste nuen ez zitzaizula axola.
Jakina axola zaidala kausa. Baina gehiago Coretta eta umeak.
- Telefonoa hartu. - Bai?
Ella, telebista jarri.
Zer? Ados.
…legezko baliabiderik ez dagoenean.
Erreparazioa bilatzen da kaleetan, manifestazioetan eta protestetan,
tentsioak sortuz, indarkeriarekin mehatxatuz,
bizitzak arriskuan jarriz.
Krisi moral bati egin behar diogu aurre, herri gisa.
Datorren astean, Estatu Batuetako Kongresuari eskatuko diot esku hartzeko.
Mende honetan hartu ez duen konpromiso bat hartzeko,
onartuz arrazek ez dutela tokirik
Estatu Batuetako bizitza edo legeetan.
Federala…
Zuen kontu, Martin eta zu onak zarete,
baina elkarrekin, ikaragarriak zarete.
- Orain behar zaitu… - Ezin dut.
…hurrengo pausoa emateko,
eta zuk behar duzu manifestazio hau nazionalizatzeko.
Eta ez aipatu zure lana aitzakia bezala.
Nire lana utzi dut gaur, edo denbora librea hartu dut, ez dakit.
Ongi.
Edalontzi batean trabatutako marrazoa zara.
Ea, inoiz ez dut sinetsi Powellen gezurra,
baina uste dut Martinek eta zuk duzuen boterea ikusi zuela,
eta beldurra eman ziola.
Beldurra eman zien.
Baina herrialde honek
huts egin digu behin eta berriz.
Eta hala ere, egunero, barkatzen dugu gauzak ondo egiteko.
Eta zuk ezin duzu Martin barkatu behin huts egin zizulako?
Belaunaldi berri hau asaldatuta eta haserre dago.
Haserre hori odol bilakatzea nahi duzu?
Gure haurren odola?
Edo Martinekin batera erabiliko duzu gure askatasuna lortzeko?
Joan zaitez.
Joan zure laguna berreskuratzera.
Hemen 1510 irratia Dixie Hegoalde urrunean.
John R., WLAC soularen etxea, Nashville, Tennessee,
Bizitza eta Istripu-aseguruen Konpainiaren transmisio-zerbitzua.
Ez ukitu beltz hori.
Atzera joan zaitez.
Mugitzen banaiz, ume honek ez du jakingo injustizia bat gertatu dela.
Ez nago kontra egiten.
Ez nago…
Ez…
LIDER BELTZA ERAILA MEDGAR EVERS HILDA
"EKINTZA BARBAROAK" JFK IZUTU EGIN DU
KOLOREKOENTZAT BAKARRIK
- Bayard. Ai ene! - Coretta.
Ezin dut sinetsi!
- Noiz heldu zara herrira? - Duela ordubete.
O, begira zaitez.
- Ez, begira zaitez zu. - Afaltzera geratu behar duzu.
Etxeko nagusiari galdetu.
O, ixo. Ezin duzu nagusia izan esklaborik gabe,
eta etxe honetan ez dago halakorik.
Umeak ikusi behar dituzu.
Lortu dut! Begira, lortu dut!
- Isildu. - Ea, Koloratura andrea.
Carnegie Hall?
- Jendea ezagutzen duen jendeak esan dit. - Hamar minutu daramatzazu hemen.
Nire argi txiki hau
Distira egiten utziko dut
Nire argi txiki hau
Distira egiten utziko dut
Nire argi txiki hau
Distira egiten utziko dut
Distira egiten
Hori da.
- Edonora noala ere - Ere
Distira egiten utziko dut
Edonora noala ere
Ongi.
Distira egiten utziko dut
Mikrofonoa. Hemen duzu.
Edonora noala ere
Distira egiten utziko dut
Distira egiten, distira egiten, distira egiten
- Hori da. Goazen. - Jesus da argia
Jesus da argia
Distira egiten utziko dut
Jesus da argia
Distira egiten utziko dut
- Bai! - Tira, Bernice.
Jesus da argia
Eskerrik asko.
Distira egiten utziko dut
Distira egiten, distira egiten
Fortissimo! Oso altu esan nahi du!
Distira egiten
Gora!
- Gora, osaba Bayard! - Bai, osaba Bayard!
Ea… Medgar anaia.
Izugarria.
Zer iruditu zitzaizun Kennedyren hitzaldia?
Kalkulatua, zuhurra.
Ordu batzuk geroago, Medgar hil zuten.
Zure manifestazioak anbizio handia du.
Ez badugu batasunean indarra erakusten, Kennedyk betikoa egingo du.
Porrot egingo duen legedia babestea.
Ez da bidaia erraza izan niretzat.
Baina manifestazio hau izan daitekeenaren promesa,
izan genezakeen sekulako eragina, alda genitzakeen bizitzak.
Ametsak, ideiak,
eta gure arbasoek bete ez zituzten asmoak…
Elkar ezagutu genuenean,
Corrieri deitu nion
eta esan nion, "Rustin hori apur bat ero dago".
Gero guztiz ulertu nuen
"apur bat" ez zela oso zehatza.
Zure falta izan dut, lagun.
Eta nik zurea.
Udazkenean, Kennedyren legea suntsitzeko lanean hasiko dira eta izango ditugu…
Bi hilabete manifestazio baketsu handiena antolatzeko.
Eta ez dugu beste ezertarako astirik izango.
Adibidez?
Xantaiari, iradokizunei eta gezurrei men egiteko,
ziurrenik manifestazioa iragartzean hori gertatuko baita.
Eta zuri buruzko egiak?
Ikusten dena ezin da ezkutatu.
Baina zin egiten dizut,
ez direla egongo…
istilurik.
Orduan, demostrazio epikoa herrialdearen hiriburuan,
zortzi eta hamar aste bitartean antolatua
NAACParen laguntzarik gabe.
Izugarri dibertigarria ematen du.
Behin esan zenuen,
"Beti da momentu zuzena
zuzen jokatzeko".
Antolatzen ari gara indarkeriarik gabeko
manifestazio baketsu bat Washingtonen.
Bai!
Hara iristeko asmoa dugu ez ehunka edo milaka pertsonekin,
ehunka mila pertsonekin baizik.
King doktoreak martxa babestu duenez,
Wilkins jaunak ezin dio aurka egin.
Beraz, zure kontra doa.
Rustin anaia!
Cleve! Zer egiten duzu hemen?
Royren elkarrizketa kontuaz entzun nuenean,
babesa ematera etortzea erabaki nuen, morala edo behar dena.
Norm, Tom,
hau Cleve Robinson menderaezina da, 65 Barrutiko lider sindikala.
Eta martxako administrazio-batzordeko presidente izendatu berria.
Eta gure lehen emailea.
Ematen du inoiz ez dituztela gizon beltz harroak ikusi.
"Loriatsua izango da borroka iristen denean
gure herri eta arrazaren alde borrokatzeko garaia!"
Beltzak, eta Tom, goazen!
Badakit 65 000 dolarreko aurrekontua izan daitekeela…
Nagusi, entzun dugu manifestazioa udan egin nahi duzuela?
- Goizegi. - Birminghamekoa gertatu berri denez…
- Bayardek esan zidan… - Utziozue hitz egiten!
Momentua aprobetxatu behar dugu. Orain da unea.
- Bayard, utzi niri. - Ulertzen duzue…
Bayard!
Martin.
Guztiok entzun dugu presidentea telebistan esaten
legea Kongresura eman nahi duela.
Nire estimazioaren arabera,
Hegoaldeko segregazionistek legea onartzeko,
presidente bat beharko da azkarra,
politikoki zuhurra eta sutsua.
Kennedyk lehenengo biak ditu, hirugarrena ez.
Ez eskubide zibilez ari garenean.
Orduan, amore ematen ez duela ziurtatzeko,
ez dugu amore eman behar herrialdearekin eta arrazarekin dugun konpromisoan.
Horregatik une egokian egin behar dugu
ezinbestekoa bezain gertagaitza den zeregin hau.
- Ez nuke hobeto esango… - Nortzuk dira hauek?
Zu, zu, zu, zu, geratu.
Gainerako guztiak, kanpora.
Ni administrazio-batzordeko presidentea naiz
eta, momentuz, martxako emaile bakarra.
Eskerrik asko. Kanpora.
Aurrera. Historiatik ezabatu zaitezte.
- Goazen. - Zuek gabe egitea nahiago nuke.
Putakume harroputz eta oportunistak!
- Kaleratuko nauzu? - Cleve!
- Zoaz pikutara! - O, Cleve. Cleve.
Badakizu gertatzen ari dena?
Suposatzen dut Roy nire kontra hitz egiten hasiko dela.
Gure buruari galdetu behar diogu,
ea bera den Washingtoneko manifestazioaren irudia izan behar duena?
- Johnek eta Philipek defendatuko naute. - Komunisten alderdian egon zen.
Duela urte asko utzi zuen.
- Espetxeratua armadari uko egiteagatik. - Erabaki morala, ez koldarra.
Hala ere, Royk presioa egingo du.
Bere jokamolde eta ospeak helburu erraz bihurtzen dute.
Eta prentsa zuriak eta boteredunek jomuga hartzen dutenean,
eta egingo dute,
mahai honetan eserita dauden pertsona guztiak
su-lerroan egongo dira bere erruz.
Nagusi?
Zein data izan daiteke egokia manifestaziorako?
- Gutxienez zortzi aste beharko ditugu. - Astelehena, abuztuak 26.
Astelehenak egun txarrak dira protestanteentzat, ostiralak juduentzat.
Barkatu, jauna, zer gertatu da?
- Bayard zuzendari ez izatea bozkatu dute. - Putakumeak.
Nire lehenengo agindua nire zuzendariorde izendatzea izan da, agindu osoa emanez.
Zabor-biltzaile deitu ahal didazu nahi baduzu.
Beltz azkarra zara, gero.
Lanera, lagun.
Goazen.
Argiak.
Gure bulego berriak!
Ezin da hirugarren solairua erabili, beraz elkarrekin egongo gara hemen.
Zikina.
Hemen duzu.
Hemendik.
- Bilera-gela. - Bilera-gela?
Rachelle, zu garraioaz arduratuko zara.
100 000 pertsonentzat? Ez dakit gidatzen.
Norm, hiriz hiri bidaiatuko duzu dirua lortzen eta jendea informatzen.
Zenbat diru dago?
Honekin lehenengo hirira helduko zara hurrengora heltzeko dirua lortzeko.
Nire bulegoa.
Eskaileretatik eta sarreratik gertu? Ideia ona al da?
Ongi etorria eman aurkezpenik behar ez duen emakume honi.
Anna Hedgeman doktorea.
Hedgeman doktorea boluntario izango da erakunde erlijiosoen buru izateko.
Tom, Eleanore.
- Dokumentuak errepastuko dituzue. - Bai.
Uztailaren 2an bilera egiteko gonbidapena
eskubide zibilen aldeko sei erakunde handietako buruekin.
Txapel handiegiak buru handiegientzat.
Jendea eta baliabideak behar ditugu.
- Courtney? - Bai, jauna.
DC-ra etorriko zara nirekin.
- Tom? - Bai.
Beste toki bat bilatu beharrean, nirekin geratu.
- Arretatsu mantenduko nauzu. - Jada saiatu gara, ez du funtzionatzen.
Entzun!
Washingtonetik bueltatzen naizenean,
toki hau lan egiteko prest egon behar da.
Ezinezkoa da ez harritzea.
Sinetsarazten dizu.
Bayard Rustin, Lanen eta Askatasunaren aldeko martxaren zuzendariordea.
Wells buruzagia.
Caldwell jauna, Walden, Cowell, eta Barnes nagusiak.
- Nor da Parkearen Zerbitzukoa? - Inor ez.
Oker ez banago, plaza NPSaren eskumenekoa da.
Hori da.
Wells buruzagia, zazpi aste baino gutxiagoan,
bi eguneko ekitaldi handi…
Egun bat. Ez da bi egunekoa izango.
Noren arabera?
NAACPko Wilkins jaunak ere uste du egun batekoa izan behar duela.
Suposatzen dut ez duzula Wilkins jaunarentzat lanik egiten.
Ez horixe.
Ea, nik ere ez, beraz, ez dakit zergatik aipatu duzun.
Rustin jauna…
Baina jakin nahiko nuke norentzat egiten duzun lan.
Hobe da zuk erantzutea gure galderak eta ez alderantziz.
Eta nik uste dut hobe dela informazioa eta ideiak elkarri ematea.
Ekintza bat antolatuko bazenu zure plazan, ondo legoke.
Baina elkartzea gure plazan denez…
Zuen plaza? Ez Washingtoneko Parke Nazionala edo Amerikako Plaza…
- Ahotsa altxatzen baduzu… - Ez dut ahotsa altxatu.
Nahiago duzu barrikadak eraikitzea konponbideak aurkitzea baino…
Nirekin hitz egin behar zuena ez da etorri ere egin.
Ez dakit nola babes dezakegun zuen elkartzea. Jaunak.
Nora zoazte?
Jauna, ez da elkartze bat. Desobedientzia zibileko ekintza bat da
herrialdeko buru nabarmenetako batzuek onartua.
Eta bi egun iraungo du!
…Union Stationekin Bostonera…
Benetan, Martin, Tennesseetik,
bi poliziek nire aurpegia desitxuratu nahi izan zutenetik,
ez nuen hain mespretxu irekirik sentitzen.
Helburu bat baino ez zuten, bilera porrot bat zela ziurtatzea.
Roy aipatu duela diozu.
Bai. Baina argi zegoen goi-mailako norbaiten partez zetorrela.
Kennedy presidentea eta bere anaia fiskala bezalako norbait?
Edo Hoover eta FBI?
Guztiak.
Martin?
Corriek afaltzera deitu dit.
Bihar hitz egingo dugu.
Besarkatu nire partez.
Bai?
Barkatu.
- Barkatu. - Tira.
Bakarrik zaude?
Inoiz ez Mahalia dagoenean.
Trago bat?
- Ez, ohera joan beharko nuke. - O, ez.
Bat prestatu dizut.
Bayard…
Gabon.
Bai, hemen Michelle Harwood.
Washingtoneko martxa, Michelle Harwood. Lagun zaitzaket?
Bai. Bai, hemen Michelle Harwood.
Louisville 50?
- Hemen Michelle Harwood. - Nor da Michelle Harwood?
Garraioko guztiak dira Michelle Harwood.
Errazagoa da deitzen dutenean. Bayarden ideia izan zen.
Bai, hemen Michelle Harwood.
Presidenteak berari buruz baino ez zuen hitz egiten.
Martxa gaizki badoa, bere legea hondatuko du.
Eta zergatik egin protesta Etxe Zurian, bere hitzaldia eta legearen ondoren?
- Zein izan zen Royren erantzuna? - Baietz zioen buruarekin.
- Whitney eta Jim? - Martini begira, entzuten zegoela.
- Presidentearen anaia… - Fiskal jenerala han zegoen?
Bertan behera utzi behar genuela esaten zuen.
Eta hau Bulego Obalean izan zen?
Duela hiru egun.
Douglas senatariaren gutun kezkagarri bat jaso dut.
Nik Humphrey senatariaren partez.
Nik Hart senatariarena.
- Zeri buruz? - Komunak.
- Parkeko zerbitzuak ez gaitu lagunduko? - Ez.
Horregatik sindikatuekin koalizioa osatzea proposatzen dut.
AFL-CIO, UAW…
Biak bi eguneko martxa egitearen aurka daude…
- Zu AFL-ko batzordean zaude. - Ez nago Meanyz ziur,
baina Reutherrek egun bakarreko martxa nahiago du
- Etxe Zurikoa baztertuz. - Bai.
Egun bakarreko manifestazioa Etxe Zurikoa ezeztatuz.
Ni kaleratzen saiatu zinen. Orain martxa suntsitu nahi duzu.
Uste duzu egun batean altxatu eta esan nuela,
"Egin dezagun martxarik handiena
eta Bayard Rustin komunista ohi eta kuakeroak antola dezala?".
Ez horixe.
Baina onartu genuen unetik, horren parte gara bai ala bai.
Saihestezina onartuko bazenu,
ekonomiak behartzen zaituenean egin beharrean,
indar eta batasun irudia emango genuke.
Estrategikoa izatea deitzen da.
Badakit honek borrokatu dugunaren ahultzea ematen duela…
Hori delako zehazki.
Bi eguneko martxak argi utziko luke ez dugula amore emango.
- Hau onartzen baduzu… - Ez horixe.
Bayard, Randolph, Hedgeman doktorea, Jim eta ni gaituzu.
Aliantza deserosoa, baina aliantza azken finean.
Ez badiet eskatzen Etxe Zurian atxilotuak izateko
edo kanpin-dendetan lo egiteko, kongregazio gehiagok parte hartuko lukete.
- Orduan, presiorik ez Kongresuan? - Etxe Zurikoa ez?
- Parkeko kanpin-dendak ez? - Piknik bat izango da.
Lehen egunetik ideiak pentsatzen, horman idazten…
Gure etsipena ulertu behar duzu.
Nik hau nahi al dut? Ez.
Baina 100 000 lagun agertzeko, laguntza behar dugu.
Eta sindikatuak eta haien dirua lortzeko, aldaketak egin behar ditugu.
Dorie eta Joyce Westchesterrera badoaz,
edo Upper East Sidera,
ziur nago dirua lortuko dutela hiru autobusentzako.
Zuek ere, Eleanore, Tom, Charlene.
Konprometituta gaude
herrialdeak askatasunera egiten duen ibilbidea aldatzeko kausarekin.
Hori dago arriskuan.
Ez besterik.
Kontatu nahi dizuet nolakoa izan zen Hattiesburgen haztea.
Mississippiko neska gazte gisa…
Berdin zuen azkarra bazinen…
…igandeetan beti katekesira.
…beti esaten zizuten zure ametsak ez zirela beteko.
- Zure itxuragatik. - Zure azalaren koloreagatik.
Beste autobus bat!
ASKATASUNAREN MARTXARA BATU!
ESKUBIDE ZIBILAK ORAIN!
Langile beltzek etxe eta soldata txarrak dituzten bitartean,
langile guztien patua arriskuan egongo da.
Nire aita Garraio Langileen Sindikatuko presidentea izan zen.
- Brooklyn! - Brooklyn!
Washingtoneko martxako txapa erosi!
25 zentimo, lagun. 25 zentimo… Milesker!
Gure arrazaren emantzipaziorako!
25 zentimo. Gogoratu joan behar duzula!
Arreba, 25 zentimo. 25 zentimo.
Ideia bikaina izan dugu.
OSPETSUEN ONGINTZAZKO IKUSKIZUNA 1963KO ABUZTUAK 23
WASHINGTONEKO MARTXA LANEN ETA ASKATASUNAREN ALDE
- Bost mila! - Bost mila dolar!
Abuztuaren 28an, Mahalia Jacksonek abestu eta askatasunak distira egingo du.
Askatasuna inoiz ez da aske izan.
Beraz, manifestatuko gara eta borrokatuko dugu gelditu gabe.
WASHINGTONEKO MARTXA LANEN ETA ASKATASUNAREN ALDE
ERREDENTZIOAREN ELIZA SANTUA
Jainkoak nahi du zuek jakin dezazuela maitatuak zaretela.
- Eskerrak Jainkoari. - Bai.
Bere besoekin inguratzen zaituzte
eta zuen beldurra desagertzen hasten da.
Besarkada horrekin adierazi nahi dizue…
Goretsia Jainkoa!
…"Ez zaude bakarrik".
- Ez zaudete bakarrik. - Milesker!
Esperantzarik gabe sentitu ordez,…
Bai!
…indartsu sentitzen zarete.
Zalantza egin beharrean…
- Amen! Goretsia Jainkoa! - …ausartak eta bizirik sentitzen zarete!
Badakizuelako.
- Amen! - O, badakizue!
Badakizue!
Badakizue
zuen bihotzean
Jainkoaren haur bat zaretela.
Maitatzeko eta maitatua izateko eskubidea duzuela.
- Bai! - Kongregazioak amen esan dezala.
Amen!
Amen eta amen eta amen eta amen!
- Tom! - Bai?
Mahaian duzu Anna doktoreak idazteko eskatu didan gonbidapena.
Nire idazkera izugarria da.
Eta esaiozu New Yorkeko Zaindarien Johnson agenteari bulegora etortzeko.
Eta kanpoan dagoen FBIrekin kontuz ibiltzeaz gain,
kontuz telefonoz diozunarekin.
Uste dut Kennedy guztiak entzuten daudela.
Jarraitu. Aurrera. Guztiak atera.
Goazen.
Sartu.
Tira.
Rustin jauna?
Zure zain nengoen kanpoan.
Polizia heldu denean,
gortinak itxi eta txakurrak bezala inguratu dituzte.
Eta kamerak?
Poliziak prentsari esaten dio sarekadak egingo dituenean.
Ezkonduta nago.
Gurasoak, sei neba-arrebak, kongregazioa.
Barruan egongo banintz? Ia sartu naiz.
Non zeunden?
Berandu nentorren, eskerrak.
Edo Jainkoaren abisua.
Amak beti esaten zidan elkartu behar nintzela
nik adina galtzeko zutenekin.
Kontu handiagoa izango dugu.
Joan behar dut…
Elias.
Zenbat Zaindari daude?
New Yorkeko mila eta ehun polizia beltz.
Zuetaz baino ez naiz fio.
Guztiek Washingtonen egon behar duzue, baina armarik gabe.
ideia ona dela pentsatuko banu ere,
New Yorkeko legeak behartzen gaitu gure arma eramatera
24 ordu egunean.
Orduan, legea aldatu beharko dugu.
Eskerrik asko etortzeagatik.
Gaur, Senatuan…
hurrengo alegazio hauek egin ditu Strom Thurmond senatariak.
Kontaktuan egongo gara.
King jaunaren komunista eta aktibistekiko aliantza zitalak
sekretupean ondo gorde dira.
Eleanore.
- Orain arte. - Wagner alkateari deitu.
Bayard Rustin jauna, King jaunaren aholkularirik gertukoena,
komunista bat da.
Alderdi Komunista antolatzen ari da martxa hau…
Tom, hiru prentsa-ohar beharko ditugu,
haserre hutsetik, zalantzan jartzeraino
Hego Carolinako senatari ez hain maitatuaren ongizate mentala.
Nola deitzen da The Washington Posteko emakume kazetaria?
- McNair? - Susanna McBee?
- Bayard, King jauna. - Milesker. Bulegoan hartuko dut.
Berarekin baino ez dut hitz egingo.
Eta Wagner alkateak dei diezadala.
Zorionez, Royk zuregan duen gogaitasuna
Strom Thurmondi dion gorrotoaren atzean ezkutatzen da.
Beraz, momentuz salbu gaude, lagun.
Eskerrik asko, lagun.
Lehenengo prentsa-oharra.
Duela urte asko, Pasadenan nengoenean
Adiskidetze-komunitatean diskurtsoak prestatzen…
Hau al da Bayard Rustin ospetsuaren bulegoa?
Beste biak bukatuko ditut.
- Pentsatzen egon naiz. - Zertaz?
Zure amak esaten zizunaz.
"Elkartu behar duzu
zuk adina galtzeko dutenekin".
Eta nor izan daiteke pertsona hori?
Nor uste duzu?
Justizia eta bakearekiko duzun arduraz hitz egiten du
eta "heroiko" deitzen zaitu.
Bai!
Aski da. Bota hori guztia.
Atzo martxaz pentsatzen ari nintzen…
Kabinak jarri behar ditugu eskuorriekin
autoz datozenak jakin dezatela nora joan DC-ra heltzean.
Ordu batak dira.
Goiz.
Gabon guztiei.
Joan zaitezte.
- Blyden. - Rustin jauna.
Alkatearen atzetik ibili naiz proiektu baterako.
Gaur deitu dit baietz esateko. Beraz, datorren astean hasiko zara…
Mesedez, nirekin etorri hirugarren solairura.
Ez ditut zerbitzari beltz baten ordenak onartzen.
Onak zaretela uste duzue plaka horrengatik.
Zenbat beltz hil dira plaka horrengatik?
Ongi.
Ongi, arnasa hartu.
Erasotzaile bat ikustean,
batera mugitu, batera lan egin.
Gizarte baketsua nahi badugu,
ezin dugu gizarte hori lortu biolentzia erabiliz.
Zuen armak etxean utziko dituzue.
Besoko zuriak eramango dituzue, txapel zuria eta txistu bat.
Zuen ardura da
mundu guztiak ikusi eta jarraituko duen giro baketsua sortzea.
Goretsiak izan.
- Lan ona. - Ongi.
Hori…
Eskerrik asko.
- Nire lagun Elias Taylor, NAACPkoa. - Milesker, jauna.
- Milesker. - Lan ona.
- Zaindu zaitez.
Milesker. Elias Taylor.
Elizabethan Songs & Negro Spirituals. Orduan, abesten zenuen?
Bi abestietan lautea jo nuen.
O, argi dago ez dagoela zu bezalakorik Alabaman.
Edo beste inon.
- O, ene, ez. Ez… - Bai.
Inoiz ez dut amestu
Poz zoragarri hau
Etorriko da nire…
Tom!
Hemen geratuko da martxa izan arte.
- Uste nuen Eleanorekin… - Ez.
- Ziur nahi duzula… - Ez, ondo nago.
- Elias, ezkonduta zaude, ezta? - Tom…
Eta zu Howard Unibertsitatean egon zinen. Arraza paseena entzunda daukat.
- Zorte on kontrakoekin. - Mesedez!
Hamasei urterekin, lagun beltz bat eraman nuen etxera afaltzera.
Nire aitak esan zuen "mutiko hori" ez zela bere mahaian eseriko.
Eta ez zegoela besterik.
Zure laguna?
Nire familia.
Etxetik joan nintzen eta geroztik bakarrik egon naiz.
Niri erakutsi didate familia babesten dela…
gerta ahala gerta.
Elias.
Axola zait.
Nor ez zaizu axola?
Ziur axola zaizula Columbiako doktorego ikasle bat
edo Fisketik atera berriko aktibista bat.
Zergatik ez dituzu 8. Etorbideko tabernara eramaten
eta Gandhi eta Kingi buruzko istorioak kontatzen dizkiezu?
Gero, eragozten zaituztenean… Barkatu. Sentimenduek eragozten zaituztenean,
hurrengora pasatuko zara.
Oraingoan, bihotza ematen hasi zara
berea eman nahi ez dizun norbaiti.
Eta bitartean, ni…
Ni…
Aulki gehiago ekarri. Talde osoa behar dugu.
- Baina telefonoak zer? - Orain!
Bayard.
Royren gonbidatua heldu da.
Zertan ari dira?
Orain jakingo dugu.
Gure hiru erlijio liderrekin eta UAWko Reuther jaunarekin,
sei liderren ordez, hamar ditugu.
Kontuan izanda hau izango dela ziur aski
martxa aurreko azken bileretako bat…
Randolph jauna, galdera bat dut zuzendariordearentzat.
Esan dudan bezala, hau izango da…
Rustin jauna, zure lana, martxa maite duzu?
Bihotz-bihotzez.
Zer egingo zenuke, hipotetikoki,
norbait baldin balego erakunde bikain honi lotua,
bere presentzia hutsarekin
maite duzun kausa arriskuan jarri eta kaltetuko balu?
Bere iraganeko afiliazio politikoak eta bestelakoak,
bere zerkeriarekin eta estiloarekin batera,
boterean daudenek kalte handia egiteko erabili dezaketelako,
ez bakarrik martxan,
baizik eta boterean daudenen mendeku ekintzek
erraz desbidera dezaketelako arraza-justiziaren aldeko borroka
hamar edo hamabost urte.
Pertsona hori lanean utziko zenuke?
Edo eginbeharraren zentzuak, kausaren zaintzaile gisa,
kaleratzera behartuko zintuzke?
Hipotetikoki…
kaleratuko nuke.
Hitz egiten ari zaren pertsona hori ni ez banintz.
Julia eta Janifer Rustinek hezi ninduten umila izateko.
Eta ikusita taldeko inor ez zutela hezi… Blyden, kuakeroa zara?
- Ez horixe. - Haiek hitz egingo dute.
Norm, zenbat postu lortu ditugu lehen sorospenetarako?
Hogeita bi, mediku taldeek zuzendua, gehienak beltzak.
- Ura? - Sei tanke, bakoitza 5600 litrokoak,
27 iturri eramangarriak egun osoan erabilgarri egongo direla bermatuz.
Garraioak?
Guztira, 2200 autobus alokatu ditugu.
CORE Ipar Carolinan, 11 autobus. SNCC Mississippin, zazpi.
- Eta Powell apaizaren elizak? - Bost autobus.
Estatuz estatu jarraitu dezaket. Joyce?
Askatasunaren berrogei tren.
Eta UAWri esker, sei hegaldi ere bai,
Chicago, Grand Rapids, Flint, Detroit
Syracuse, Rochester eta New Yorkeko langileentzat.
Gainera, Rustin jaunari esker,
alkateak onartu du goizeko 5:00etan metroaren puntako ordutegia ezartzea,
bidaiariek 06:00etan autobusak har ditzaketen.
Nortzuk dira Zaindariak?
New Yorkeko polizia beltzen anaitasuna.
Zenbat egongo dira Washingtonen martxa baketsua dela ziurtatzeko?
Mila baino gehiago.
- Komunak? - Berrehun eta laurogeita hamabi.
Eta hegazkin bat ospetsuekin: Harry Belafonte, Marlon Brando,
James Baldwin, Charlton Heston
Moises.
Diahann Carroll, Sammy Davis Jr., Lena Horne, eta Burt Lancaster
martxan egongo dira.
Eta guztia zazpi astetan antolatu dugu.
Eta horregatik inoiz ez nuke nire burua kaleratuko.
Bai!
Bai.
Nola lortu daiteke hainbeste hain denbora laburrean?
Egunero 12-15 ordu lan egiten eta Bayardi esker.
Nagusi, Hedgeman doktorea, inoiz geratu zaizue hitz bat buruan
gogoratu ezin duzuena?
Orain zer?
Bayard eta besteak ikuskizuna egiten zuten bitartean,
gogoratu ezin nuen hitza Pasadena zen.
Martin, egon al zara?
- Zer zerikusi du horrek? - Eta zu, zuzendariorde?
Pasadenan egon al zara inoiz?
Ez duzu gogoratzen?
Ea, hemen daukat…
- Non arraio jarri dut? Hemen nuen. - Ez, bukatu da.
Aski da.
Programa honi begiratzean ez dut emakume bakar baten izena ere ikusten.
Ez Ella Baker edo Diane Nash,
ezta Dorothy Height edo Gloria Richardson.
Myrlie Evers, Rosa Parks.
Ez, ez, ez, ez, ez.
Agian oker nago,
baina erabaki zen soilik hitz egin zezaketela
antolakuntzan parte hartzen zuten liderrek.
- Eta non dago nire izena? - Politikaririk ez.
Begira, politikari bat baino gehiago naiz.
Zazpigarren Etorbidera eta 125 kalera joan,
edonor gelditu eta Adam Clayton Powell izena esan…
Hedgeman doktore, proposatu dezaket
berriro elkartzea konponbide bat aurkitu denean?
Ongi. Orain jarraituko dut esan behar nuenarekin…
Gonbidatu bat zara. Ezin duzu etengabe…
Begiratu mesedez eskularru-kaxan…
- Adam! - Hegoaldeko beltza izango zara…
Powell kongresukidea!
Horrekin bukatu dugu!
Bilera bukatutzat ematen dugu.
Amesten jarraitu, laztana.
Kaixo, agente.
- Hoover jaunari esan… - Rustin jauna.
Nor zara?
Claudia.
Eliasen emaztea.
Bai.
Zelan zaude?
Milesker galdetzeagatik.
Berri onak ditut.
Nire aitak erabaki du
ofizialki bere kongregazioa nire senarrari ematea.
O, hori da…
benetan zoragarria.
Pozten nau horrela sentitzen zarela jakiteak.
Beraz, axola ez bazaizu, nire senarrari esan
etxera bueltatzeko garaia dela
gure Jainkoak agintzen duen bidera.
Taylor andrea…
Eskerrak eman nahi dizkizut zure denboragatik.
Eliasekin pasa duzun denbora guztiagatik.
Baina hori bukatu da.
Claudia…
Eliasen aukeretan sinesten duzu.
Nik bere mugak ezagutzen ditut.
Wells buruzagia.
Rustin jauna.
Nire kideak mapak banatzen ari da.
Horretan zehazten da funtsezko sistemen kokapena.
Iturriak, galduak eta aurkituak.
Informatu nahi dizuet
New Yorkeko mila Marshal egongo direla.
Zaindariak entrenatuak izan dira
erresistentzia pasiboaren praktiketan
eta beraz, ez dute armarik izango.
Lege lehorretik lehen aldiz, inguruko alkohol dendak
itxita egongo da.
Hautazko kirurgia guztiak bertan behera geratu dira,
eta kongresukideek emakumeei esan diete etxean geratzeko.
Eta zergatik?
Izan daiteke bereziki beltz koloreko gizon asko egongo direlako?
Telebista piztu nuen azken aldian,
zurien talde bat ikusi nuen bazkari-mahai batean beltzei erasotzen,
eta polizia zuri bat haurrak mahuka batekin bainatzeko agintzen.
Baina guztiei errua leporatzea batzuek egindakoagatik ez da bidezkoa.
Izan ere, hori baita arrazista izatea.
Zuek bi eskatu ditudan ingeniariak ematen duzue.
Hori da.
Martxaren egunean, Washingtoneko polizia guztiek
parte hartuko dute,
500 erreserba, Guardia Nazionaleko 2500 agente,
Armadako 4000 soldadu
eta, Pentagonoaren aginduz, 19 000 soldaduekin batera.
Espero dut zereginen bat ematea
ez baititugu hemen beharko.
Eta Hoover jaunarekin tratu zuzena duenari,
esaiozue abuztuaren 28an,
beltz, zuri, gazte, zahar, aberats, langile eta txiro,
Washingtonera etorriko direla
eta ezingo duela ezer ez egin gelditzeko.
Soinu sistema bat behar dut, hemen hitz egiten duen norbaitek
haraino entzun dezaten.
Izan ere, soinua da jendetza bat entzule bihurtzeko modua.
Eta gure heroiak igotzen diren bitartean,
Randolphek aipatuko ditu haien ekintza gogoangarriak.
- Orduan, ikusi bai baina entzun ez. - Haien sarrera idatz dezakete.
Errespetu osoz, Randolph jauna, emakume batek egin beharko luke.
Eta ez eskatu gomendiorik emakume batzuk esan baitidate
ez dutela martxan parte hartuko.
Hori zoritxarrekoa da.
Zoritxarrekoa da, jauna,
erabaki hori hartzera eraman dituzten baldintzak.
Bayard, zer diote Washingtonen?
Tira, 16 000 eta 20 000 dolar artean behar ditugu soinu-sistemarako.
Zelan doaz zenbakiak?
- Rachelle? - Azken estimua, 88 000 dolar.
100 000 pertsona baino gutxiago badatoz…
Azken egunetan Powell jauna nire atzetik ibili da
martxan hitz egiteko.
Zergatia jakin nahi duzue?
Izeko Bessek bazkari bat prestatuko du.
- Izeko Bess? - Inork ez du izeko Bess bat.
Izeko Wilhemina, izeko Clarissa, izeko…
Nik izeko Bess bat dut!
Eta 20 pertsonak baieztatu dute!
Lehengusu eta auzokide guztiak gonbidatzen dituztenean,
izeko Bess 50 pertsonarentzat kozinatzen egongo da.
Zuzendariorde jauna, kozinatu beharko duzu 200 000 pertsonarentzat.
Hemen entzun duzu.
Ene.
Konpromiso-txartelak.
Apur bat arraroa da egun horretan eskean ibiltzea.
"Zin dagit eskubide zibilen aldeko borrokarekin konprometituko naizela".
"Eta nire bihotza, burua eta gorputza konprometitzen ditut,
zalantzarik gabe eta begirunerik gabe sakrifizio pertsonalari,
justizia sozialaren bidez bake soziala lortzeari".
"Konpromisoa hartzen dut martxaren mezua
nire lagun eta auzokideei etxera eramateko eta konpromiso eta ahalegin berdinak
egitera bultzatzeko".
"Martxara joan eta gutunak idatziko ditut".
"Manifestatu eta bozkatu egingo dut".
"Lan egingo dut ziurtatzeko nire ahotsa eta nire anaiena
argi eta garbi entzuten direla lurralde honetako bazter guztietatik".
Nire emaztea…
Bere aitak erretiroa hartuko du eta eliza utziko dit.
Esateko deitu zidan.
Haurdun dagoela ere esan zizun?
Elias…
Pentsa dezakezu zure parte bat baino ez duzula hilko,
baina ez da egia.
Zure izaera osoa hilko duzu.
Ezkonduta nago,
aita izango naiz eta zu, jauna,
gaixo zaude eta ni jarraitzeari utzi behar diozu.
Esan zidan ez duela zurekin hitz egin.
Parke honetara etorri zara gauez? Mt Morris Komunetara?
Norekin hitz egin duzu? Biziokoekin? FBIrekin? Argazkiak dituzte?
Haragiaren desioak espirituaren kontra doaz,
eta espirituaren desioak haragiaren kontra doaz.
Haragiaren desioak espirituaren kontra doaz,
eta espirituaren…
Gehien desiratzen duzunetik urruntzeko.
Hondamendia izango den honen antolatzailea,
ustezko "gizon" Bayard Rustin,
ez da soilik komunista bat,
perbertitu bat ere da.
Nire aurrean dut bere Pasadenako atxiloketaren txostena,
1953ko urtarrilekoa.
Rustin jaunak aitortu zuen erruduna zela bi gizonekin jokabide lizuna izateagatik.
Atxilotutako homosex…
Elizetako Kontseiluak 80 000 bazkari egiteko konpromisoa hartu du.
- Ezta? - Bai.
Bai. Kakahuete krema eta marmelada.
Komentatzen egon gara eta…
Ez erantzun.
- Nortzuk? - Neskak eta ni.
Eta erabaki dugu gazta-sandwichak hobe direla.
Ez. Kakahuete krema eta marmelada.
Ez erantzun.
Zein da behin eta berriz errepikatu dudan hitza?
- Eleanore? - Xehetasunak.
27 gradu egongo dira.
Gazta izorratzen da. Jakin beharko zenuketen.
Jakin beharko zenuketen!
Bayard…
Ezagutzen dudan pertsonarik azkarrenetakoa zara.
Beraz, azaldu iezadazu,
egindako guztia eta gero,
zergatik justifikatu behar dudan nire existentzia.
Gutako bakoitzari erakusten digute, krudelki,
desegokiak eta osatugabeak garela.
Eta sentsazio horri aurre egiteko modu bakarra
gu baino okerragoa den norbait aurkitzea da.
Okerragoa txiroagoa delako, edo ilunagoa
edo desiratzen duelako
gure elizek edo legeek onartzen ez duten norbait.
Gezur horiek gure buruari esan,
bizi eta sinesten ditugunean,
gure aurkarien lana egiten dugu gure aurka eginez.
Strom Thurman eta Hooverrei ez diet batere axola.
Suntsitu nahi dutena da gu bat egitea
eta herrialde honetan aldaketak eskatzea.
Dimititzea espero dute?
Batzuk bai.
Kaleratu beharko naute,
ez baitut dimitituko.
Beltza jaio nintzen egunean,
homosexuala ere jaio nintzen.
Edo askatasuna eta justizia nahi dute guztiontzat,
edo ez dute nahi.
Bai, hemen Michelle Harwood.
- Hemen Michelle Harwood. - Ados.
Eta zure izen-abizenak emango dizkidazu?
Hemen Michelle Harwood.
Bai, Michelle.
Biloxi, beste bus bat.
Berrogeita zazpi, Chattanooga.
Eleanore, zenbakiak ditut. Ikusi nahi?
- Beste eskakizunik? - Kabinatik pasatu behar duzu.
Washingtongo Domeinu Zaharreko korridorea baino lehen…
Horrela jantziko zara nire exekuziorako?
Nire alargun-beloa garbitegian dago.
Denbora honetan guztian egon zara ni emateko prest ez nagoenaren zain.
Agian zaharragoa naizenean eta borroka gehienak irabazi ditugunean,
agian…
maitemintzeko libre izango naiz.
Baina ordura arte, jakin behar duzu nire familia zarela.
Sekreturik ez,
lotsarik ez,
soilik maitasuna.
Atsekabeturik nago zenbait gizakik,
kristau morala babesten dutela esanda,
giza zintzotasunaren oinarrizko jarraibideak hautsiko lituzketelako,
beste gizaki batzuk jazartzeko.
Rustin jauna inoiz ezagutu dudan
gizakirik moral eta zintzoenetako bat da.
AEBko demokraziarekin konprometitua dago,
edozein funtzionario hautetsi bezala,
eta guztion eskubideak babesteko borrokatuko luke,
baita bere karguaren boterea erabiliko luketenenak ere
berari berea ukatzeko.
Harro nago lagun deitzeaz.
Ez dago pertsona hoberik guztiok Washingtonera gidatzeko.
Ez.
- Itxaron. Azkar. - Goazen.
Rustin jauna!
Blyden.
- Eskuinean? - Bai
Jesus haran bakarti honetatik ibili zen
Bere kabuz ibili behar izan zuen
Ene, jendea etortzea espero dut.
Hori hor doa.
DISKRIMINAZIOAREN AMAIERA ORAIN!
Milesker etortzeagatik. Hau hartu. Eta horra eraman.
Gehiago hartu.
Sinatu eta itzul ditzagun txartel hauek.
- Rustin jauna. - Rustin jauna.
- 7:45ak dira. - Non dago jendea?
- 100 000 pertsona espero ziren. - Gehienez 75 daude.
Alabama, Wisconsin, Nevada, Union Station. Hamarrak aldera esango nuke.
Eleanore?
Hamarretan.
Froga, froga. Kaixo, bat, bi, hiru.
Hau jendetza!
Askatasuna orain, askatasuna orain…
- Bai. Hori da. - Aleluia!
Mundu guztia…
Askatasuna, askatasuna
Askatasuna, askatasuna, askatasuna
Amen!
Aleluia!
Goretsia Jainkoa!
Bai! Amen!
Amen, Mahalia!
Eta hori gertatzen denean, herri eta baserri bakoitzetik,
estatu eta hiri bakoitzetik,
gai izango gara azkartzeko
Jainkoaren seme guztiak,
gizon beltzak eta gizon zuriak,
juduak eta kristauak, protestanteak eta katolikoak,
eskuak batu
eta beltz espiritualaren hitzak abestuko duten eguna:
"Azkenik aske gara! Azkenik aske gara!".
"Eskerrak Jainko ahalguztidunari, azkenik aske gara!".
Bayard.
- Anna. - Randolph jauna.
Ume bat nintzenean,
nire aitak gauero galdetzen zidan,
"Zerbait erabilgarria izan duzu gaur?".
Ziur nago gauza bera galdetzen zizutela.
Baina, mutiko, gaur…
Gaur…
Nagusi.
Orain jakin dut. Presidenteak hamar buruak Bulego Obalera gonbidatu gaitu.
Bai horixe!
Zorionak.
Bayardek etorri beharko luke.
Duela aste batzuk esan nuen zabor-biltzaile deitu ahal zenidala
gaurkoa lortzen bagenuen.
Rustin, zabor-biltzaile bat baino baliotsuagoa zara.
Roy, lotsagarria.
Nire amak esaten zidan inor ez dela baliogabeagoa
zaborra biltzeagatik besteak laguntzeko.
Kaixo, mutiko. Zelan?
Axola zaizu?
Eskerrik asko.
250 000 pertsona egon ziren Washingtoneko martxan,
orain arteko protesta baketsurik handiena bilakatuz.
Bederatzi hilabetera, Kongresuan onartu zen Eskubide Zibilen Legea
arraza, kolore, sexu, erlijio, jatorrian oinarritutako diskriminazioa saihesteko.
1977an, Bayard Walter Naeglez maitemindu zen.
Elkarrekin egon ziren Bayard 1987an hil zen arte.
Martxa eta 50 urte geroago,
Bayard Rustinek hilondoan jaso zuen Askatasunaren Domina Presidentziala.
Azpitituluak: Ane Montoya Ruiz