Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Puwede mo bang sabihin sa akin
kung ano ang mali sa mga Itim?
Ano ang mali sa mga Itim?
Ano'ng ibig mong sabihin?
Ano ang mali sa mga Itim?
Noong 1860,
kinontra ni Mississippi Senator Jefferson Davis sa harap ng US Senate
ang panukalang pagpopondo sa edukasyon para sa mga Itim.
Para bigyang-katuwiran ito,
gumawa siya ng kuwento na sabi niya ay galing daw sa Bible.
Sa gawa-gawang kuwentong ito,
nang ipinatapon si Cain mula sa Hardin ng Eden,
napunta siya sa lupain ng Nod.
At sa lupain ng Nod, ayon kay Senator Davis,
nandoon ang mga hayop at mga halimaw
na nilikha bago ang mga tao, bago sina Adan at Eba.
Kabilang sa mga halimaw na ito
ay isang grupo na mistulang hayop, mas maitim ang balat.
Mga Itim ang tinutukoy ni Senator Davis.
Sabi niya, "Kalooban ng Diyos ang pagiging mababa ng mga Itim,
at pinatunayan ito ng kasaysayan."
Iyan ang kuwentong sinabi ni Senator Davis,
si Senator Davis na kalaunan ay magiging presidente
ng Confederate States of America,
para bigyang-katuwiran ang idea
na ang hindi pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga Itim at puti
ay nakatatak na sa simula pa lang.
Ano'ng mangyayari kapag ikinuwento natin ang mga sabi-sabi
tungkol sa mga Itim,
at kung ano ang papel nila sa lipunan ng America?
Ang mga kuwentong ito na tungkol
sa mga mali sa mga Itim
ay nagiging bahagi ng kaalaman…
TUMATANGGAP NG FOOD STAMP
…na tumutulong magpakalat ng mga maling paniniwala
tungkol sa mga Itim.
Dapat nating tingnan ang kasaysayan nang may maayos na pananaw.
May tunay na laban,
at makabuluhan ang labang ito, ng mga paniniwala.
Kaya ang tanong,
"Paano natin kinukuwestiyon ang ibinibigay sa atin
at ang tinatanggap natin?"
Dahil may gumagawa nito.
Ginagawa ba nila 'to para sa atin o sa kanila?
BATAY SA LIBRO NI DR. IBRAM X. KENDI
Kung titingnan natin ang lahi,
kailangan nating tingnan ang katotohanan na ang lahi ay hindi palaging tiyak.
Napadaan kami sa tubig na 'yon, at mga Fula kami,
mga Igbo kami, mga Yoruba,
mga Wolof, at mga Mandinka.
Pero sa isang lugar sa kabila ng Atlantic,
naging isang komunidad kami.
Madalas iniisip natin na ang lahi ay tungkol lang sa kulay ng balat,
sa kapal ng buhok, o kung anuman.
Tungkol ito sa pang-aalipin.
Mahalagang malaman ng mga tao
na ang naunang "alipin", pag inisip ng mga tao ang naunang alipin,
hindi ito ang mga taong kamukha ko.
Ang Western European slave market
ay daang taon nang pinangungunahan ng Eastern European Slavs.
Ang salitang "slave" ay mula sa salitang Slav.
Kaya bakit bigla nating inaalipin ang mga African?
ANG PINAGMULAN NG PAGIGING ITIM
Alalahanin natin na ang pang-aalipin ay bahagi ng kasaysayan ng tao.
Inaalipin natin ang isa't isa
mula pa noong may mga imperyo at estado at digmaan.
Pero may ibang nangyari noong 1444.
Ito ang sandali kung saan ang unang barkong may sakay na mga bihag
na nahuli ng mga Portuguese sa Senegambia
ay dinala sa Portugal para ibenta.
Para sa akin, 'yon ang magiging simula ng transatlantic slave trade.
Nakita ni Prince Henry ng Portugal
ang halaga ng mga African sa mga Western European slave market.
Mas mahalaga sila kaysa sa Eastern European Slavs
dahil mas mahirap para sa kanila ang tumakas at makihalubilo sa populasyon.
Kaya pinondohan niya ang ekspedisyon sa pinagkukunan nito.
Nang dumating si Prince Henry sa Africa,
nagkaroon siya ng pagkakataong kumuha.
May paraan siya para makuha ang gusto niya at nagawa niya.
BAKAL PARA DI MAKATAKAS
Ayaw aminin ni Prince Henry
na marahas at brutal niyang inaalipin ang mga African para magkapera.
Kaya kumuha siya ng royal chronicler, si Gomes Zurara,
para isulat ang kuwento niya.
Sinabi ni Gomes Zurara
na nagbebenta ng alipin si Prince Henry para iligtas ang kanilang mga kaluluwa,
at ang mga taong ito sa Africa ay mababa, mistulang halimaw.
Namuhay sila na parang mga halimaw,
walang kaalaman tulad ng mga maayos na nilalang.
Hindi nila alam kung ano ang mabuti.
Ang alam lang nila ay kung paano mamuhay na parang mga hayop.
Ang libro ni Gomes Zurara ay hindi lang basta ang unang libro
ng isang European na isinulat sa Africa.
Naging bestseller din 'to.
Ang paniniwala na mistulang hayop ang mga African
ay nagsimulang kumalat sa Western Europe.
Sinasanay nila tayo sa mga racial hierarchy na 'to.
Kinokondisyon nila tayo.
Ganyan ang pop culture at ganyan ang kapangyarihan, di ba?
Mamamalayan lang nating tagumpay 'to pag tapos na.
Para magawa mo 'yon
at para maging masaya ka sa ginawa mo,
kailangan mong gumawa ng dahilan kung bakit tama ito.
Kung hindi, ang matatawag dito ay kalupitan,
pagnanakaw, pagpatay, panggagahasa.
Walang gustong mag-isip ng gano'n sa sarili nila. Wala.
Isinulat ni Gomes Zurara
na ang mga taong may ibang kulay ng balat, ibang wika,
at ibang kultura mula sa iba't ibang bansa
ay iisa lang, ang mga Itim,
mga Itim na dapat alipinin.
Ang pagiging Itim.
Ano'ng mali sa kanila?
Ang pagiging Itim.
Walang pakinabang sa kanila. Walang may gusto sa kanila.
May mga negrong malinis, merong hindi.
Sana may manok ako.
Sa bansang ito, pag sinabing Negro, ibig sabihin venereal disease,
prostitusyon, sugal,
at krimen.
Buwisit kang hayop na dayo ka!
Bumalik ka sa pinanggalingan mo!
-Tingnan mo ang ginagawa mo! -Lugar ko 'to.
-Nagdala ka ng mga sira-ulo. -Pa-victim.
-Kunin mo. Tingnan mo. -'Yan, magaling.
Alisin mo nga…
-Lumayas ka dito. -Tatawag ako ng pulis.
Nangyayari ito dahil Itim kami.
Ano ang gagawin namin sa pagiging Itim namin?
Itatago namin?
May isang taong nagsinungaling.
Ginawa nilang pangit at masama ang lahat ng Itim.
Tingnan n'yo sa dictionary ang synonym ng salitang "itim".
Si Gomes Zurara ang nag-imbento ng pagiging Itim,
pero hindi siya ang gumawa ng pagiging puti.
At ang paniniwala ng pagiging puti
ay nagsimula lang no'ng 16th century, at lalo na no'ng 17th century.
ANG PINAGMULAN NG PAGIGING PUTI
Noong mga unang panahon ng slave trade dito sa US,
di lang mga Itim ang inalipin.
Nangontrata tayo ng mga katulong sa Europe na gustong mabago ang buhay,
at namuhay sila sa mga kondisyong madalas ay halos pang-aalipin na.
ANG MGA KATULONG AT MGA ALIPIN AY MAGKAKASAMA
SA PAGBUBUNGKAL NG LUPA AT PAGTATANIM NG TABAKO
ANG NAKAKONTRATANG KATULONG AY HINDI PUWEDENG LUMIBAN
UMAGA MAN O GABI, SA KANYANG AMO
HINDI SIYA MAAARING MAGSAYA
O MAG-ASAWA
Isa sa kinatatakutan ng mga puting may-ari ng lupa
ay 'yong magkasundo ang mga puting katulong at mga Itim
at magsama-sama sila dahil sa iisang layunin
na labanan ang mga matataas na puti.
At naging malinaw na posibleng mangyari ito
dahil sa insidenteng tinatawag na Bacon's Rebellion,
kung saan ang mga Itim at mga puti
ay nagsama-sama sa pag-aalsa laban sa mga puting may-ari ng lupa.
Pero di ito tungkol sa kalayaan ko.
Tungkol din ito sa kalayaan mo.
Kung magtutulungan tayo,
di dahil may gagawin tayo para sa mga Itim,
kundi para sa isa't isa.
MAGALIT, MAG-ORGANISA
SALAMAT KASAKIMAN KAMI NA ANG BAHALA
Nakakalungkot makita na may mga humahadlang
sa pagbabago at pag-unlad na puwedeng makuha ng bansang ito
kung magkakaisa lang tayo
at gamiting susi ang pagkakaiba natin.
Taga-south ka man, north, east, o west,
Negro ka man, hillbilly, o Yankee,
magkasama tayong lalaban.
Mahirap ba ang hinihiling naming bigyan n'yo kami ng dignidad bilang tao?
E, ano naman kung mamatay kami
kung ipagkakait n'yo ang karapatan naming mabuhay?
Nagawang pabagsakin ng Bacon's Rebellion ang capital ng Virginia.
LABAN NG ANTAS NG BUHAY
Natakot nang husto ang mayayamang puti na nang-aalipin.
PROKLAMASYON NA PUMIPIGIL SA REBELYON SA VIRGINIA
Nakita nila na ang pagkakaisa
ng mga puting katulong at mga aliping African
ang kanilang Armageddon.
Naging malinaw sa mga puting may-ari ng lupa
na mas kailangan nilang mamuhunan
para paghiwalayin ang mga katulong at mga alipin.
Gumawa sila ng legal na sistema
para bigyan ng mga pribilehiyo ang mga nakakontratang katulong
dahil mga puti sila,
at di makakakuha nito ang mga Itim.
Sa huli, ang ilan sa mga nakakontratang katulong na 'to
ay nakalaya na sa kontrata.
Nakatanggap sila ng lupain
at nagkaroon ng kita.
At sa perang nakuha nila,
nakabili sila ng isa sa mga tao
na sangkot at kasama nila sa Bacon's Rebellion.
At pagkatapos ay masasabi nila sa dati nilang kasama,
"Nandiyan ka at nandito ako
hindi dahil sa mga racist policy.
Nandiyan ka dahil mababa ka."
Gusto nilang pagsamahin ang mga batang puti at may kulay
para sa integrasyon ng mga lahi,
at ang kalalabasan ay pinaghalong puti at Itim, mulatto,
mababang uri ng mga tao!
Masisira ang parehong lahi sa gusto nilang mangyari.
Ang America ay binuo ng mga puting Kristiyano
at para sa mga puting Kristiyano ng bansang ito!
MGA PUTING NASYONALISTA, PLANO ANG DALAWANG RALLY SA TENNESSEE
Hindi lang ito tungkol sa pagpapahalaga,
tungkol din ito sa pambansang kaligtasan.
Wala tayong ibang magagawa.
Kung tuturuan natin ang mga anak nating magalit sa America,
wala nang matitira para ipagtanggol ang bandila natin,
o ang ating dakilang bansa at ang kalayaan nito.
MAHALAGA ANG BUHAY NG MGA PUTI
Ito ang simula ng paniniwala
na ang pagiging puti ay benepisyo, pribilehiyo,
katayuan sa buhay na dapat gustuhin ng mga puti
na ikasasama naman ng mga Itim.
-Ang mga puti… -Ang mga puti…
Patas na karapatan sa mga puti.
Lahat ng ito ay sa puti.
Ang puti, sino pa ba?
Maraming puti…
Puti kami, at ipinagmamalaki namin ito.
Puti ako!
Ang pagiging puti ay ang paniniwala
kung sino ang may karapatan sa ilang pribilehiyo sa lipunan.
Sa pagiging puti, maiiwasan mo ang mapunta sa laylayan kahit mahirap ka,
kahit wala kang pera, kahit wala kang pag-aari.
Naging mahalagang bahagi ito ng white American identity.
May isang bagay na alam mong meron ka na higit kaysa sa ibang tao.
Dati, kung Polish ka at pumunta ka rito,
hindi ka puti, Polish ka.
Kung Italian ka at pumunta rito, di ka puti, Italian ka.
Pero di nagtagal,
naisip ng mga tao, "Teka."
"Kung magsasama-sama tayong mga puti,
mapoprotektahan natin ang mga interes natin
at walang kahit sino'ng makakakuha ng lakas natin."
Ang ginagawa ng pagiging puti,
binubulag sila nito
para di nila makita ang tunay na magnanakaw.
Ang mga taong nakikinabang dito
ay maliit na grupo ng mayayaman at piling mga puti
na patuloy na nadadagdagan ang kayamanan at kapangyarihan
gamit ang lakas ng lahat ng tao.
Pakinggan n'yo kami!
May mga puting nahihirapan sa buhay,
at ang tingin nilang pinagmulan ng hirap nila…
MGA SOUTHERN, MAHALAGA!
…ay mga taong di nila kauri.
Mga Negro, perwisyo!
Di namin kailangan ng tagalabas para tumulong sa amin.
Ilang taon na kami rito, maayos kami, at patuloy na magiging maayos.
Basta puti kami, tapos.
Hindi n'yo kami mapapalitan!
Di totoo ang lahi. Di pa ito napatunayan ng science.
Di mate-trace ang lahi ng tao sa DNA,
pero napakalaki ng epekto nito sa lipunan
dahil sa mga naniwala sa gawa-gawang kuwento.
Sa tingin mo makakaapekto sa komunidad kung may pamilyang Negro na lilipat dito?
'Yong ilan kasi sa kanila, madudumi.
Pero ayos lang sa akin kung malinis sila sa lugar natin.
Depende sa klase ng Negro.
Kung tulad sila ng Negro na nagtatrabaho sa akin,
isang mabuting babae na ipinagmamalaki ang pagiging Negro, ang lahi niya,
malinis at masipag,
ayos lang sa akin.
May pansamantalang premyo
na gustong-gustong ipakita sa atin ng mga puti.
Ang pansamantalang premyo ng pagtanggap, ng pag-angat.
Kung mag-aaral ka sa magandang school, magsasalita ng tamang English,
kung aayusin mo ang kilos mo,
at kung magsasabi ka ng totoo, pero di lahat ng totoo
para di maasiwa ang mga puti.
Kung ikaw ang tamang klase ng Negro.
ANG GAWA-GAWANG KUWENTO NG ASIMILASYON
Ganito kasi 'yon.
Ipinagmamalaki namin ang pagiging Itim at ang pinagmulan namin.
Pero di tinatanggap ng puting America na lipunan ito ng maraming lahi.
Ang tingin nila sa America ay puti,
kaya kami ang target ng mga propaganda para kumbinsihin kami
na dapat maging puti kami bago nila kami tanggapin.
Walang ibang paraan.
Di ako puwedeng mag-isip bilang African, o Irish, o Norwegian.
Kailangan kong mag-isip sa loob ng istraktura,
ng lipunang ginagalawan ko, lipunang puti.
Naaasiwa ka ba pag tinawag kang African-American?
Oo, kasi Cablinasian ako.
Cablinasian?
Problema ang mga assimilationist idea
dahil mapipilitan kang magbago
sa isang bagay na aprubado sa mga puti,
'yong di matatakot ang mga puti,
'yong ligtas ang pakiramdam ng mga puti.
"Ba't di ka na lang maging puti?" Makibagay ka na lang.
Kung Itim ka at namumuhay sa modernong panahon,
naranasan mo na ring mag-code switch.
Uy, bata, ito ang payo ko sa 'yo.
Gamitin mo ang puting boses mo.
-Wala ako no'n. -Ano ka ba? Alam mo ang sinasabi ko.
May puting boses ka, gamitin mo.
Tinuturuan lang naman kita.
Naniniwala pa rin ang mga assimilationist
na dapat magbago ang racialized group.
"Dapat magsumikap,
pahalagahan ang edukasyon,
mas alagaan ang kalusugan."
Ibang klaseng pagdidiin ito ng kababaan,
na walang halaga ang maibibigay n'yo.
Kailangan n'yong makibagay,
o kailangan nating mag-isip ng ibang sistema
para matugunan ang problema n'yo.
Sinabihan ang isang estudyante
na di siya makakamartsa sa graduation o makakabalik sa klase
kung naka-dreadlocks siya.
May elemento ng pagiging progresibo do'n.
Naniniwala kang kayang magbago ng tao.
-Dapat di lawlaw ang pantalon. -Di nakalawlaw?
Kasama mo ang nanay mo, ang lola mo.
Umayos ka at rumespeto ka sa ibang tao.
MAS HIGIT PA TAYO RITO!
Bigyang-pansin mo,
at isipin mo ang katanggap-tanggap na pag-uugali ayon sa kasaysayan.
AYUSIN ANG SARILI
'Yan ang paulit-ulit nating naririnig,
kahit 2021 pa 'yan
o 1821.
NATATAKPAN ANG ITIM
May isang bagay sa 'yo, puwedeng sa katawan mo o sa kultura mo,
na gumagawa ng pagkakaibang nakikita namin.
Sino'ng nagturo sa inyong ayawan ang buhok n'yo?
Sino'ng nagturong ayawan ang kulay ng balat n'yo
kaya nagpapaputi kayo para matulad sa mga puti?
Sino'ng nagturo sa inyong ayawan ang hugis ng ilong at labi n'yo?
Sino'ng nagturo sa inyong ayawan ang sarili n'yo mula ulo hanggang paa?
Noong 18th century,
pinagtatalunan ng mga European at American philosopher
na dapat nagtatrabaho lang ang mga Itim.
Na ang mga katawan nila ay para lang
sa mabibigat na trabaho,
dahil ang pinakamataas na uri ng tao ay European,
at ang pinakamababa ay African.
Na ang tanging lugar kung saan nagaganap ang art at mataas na pag-iisip
ay sa Europe lang o sa mga taong may lahing European.
Sanay na sanay na sila sa mga kuwento nila tungkol sa mga Itim
kaya hindi sila makapaniwala
na kayang gumawa ng art ng babaeng Itim.
Ako na bata pa sa buhay, dahil sa kalupitan ng kapalaran
Ay inagaw sa maganda at masayang lupain ng Africa
Anong sakit pa ang dapat idulot,
Anong kalungkutan ang nasa dibdib ng aking mga magulang?
TULA NI PHILLIS, ISANG BATANG NEGRO, SA BOSTON
Si Phillis Wheatley ang unang babaeng Itim
na nag-publish ng libro ng mga tula
sa North America.
Ikinagulat ito ng lahat.
Niyanig nito ang mga paniniwala tungkol sa mga African
at sa kakayahang intelektuwal nila.
MGA TULA SA IBA'T IBANG PAKSA, RELIHIYON AT MORAL
May kung ano sa mga tula,
na isang fine art,
na nangangahulugang nakakaranas ang mga African ng mga emosyon,
hindi lang sa maliliit na bagay.
Pero siyempre may ilang mga tao
na nagsasabing, "Imposibleng isinulat 'yan ng Itim na batang babae.
Kalokohan 'yan, imposible."
At bilang resulta,
nag-imbestiga ang isang grupo ng mga kilalang puting lalaki sa Boston.
At kinuwestiyon nila si Phillis Wheatley
para makasigurado kung siya nga ang nagsulat ng mga tula.
Sa interogasyong 'yon, hiniling sa kanyang patunayan niya
na higit pa siya sa inaakala ng mga puting lalaking ito,
na Itim na babae "lang", alipin "lang".
Isa itong halimbawa na kailangang patuloy na patunayan
ng mga Itim na babae ang halaga nila,
pero nagbibigay din ito ng pag-aakala
na may karapatan ang mga puti
na hilingin sa 'yo na patunayan ang halaga mo.
Bawat babaeng Itim
ay nakaranas maging isang Phillis Wheatley.
Ang pinakamasakit ay 'yong sinabi ng kasamahan ko.
Sabi niya, "Minsan nag-aalala ako sa 'yo
kapag nagsasalita ka.
Para ka kasing ignorante…
at African-American ka,
kaya ayokong mag-isip ang mga tao sa 'yo."
Ang sagot ko,
"Ito ang sasabihin ko sa 'yo…" May halong mura pa 'yon.
"Kung may mag-eexpose man sa akin…" May halong mura pa rin 'yon.
"…ang gagawin ko, susupalpalin ko sila ng resume ko."
Kaming mga nakalagda rito,
ay tinitiyak sa mundo
na ang mga tula sa susunod na pahina,
gaya ng pinaniniwalaan namin, ay isinulat ni Phillis,
isang batang babaeng Negro,
na ilang taon lang ang nakalipas
ay nagdala ng di sibilisadong barbaro mula sa Africa.
Kung titingnan natin ang mga tula ni Phillis Wheatley,
nilalabanan niya…
MULING NABAGO ANG MUKHA NG KALIKASAN
…ang pagtrato na mas mababa siya.
NA MUKHA PA RING MAAYOS, PATAS, AT MABUTI
Iniisip niya na walang mali sa kanya.
Napakadelikado ng ginagawa ni Phillis Wheatley.
Nakataya ang buong colonial economy dito.
Ang kailangan nito ay Black labor.
Di nito kailangan at di nito gusto ang Black art.
Kung tatanggapin natin na kayang gumawa ng art ng mga babaeng Itim,
ano pa ang dapat nating tanggapin?
"Ikaw na babaeng misteryosong nagmula
Sa mga ulap at mga bituka
Mga tabing-ilog, mga tuhod, mga ugat at sa abot-tanaw
mga dilang may pilikmata
Mainit ka sa lalamunan ko
Nilalakad ko ang yapak mo, kumakanta Nandito ka, nandoon ka
Hindi ka mawawala
Kilala kita matamis na paruparo
Ang mga labi mong lasang dagat
Ang mga taon na puno ng kasaysayan
Asahan ang liwanag
Ang mga kamay mong makirot
Bumagsak sa bagong dasal
Hipuin ang makulay
Na salamin kung saan inalay ng mga multo ang sarili sa dugong militar"
Kung isasama natin ang awa sa lakas
At ang lakas sa tama
Magiging pamana natin ang pagmamahal
At ang pagbabago na karapatan ng mga anak natin
Kaya mag-iwan tayo ng bansa Na mas mabuti kaysa sa iniwan sa atin
Bawat hininga mula sa aking dibdib
Ibabangon natin ang sugatang mundong ito para maging kahanga-hanga
Babangon tayo mula sa gintong mga burol sa kanluran
Babangon tayo mula sa hangin ng hilagang-silangan
Kung saan nagkaroon ng rebolusyon ang ating mga ninuno
Babangon tayo mula sa mga lungsod na may lawa ng Midwestern states
Babangon mula sa sikat ng araw ng Timog
Itatayo nating muli
Pitumpung taon sa mundo ng mga tao na ito
"Bata" ang tawag sa akin ng batang pinagtatrabahuhan ko
Sabi ko, "Ha! Ha! Ha! Opo, ma'am!"
Para sa trabaho
Ayokong yumuko at dukha para bumigay
Kaya
tumawa ako!
Hanggang sa sumakit ang tiyan ko
Kapag iniisip ko ang sarili ko
Kaya akong patawanin ng mga magulang ko
Tawang-tawa ako
Halos ikamatay ko
Parang nagsisinungaling sila sa mga kuwento nila
Sila ang nagtanim pero balat ang kanilang kinain
Tumawa ako
Hanggang sa maiyak ako
Kapag iniisip ko ang sarili ko
Maaari at tiyak na nagmula ito sa buhay sa bingit ng kamatayan
Ito ang bumuhay sa lahi ko
Ang pagsusuot ng maskara!
Kapag inisip natin ang white supremacy,
kapag inisip natin ang racism,
kapag nalantad na ang totoo,
makikita mo ang dumi.
May gawa-gawang kuwento tungkol sa pagkakatatag ng bansang ito.
Gustong burahin ng mga tao
ang totoong kasaysayan ng America.
UMALIPIN SA HUMIGIT-KUMULANG 100+ TAO
UMALIPIN SA HUMIGIT-KUMULANG 178 TAO
Nakatatak na ang white supremacy
sa bansang ito mula nang itatag ito.
THOMAS JEFFERSON UMALIPIN SA HUMIGIT-KUMULANG 600+ TAO
Gusto mong pag-usapan si Thomas Jefferson?
Sige.
Thomas "Contradiction" Jefferson.
Sa iilang tao lang ako galit na galit.
Si Thomas Je…
Si Thomas Jefferson…
Ipokrito ang taong 'yon.
Alam na alam niya ang mga kalupitan…
ANG PAGBUWAG NG PANG-AALIPIN
…na nangyayari sa pang-aalipin,
pero ayaw niyang bitawan ang harang dahil sa ginawa ng pang-aalipin…
sa kanya.
Sa isang banda,
tutol siya sa pang-aalipin.
Pero sa kabilang banda, tutol din siya sa pagbuwag nito.
Kaya magsasalita siya laban sa pang-aalipin,
lalo na no'ng nagsisimula siya.
Pero magsasalita rin siya laban sa mga gustong wakasan ang pang-aalipin.
Iyan ang kontradiksiyon na nasa sentro ng America.
Ang sabi mo "kalayaan" pero nang-aalipin ka.
Dapat kong isulat ang Declaration of Independence.
Bilang mga bata, tinuruan tayong mahalin si Thomas Jefferson
dahil sa mga ginawa niya sa bansa,
pero kontrabida siya sa iba.
Mr. Jefferson…
Pag isang panig lang ang pinag-uusapan natin,
nabubura ang pagiging kontrabida,
kaya marami pa ring may gusto kay Thomas Jefferson.
Ano'ng problema?
Natatakot po ako.
Saan?
Ang paghahalo ng iba't ibang lahi ay kahihiyan,
at walang sinumang nagmamahal sa bayan
at nagmamahal sa kahusayan ng tao
ang inosenteng papayag.
At malaki ang paghadlang ko rito.
Mababa ang tingin ni Thomas Jefferson
sa mga babaeng Itim.
Kesyo hindi raw sila maganda.
Parang itinulad pa niya sa mga orangutan.
Pero di niya tinigilan si Sally Hemings.
Ilan ang anak niya sa babaeng 'yon?
Patuloy niyang…
ginahasa…
si Sally Hemings, isang aliping teenager.
'Yan si Thomas Jefferson.
Sinusuportahan ang demokrasya,
habang nagpaparami siya
ng mga ari-arian para sa Monticello.
Ang mga tulad ni Thomas Jefferson,
sinabi nila na ang sexual violence
na ginawa sa mga babaeng Itim
ay hindi sexual violence.
Isa sa matinding gawa-gawang kuwento tungkol sa mga babaeng Itim
mula sa panahon ng pang-aalipin
ay ang icon ng Black Jezebel.
Babaeng Itim siya
na di mapigilan ang pagkahilig sa sex.
Likas sa kanya ang pagiging laging hypersexual
at gusto niyang makipag-sex.
Kung iisipin mo, sino'ng inaabsuwelto nito?
Anong mga karanasan ang pinapalampas nito o binabalewala?
Palusot ito sa panggagahasa ng mga puting lalaki
sa mga aliping babae.
Sa pagpapalabas na "wild" ang mga babaeng Itim,
puwede nilang sabihing, "E, ginusto nila 'yon e.
Sila ang lumapit sa akin, inakit ako."
'Yan ang lagi nating nakikita sa American pop culture
kaya parang nakasanayan na,
kaya di ko alam kung alam ba ng mga nakaisip nito
na 'yon ang ginagawa nila.
Nakikita natin kung ano ang tingin ng mga tao sa babaeng Itim: "wild".
Kung sa tingin mo na-harass ka, di puwede ang mixed signals,
at sa tingin ko isa 'yon sa mga problema.
Di lang ang kilos ng mga lalaki. Pati rin 'yong sa mga babae.
GUSTO NG LABEL PARANG BATANG JEZEBEL SIYA
SINAPIAN SIYA NI JEZEBEL
UMAAKTING LANG SIYANG PARANG SI JEZEBEL
Dapat nating maintindihan
na kasama ang sexual violence sa karahasan ng pang-aalipin.
Marahas ang pang-aalipin,
at kasama ang sexual violence do'n.
BIKTIMA NG MGA PUTING RAPIST
PANGGAGAHASA SA INANG NEGRO BINALEWALA NG PULISYA
PANGGAGAHASA SA BABAENG NEGRO, BINALEWALA
Walang pahintulot, walang kakayahang tumanggi.
Hindi ka magagahasa sa pang-aalipin. Ayon sa batas, hindi ka magagahasa.
Napakaraming paraan kung paano inalipusta ang babaeng Itim
kaya naiiba ang karanasan nila bilang mga inalipin,
at iba rin ang pag-aaral sa mga naging paghihirap nila.
Pinagtakpan ng mga puti ang pang-aabuso nila sa mga babaeng Itim,
pero may isang babae na tumangging manahimik.
Si Harriet Jacobs ang unang babaeng sumulat
ng sarili niyang kuwento ng pang-aalipin.
At isinulat niya ito sa paraang
ipinapakita niya ang pinagdaanan ng mga Itim na inang inalipin.
MGA PANGYAYARI SA BUHAY NG ISANG BATANG ALIPIN
ISINULAT NG KANYANG SARILI
Mambabasa,
hindi ako gumuguhit ng likhang-isip na larawan ng mga tahanan sa Timog.
Kakila-kilabot ang pang-aalipin sa mga lalaki,
ngunit mas higit pa sa mga babae.
May mga kamalian, paghihirap at kahihiyan ang mga babae
na tanging sa kanila lamang.
Laging pinapaalala ng amo ko na pagmamay-ari niya ako,
at sumusumpa na kaya niya akong puwersahing
sumunod sa kanya.
Pinuno niya ang isip ko ng maruruming imahe
na tanging isang halimaw lang ang makakaisip.
Gawin mo ang inuutos ko.
May lalaking 40 taon ang tanda sa akin
na araw-araw nilalabag ang pinakasagradong utos ng kalikasan.
Ang sabi niya ay pag-aari niya ako,
na dapat akong sumunod sa kanya sa lahat ng bagay.
Nag-alsa ang kaluluwa ko laban sa kalupitang ito.
Pero saan ako lalapit para sa proteksyon?
Itatago nila ako sa Snaky Swamp
hanggang makapaghanda ng taguan ang Tiyo Phillip ko.
Handa akong isugal ang lahat-lahat.
At kung mabibigo ako…
ano ang mangyayari sa akin at sa apat kong anak?
Binigyan ako ng taguan sa bahay ng lola ko.
Isang maliit na kubol na walang nakatira kundi mga daga at bubuwit.
Hirap na hirap ako. Mas kailangan ko ng hangin kaysa liwanang.
Pero di nawawala ang pangamba ko.
Narinig ko ang boses ng mga anak ko.
May saya
at lungkot sa tunog.
Umagos ang mga luha ko.
Halos pitong taon akong nanirahan sa madilim na lunggang 'yon.
Mambabasa, nagtatapos ang kuwento ko sa kalayaan.
Hindi ko isinulat ang mga karanasan ko para mapansin ko.
Mas makabubuti sana sa akin na manahimik na lang ako sa kasaysayan ko,
pero gusto kong idagdag ang patotoo ko.
Gusto kong mapukaw ang mga kababaihan ng Hilaga
sa kondisyon ng dalawang milyong kababaihan sa Timog
na nakagapos pa rin,
dinaranas ang pagdurusa ko.
Karamihan sa kanila ay mas malala pa.
Gusto kong kumbinsihin ang mga tao ng malalayang estado
kung ano talaga ang pang-aalipin.
Ang nangingibabaw na kuwento ng pang-aalipin sa America
ay 'yong hindi kasama ang babae.
Si Harriet Jacobs ang una,
at sa tingin ko walang…
grupo ng mga babaeng Itim na magkukuwento ng karanansan nila
kung hindi sinimulan ni Harriet Jacobs na pag-usapan ang mga bagay na 'yon,
lalo na 'yong mga bagay na mahirap pag-usapan.
Mahalaga ang kuwento ni Jacobs,
dahil kung di niya sinabi 'yon,
hindi natin maiintindihan kung paano nakapaloob
ang sexual predation sa sistemang 'to
na diumano'y tungkol sa trabaho.
At ang akala ng mga historian, isinulat ito ng babaeng puti,
ng abolitionist, kasi pakiramdam nila masyadong…
madrama 'yong kuwento ng buhay niya, kaya parang di totoo.
Ang mga babaeng tulad ni Harriet Jacobs,
alam nilang sinusubukan silang tanggalin ng archive.
Alam nilang hindi dapat ikuwento ang mga kuwento nila.
Kaya kapag nagkuwento sila,
mahalagang bigyang-pansin natin 'to.
HUSTISYA ANG HILING NAMIN MABILIS AT WALANG KINIKILINGAN
Ang pagkakaroon ng marahas na kapaligiran,
meron man o walang physical contact,
ay sexual harassment.
Hindi ko maipaliwanag ang nararamdaman ko, kahit ngayon.
Mahirap sabihin
kung magagawa ko ba ito ngayon para ikuwento ang nangyari.
Kahit kailan at kahit saan,
bilang babaeng Itim, puwede akong makaranas ng racism,
sexism, homophobia, classism,
puwede akong ma-rape, saktan, sunugin nang buhay,
at wala ni isa ang magtatanong
sa pagkawala ko sa mundong ito
dahil wala akong halaga, dahil babaeng Itim ako.
Magkilos babae? Gusto mo maging bastos at sinungaling ako
Tratuhing parang aso, alipustahin, ibenta
Gawing parang trophy para irampa
Gamitin ako para lang magkaanak
Nagsimula sa simpleng damayan ng mga nakaligtas,
ngayon ay naging sigaw na.
HUSTISYA SA MGA BABAENG ITIM!
Gusto lang nilang marinig sila, makita, at paniwalaan.
MANIWALA SA MGA BABAENG ITIM
Karapatan namin ang maayos na sistema, ng atensyon,
karapatan namin ang pamunuan
na haharapin ang problemang ito.
Nandito ako
bilang survivor ng sexual at domestic violence.
Sa bandang huli,
binili ang kalayaan ni Harriet Jacobs para sa kanya.
At galit na galit si Harriet Jacobs
na naibigay ang kalayaan niya
dahil namagitan ang mga puting abolitionist.
Madalas kapag pinag-uusapan ang mga abolitionist sa klase ko,
ang iniisip nila mababait na puti
na gumawa ng malaking sakripisyo,
at hindi naman sila mali.
Pero pag naiisip ko ang mga abolitionist, naiisip ko ang mga Itim
na matatapang at gumawa ng mga kahanga-hangang bagay.
Tingin ko sila ang sentro ng kilusan,
at 'yong mga white allyship at white abolitionists,
sa gilid lang sila.
Sa kasamaang-palad, di nakikinig ang mga tao sa mga minority
hangga't walang majority figure
na magsasalita para sa kanila o kasama nila.
Kaya kailangan ng mga puting abolitionist. Pero problema pa rin sila.
MGA NANGUNA SA KALAYAAN
May ilang puting abolitionist na ang paraan ng pag-iisip nila,
"Oo, mali ang pang-aalipin,
pero pakiramdam ko rin di ko kapantay ang mga Itim."
Kahit na hindi na kayo alipin,
malayo pa kayong maging kapantay ng puting lahi.
Kung tama man ito o mali,
ayaw ko nang pag-usapan.
May paniniwala tayo na si Lincoln ang dakilang tagapagligtas.
Abraham Lincoln!
Dahil tinapos niya ang pang-aalipin,
tinitingala siya ng mga tao.
Unang beses na maghaharap ang dalawang African-American quarterback.
Tamang-tama, February 12, birthday ni Abe Lincoln.
Pero kung makakausap mo si Lincoln noong 19th century,
masasabi mo siguro, "Simpleng racist ang taong 'to."
Ako, gaya ng ibang tao,
ay pabor na italaga ang mataas na posisyon sa puting lahi.
Madalas pinapalabas na siya ang nakakita
ng mga mali sa pang-aalipin, pero linawin lang natin,
kontra lang siya sa pang-aalipin dahil pakiramdam niya
makikinabang ang ekonomiya sa paglayo sa pang-aalipin.
Tingnan natin lahat ng sinabi niya,
di lang sa Emancipation Proclamation.
Kung gagawin natin 'yan, malalaman natin na nakakalitong tao si Abraham Lincoln,
at lalo na sa kasaysayan ng mga Itim sa America.
Kalahating Abraham Lincoln ako, kaya…
Kaya dapat lumuhod ako dahil sa utang na loob?
Di naman, pero…
Madalas ay sa mga puting lalaki nakasentro ang kasaysayan
at ginawa sila na parang Great White Hope.
Sila ang tagapagligtas.
Problema ito dahil ninanakaw nito ang mga nagawa ng mga Itim,
ninanakaw nito lahat ng kontribusyon na ibinigay nila sa kilusan.
ANG GAWA-GAWANG KUWENTO NG WHITE SAVIOR
Sa huling 18 taon, bumisita ako sa mga lugar
kung saan di kanais-nais ang pang-araw-araw na pamumuhay,
at ang mga bata ang laging kawawa.
Marami akong nagawa para sa mga Black American
kaysa sa iba.
Puwera lang kay Abraham Lincoln. Walang makakapantay sa kanya.
Niligtas kita ngayong gabi.
Baka puwedeng magpasalamat ka naman.
KAMI ANG BAHALA
Itong white savior na paniniwala, sa katunayan,
katulad din ito
ng white supremacy.
Kung maghahari ang pagiging puti,
kung ang lahat ng kapangyarihan ay nakasalalay sa mga puti,
ang kapangyarihang magligtas ay nakasalalay din sa mga puti.
White teacher ka sa Black school…
Di ako si Hilary Swank sa Freedom Writers.
Si Hilary Swank ka sa Freedom Writers.
Marami tayong nakikitang ganito.
May makikita kang mga litratong nila
na pumupunta sa bansa na halos puro Itim ang tao,
may kargang batang Itim,
at ito na ang pagkakataon nila para ipakita na,
"Kita n'yo? Mabait ako…
sa mga Negro."
Kung talagang totoo at bukal sa loob mo ang ginagawa mo,
di mo na ako dapat gamitin bilang resibo.
At pinapasimple nila
itong mga ginagawa nila.
Di sila nakikinig at di nila inaalam kung ano talaga ang dapat gawin.
Ang mga Itim na abolitionist ang mga naunang abolitionist.
Di na dapat sabihin sa mga alipin na, "Mali ang pang-aalipin."
"Di ito tama para sa inyo."
Alam na nila 'yon!
Sila ang unang nagsalita tungkol sa mga hinaing nila
at sa kasamaan ng institusyong 'to.
At mahalagang ipakita na ang mga Itim ang nagpalaya sa mga sarili nila.
Pero itong imahe ng white savior,
pinapayagan nito ang mga puti na tratuhing parang bata ang mga Itim,
na parang, "Pinapalakas at pinapabuti namin kayo,"
tulad ng ginagawa ng magulang sa anak.
Pero sabi ng mga Itim, "Di kami mga bata.
Di n'yo kami kailangang pamunuan.
Kailangan namin ng suporta n'yo. Kailangan namin ng kakampi."
Kung ang layunin n'yong tumulong sa mga mahihirap na komunidad ng mga Itim
ay galing sa sarili ninyong research,
tapos wala namang Itim na boses sa paligid n'yo,
dapat mag-isip-isip kayo.
Kaya napakahalaga para kay Lincoln
ang mga taong tulad ni Frederick Douglass at Elizabeth Keckley
at iba pang mga Itim
na nagbibigay sa kanya ng ibang pananaw
kung ano ang kayang gawin ng mga Itim,
at kung ano ang dapat na kalayaan para sa kanila.
Malinaw na sinabi ni Lincoln,
"Hindi ito digmaan ng abolisyon.
Digmaan ito para ibalik ang Union."
At dahil nilabas niya ang Emancipation Proclamation,
mga 200,000 na lalaking Itim
ang sumali sa Union Army sa huling dalawang taon ng digmaan
para labanan ang ngayo'y naging digmaan ng kalayaan.
PAGTATAPOS NG DIGMAANG SIBIL 1865
PROKLAMASYON NG KALAYAAN SA MILYON-MILYON!
KALAYAAN SA MGA ALIPIN!
"TUMAYO KA BILANG LALAKI!" MALAYA!
Nang makalaya na kami, ang sabi namin, "Sige!"
Nasa Kongreso kami, may mga senador, may mga college na pang-Itim.
May ari-arian kami.
Bumoto kami.
Wala na ang gawa-gawang kuwento na mababa ang mga Itim.
At makikita n'yo ang lahat ng gustong gawin ng mga Itim,
ang kaya nilang gawin,
kapag may kapangyarihan silang magkaroon ng awtonomiya at kalayaan sa buhay nila.
Napakasayang makita ang kagalingan ng mga Itim.
At sobrang galing namin sa napakaikling panahon,
kaya ikinagulat ito ng buong bansa
at hindi nito kinaya ito.
Nakakatakot ang pag-unlad ng mga Itim
para sa mga puti,
at gagawin nila ang lahat
para kontrolin ang lakas na akala nilang nawala.
Panganib ang tingin ng mga puti sa paggamit ng mga Itim sa karapatan nito.
Kaya agad silang bumuo
ng gawa-gawang kuwento tungkol sa mga lalaking Itim,
na kesyo ang laging nasa isip nila
ay ang pagkuha at panggagahasa ng mga puting babae.
BAKIT PA AKO MAGTATRABAHO KUNG MAY MAKUKUHA NAMAN AKO SA KANILA
Nagsisimula ang mga paniniwalang racist kapag may koneksyon ito
sa isang bagay na personal o emosyonal.
Sa paggamit sa paniniwala ng pagprotekta sa mga babae sa inyong komunidad
dito sa diumanong banta ng pagiging Itim,
nagiging kabutihan ang racist violence.
At kapag ginawa mo 'to,
binibigyang-katuwiran nito lahat ng kakila-kilabot na nangyari.
ANG GAWA-GAWANG KUWENTO NG ITIM NA KRIMINAL
Noong unang bahagi ng 1890s,
nasa kasagsagan ang pagbitay,
at ang mga katuwiran kung bakit maraming Itim ang binibitay
ay dahil sa ginawang mali ng mga Itim na 'yon.
Hindi lang ito tungkol sa taong nakabigti sa puno
na pinarusahan sa krimeng kadalasan ay imbento,
na madalas di naman nila ginawa.
Ang pagbibitay na ito ay para manakot,
kung ayaw naming mabigti rin kami sa puno.
Ito ay para makita namin ang imaheng 'yon at para maintindihan namin
na dapat umayos kami
at lumagay sa dapat naming kalagyan.
Dapa! Dumapa ka!
Ano'ng problema mo?
Ito ang mga paniniwalang itinanim ng mga white supremacist
para matakot ang mga tao.
Kung palalabasin ninyong mapanganib kami, inaalis ninyo ang pagkatao namin.
WASAKIN ANG MARAHAS NA ITO
Intensyonal na desisyon ito para pigilan kami.
BUHAY NG ITIM SA TV: TOTOO BA O STEREOTYPE?
Ang kriminalisasyon ng mga Itim
ay mahalagang bahagi ng white supremacy sa America.
Makapangyarihang paraan ito
para ipaliwanag ng mga puti
kung bakit mahalagang kontrolin
ng mga nakatataas na puti ang komunidad ng mga Itim.
Ilang beses nang nasangkot sa gulo ang mga 'to,
pero hindi tayo dapat maging marahas sa mga taong ito
kahit pa mga pariwara sila,
kung saan dapat sa kulungan ang bagsak nila.
Mahalaga ang mga Itim!
Bakit di sila tinuturing na terorista?
Dahil ba sa Itim sila at walang nagsasalita?
Tama na. Mga mamamatay-tao sila. Mga taong galit sa mga puti.
Itong tungkol sa krimen, sa "Itim" at sa lahi
ay nakatatak na sa imahinasyon ng America.
Dapat lumipat na lahat ng may kasamang ibang lahi.
Bakit?
Dahil di ligtas maglakad sa gabi. Di makalabas ng bahay.
ANG MASASAMANG GRUPO
Kung iisipin natin kung paano kinakatawan ang mga kriminal sa media,
kadalasan mga taong may kulay, lalo na ang mga lalaking Itim.
Pinasok ni Horton ang bahay namin.
Binugbog ako, sinaktan, at tinakot sa loob ng 12 oras.
Habambuhay na walang parole ang hatol niya
pero pinalaya siya ni Dukakis nang ilang araw.
Araw-araw pinapatay ng mga Itim ang mga puti.
Daan-daang puting babae ang ginagahasa nila sa isang araw.
AYON SA JUDGE, "MUKHANG KRIMINAL" ANG LALAKING ITIM
Pamilyar kayo sa statistics.
Ang krimen ay epidemya sa America.
Mula sa statistics na ito, may lumabas na imahe.
Ang imahe ng mukha, malinaw at nakatitig.
Mukha ng nakakatakot na katotohanan ng ating panahon,
ang mukha ng nambibiktima, ang mukha ng sanay na kriminal.
Wala nang mas malupit at mas mapanganib pa.
May mga paraan para gawing kriminal ang mga tao
nang di harap-harapan.
Hindi na sila basta grupo ng mga bata.
Sila ang mga klase ng bata na tinatawag na superpredator.
Walang konsensiya, walang awa.
Kailangan nating magtulungan para maparusahan ang mga drug dealer
nang mabilis, tiyak, at mabigat.
Naging code word ang krimen
sa Itim, sa lahi.
Ang imbensyon ng kriminalidad sa mga Itim
ay sadyang dinisenyo
kaya kumalat ito sa buong kultura.
Mga teenager killer.
Nadaig na ng homicide rate ng mga kabataan ang sa matatanda sa bansang ito.
Mga batang nagnanakaw lang dati, nanggagahasa at pumapatay na.
Paulit-ulit na pinapalakas ang mga racist na paniniwala
sa mga napapanood natin sa TV,
sa mga nakikita natin sa balita,
sa mga patalastas, sa pelikula, sa social media, lahat.
At marami sa mga paniniwalang 'yon ay tahimik lang, di halata,
dahil nababalot ito ng pagpapanggap.
Pagdating ng 1930s, hindi na katanggap-tanggap
ang pagbitay sa mga Itim sa harap ng camera, di ba?
Pero nakikita pa rin ang mga aspeto ng pagiging Itim
kahit walang mga karakter na Itim.
Sa pelikula, hindi ka nakatali sa katotohanan.
Puwedeng gawing malaki, maitim,
makapangyarihan at kakila-kilabot ang kontrabida kung gusto mo.
Manahimik kang halimaw ka!
Julius, ikaw…
Sinabing manahimik ka!
Kaya epektibo ito,
kaya naiintindihan ito ng mga manonood,
ay dahil sanay na tayo sa mga stereotype tungkol sa pagiging Itim
na baka di natin namamalayan
na nadadala na natin 'to sa panonood natin.
Maghiwa-hiwalay kayo.
May dalawang bagay na nangyari kagabi.
Una, ang protesta para sa pinaslang na teenager.
Pangalawa, ang kawalan ng batas, galit na galit, walang kontrol.
Sa St. Louis, naghahari ang mga magnanakaw.
-Itaas ang mga kamay. -Walang magpapaputok!
Hindi mas marahas at mapanganib ang mga Itim kaysa sa ibang tao.
APAT ARESTADO SA PAGNANAKAW
Pero itinuro sa atin na ang mukha ng karahasan ay Itim,
dahilan para di natin mapansin ang mga puting gumagawa ng karahasan,
dahil hindi sila ang mukha ng karahasan.
Wala sa itsura niya ang papatay.
Ang kahirapan at paggamit ng baril
ang mas dahilan ng karahasan kaysa lahi.
Pero itinuro sa atin na ang white violence ay self-defense.
Nakamamatay na sakal sa subway.
Isang dating Michael Jackson impersonator, si Neely,
ang nagwala at pinagsisigawan ang mga pasahero,
pero wala siyang sinaktan sa mga ito.
Ayon sa mga abogado ni Penny, self-defense ito.
Isang babaeng taga-Florida ang inakusahan ng pagpatay sa kapitbahay.
Ayon sa pulisya, nagpaputok siya ng baril sa pinto ng bahay niya
na ikinamatay ni Ajike Owens na may apat na anak.
Ayon kay Lorincz, ito ay self-defense.
May African-American dito. Nasa Central Park ako.
Vini-video niya ako, pinagbantaan pa kami ng aso ko.
May nagbabanta sa akin dito sa Ramble!
Tumawag ka ng mga pulis!
Sanford Police Department. Naka-record 'to. Si Sean 'to.
May mga nilooban sa lugar namin at may kahina-hinalang lalaki dito.
Puti ba siya, Itim, o Hispanic?
Mukhang Itim siya.
Ang karahasang posibleng magmula
sa pagpapalaganap ng mga paniniwalang ito,
ibang klaseng karahasan 'to.
Pinalabas nilang lasing o nakadroga si George Floyd
kaya anumang sandali, puwede siyang maging bayolente.
Nagja-jogging si Ahmaud Arbery.
Nagja-jogging lang,
pero naging hayop na siya sa isip ng mga puting 'to.
Itong mga paniniwala na diumano'y di nakakapinsala,
kaya nitong lasunin ang isipan ng mga tao
na siya naman nilang gagamitin at babaluktutin
para bigyang-katuwiran ang massacre ng mga Itim.
Kung gusto nating pagandahin, tawagin nating "cultural narratives".
Pero para sa akin, puro kasinungalingan 'to
para mabigyang-katuwiran ng mga tao ang pagpapairal ng mga policy
at ang di pagkakapantay-pantay.
KATARUNGAN.
Pagbitay ang sagot nila, isang racist na sagot,
sa mga Itim na maayos ang kalagayan.
Tiningnan ni Ida B. Wells ang data at ang mga kuwentong ginagawa
para bigyang-katuwiran ang pagbitay,
at sabi niya, "Hindi, kukuha ako ng sarili kong data."
Kung magsasabi ng totoo ang mga taga-Timog tungkol sa pagbitay,
hindi na sana kailangan ang depensang ito.
Pero kapag sinasadya, malisyoso,
at patuloy na pinasisinungalingan ang talaan,
dapat ibigay ng Negro sa mundo ang kakila-kilabot niyang kuwento.
Kilala ng lahat ang kaibigan kong si Tommy.
May maliit siyang bahay at nang makaipon siya,
pinasok niya ang pagtitinda.
Isang araw, nag-away dahil sa holen ang ilang batang puti at may kulay.
Siyempre, nakisali sa pagtatalo ang mga tagabantay na may kulay.
Lumabas sa diyaryo ang nakagugulat na balita.
MGA MAGNANAKAW AT KRIMINAL
Lalong pinatindi ng diyaryo ang diskriminasyon
at tinawag ang tindahan na "lugar ng mga magnanakaw at kriminal".
Hulihin siya!
Dugo!
BARIL ANG GINAMIT, HINDI LUBID TATLONG NANGGULO, PINAGBABARIL
LUGAR NG PAGBITAY
Isang matino at mabuting lalaki na hindi man lang lumalabas,
pero pinatay nang walang pakundangan,
na para bang isang aso.
Dito ako namulat kung ano talaga ang pagbitay.
Dahilan nila ito para mapuksa ang mga Negrong may pera at ari-arian
para patuloy na matakot ang lahing ito.
TALAAN NG MGA BINITAY
Habang pinag-aaralan ko ito, mas nakumbinsi ako
na masama pa rin ang loob ng mga taga-Timog
dahil hindi na niya laruan ang Negro,
hindi na niya utusan, hindi na niya pinagkakakitaan.
SA TAONG 1892, 241 TAO ANG BINITAY.
Sa mga taong ito, higit sa 10,000 mga Negro
ang pinatay nang walang awa,
nang walang pormal na paglilitis at legal na pagpapatupad.
Ipinapakita rin ng talaan na sa mga taong ito
at sa mga pagpatay na ito,
tatlong lalaking puti lang ang nilitis, nahatulan, at binitay.
MGA NAKAKAGIMBAL NA PANGYAYARI SA TIMOG BATAS NG PAGBITAY
SA LAHAT NG MGA YUGTO NITO
Ang madalas na tanong ng mga interesadong kaibigan
matapos ang mga pagtuturo ko,
"Ano ang magagawa ko para makatulong?"
At ang laging sagot,
"Sabihin sa mundo ang katotohanan."
PULANG TALAAN.
MGA BILANG AT DIUMANO'Y SANHI NG PAGBITAY SA AMERIKA, 1892-1893-1894.
NI BB. IDA B. WELLS 128 CLARK STREET, CHICAGO.
Pagdating sa pagkukuwento ng karanasan namin,
at sa pagpilit sa bansang ito na tumingin sa sarili nang di natatakot,
siya ang nagsimula no'n.
Nakikita natin sa mga postcard
ang mga pagbitay kasama ang mga asawa't mga anak nila,
nakatayo sa Itim na bangkay na nakabitin sa puno,
at nakakakilabot ito.
Pero nagagawa lang natin ito
dahil nagkusang kumilos si Ida B. Wells
noong araw at oras na nangyayari 'yon,
para makasigurong alam natin,
para makasigurong di tayo magbubulag-bulagan.
Binuksan mo ang pinto ko at gusto mo akong kaladkarin palabas.
Lumabas ka diyan!
-Kukuryentehin mo 'ko? -Kukuryentehin kita!
Dapa! Walang kikilos! Dapa!
-Isa, dalawa… -Wala akong ginagawa sa pulis na 'to.
Ako ang binabantaan.
-Manood kayo. -Nanganganib ang buhay ko!
Para saan? Tuwing nakikita n'yo ako, ginugulo n'yo ako.
Pagod na 'ko! Tama na 'to.
Wala siyang malay ngayon.
May pulso ba?
Hindi, tingnan mo siya! Wala siyang malay.
-Tingnan n'yo kung may pulso. -Seryoso ka?
Hahayaan mong daganan 'yong leeg niya?
LALAKING ITIM, BINARIL HABANG NAGJA-JOGGING
WALANG INARESTO MAKALIPAS ANG DALAWANG BUWAN
LALAKING ITIM, BINARIL NG PUTI MATAPOS ANG ILANG BUWANG PANGHA-HARASS
11 TAONG GULANG NA LALAKI, TUMAWAG SA 911.
BINARIL SIYA NG PULIS.
MAS MARAMING BLACK AMERICAN ANG PINAPATAY NG MGA PULIS KAYSA SA WHITE AMERICAN
Makabagong pagbitay ang karahasan ng mga pulis.
Ang karahasan ng bayan sa mga Itim sa loob at labas ng mga bilangguan
ay pagbitay.
Isang klase ito ng racial terror,
di lang para parusahan ang taong Itim,
kundi para sabihin sa lahat ng Itim kung saan kami dapat lumugar.
Kahit nagbago na ang pamamaraan ng pulisya,
may isang pagkakapareho pa rin.
KALAYAAN SA MGA ALIPIN!
Tuwing may malaking pagbabago o pag-unlad sa mga Itim…
pinipigilan nila kami.
Lalabas ang pader ng white supremacy at sasabihing,
"Hanggang dito lang kayo."
AMERICA, PINAPATAY NI OBAMA
Balik!
Ang sagot sa pag-unlad ng mga Itim
ay parusa.
Pero di ito pinapakita nang gano'n.
Pinapakita ito bilang problema sa krimen, sa droga.
Pero ang totoo, ginagawa ito para muling ipilit ang kontrol nila
sa pamamagitan ng "kaayusan".
Kailangang gawin ng bayang ito ang lahat para labanan ang krimen.
Dapat na respetuhin ang mga batas.
Dapat mapanatili ang kaayusan.
Mga kaibigan, ito ang malinaw na sasabihin ko ngayong gabi.
Hindi ang pagdagsa ng krimen ang kinabukasan ng bansang America.
Ang unang responsibilidad ng gobyerno
ay batas at kaayusan.
Ako ang kandidato ng batas at kaayusan.
Nakakabasa ka ba ng mga kuwento ng paghihirap,
gulo sa Omaha, sa Cleveland, sa Brooklyn, sa Chicago o kahit saan?
Rebelyon ang tawag ko do'n.
-Rebelyon? -Tama.
At walang mali do'n?
Sa tingin ko nagrerebelde sila
laban sa sistemang nagkulong sa kanila,
nagsasamantala at umaapi sa kanila,
at wala silang kakayahang buwagin ang sistemang 'yon.
Sinira ninyo at ginulo,
kinuha ninyo ang mga tao,
sinira ninyo ang mga sistema nila,
at tinawag ninyo itong "sibilisasyon".
At kami na nagdusa dahil dito
ang nagsasabi sa inyo, "Kayo ang mga pumapatay ng mga pangarap.
Kayo ang mga halimaw.
Oo, kayo ang mga hindi sibilisado."
Maging sibilisado kayo.
Naaakit ang bansang ito sa mga kamangha-mangha,
naaakit ito sa apoy.
Pero di natin binibigyang-pansin ang parikit.
At ang parikit ay ang mga patakaran na nakabatay sa anti-Blackness.
PAMPUTI ANG MGA PAARALAN
Ang pagkakait ng edukasyon, parikit ito.
Hindi pantay na pabahay at oportunidad sa trabaho, parikit ito.
Ang sobrang pagtutok ng pulisya sa lugar ng mga Itim, parikit ito.
Mga stop-and-frisk.
Walang kikilos!
Ang War on Drugs.
Malawakang pagpapakulong.
Kapag may mga patakaran, mga istraktura, at mga istitusyon
na sinasadyang kontrolin ang mga Itim,
bumubuo ka ng mga komunidad na puwedeng patuloy na gawing kriminal.
At paulit-ulit ito.
Kapag pinag-uusapan ang kasaysayan ng racism sa bansang ito,
iniisip natin ang kasaysayan ng kapangyrihan.
Lahat ng ginamit ng lipunan natin para pagmalupitan ang mga Itim,
para 'yon manatili sa kanila ang kapangyarihan.
Ang mga nakatataas na puti,
sa gano'n sila nakikinabang,
nasa kanila pa rin ang kapangyarihan.
Tinuro sa atin na ang kapangyarihan ay may limitasyon,
na hinahati-hati ito.
Pag marami sa akin, konti sa 'yo. Pag marami sa 'yo, konti sa akin.
Kung ang prinsipyo mo ay kung ano'ng meron ka,
hindi ito dapat mawala,
gagawin mo ang lahat ng puwede mong gawin.
Magsisinungaling ka, manloloko, magnanakaw, papatay
para di ito mawala sa 'yo.
Ang dapat sanang ginawa
matapos ang epekto ng pang-aalipin
ay ang muling pag-oorganisa, pagsasaayos,
paggawa ng bagong konsepto ng buong lipunan,
para maging posible sa mga dating naging alipin
na maging malaya at patas,
pero hindi ginawa 'yon.
Mag-ingat kayo!
Sa tingin ko takot ang mga puti sa puwedeng mangyari
kung mananalamin sila.
PINATAY NG PULISYA
Makikita nila na sa loob ng ilang henerasyon, ilang siglo,
pinahirapan at inalipin nila ang mga Itim at mga taong may kulay.
Baka di nila alam ang gagawin sa kasaysayang 'yon.
Nando'n 'yong tanong na, "Ano na? Ngayong alam n'yo na, ano na?"
Iisipin nila kung dapat ba silang tuloy na mabuhay sa kasaysayang 'yon.
Ang puso ng pagiging racist ay ang pagtanggi.
Ang patuloy na paghahanap ng paraan para itanggi
ang pananaig ng racism.
Para matugunan kung paanong nakapaloob ang racism,
kailangan nito ang aktibong disposisyon.
At ito ang anti-racism.
ANG KATOTOHANAN NG ANTI-RACIST NA LIPUNAN
Kung gagawa tayo ng anti-racist na lipunan,
palaging iniisip ng mga tao
kung ano'ng mawawala sa kanila,
kumpara sa kung ano'ng makukuha nila.
Kung gusto mo ng epektibong mga tao,
ng epektibong lipunan,
ang pang-aapi sa isang bahagi ng komunidad
ang hindi mo dapat gawin.
Di ko alam ang kalalabasan, pero alam kong posible
dahil ilang mga tao na ang gumawa ng sistemang ito noon pa.
At kung kaya nilang gawin ito noon, kaya nating baguhin ang sistema.
Di lang tungkol sa mas magandang idea ang pagmamahal sa kapwa.
Di 'yan ang tinutukoy namin.
Kung ang ibig sabihin ng "anti-racist" ay ang di pag-ayaw sa mga taong may kulay,
paano mapapabuti ng di mo pag-ayaw sa akin ang buhay ko?
Pero kung matapos mong makapag-isip-isip, sasabihin mong,
"Paano naging mahirap para sa mga taong ito ang mabuhay
dahil sa pag-ayaw natin sa kanila, dahil sa pagbabalewala natin sa kanila?"
Pag ganyan, tama 'yan. May mangyayari.
Alam ng mga Itim ang gusto nila.
Alam nila kung ano ang itsura ng kalayaan at pagpapalaya.
At hindi ito ang radical utopia.
Katulad ito ng mundong ginagalawan ng mga puti.
Ang mundong ginagalawan nila nang hindi nagkukuwestiyon.
Gusto ko ang pagiging Itim.
Nagpapasalamat ako sa Diyos na ginawa niya akong Itim.
Mahal ko ang asawa kong Itim at ang magiging anak namin,
ang Itim kong pamilya, ang Itim kong kapitbahay, si Miss Janet.
ang Itim kong simbahan,
ang Itim na music,
lahat ng bagay sa America na binigay ng pagiging Itim,
tanggapin man 'to o hindi ng America.
Kaya sabihin mo sa akin, ano ang mali sa pagiging Itim?
Wala.
Walang mali sa pagiging Itim.
Nakakatawa talagang isipin.
Ang mali lang sa mga Itim
ay 'yong iniisip nating may mali sa mga Itim.
Tagapagsalin ng Subtitle: Janice Ruth Geronimo