Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Witam, jestem Stan Lee.
Redaktor Marvel Comics, komiksów o superbohaterach.
Komiksy są poważnym biznesem od 25 lat,
dziś większym niż kiedykolwiek.
Biorąc to pod uwagę, z pewnością zainteresuje was, że Marvel Comics
jest uznanym liderem
w miesięcznej sprzedaży wśród wszystkich komiksowych wydawnictw.
Nasi superbohaterowie są tacy, jacy sami bylibyśmy,
gdybyśmy posiadali supermoc,
co odróżnia ich od superbohaterów innych wydawnictw
i wydaje się sprawiać, że są o wiele popularniejsi od reszty.
Wszyscy stanowimy produkt tego, co przeżyliśmy,
widzieliśmy, przeczytaliśmy i usłyszeliśmy.
Pisząc, przypominam sobie zdarzenia,
które stają się częścią opowieści.
Któregoś dnia szukałem pomysłu na nowego superbohatera.
Zobaczyłem na ścianie muchę.
i pomyślałem: „A gdyby bohater mógł przylegać do ścian
„i poruszać się jak owad?”.
Postanowiłem stworzyć kogoś, z kim każdy czytelnik mógłby się utożsamiać.
Mając nadludzkie moce, nadal musiałbym się troszczyć
o zarobek na życie czy sympatię dziewczyn.
Starałem się pisać opowieści, jakie sam chciałbym czytać...
Superbohater z problemami?
I czasem musiałem pójść pod prąd.
Stare komiksy na nowo
Myślę, że wytrwałość odegrała ogromną rolę.
Jeśli czujesz, że na coś wpadłeś, nie poddawaj się.
Musisz nad tym pracować, licząc, że prędzej czy później
ktoś doceni to, co zrobiłeś.
AVENGERS ŚWIATOWA PREMIERA
Nowy Jork
28 grudnia był dla mnie bardzo ważnym dniem w 1922 r.
Wtedy się urodziłem.
Na manhattańskim West Side, róg 98. Ulicy i West End Avenune.
Nazywałem się Stanley Martin Lieber.
Moi rodzice przybyli do Ameryki z Europy Wschodniej
i lubili mnie fotografować.
Sami nie mieli aparatu, ale w okolicy bywali ludzie,
którym płaciło się za to chyba z 10 centów,
mieli kucyka i sadzali na niego dziecko.
Miałem więc sporo zdjęć na kucykach.
Miałem też brata, który urodził się 9 lat po mnie.
Ma na imię Larry, jest świetny,
ale niestety byłem 9 lat starszy
więc trudno było się z nim kumplować.
Uwielbiałem czytać.
Chyba od urodzenia.
Nie pamiętam, kiedy nie czytałem.
Uwielbiałem Sherlocka Holmesa, Tarzana, Braci Hardy,
Rycerzy króla Artura, Odyseję, wszystko, co wpadło mi w ręce.
Matka mawiała, że czytałem etykietki na keczupie
z braku innych lektur.
Byliśmy bez grosza, trwał Wielki Kryzys.
A ja marzyłem o rowerze.
Wreszcie rodzice uciułali dość pieniędzy
i kupili mi ten rower.
Miałem poczucie, że mogę na nim pojechać wszędzie.
Zostałem wyzwolony.
Chodziłem do kina i oglądałem na ekranie Errola Flynna.
Grał Robin Hooda, kapitana Blooda.
Zawsze był bohaterem.
Chciałem być Errolem Flynnem.
Wychodziłem z kina
i przejeżdżałem rowerem przez most Waszyngtona,
który łączy Manhattan z New Jersey.
Jadąc przez most, wpadałem w triumfalną euforię.
Czułem, że zostanę kimś ważnym.
Zapraszamy na kolejny rozdział niesamowitej historii E. R. Burroughsa
o Tarzanie wśród małp.
Niezwykła relacja o superczłowieku, który stał się...
Ojciec był świetnym facetem, ale nie mógł znaleźć pracy.
Z zawodu był krojczym,
najwyraźniej nie było na nich zapotrzebowania,
więc najczęściej był bezrobotny.
W moich najwcześniejszych wspomnieniach siedzi w domu
i czyta ogłoszenia „Dam pracę”.
Zawsze było mi go strasznie żal.
Człowiek musi czuć się okropnie, gdy nie zarabia pieniędzy,
których jego rodzina potrzebuje.
Wydawało mi się, że posiadanie dobrej, stałej pracy
to największy sukces, jaki można osiągnąć.
Dlatego, że ojciec nigdy takiej nie miał.
To jeden z powodów, dla którego wcześnie zacząłem pracować.
Dostałem pracę boya
u drugiego co do wielkości producenta spodni.
Mieli miliony handlowców, i kiedy któryś chciał szklankę wody
albo potrzebował zatemperować ołówek,
wrzeszczeli: „Boy!”,
i kto z nas był najbliżej, pędził.
Nie cierpiałem tego,
że nawet nie próbowali zapamiętać mojego imienia.
Zwolnili mnie na tydzień przed Gwiazdką,
byłem załamany.
Ale gdyby mnie nie wyrzucili, mógłbym tam zostać
i przepracować całe życie w spodniach. Miałem szczęście.
Rzucono się na depozyty...
Owens znów wygrywa...
O ludzkości!
Pisanie zawsze mnie bawiło. Byłem strasznym obciachowcem.
Miałem teczuszkę, którą uwielbiałem nosić,
kiedy chodziłem ulicami, żeby ludzie brali mnie za pisarza.
Małą, cienką aktóweczkę.
Gdy skończyłem liceum, mój wujek,
który pracował w wydawnictwie,
powiedział mi, że szukają asystenta.
Pomyślałem: „O rany, zgłoszę się”. Pojechałem tam,
i okazało się, że wydawali też komiksy.
Mieli serię Timely Comics,
zatrudnili mnie na posyłki,
do sczytywania, uzupełniania kałamarzy itp.
STAN LEE 3. ASYSTENT BOY
Wcale nie marzyłem o pracy w komiksie,
ale była to praca.
Dwaj faceci, Joe Simon i Jack Kirby,
zarządzali tym interesem.
Joe Simon był szefem, buchał dymem z wielkiego cygara,
mówił głębokim basem... Był świetny, lubiłem go,
miał silną osobowość.
A Jack garbił się nad deską kreślarską
i zajmował się faktyczną pracą.
Spytałem Stana, ile ma lat. „17”, odparł.
Przyjęliśmy go, był gońcem,
biegał po kawę.
Pytałem Jacka: „Wszystko gra? Dolać tuszu?
„Pędzel jest jak trzeba? Ołówek też?”.
A on trochę się na mnie darł.
I tak mijał nam czas.
Doprowadzał Jacka do szału.
Miał taki instrumencik, piccolo,
na którym grał cały dzień, Kirby go uciszał,
a Stan grał dalej.
LUDZKA POCHODNIA i NAMOR
Mieliśmy Ludzką Pochodnię, Namora, Patriota,
Angela, Niszczyciela.
Ale najważniejszą postacią był Kapitan Ameryka.
KAPITAN AMERYKA
Od samego początku byliśmy pod silnym wpływem
wydarzeń w otaczającym nas świecie.
Joe Simon i Jack Kirby tworzyli opowieści o tym jak Kapitan Ameryka
toczy boje z Hitlerem i nazistami,
NIE ZATRZYMUJCIE NAS!
jeszcze zanim Ameryka przystąpiła do wojny.
Kapitan Ameryka wziął się z potrzeby patriotycznego bohatera,
głos Jacka Kirby'ego
bo był to czas patriotycznego poruszenia.
Wojna była nieuchronna, zbierały się wojenne chmury
i Kapitan Ameryka musiał zaistnieć.
Przyszedłem w 1939 r.,
wydawnictwo było tak małe,
że Jack i Joe nie nadążali z opowieściami.
Spytali: „Pomógłbyś nam pisać?”.
A co taki szesnastolatek wie? Zgodziłem się.
Kiedy zacząłem pisać komiksy,
myślałem, że porobię je jakiś czas, zdobędę doświadczenie,
a kiedyś zostanę poważnym pisarzem
i może napiszę wielką amerykańską powieść.
Zawsze jakoś tam lubiłem komiksy,
ale nie uważałem ich za poważną literaturę.
Pomyślałem: „Nie dam nazwiska jakimś głupim komiksom.
„Potrzebuję pseudonimu”.
Wziąłem swoje imię, Stanley, przedzieliłem je na pół
i podpisałem się „Stan Lee”.
Mój pierwszy komiks nosił tytuł
"Kapitan Ameryka i zemsta zdrajcy".
I nagle dla wszystkich byłem Stanem Lee,
a nikt już nie kojarzył mnie jako Stanleya Liebera.
Jakbym zyskał alter ego.
OBYWATEL KANE
Yankees mistrzami!
Po jakimś czasie Joe i Jack odeszli z Timely Comics.
Wydawca rozejrzał się pd swoim imperium,
zobaczył chudzielca z miotłą w ręku
i maszyną do pisania,
i spytał: „A gdzie reszta pracowników?”.
Mówię: „Jestem sam”.
Powiedział: „Ktoś musi redagować zeszyty.
„Stan, utrzymasz fort, aż znajdę kogoś innego?”.
Ja na to: „Dobra”.
Ruszył w świat szukać redaktora,
a ja bylem Stanem Lee, boyem i p.o. redaktora.
I tyle: zostałem redaktorem, a on chyba zapomniał kogoś zatrudnić,
bo pozostałem redaktorem.
Mając 17 lat, byłem szefem.
A ponieważ byłem sam sobie pisarzem i redaktorem,
nie musiałem wiele zmieniać,
więc mogłem bardzo szybko wypuszczać nowe historie.
ZWYCIĘZCY
WOJNA!
Od niesprowokowanej
i nikczemnej napaści
przez Japonię w niedzielę
7 grudnia 1941 r.,
Stany Zjednoczone
i Cesarstwo Japonii
znajdują się
w stanie wojny.
Zaciągnąłem się jak idiota.
Uważałem walkę za swój obowiązek. I chciałem być jak Errol Flynn.
Pragnąłem być bohaterem.
Ale zanim posłali mnie za ocean,
zorientowali się, że pracowałem w wydawnictwie.
Ani się obejrzałem, jak mnie przeniesiono
do Astorii na Queens, w Nowym Jorku,
gdzie była jednostka filmowa.
Robili tam filmy szkoleniowe i książeczki instruktażowe dla wojska.
ZWOLNIENIE ZE SŁUŻBY
Ciekawa rzecz, o czym dowiedziałem się po wojnie.
Na wypisce z armii miałem napisane: „Stanowisko w wojsku: dramaturg”.
Mieli poważny problem ze szkoleniem oficerów finansowych.
SPECJALNOŚĆ: Dramaturg
Żołnierze na froncie nie dostawali zapłaty na czas,
bo było za mało wojskowych księgowych.
Spytano mnie, czy mógłbym przeredagować podręczniki finansów,
by skrócić okres szkolenia.
Przeredagowałem je na historyjki komiksowe.
Udało nam się skrócić okres szkolenia oficerów finansowych
z pół roku do sześciu tygodni.
Wtedy zrozumiałem,
że komiksy mogą mieć ogromną moc oddziaływania.
Pozwalają przekazać historię lub informację
szybciej, jaśniej i przyjemniej niż w jakikolwiek inny sposób,
poza kinem.
Po wojsku wróciłem do wydawnictwa
i wziąłem się za to, co robiłem od zawsze.
Miałem kuzyna, który działał w kapelusznictwie.
Któregoś dnia powiedział, że ma modelkę kapeluszy,
u siebie w firmie, o imieniu Betty.
Uważał, że mi się spodoba, a ja mógłbym spodobać się jej.
Więc pojechałem do tego zakładu
i ktoś otworzył mi drzwi.
Pamiętam wyraźnie.
Podszedł do drzwi i był...
Stał z prochowcem
przerzuconym przez ramię.
Joan otworzyła drzwi.
To nie z nią miałem się spotkać.
Ale była tam główną modelką.
Otworzyła drzwi i powiedziała...
Dzień dobry!
A on powiedział:
„Dzień dobry, chyba się w pani zakocham”.
Nie mogłem uwierzyć.
Miała piękny brytyjski akcent, a jestem prawdziwym anglofilem.
Brytyjski akcent zbija mnie z nóg.
Była prześliczna!
Pomyślałam:
„Ten nie może mi się wymknąć”.
Miłość od pierwszego wejrzenia.
Wtedy nazywaliśmy się Atlas Comics
i wydawaliśmy to, co wszyscy.
Kiedy schodziły westerny, wydawaliśmy ich tysiąc.
Gdy były modne romanse,
wydawaliśmy milion romansideł.
Szliśmy za trendami.
Historie wojenne, miłosne, satyryczne,
krótkie zabawne komiksy o zwierzątkach.
Wypuszczaliśmy zeszyty jak confetti,
przez całe lata.
W pewnym momencie wydawaliśmy prawie 100 tys. egzemplarzy miesięcznie.
Jako dziecko marzyłem tylko o stałej pracy.
I teraz ją miałem.
Pisanie przychodziło mi bardzo łatwo.
W tamtych czasach był to fajny sposób na zarabianie.
Dostawałem pensję jako redaktor, dyrektor artystyczny i head writer,
ale za historie własnego autorstwa byłem opłacany jak freelancer.
A jako redaktor, kupowałem swoje opowieści.
Byliśmy z żoną trochę ekstrawaganccy.
Wydawaliśmy tyle, ile zarabiałem,
a że byłem i jestem bardzo w niej zakochany,
na każde życzenie Joanie mówiłem:
„Nie ma sprawy, napiszę dziś historię, żeby za to zapłacić”.
Z moimi zachciankami było tak samo.
Nowy samochód?
Napiszę parę historyjek, żeby mieć na zaliczkę
i będę pisał kolejne, kiedy trzeba będzie spłacić ratę.
Ciągle pisałem, by nadążyć za naszym tempem życia.
Takie trzymanie tygrysa za ogon. Ale uwielbialiśmy takie życie.
W tamtych czasach komiksy nie cieszyły się estymą.
Zdarzało się, że na przyjęciu ktoś podchodził i pytał:
„Czym się zajmujesz?”.
Robiłem unik i mówiłem: „Jestem pisarzem”.
I odchodziłem, ale ten ktoś szedł za mną.
„A co piszesz?”
„Historyjki dla młodzieży”.
Idę dalej. A ten za mną. „Jakiego typu?”
„Do periodyków”. „Jakich?”
W którymś momencie musiałem powiedzieć: komiksy...
I ten, co mnie przesłuchiwał, mówił: „Jasne”,
odwracał się i mnie zostawiał.
Czytanie. Byłoby cudownie,
gdyby czytali coś wartościowego.
Ale to nie konstruktywna lektura,
tylko opowieści o cudzołóstwie, erotycznych zboczeniach,
koszmarach i najohydniejszych zbrodniach.
W tamtych czasach musieliśmy przedkładać komiksy
organizacji autocenzorskiej,
powołanej przez wydawców.
Nazywała się Comics Code Authority.
Trzeba było im przedstawiać wszystkie wydawane zeszyty,
a oni pilnowali, by nie znalazło się w nich nic,
co mogłoby zepsuć amerykańską młodzież.
Ludzie uważali, że komiksy są dla dzieci.
Z takim założeniem były pisane i rysowane.
W tamtych czasach brałeś komiks
o dowolnym superbohaterze,
bohater szedł ulicą
w swoim długim, kolorowym obcisłym stroju,
napotykał wielkiego potwora z owadzimi oczyma
i rzucał kwestię typu:
„O, stwór z obcej planety.
„Muszę go złapać, zanim zniszczy świat”.
Mój wydawca, Martin Goodman, mówił mi:
„Pamiętaj, Stan, nie używaj słów dłuższych niż dwusylabowe.
„I nie za dużo dialogu, liczy się akcja.
„Głębią bohaterów się nie przejmuj”.
Po jakimś czasie miałem serdecznie dość.
MECHANICZNI LUDZIE!
W kategorii Najlepszy Film: Garsoniera Billy'ego Wildera!
Nie pytaj, co kraj może zrobić dla ciebie...
Miałem wrażenie, że marnuję czas.
Niby jest w porządku, zarabiam na komiksach,
ale inni budują mosty, prowadzą badania medyczne,
robią rzeczy, które są ważne.
A ja piszę głupie bajeczki.
POMOCY!
KIM JESTEM?
Uważałem,
że komiks to nie zajęcie dla dorosłego.
Czuł, że nie może ciągnąć tej,
jak to nazywał, dziecinady.
Wtedy powiedziałam:
„Stwórz postaci, które będą ci się podobały”.
„W najgorszym razie cię zwolnią,
„a i tak chcesz odejść.
„Wyrzuć to z siebie”.
MARTIN GOODMAN KRÓL KOMIKSU
Martin Goodman dowiedział się, że konkurencja, DC Comics,
wydała zeszyt pod tytułem Liga Sprawiedliwości
o grupie superbohaterów. Mieli świetną sprzedaż.
PSTRYK!
Mówi do mnie: „Stan, może napisz zeszyt
„o grupie superbohaterów?”.
Pomyślałem, że to moja szansa, by zrobić to po swojemu.
Pojechałem do domu i pisałem.
Pomyślałem, że fajnie byłoby wypuszczać historie,
które sam chętnie bym czytał.
Zamiast pisać dla ośmio czy dziewięciolatków.
Wtedy Jack Kirby już do nas wrócił.
Powiedziałem: „Jack, czy nie byłoby fajnie, gdybyśmy mieli dobrych,
„którzy czasem padają na pysk, zdarzają im się błędy,
potykają się w ostatniej chwili i zły im zwiewa?
"I złych, z którymi można się niemal utożsamiać,
"na zasadzie: 'Kto wie, może postąpiłbym tak samo,
„gdybym był na jego miejscu'”.
5... 4... 3...2... 1... 0.
I od tego wszystko się zaczęło.
Wymyśliłem czworo bohaterów, Fantastyczną Czwórkę.
Historia była taka, że polecieli rakietą
i zostali naświetleni kosmicznym promieniowaniem,
które dało im nadludzkie zdolności.
Ale jednocześnie starałem się zachować realizm.
Bohater nie był ideałem,
był jak ja czy ty. Za dużo gadał,
ciągle wszystkich zanudzał,
bo inna postać w kółko powtarza: „Możesz się zamknąć?”.
A kobieta, zamiast jak zwykle nie wiedzieć, kim naprawdę jest bohater,
była jego narzeczoną
i też miała supermoc, niegorszą od innych.
Nastolatek w grupie nie chciał być superbohaterem.
W jego wieku byłbym taki sam.
Chciał się spotykać z dziewczynami i jeździć sportowym autem.
Czwarty był potworem. Coś mu się stało,
zrobił się strasznie brzydki i niesamowicie silny.
Wykorzystywałem go zarówno do patosu, jak i humoru.
Ciągle kłócił się z pozostałymi
i czepiał się nastolatka, Ludzkiej Pochodni,
a ten się odcinał, więc dawali duże pole dla komedii.
Zamiast umieszczać ich w fikcyjnym mieście
jak Metropolis czy Gotham City,
wrzuciłem ich prosto do Nowego Jorku.
Bo Nowy Jork znałem, potrafiłem o nim pisać
i pomyślałem: „Czemu nie?”.
Pewnego dnia pomyślałem,
że byłoby fajnie, gdyby stracili wszystkie pieniądze.
KONIEC FANTASTYCZNEJ CZWÓRKI!
Czegoś takiego nie było chyba w żadnym komiksie,
by grupa superbohaterów wyleciała ze swojej siedziby,
bo nie miała na czynsz.
Starałem się zachowywać jak najwięcej realizmu,
choć był to tylko komiks o superbohaterach.
Fantastyczna Czwórka
Przez pierwszą dekadę czy dwie w wydawnictwie
nie dostawaliśmy poczty od fanów i byłem pewien, że zeszyty wychodzą,
po czym są gdzieś niszczone i tyle.
Przesadzam.
Może raz na rok przychodził list, ktoś pisał:
„Kupiłem wasz zeszyt, brakuje jednej zszywki.
„Oddajcie mi pieniądze”.
Ale nagle przy Fantastycznej Czwórce
zaczęły przychodzić listy, nasi czytelnicy wyrażali opinie.
Dobro triumfuje
Pojawiały się wzmianki o nas w gazetach i magazynach,
proszono mnie o wywiady.
Zaczęło do mnie docierać, że zyskaliśmy nowych odbiorców.
W tamtym czasie nasza firma nazywała się Atlas.
Powiedziałem: „Zmieńmy to,
„robimy teraz coś innego”.
I wymyśliliśmy z Martinem nazwę Marvel.
NAJWIĘKSZE SYMBOLE W KOMIKSIE!
Był to tytuł
jego pierwszego komiksu,
a dla mnie świetne słowo.
CUDOWNE!
Słowo Marvel, dziw, cud, pozwala na wiele.
Używałem tekstów typu: „Załogo, żebym się zdziwił”
albo „Witajcie w cudownej erze Marvela!”.
Albo „Marvel zadziwia dalej”.
Z taką nazwą można poszaleć.
I wtedy wszystko się zmieniło.
Zacząłem sobie uświadamiać, że dla większości ludzi
najważniejsza jest rozrywka, czerpanie z czegoś przyjemności.
I zrozumiałem, że dotyczy to również mnie.
Pomyślałem, że może to, co robię, wcale nie jest nieważne.
Może rozrywka jest jedną z najważniejszych rzeczy,
bo na świecie dzieje się tyle złego,
że jeśli można kogoś przez chwilę zabawić, to warto.
I tak zamiast odejść, jak zamierzałem,
uznałem, że pisząc o superbohaterach mogę wiele zmienić.
Że mogę się przy tym dobrze bawić
i wpleść trochę prawdziwej literatury.
Kierowałem się zasadą:
co sam chciałbym przeczytać w zeszycie.
W dzieciństwie jedną moich lektur była książka Dr Jekyll i pan Hyde.
Chciałem z niej wziąć motyw
przemiany z normalnego człowieka w potwora.
I zawsze podobał mi się film Frankenstein, ten stary z Karloffem.
zawsze czułem, że to potwór jest tym dobrym.
Nie chciał krzywdzić ludzi.
I pomyślałem, że fajny byłby potwór,
który byłby dobry, tylko nikt by o tym nie wie.
Pamiętam rozmowę z Jackiem Kirbym.
Powiedziałem: „Jack, zrobimy potwora,
„ale narysuj mi takiego, który budzi sympatię.
„Takiego potwora przystojniaka, którego czytelnik mógłby polubić”.
Uświadomiłem sobie, jak głupio to brzmi, ale Jack był niezawodny.
Każdy ma w sobie Hulka.
głos Jacka Kirby'ego
Nie sądzę, by potwory brały konkretne osoby na cel.
Myślę, że dlatego na ogół budzą współczucie, a nie strach.
Czułem, że w jakimś sensie potwory mają problemy.
W formie ludzkiej czy nieludzkiej, nieuchronnie są zaangażowane
w jakiegoś rodzaju konflikt, którego ofiarą może paść każdy.
Czytając jakikolwiek reportaż,
dowiecie się, że największy dramat brał się stąd,
że wnętrze jakiejś osoby
trawiły problemy, które ta osoba usiłowała rozwiązać.
Jedna z moich najcenniejszych życiowych lekcji to:
nie staraj się zadowolić określonej grupy, nie zadowalaj „ich”.
Bo „ich” nie znasz, nikt nie zna „ich”.
Za to znasz siebie.
Staraj się zadowolić siebie.
Tak przynajmniej było z nami w Marvelu.
Zaczęliśmy pisać historie, które bawiły nas.
Mówiliśmy: „Czy nie byłoby fajnie,
„gdybyśmy stworzyli zielonego potwora i nazwali go Hulk?”.
I zapomnieliśmy o czytelnikach.
O opinii publicznej.
Nagle zaczęliśmy się dobrze bawić. Rysownicy i ja.
Przyjechałam do Nowego Jorku w 1963 r.
Chodziłam na rozmowy o pracę, między innymi do Stana.
Szukał Piętaszka, czyli sekretarki,
Fantastyczna FLO STEINBERG, Epistolarna sekretarka, Piętaszek
która nie jest maszynistką ani stenotypistką.
Stan zawsze był optymistą, nawet kiedy sprzedaż kiepsko szła.
Gdy ktoś miał kłopoty, rozumiał to.
Czy chodziło o termin, czy pieniądze.
Nie widziałam, żeby się złościł.
Nie marudził, nie narzekał.
Jeśli coś szwankowało, mówił: „Naprawmy to”.
Fantastyczna Flo!
Do moich obowiązków należało czytanie listów od fanów,
odpisywanie dzieciakom i wysyłanie im kartek.
Oczywiście z czasem
popularność superbohaterowie rosła i przychodziło więcej listów.
Ludzie poświęcali czas, by je pisać.
Działo się to stopniowo, ale był to prawdziwy ferment.
Dzieciaki się interesowały.
MÓWNICA STANA
Dostawaliśmy mnóstwo listów.
Stan powiedział: „Może powinniśmy założyć fan klub?”.
Więc założyliśmy The Merry Marvel Marching Society.
Dostawało się kartkę, znaczek...
NALEŻĘ DO M.M.M.S.
...pewnie naklejki i płytę.
M.M.M.S CHCE CIEBIE!
Dostawali płytę M.M.M.S.
TO NAJWIĘKSZA NIESPODZIANKA!
Słuchajcie, w Marvel-landzie, baczność, mówi Stan Lee.
Takiej płyty pewnie jeszcze nie słyszeliście,
bo trzeba było wariata, by ją nagrać
z bandą ekscentrycznych artystów,
zatem wszystko jest możliwe.
Lee, kto mianował cię didżejem?
Proszę, wesoły Jack Kirby. Słówko do fanów?
Dobra, kilka słów.
Kolego, od humoru będę tu ja.
Ty? Od lat powtarzasz te same gagi.
Stan? Masz parę minut?
Dla fantastycznego Piętaszka? Pewnie! Przywitaj się z fanami, Flo Steinberg.
Cześć, fani, bardzo mi miło.
A co to za zamieszanie?
To nieśmiały Steve Ditko.
Usłyszał, że nagrywasz, a boi się mikrofonu.
Znów przez okno?
Zaczynam podejrzewać, że jest Spider-Manem.
Należysz, należysz, należysz
KRZYCZ Z MARVELEM
do Merry Marvel Marching Society
Więc maszeruj, dziarsko maszeruj do radosnej pieśni...
Opowiem wam trochę, odrobinę, bo to bywa nudne,
nawet nudniejsze niż mówią,
jak piszemy i rysujemy fabuły.
Na początku pisałem w zasadzie wszystkie historie
i gdy powstawały kolejne zeszyty, nie nadążałem za rysownikami.
Pisałem, powiedzmy, scenariusz dla Jacka Kirby'ego,
gdy nagle wchodził Steve Ditko i mówił:
„Stan, skończyłem zlecenie, potrzebuję kolejnego”.
Z czystej desperacji mówiłem:
„Dam ci fabułę, jedź do domu i rysuj,
„jak ci się podoba. Potem przywieź,
„a ja wstawię dialogi i podpisy”.
Zaczęło się jako rozwiązanie doraźne,
ale uświadomiłem sobie, że to świetny sposób.
Często, gdy w biurze opisywałem jakąś scenę,
miotałem się po biurze
i chyba każdy, kto podejrzałby nasze zebranie scenariuszowe,
pomyślałby, że ktoś kręci niemy film.
Kiedy przychodził rysownik
i pracowali razem nad fabułą,
odgrywali ją, Stan wskakiwał na biurko,
biegał po nim i odgrywał rolę superbohatera.
Urządzali burzę mózgów, strasznie przy tym hałasowali.
Gdy rozmawiałam przez telefon,
musiałam do nich krzyczeć: „Ciszej tam!”.
Jack i ja byliśmy tak dobrze zgrani,
że nasze sesje fabularne wyglądały mniej więcej tak:
„W następnej Fantastycznej Czwórce niech złym będzie Doktor Doom”.
„Skąd się wziął? Na czym z nim stanęliśmy?”
„A tak, wyleciał do równoległego świata.
„Jack, sprowadź go jakoś z powrotem,
„niech zaatakuje Fantastyczną Czwórkę,
„a na koniec ucieknie
„z Sue Storm czy coś”.
Jack mówi „Dobra” i odchodzi,
a kiedy wraca z rysunkami,
mogą pasować do tej fabuły,
a mógł też wprowadzić milion zmian.
On nie wie, co dokładnie napiszę,
jakie słowa włożę im do ust,
a ja nie wiem, co on narysuje. Zasadniczo to chaos.
Ale jakimś cudem po złożeniu efekt jest całkiem niezły.
Lubimy pracować w ten sposób.
To nie rysownik, nie pisarz.
Liczy się rysownik i pisarz.
Obrazki i historie,
gdy splatają się idealnie, powstaje świetny komiks.
Taka praca zespołowa zyskała miano metody Marvela.
Kupiliśmy z Joanie mieszkanko w Nowym Jorku, na 94. Ulicy.
Mieszkaliśmy tam rok czy dwa.
Aż Joan zaszła w ciążę.
Uznaliśmy, że powinniśmy się przeprowadzić do domu
i wybraliśmy Long Island.
Kupiliśmy mały domek, ledwo było nas stać.
Młoda matka z córką Joan
Urodziła nam się córka, Joan C. Lee.
Co za próżność! Postanowiliśmy, że córce damy Joan,
a gdybyśmy mieli syna, dalibyśmy mu na imię Stan.
Co prawda urodziła nam się druga córka, więc Stan odpadało.
Daliśmy jej na imię Jan, ale niestety zmarła kilka godzin po urodzeniu.
Joan nie mogła już mieć dzieci,
więc strasznie rozpieszczaliśmy Joan.
Myślę, że jest mieszanką nas obojga.
Jest bardzo zdolna.
Nie jest łatwo być dzieckiem dwojga silnych rodziców.
To zawsze trudne, a tacy jesteśmy.
Zaczęliśmy ją nazywać J.C.,
bo córka nazywała się Joan C. Lee.
C od Celia, po mojej matce.
A Joanie była Joan B. Lee.
Jesteśmy z żoną bardzo blisko.
Jest najwspanialsza. Niesamowita kobieta.
Moja żona jest niezwykle piękna, inteligentna, urocza, zajmująca.
Gdy tańczyliśmy, dawałem jej prowadzić, bo była taka dobra.
Usiłowałem za nią nadążyć.
I starałem się przekazać jej cechy kobietom, o których pisałem.
Np. Mary Jane była bardzo żywa, pełna wigoru i na czasie.
Jak moja żona.
Jest dla mnie idealna,
bo w domu spędzam mnóstwo czasu na pisaniu,
a Joanie zawsze potrafi znaleźć sobie zajęcie, co jest wspaniałe.
Więc nie czuję wyrzutów sumienia, kiedy piszę w swoim pokoju.
Nie ma już takich mężczyzn jak Stan.
To zagrożony gatunek, trzeba go chronić.
Bo jest wulkanem energii.
Ma surowe zasady.
Nie pije, nie pali.
Rano wstaje i mówi:
„Dzięki Bogu ta ręka działa, ta noga też.
„Życie jest piękne”.
Jest bardzo dobrym mężem.
Jaki jest wasz przepis na udane małżeństwo?
Jesteśmy dla siebie najlepszymi przyjaciółmi...
Trzeba się lubić.
To nie polega na „Kocham, kocham, kocham”.
Młodzi myślą, że nie będą wychodzić z łóżka.
A małżeństwo jest jak farma.
Trzeba codziennie nad nim pracować.
A on wciąż jest najbardziej niezwykłą osobą, jaką znam.
Nastolatkowie przechodzą okres burzy i naporu.
Czy nastolatkowie dziś
są inni niż kiedyś?
Tak.
WYGRAJ RANDKĘ!
Czy dzisiejsi nastolatkowie są lepsi czy gorsi?
Gorsi.
Dotarliśmy do punktu, w którym wyraźnie rysuje się konflikt pokoleń.
Świat nastolatków istnieje. Dorosłym się nie podoba,
bo nie chcą mieć w nim udziału.
Wszystko, co pozwoliłoby,
przedstawić punkt widzenia młodych ludzi
bez agresji, z szacunkiem,
byłoby bardzo korzystne.
Gdy miałem 17 lat,
byłem redaktorem, szefem artystycznym i head writerem,
ale w tamtym czasie nastolatków nie szanowano.
Więc pomyślałem: „Cholera, zmienię to”.
Czemu nie stworzyć nastoletniego bohatera?
Dlaczego nastolatek nie miałby mieć supermocy?
Byłem zachwycony.
Czułem, że choć raz
zrobię komiks o nastolatku, który jest bohaterem, nie pomocnikiem.
I chcę, żeby był prawdziwym nastolatkiem.
Nie kimś, kto może wszystko i nie ma żadnych problemów.
Ale musiałem wymyślić imię.
W dzieciństwie uwielbiałem tani magazyny Spider.
Najbardziej dramatyczną rzeczą z jaką się zetknąłem była okładka:
„Spider: władca ludzi”.
Dla mnie, jako dziewięciolatka...
„Władca ludzi? Chcę!”.
Kto nie chciałby być władcą ludzi?
Miał pierścień
i kiedy walił złego w twarz, mały pajączek z pierścienia
zostawiał piętno na szczęce przeciwnika!
Ten pseudonim zawsze mi się podobał.
Aż pomyślałem: „Może Spider-Man?”.
Wszedłem do wydawcy, Martina Goodmana,
i powiedziałem: „Mam pomysł na zeszyt Spider-Man,
„o nastolatku z problemami”.
Tym razem Martin nie chciał się zgodzić. Powiedział: „Stan,
„dziwię ci się.
„Nastolatek nie może być bohaterem. Co najwyżej pomocnikiem.
„I chcesz, żeby miał problemy?
„Nie wiesz, kim jest superbohater?”.
Był szefem, więc nie mogłem wypuścić Spider-Mana.
Ale czułem, że muszę to z siebie wyrzucić.
DLA DOROSŁYCH
Parę miesięcy później likwidowaliśmy tytuł,
Niesamowitą fantazję.
Kiedy kończysz serię,
nikogo nie obchodzi, co tam wrzucasz, bo idzie do odstrzału.
OTO SPIDER-MAN
I żeby to z siebie wyrzucić,
wprowadziłem tam Spider-Mana. Był na okładce.
Mam szczęście, że Martin mnie nie wylał.
Ale w tej historyjce
zwaliłem na biednego Petera Parkera tyle problemów, ile się dało.
Bo uważam, że większość ludzi, nawet pozornie szczęśliwych, je ma.
Spider-Man ma siłę 25 mężczyzn,
umie chodzić po ścianach i bujać się między budynkami na pajęczynie,
ale nie może ścigać złoczyńcy,
bo stara ciocia May mówi: „Przecież pada,
„przeziębiłbyś się, lepiej zostań w domu”.
Nie spotkałem się z innym superbohaterem,
który wolałby nim nie być.
Zrobiłem z niego bardzo introspektywną postać.
Ciągle pyta: „Czemu to robię?”.
WIELKA MOC NIESIE TEŻ WIELKĄ ODPOWIEDZIALNOŚĆ
Zeszyt trafił do sprzedaży.
I kiedy przyszły wyniki,
Martin przybiegł do mojego pokoju i mówi: „Stan!
„Pamiętasz tego twojego Spider-Mana, który tak się podobał nam obu?
„Może zrobiłbyś o nim całą serię?”.
NIESAMOWITY SPIDER-MAN
Po tym poczułem, że mogę wszystko.
Nie brakowało dobrych rysowników.
Jack i Steve byli szalenie oryginalni.
Koncepcyjnie grafika Jacka przypomina dobry, wciągający film.
Jack potrafi trafić w wizualne apogeum każdej rysowanej przez siebie sytuacji.
Rysuje jej ekstremum.
Cokolwiek stanowi jej najbardziej ekscytujący element.
W związku z tym jego grafika nieodmiennie fascynuje.
Postaci Steve'a Ditko stanowiły przeciwieństwo grafiki Jacka.
Zawsze uważałem, że jego grafika jest stonowana
i że potrafi opowiadać w realistyczny sposób.
Po jakimś czasie zapominasz, że czytasz komiks
i wydaje ci się, że to się dzieje naprawdę.
Jack Kirby był pewnie największym rysownikiem komiksowym w zasięgu
i początkowo chciałem, by to on rysował Spider-Mana,
ale nie chciałem Spider-Mana herosa.
Chciałem, żeby był typowym, gamoniowatym kolesiem.
Powiedziałem o tym Jackowi,
ale on przywykł do rysowania Kapitana Ameryki i tego typu postaci.
Kiedy dał mi pierwsze strony, powiedziałem: „Nie...
„Jest zbyt heroiczny”.
Więc przekazałem komiks Steve'owi. Jack się nie przejął.
Nikt nie liczył na sukces,
a Jack był zbyt zajęty innymi zeszytami.
Steve nadawał się idealnie.
Świetnie wyczuł tego przeciętnego chłopaka,
który został bohaterem, ale wciąż miał problemy.
I tak narodziła się legenda.
Oto nasz gość specjalny, Stan Lee.
A Spider-Man? Znacie?
Tak.
- Hulka? - Tak.
Którego lubi pan najbardziej?
To prawie jak pytać rodzica o ulubione dziecko.
Chyba kocham ich wszystkich.
Ale może Spider-Mana odrobinę bardziej,
może dlatego, że jest taki popularny.
W komiksach
sukces odnoszą duzi, silni i brzydcy?
Nie. Wiecie, w czym rzecz? Chodzi o najbardziej interesujących,
z którymi czytelnicy mogą się utożsamiać.
Nieważne, czy postać jest brzydka, czy przystojna,
słaba czy silna.
Jeśli ma w sobie coś, za co ją lubisz,
za co ci na niej zależy...
Mówi się na to, że trzeba empatyzować z postacią.
Po co są superbohaterowie i na czym polega dobry?
Jakich składników wymaga Spider-Man albo Superman?
Bardzo ważna jest empatia.
Czytelnikowi musi zależeć na superbohaterze.
Na przykład, w Marvelu staraliśmy się,
by superbohaterowie byli bardziej realistyczni,
z krwi i kości,
co przygotowuje młodego czytelnika na fakt,
-że gdy ruszy w świat... - Ma chodzić po ścianach.
...nie musi oczekiwać, że jego bohaterowie będą idealni.
Pewnego razu Spider-Man otrzymał czek
w nagrodę za swoje wyczyny, wypisany na Spider-Mana,
po czym poszedł do banku w kostiumie Spider-Mana.
CHCĘ WYPŁACIĆ CZEK!
I kasjer powiedział: „Nie mogę wypłacić,
„poproszę dokument”.
Ten na to: „Przecież mam kostium Spider-Mana”,
a kasjer: „Każdy może taki założyć”.
I nie udało mu się spieniężyć czeku.
Chciałem, by zeszyty były przede wszystkim zabawne.
I chciałem, by wszystko przyciągało uwagę czytelników
i wywoływało dyskusje.
I robiłem, co mogłem,
by nasze zeszyty odróżniały się od innych.
Po prostu się bawiłem.
Na co bym nie wpadł, mówiłem: „Dobre”.
„Napiszę 'Najwspanialsze komiksy świata'. A co tam”.
Opisz to, co nazywasz szalonym światem komiksów Marvela.
Co to za świat?
W zasadzie traktujemy nasze komiksy jak bajki dla starszych.
Myślę, że najczęściej poprawiamy dawne legendy.
Bierzemy z nich, co najlepsze, dodajemy szczyptę Marvela
i wychodzi coś trudnego do opisania.
Z Jackiem zrobiłem Hulka i Fantastyczną Czwórkę.
Pomyślałem: jak moglibyśmy przebić te postaci?
I dotarło do mnie, że nie stworzyliśmy boga.
Większość ludzi czytała o greckich i rzymskich bóstwach,
ale bogowie nordyccy nie byli tak znani. Więc pomyślałem,
"GRZMOT W ZAŚWIATACH!"
czemu nie któryś z nich?
Uznałem, że Thor niesie w sobie najwięcej dramatyzmu,
bo miał ten magiczny młot i był najpotężniejszy.
Był bogiem burzy.
POTĘŻNY THOR! BITEWNY PŁOMIEŃ!
Myślałem, że będzie kolejnym z wielu,
ale Jack uczynił z niego jedną z największych
PRZYRZĄDZONY PRZEZ STANA LEE i JACKA KIRBY'EGO
fikcyjnych postaci.
Jacka Kirby
Niewątpliwie od lat miałem słabość
do wszelkich postaci mitologicznych,
więc gdy trafiła się okazja, by taką rysować,
nie zamierzałem się ograniczać.
I tak uczyniłem. Świat stał się dla mnie sceną
i podkręciłem te nordyckie postaci tak,
jak się to nikomu dotąd nie śniło.
Okazało się, że to świetna zabawa,
sprawiało mi dużą radość.
LEKKIE JAK KARTON!
MUSZĘ STANĄĆ PRZED OJCEM!
OCZYŚCIĆ SIĘ ZA WSZELKĄ CENĘ!
Uderzyło nas, że tworzymy własną mitologię,
własne uniwersa.
Jedną z naszych innowacji, która się całkiem dobrze sprawdziła,
jest nakładanie się postaci i zeszytów.
To jak teatr ze stałym zespołem, w którym masz swoich aktorów,
wiesz, co potrafią i możesz ich stosownie wykorzystywać.
Gdy mamy gotową obsadę, bohaterów czy złoczyńców,
łatwiej nam osadzać historie.
Ale mam też wrażenie,
że lubimy to, co znajome,
a z czasem czytelnicy zaznajamiają się z postaciami
i skoro są dla nich interesujące, po co się ich pozbywać?
Jeśli mamy złoczyńcę, który walczył z Fantastyczną Czwórką,
czemu nie miałby kiedyś poznać innego z bohaterów?
Albo czemu bohaterowie nie mieliby się poznawać nawzajem
i występować u siebie gościnnie?
Bo, zgodnie z ewangelią wg Marvela,
wszyscy oni mają jeden świat.
SENSACJA: WESELE SUE I REEDA!
Z PEŁNYM PAKIETEM PYSZNIE POJEDYNKUJĄCYCH SIĘ
PARADNYCH PRZEBIERAŃCÓW!
TO JEST TO!
...wzrosło do 3 mld $ i 14 tys. żołnierzy...
Zaangażowanie Ameryki jest coraz groźniejsze.
W Marvelu bardzo odczuwaliśmy,
co działo się w otaczającym nas świecie.
Wietnam i wszystko, co się wtedy działo.
Ta wojna jest nie tylko nie do obrony, ona jest absurdalna.
Zgadzam się z twoim określeniem. Jest obsceniczna.
SPROWADŹCIE ŻOŁNIERZY DO DOMU
Wszyscy byli przeciwko wojnie. Młodzież jej nienawidziła.
I TAK NARODZIŁ SIĘ IRON MAN, MISTRZ NAD MISTRZE!
Mamy postać o nazwie Iron Man.
Nosi wielki metalowy strój i jest bardzo potężny,
ma małe odrzutowe dysze w podeszwach,
które pozwalają mu latać,
był dostawcą broni dla Armii Stanów Zjednoczonych
podczas wojny w Wietnamie itd.
Jak sprawić, by ktoś taki budził sympatię?
Nie da się go nie kochać.
Ma słabe serce, został ranny na polu walki
i tak naprawdę jest dobry.
Nasi bohaterowie mają przeróżne wady i słabości.
Walcząc ze złoczyńcą, mogą równie dobrze wygrać jak przegrać.
A nasi złoczyńcy są uroczy. Trafiają prosto do serca.
Okazuje się, że źli są co najmniej tak popularni jak bohaterowie.
Mają ogromny urok.
Staramy się nadawać im zrozumiałe cechy
i powody, dla których są tacy, jacy są.
Niektórzy nawet przejrzeli na oczy i stali się bohaterami.
Po jakimś czasie nie wiemy, kto jest bohaterem, a kto złym,
granica jest cienka.
I taki jest prawdziwy świat.
Nic nie jest czarno-białe.
SPIDER-MAN... SIŁA DOBRA CZY ZŁA?
Co dzieje się z komiksem? Przechwycił starszych czytelników.
- Tak! - Komiksy Marvela czyta tyle samo
studentów co siedmiolatków.
Rzadko pokazuję komiksy, ale ten jest ciekawy...
- Owszem. - Powiem dlaczego.
Jest obiektywny.
W. STORAB Kolekcjoner komiksów
Myślę, że każdy, powtarzam,
każdy mógłby coś wynieść z tego komiksu,
nauczyć się czegoś. Jest jak powieść,
film Cecila B. DeMille'a czy cokolwiek,
tylko w obrazkach.
Dlaczego ma się uczyć? Nie wystarczy rozrywka z lektury?
Musi to czytać jak podręcznik?
Czy nie można się bawić i uczyć jednocześnie?
Nasi czytelnicy szukają rozrywki.
J. SCHWARTZ Wydawca, DC Comics
Chcą się zatracić, nie chcą być edukowani.
Nie życzą sobie ważkich treści.
Nie polecałbym Supermana czy Batmana osobom powyżej 12 lat.
Są dobre dla dzieci.
Dorośli uwierzyli, że nie znajdą w komiksach nic wartościowego,
a mogliby znaleźć.
Nie można skreślać środka wyrazu ze wzg. na format.
Im miałem większą świadomość wpływu, jaki wywierają nasze zeszyty,
tym bardziej starałem się przemycać do historii moralne nauki.
Nie chcę wyjść na najbardziej moralnego faceta na świecie,
ale zawsze uważałem, że pewne kwestie należy poruszać.
Jedną z naprawdę strasznych rzeczy jest fakt,
DLA BIAŁYCH
DLA KOLOROWYCH
że tak wielu ludzi nie lubi,
DLA KOLOROWYCH
nienawidzi innych ludzi
NIE POZWOLIMY NA MIESZANIE RAS W GEORGII
tylko dlatego, że są inni.
Napisałem opowieść "The Hate Monger".
Była to właściwie rozprawa z Ku Klux Klan.
Chodziło o złoczyńcę, który siał nienawiść
między różnymi grupami ludzi.
Miałem nadzieję podsunąć czytelnikom ideę,
ZWYCIĘŻYMY
że wszyscy powinni być traktowani tak samo.
Próbowaliśmy zamieszczać ten przekaz we wszystkich komiksach Marvela.
PÓKI LUDZIE NIE BĘDĄ SIĘ KOCHAĆ BEZ WZGLĘDU NA RASĘ I WYZNANIE,
HATE MONGER POZOSTANIE NIEPOKONANY! PAMIĘTAJMY O TYM!
Chciałem stworzyć kolejną grupę superbohaterów
i dać im antyrasistowski motyw.
Pomyślałem: „Jak mógłbym dać im moc w inny sposób?”.
I nagle mnie olśniło. Wiemy, że w życiu istnieją mutacje.
Pięcionożne żaby i takie tam.
Po prostu dam im takie moce, jakie chcę i powiem, że tak zmutowali.
Nazwałem ich X-Men.
Wszyscy bohaterowie X-Menów różnią się od zwyczajnych ludzi
i z powodu tych różnic społeczeństwo ich nienawidzi,
ściga, nęka i boi się ich.
We wszystkich zeszytach staramy się przemycić jakiś morał,
obok pościgów i walk.
Mamy taką postać, Silver Surfera.
Przybywa na Ziemię z innej planety.
Jack narysował go pierwszy.
Silver Surfer Ciągle filozofuje,
mówi o ludziach rzeczy typu:
„Czy nie rozumieją, że ich planeta jest istnym ogrodem Eden?
„Czemu walczą ze sobą i są chciwi?
"I skąd te ich uprzedzenia?
„Nie mogą się po prostu kochać
„i cieszyć swoim odziedziczonym rajem?”.
Wierzę, że świat mógłby być o wiele lepszy,
gdybyśmy traktowali się
z większą wzajemną troską i szacunkiem.
Jeśli naprawdę chcesz coś zmienić na lepsze,
musisz w to wskoczyć, stać się częścią procesu.
„Wielka moc niesie wielką odpowiedzialność”.
Czarną Panterę stworzyłem z Jackiem Kirbym.
Przedstawiamy SENSACYJNĄ CZARNĄ PANTERĘ!
Uznaliśmy, że już pora na czarnego superbohatera.
Bo przecież Ameryka ma tak wielu czarnych obywateli.
Zachwyciła mnie koncepcja superbohatera, który mieszka w Afryce,
a intelektualnie jest odpowiednikiem Reeda Richardsa.
Dzwonię, by pogratulować Marvel Comics,
jako jedynemu wydawnictwu komiksów, które dokonało integracji.
I uznaje fakt, że istnieje więcej niż jedna rasa.
Jak można rzekomo osadzać historie w dzisiejszym świecie
i nie zawierać w nich wszystkich typów ludzkich
- i możliwych sytuacji? - Właśnie.
Macie w nim rasowo mieszane tło.
To nietypowe dla komiksu, nie spotyka się tego,
dopiero w komiksach Marvela.
Staraliśmy się dostarczać historie dla starszych czytelników,
które byłyby jednocześnie odpowiednie dla młodszych.
Patrząc obiektywnie, jest to absolutnie niewykonalne
i nie wiem, jak nam się udawało.
Dostałem list z Biura Zdrowia, Edukacji i Opieki Społecznej w Waszyngtonie.
Pisali: „Panie Lee, wyrazy uznania dla wpływu pańskich komiksów.
„Narkotyki to poważny problem. Napisałby pan coś antynarkotykowego?”.
intensywna kampania antynarkotykowa
Zrobiłem 3-częściową serię.
Przyjaciel Spider-Mana coś przedawkowuje,
Spider-Man go ratuje i mówi: „Jesteś palantem, że to bierzesz”.
W ramach większej opowieści.
Nie chciałem, żebyśmy prawili kazania. To był tylko incydent w opowieści.
Comic Code Authority odesłała komiks:
„Nie możecie tego wydać, nie damy naszej pieczątki”.
Spytałem: „Dlaczego?”.
Odpowiedzieli: „Według zasad Comic Code Authority
„nie wolno wspominać o narkotykach”.
Ja na to: „Nie namawiamy młodzieży do brania narkotyków.
„To wątek antynarkotykowy”.
„Nieistotne, wspominasz o narkotykach”.
Mówię: „Ale Biuro Zdrowia, Edukacji i Opieki Społecznej,
„agencja rządowa, prosi nas o to!”.
„Nieistotne. Nie można wspominać o narkotykach”.
Ponieważ próbowaliśmy pokazywać prawdziwe życie,
toczyłem liczne spory z Comics Code Authority.
Uważam, że lektury powinny nas przygotowywać,
być inicjacją do spotkania z prawdziwym światem.
Mam przekonanie, że moralnie lepiej przysługujemy się młodym czytelnikom,
pokazując im, że najlepiej jest dawać z siebie wszystko i starać się być dobrym.
Poszedłem do wydawcy, Martina Goodmana, i powiedziałem:
„Oto historia, a napisałem ją dlatego.
„Chciałbym ją wydać bez pieczątki CCA”.
Byłem bardzo dumny z wydawcy, bo powiedział:
„Oczywiście, Stan. Zrób to”.
I tak wszystkie trzy części poszły bez pieczątki.
I świat jakoś się nie zawalił.
Jestem z ciebie dumny
Dostawaliśmy listy od grup parafialnych,
PODJĄŁEŚ WALKĘ
rad szkolnych... Byli zachwyceni.
Umysły młodych ludzi są jak gąbka.
I nie sądzę, by były rzeczy
zbyt trudne
czy zbyt dojrzałe, wykraczające poza ich zrozumienie.
Myślę, że rozumieją o wiele więcej, niż nam się wydaje,
i potrafią błyskawicznie chłonąć i się uczyć.
Większość z nich nie ma możliwości, albo ma ich za mało.
Kiedy zaczynaliśmy w Marvel Comics,
powiedziałem: „Używajmy słownictwa na poziomie studenckim”.
I wszyscy na to: „Zwariowałeś”.
Odparłem: „Tak?”. Uznałem, że młodzież wyłapie znaczenie...
ze sposobu użycia słowa w zdaniu,
a gdyby musieli pójść po słownik,
to nie jest to takie najgorsze.
A może starsi czytelnicy to docenią.
A więc, o dziwo, nasze głupiutkie komiksy Marvela
są nie mniej edukacyjne dla dzieci niż cokolwiek innego.
Zdarzało mi się nadkładać kilka mil dla komiksu,
żeby kupić go dzień wcześniej, co może wydawać się głupie,
ale my, fani, bywamy dziwni.
To jest to: druga doroczna Konwencja Marvelowej Mocy!
Mówi do was Stan Lee, a wy jesteście tam.
Teraz się przymknę, żebyście mogli się rozejrzeć.
Po wygłoszeniu mowy będę rozdawał autografy. Zaczynamy!
Wszędzie ludzie mieli wrażenie, że mnie znają,
bo czytali komiksy.
Mówili: „Cześć, Stan”, atmosfera była ciepła i przyjazna.
Na uczelniach zebrałem trochę głosów podczas wyborów prezydenckich.
To zabawne. Niektórzy wrzucili dopisane głosy.
Dodałem chyba 23.
Za mało, żeby porwać naród.
Pańska ulubiona postać?
Ben Grimm. Stwór.
Dlaczego?
Nie wiem... Za osobowość i to, co go spotkało.
Zamienił się w potwora, nie z jego winy.
Falcon, Avengersi.
Falcon?
- Iron Man. - Dlaczego?
Podoba mi się, co robi, to świetna postać.
Podobają mi się historie z nim i wszystkie wynalazki.
Ulubiony autor?
Stan Lee.
Tu „Rozmowy K100”, moim gościem jest szajbus,
nazywa się Stan Lee.
Każdy wielbiciel komiksów zna to nazwisko,
bo to ty jesteś właściwym twórcą Marvel Comics, prawda?
Cóż, po jakimś czasie, gdy stajesz się żywą legendą,
zapamiętują twoje nazwisko. Stworzyłem Marvel Comics,
oczywiście z pomocą zaangażowanych artystów.
Ciekawe, że każdy artysta ma jakiś mały feler,
z którym nie umie sobie poradzić.
Jack rysuje strasznie cienkie kostki u nóg,
u mężczyzn i kobiet.
Muszę uważać na to, co mówię,
bo nasi rysownicy są nie tylko najlepsi,
ale też tworzą najbardziej wybuchową grupę na świecie,
a z pewnością bylibyśmy zgubieni bez choćby jednego z nich.
Na pewno oberwie mi się, jeśli któregokolwiek jakoś dziś urażę.
Opowiesz coś więcej o Stevie? Zauważyłem,
że jako jeden z nielicznych nie ma swojego zdjęcia
w pierwszym Roczniku Marvela
i nie występuje na płycie, którą rozsyłałeś.
- Chcesz znać przyczynę? - Tak.
Czysto osobista. Steve unika rozgłosu.
Nie wiem, jakie ma powody.
Mówi: „Kurczę, niech moje prace mówią za mnie”.
Nie cytuję dosłownie,
ale mam wrażenie, że nie czuje potrzeby,
by reklamować siebie. Chce tylko, by znane było to,
co robi. I szanujemy jego zdanie.
Steve skarżył się niejednokrotnie,
że w artykułach o Spider-Manie
ja byłem nazywany twórcą Spider-Mana.
I za takiego siebie uważałem, bo to ja powiedziałem:
„Mam pomysł na komiks Spider-Man” i tak dalej.
JAK STAN LEE i STEVE DITKO STWORZYLI SPIDER-MANA!
Steve powiedział, że pomysł to nic...
bo póki się nie zmaterializuje, pozostaje tylko pomysłem.
Że dopiero on musiał narysować komiks, tchnąć w niego życie,
uczynić go namacalnym.
Bez tego miałem tylko pomysł.
Odpowiedziałem:
„Moim zdaniem osoba z pomysłem jest właściwym twórcą”.
A on: „Nie, bo ja to narysowałem”.
STEVE, CO TY NA TO? 12 RAMEK NA STRONĘ!
JA BĘDĘ RYSOWAŁ, A TY POĆWICZ PODPIS!
Na początku wymyślałem dość szczegółową fabułę.
I opowiadałem ją Steve'owi.
A on rysował, jak chciał. Nie dawałem mu pełnego scenariusza.
Dodawał mnóstwo rzeczy, które nie przychodziły mi do głowy.
Po czym dostawałem grafikę,
wpisywałem dialogi, starając się nadać wszystkiemu
i wszystkim odpowiedni klimat i osobowość, jaką sobie wymyśliłem.
Steve jest bardzo kreatywny. I razem,
kiedy omawialiśmy fabułę, zawsze się spieraliśmy,
bo ja chciałem zrobić coś tak, a on inaczej.
I choć mogłem się nie zgadzać,
czułem, że już to, że zrobi to inaczej, będzie dobre,
bo nie wyjdzie fabuła typowa dla naszej stajni.
Niech robi jak chce, choć bardzo utrudnia mi to pracę.
Ale mam z tego radochę. Przynosi mi historię,
nie mam bladego pojęcia o czym,
bo nie dałem mu nawet zarysu pomysłu.
Poszedł do domu i zrobił, co chciał.
Powiedziałem: „Dobra, będę cię nazywał współtwórcą”.
Nie zadowoliło go to w pełni.
W BÓLACH STWORZYŁ I NARYSOWAŁ STEVE DITKO
Myślę, że twórcą jest ten, który coś wyśnił.
Coś sobie wymarzysz, a potem każdy może to narysować.
Straciliśmy rysownika, Steve'a Ditko.
Straszne.
Któregoś dnia zadzwonił i powiedział: „Odchodzę”.
I tyle.
Był popularnym rysownikiem.
Żegnamy solidnego Steve'a Ditko!
Myślę, że znaleźliśmy ludzi, którzy go zastąpią
i buczenie zamieni się w chór wiwatów.
Ze Steve'em pracowało nam się pięknie.
Jeśli o mnie chodzi, był idealnym współpracownikiem.
Jego rysunki były znakomite.
Miał genialne wyczucie opowieści.
Byłem załamany, kiedy się z nami rozstał.
Wydaliście więcej komiksów niż ktokolwiek.
Jesteśmy najwięksi.
Nie zachodzi problem nadzoru?
Owszem, to jeden z naszych największych.
O niczym tak nie marzę, jak o wydawaniu jednego periodyku,
który mógłbym sam pisać i redagować.
Niestety, nasza działalność to bardziej produkcja masowa.
Chyba wszyscy jesteśmy sfrustrowani.
Chcielibyśmy siedzieć tydzień nad jedną historią.
Niestety, z racji ekonomii tej branży, jest to niemożliwe.
Wypuszczamy dwa komiksy dziennie. To jak linia produkcyjna.
W starym filmie Chaplina Dzisiejsze czasy
jest scena, gdzie Charlie trafia na taśmę produkcyjną.
Trzyma dwa klucze,
którymi ma dokręcać nakrętki.
Kiedy wraca wieczorem do domu, nadal to robi.
Czasem czujemy się podobnie. Nie wiemy, nad czym pracujemy,
strony schodzą i...
„Sczytaj to. Zmień ten tytuł,
„wprowadź fonty i kończymy”.
I poszło. Dwa zeszyty dziennie.
W tamtych czasach wszyscy byli zajęci swoją robotą.
Była ogromna presja, by składać wszystko na czas.
Ponieważ stawki za stronę nie były wysokie
i trzeba było przerobić wiele stron, by się z tego utrzymać,
rysownicy narzekali, że nie mają szans
pokazać, jacy są dobrzy.
Jakoś w tamtym czasie odszedł Kirby.
Jack Kirby nieoczekiwanie ogłosił odejście z naszego zaskoczonego,
ale dzielnego zespołu.
W 1970 r. Jack Kirby odszedł z Marvel Comics
Mamy Jacka Kirby'ego na żywo.
Wywiad z Jackiem Kirbym 1987
A teraz możemy zapowiedzieć wyjątkowego gościa-niespodziankę:
pański kolega, Stan Lee.
Chcę życzyć Jackowi sto lat.
Dzięki, Stanley, mam nadzieję,
że jesteś zdrów i taki pozostaniesz.
Staram się i życzę ci tego samego. Cokolwiek zrobiliśmy razem,
nieważne kto wniósł co, co pewnie będzie
dyskutowane bez końca...
Ale myślę, że końcowy produkt
był czymś więcej niż sumą składowych.
Myślę, że w grę wchodziła jakaś delikatna magia,
kiedy pracowaliśmy razem.
Nigdy tego nie żałowałem, Stanley. Było to dla mnie wspaniałe doświadczenie.
Jeśli produkt był dobry, ja byłem zadowolony.
W ostatecznym rozrachunku nieistotne, kto wniósł co.
Powiem tyle. Każde słowo dialogów było moje.
- Nie chcę... - W każdej historii.
Nie chcę wchodzić w te kontrowersje. Natomiast chciałbym...
Sporo linijek napisałem sam...
- ...nad każdą ramką... - Widziałem.
- Nie trafiły do druku. - Słuchaj...
- Jack, szczerze... - Nie byłem...
Czytałeś cokolwiek po ukończeniu?
Nie sądzę.
Nie sądzę, byś przeczytał choćby jedną z nich.
Zawsze byłeś zajęty rysowaniem.
Nie czytałeś po ukończeniu.
Cokolwiek było napisane nie...
No cóż, wiesz... Mnie interesowała akcja.
Wiem i pewnie myślałeś: „To nieważne.
„Każdy może uzupełnić dialogi, liczy się to, co rysuję”.
Może masz rację. Ja się z tym nie zgadzam.
Nie. Mówię tylko, że jeden człowiek powinien pisać, rysować
i tworzyć komiks. To dzieło jednostki.
Uważam, że powinno się mieć możliwość
robienia całości samemu.
Sukces Marvela miał związek
z przykładaniem większej uwagi do postaci
niż do ego ich twórców.
Skoro mowa o ego... To ciekawe,
że te problemy wychodzą dopiero teraz.
Kiedy robiliśmy komiksy z Jackiem, nie było problemu ego.
Po prostu dawaliśmy z siebie wszystko.
Teraz można zrozumieć,
jak to wyglądało naprawdę.
W 1972 Stan został wydawcą,
co odsunęło go od obowiązku codziennego pisania
i zmusiło do wyznaczenia następcy na stanowisku redaktora naczelnego.
Moim gościem jest nie tylko stary przyjaciel i współpracownik,
ale też jeden z największych talentów i innowatorów w naszej branży.
Roy Thomas, redaktor honorowy Marvel Comics.
Lepszego pisarza nie znajdziemy
w branży komiksowej, ani może w żadnej innej.
Jakbyś był odpowiedzią na modlitwę. Pamiętasz, to ty
przejąłeś Fantastyczną czwórkę, Avengersów, X...
- Pisałeś prawie wszystko. - Większość.
I na poziomie. Stworzyłeś własne grono fanów.
Zacząłem cię nienawidzić, gdy fani cię pokochali.
Kiedy zostałem wydawcą, właściwie przestałem pisać.
Pisząc, miałem pełną kontrolę.
A oni dojrzewali, że tak powiem,
tak jak chciałem.
Ale zrozumiałem, że jak tylko zostawiasz serię
i przejmują ją inni autorzy, muszą pisać ją po swojemu.
Komiksy zaczęły się od męskich bohaterów,
bo wtedy, lata temu,
nikt nawet nie myślał, że może być więcej bohaterek.
Ale teraz, jako wydawca,
zorientowałem się, że kobiety stanowią 10% naszych czytelników.
Staramy się zwiększyć ten odsetek.
I w ciągu ostatnich miesięcy i lat
wprowadzaliśmy coraz więcej postaci kobiecych.
Jedną z nich jest barbarzyńska Rudowłosa Sonja
z prehistorycznych czasów.
Nosi miecz i jest super.
Mamy postać o imieniu Medusa, mamy Czarną Wdowę.
Jest też nowa, Ms. Marvel. Ta narobi szumu.
Pierwszy raz, odkąd tam pracowałem,
dałem artystom wolną rękę w tworzeniu komiksów,
jak tego chcieli.
PUŁAPKA NA TERRORYSTÓW!
Teraz jest trochę trudniej. Żałuję tego,
że nie jesteśmy razem 24 godziny na dobę.
Roy pisze w domu
i utraciliśmy nieco z tej absolutnej kontroli
nad wszystkimi postaciami.
Kierunek komiksu się zmienił
Chcąc użyć jakiegoś złoczyńcy, mówię do Roya:
„W następnym numerze przywrócę Doktora Octopusa”. A Roy na to:
„Nie możesz, właśnie zrobiłem to w Avengersach”.
Rozumiecie? To pewne utrudnienie.
Pewnie bywają sytuacje, że coś nie klei się
czy nie składa równie idealnie.
Ale to drobna uciążliwość, którą musimy znosić,
bo tak się rozwinęliśmy.
DRZEWO, GDZIE NARODZIŁ SIĘ SPIDER-MAN
Odkąd jestem wydawcą, osiągnąłem szczyt bezczynności.
Wykopali mnie na górę.
Mam dopilnować, by inni pisali, co trzeba,
ale bardzo brakuje mi pisania.
Podlewać, gdy mnie nie będzie - Stan
Kiedy zrobili mnie wydawcą, stałem się poważnym biznesmenem.
Zawsze chciałem być kimś ważnym,
ale biznesmenem nie jestem.
Nie interesuje mnie praca z liczbami i takie rzeczy.
Zarząd oczekiwał ode mnie planu pięcioletniego.
Gdzie będziemy za 5 lat i jakiego wymaga to budżetu?
Ale dla mnie wszystko, co wiąże się z biznesem, jest nudne.
Więc zachowałem tytuł wydawcy,
ale zamiast być zwykłym biznesmenem,
jeździłem po kraju z pogadankami o Marvel Comics.
Dziękuję, miłośnicy kultury.
Marvelowa mowa Lee
Występowałem na uczelniach, w programach TV
i radiowych, i promowałem Marvela.
Superbohater branży komiksowej, Stan Lee.
Zawsze uważałem, że komiks jest potężnym narzędziem kultury,
ale nie miał okazji tego udowodnić.
I liczyłem, że dam mu tę szansę.
Chcę, by komiksy stały się o wiele ważniejsze niż kiedykolwiek.
Zasadniczo traktuję to jak krucjatę.
Serio.
Byłem w Marvelu od wielu lat.
Miałem dożywotnią posadę i byłem tego wart jak diabli.
Powinniśmy zrobić tak...
Zaznaczyłem je.
Ale firmę sprzedano.
Jeden z nowych właścicieli powiedział:
„Stan, nie martw się, będziesz ci dobrze jak nigdy”.
Miał dla wszystkich nowe umowy.
Moja nowa umowa
nie była dożywotnia, tylko na dwa lata,
co mnie bardzo zmartwiło.
Zawsze miałem do siebie żal, że kiedy pisałem te rzeczy,
nigdy nie pomyślałem: „Powinienem zastrzec sobie prawa”.
Zawsze zostawały przy wydawnictwie.
Z biznesowego punktu widzenia był to błąd.
Byłem załamany. Ale niewiele mogłem zrobić.
Seria zabójczych ataków terrorystycznych...
Czas na zmianę.
Tak! Tak, możemy!
Ustawmy kamerę, żeby młody człowiek nie czekał.
Marvel wreszcie przystał na ugodę.
Oczyścić plan!
Dali mi tytuł honorowego prezesa,
co mnie bardzo ucieszyło.
Akcja! Kamera! Samochód!
Stan!
Udało się?
Stan, dzięki za udział, to dla nas wielka przyjemność.
I wybacz nam liczne prośby o podanie ręki i autograf,
zanim się stąd wydostaniesz,
bardzo ci dziękujemy. To dla nas zaszczyt.
- Dzięki! - Dziękuję.
Mnóstwo ludzi mówi:
„Dziękuję za radość, jaką sprawiłeś”.
A robię to od lat czterdziestych.
Ci, którzy wtedy czytali komiksy,
pamiętają je do dziś i zostali z nimi.
Dziś mają swoje dzieci, czasem wnuki.
Kevina Feige, prezes Marvel Studios
Początek lat 60. słynna stajnia Marvela,
postaci, które zrodziły się w głowie Stana Lee
Jacka Kirby'ego, Steve'a Ditko i współpracowników. To niesamowite.
Kiedy siadamy w salach konferencyjnych
na sesjach developmentu, łapię się na myśli:
"Gdybyśmy mieli choć 5% z tamtego tygla wyobraźni".
Usiłujemy tylko powielić to, co komiksy robiły tak dobrze
przez całe dekady.
W czasach, gdy pisałem tamte zeszyty,
liczyłem, że się sprzedadzą,
żebym mógł utrzymać pracę i opłacać rachunki.
I nagle te postaci zyskały światową sławę.
Są tematem kasowych filmów,
a ja mam szczęście grać w nich malutkie epizody.
Stop! Panie i panowie, mamy to.
Twórca Irona Mana, pan Stan Lee!
Fakt, że pracuję z postaciami, które sam stworzyłem...
Akcja!
Superbohaterowie w Nowym Jorku? Dajcie spokój.
I że są tak przepięknie reżyserowane...
Udało się?
To Kapitan Ameryka? Myślałem, że jest wyższy.
- Praca z takimi zawodowcami... - Wyleją mnie na bank.
Już mnie wylali.
I wszyscy traktują postaci z uczuciem.
Tony Srark?
Czegoś takiego się nie spodziewałem.
Zanim mi po chamsku przerwano...
Praca z kreatywnymi ludźmi,
zwłaszcza ludźmi filmu,
to rozkosz.
Nie!
Tak!
Jeśli się zastanowić, to zdumiewające.
Lata 60. były fajne, ale teraz za to płacę.
Stop.
Myślę, że je wezmę,
położę tu i przechowam, żeby nie zginęły.
Co jest? Statku kosmicznego nie widziałyście?
Akcja.
Wierz mi, zawsze wierny.
Wariat czułby się niespełniony.
Miło jest patrzeć, jak świat dorasta do dzieła Stana.
Nawet jeśli wymagało to filmów i seriali.
Świat musi teraz przyznać,
że może coś w tym jest.
Na miłość boską, jak się masz?
Źródła tego wszystkiego tkwią w tym, co Stan robił
z Jackiem i Steve'em.
Wszystko, co powstaje dziś,
wypływa z fontanny, która wytrysnęła,
kiedy Stan, Jack i Ditko się spotkali
i nagle stali się tym wspaniałym triumwiratem,
który stworzył cały świat.
Żaden z nich nie zrobiłby tego bez pozostałych.
Powitajmy gorącymi brawami pana Stana Lee.
Ceremonia rozdania dyplomów na UCLA, 2017
Dziękuję.
Poświęciłem sporo czasu,
by napisać 25-stronicową mowę na tę okoliczność.
I gdy na nią spojrzałem, pomyślałem: „Czy chciałbym jej wysłuchać?”.
I ją podarłem.
Stoję więc tu bezbronny
i nie mam dla was nic, poza tym,
że jeśli macie pomysł,
FANTASTYCZNA CZWÓRKA
który uważacie za dobry,
nie dajcie się zniechęcić jakiemuś idiocie.
Co nie znaczy, że wszystko, co wpadnie wam do głowy będzie genialne.
Ale jeśli poczujecie, że coś jest dobre,
że chcecie to robić, że ma to dla was znaczenie,
spróbujcie. Bo najlepiej możemy się spisać tylko,
kiedy robimy to, co chcemy robić.
Tak, jak uważamy, że należy to robić.
Byśmy potem mogli być z tego dumni,
co by to nie było.
Byśmy mogli powiedzieć: „Ja to zrobiłem i jest to całkiem niezłe”.
To wspaniałe uczucie.
Życzę wam, by powiodło się wam jak najlepiej.
Róbcie swoje. Co by to nie było, dajcie z siebie wszystko.
Nie pożałujecie.
Excelsior!
Napisy: Michał Kwiatkowski