Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Yemek Kulübü.
Merhaba, ben Stan Lee.
Süper kahraman çizgi romanları yayımlayan Marvel Comics Grubu'nun editörüyüm.
Çizgi romanlar son 25 yıldır epey revaçta
ve bugün her zamankinden çok rağbet görüyor.
Bunu akılda tutarak, günümüzün tüm çizgi romanları arasında
Marvel Comics Grubu'nun
aylık satış bakımından lider olduğunu bilmek ilginizi çekebilir.
Bizim süper kahramanlarımız, sizin ya da benim gibi insanların
süper güce sahip hâli gibi,
dolayısıyla günümüzün diğer süper kahramanlarından ayrılıyorlar
ve diğerlerinden çok daha popüler olmaları bundan kaynaklanıyor.
Her birimiz hayatta deneyimlediğimiz, gördüğümüz, okuduğumuz
ve duyduğumuz her şeyin bir ürünüyüz.
Dolayısıyla ben yazarken olan şeyleri hatırlıyorum.
O şeyler hikâyenin parçası oluyor.
Bir gün yeni bir süper kahraman tasarlamaya çalışıyordum
ve duvarda yürüyen bir sinek gördüm.
"Vay, bir kahraman duvara yapışıp bir böcek gibi onun üzerinde yürüyebilse
"harika olmaz mıydı?" diye düşündüm.
Okurların her birinin kendini özdeşleştirebileceği biri olsun istedim.
İnsanüstü güçlerim olsaydı yine de geçim derdiyle uğraşır
ya da çıktığım kişilere kendimi sevdirmeye çalışır mıydım?
Okumak isteyeceğim türden hikâyeler yazmaya çalışıyordum.
Sorunları Olan Süper Kahraman?
Bazen genel eğilime ters düşüyordum.
Eski Çizgi Romanlara Yeni Bakış
Bence azim çok önemli bir rol oynuyor.
Doğru yolda olduğunuzu düşünüyorsanız pes etmemelisiniz.
Er geç birinin yaptıklarınızı fark edeceğini umarak
çalışmaya devam etmelisiniz.
YENİLMEZLER DÜNYA GALASI
1922 yılının 28 Aralık'ı benim için çok önemli bir tarihti.
O gün doğdum.
Manhattan'ın Batı Yakası'nda, 98. Sokak'la West End Caddesi arasında.
Adım Stanley Martin Lieber'dı.
Annemle babam Doğu Avrupa'dan New York'a gelmişti.
Fotoğrafımı çekmeyi seviyorlardı.
Fotoğraf makineleri yoktu ama mahallede fotoğrafçılar vardı.
Sanırım o dönemde onlara on sent ödeniyordu.
Yanlarında bir midilli olurdu, çocuğu ona bindirirlerdi.
Yani midilli üzerinde çok fotoğrafım oldu.
Benden dokuz yıl sonra doğan bir erkek kardeşim var.
Adı Larry ve harika biridir
ama maalesef dokuz yaş büyük olduğum için
onunla arkadaşlık etmem zordu.
Okumayı severdim.
Okurken doğmuş olmalıyım,
okumadığım bir zamanı hatırlamıyorum.
Sherlock Holmes, Tarzan, The Hardy Boys,
Kral Arthur ve Şövalyeleri, Odysseia, ne bulursam severek okurdum.
Annemin dediğine göre etrafta başka bir şey yoksa
ketçap şişesinin etiketini okurmuşum.
Hiç paramız yoktu. Büyük Buhran dönemiydi.
İstediğim tek şey bir bisikletti.
Sonunda bizimkiler yeterince para biriktirip
bana bisiklet aldı.
O bisikletle her yere gidebilirmişim gibi geliyordu.
Özgürleşmiştim.
Sinemaya gidip Errol Flynn'i beyaz perdede izlerdim.
Robin Hood'u, Captain Blood'ı canlandırırdı.
Her zaman bir kahramandı.
Errol Flynn olmak istiyordum.
Sinemadan çıkar,
bisikletimle Manhattan'dan New Jersey'ye giden
George Washington Köprüsü'nden geçerdim.
Köprüden bisikletle geçmek müthiş bir histi.
Ve önemli biri olacağımı biliyorum.
Size Edgar Rice Burroughs'un muhteşem Maymunların Tarzan'ı kitabından
yeni bir bölüm sunuyoruz.
Bir süper kahramanın şaşırtıcı hikâyesi...
Babam harika bir adamdı ama iş bulmakta zorlanıyordu.
Makastar olmuştu
ama anlaşılan makastarlar için hiç iş yoktu.
Dolayısıyla çoğu zaman işsizdi.
İlk anılarım onun evde oturup
gazetede iş ilanlarını okumasına dairdi.
Ona hep çok acırdım.
Aileniz için gereken parayı kazanamıyor olmak
korkunç bir his olmalı.
Bana göre iyi ve düzenli bir işe sahip olmak
insanın elde edebileceği en büyük başarıydı
çünkü babam buna hiç sahip olmadı.
Erken yaşta çalışmaya başlamamın sebeplerinden biri de budur.
Odacı olarak iş buldum.
Şirket, en büyük ikinci pantolon üreticisiydi.
Milyonlarca satıcısı vardı ve bir bardak su istediklerinde
ya da kurşun kalemlerinin açılması gerektiğinde
"Evlat!" diye bağırırlardı
ve hangimiz yakınsak koşarak giderdik.
Adımı öğrenmeye zahmet etmemeleri
çok canımı sıkardı.
Noel'den bir hafta önce bana gitmemi söylediler
ve tepem attı.
Ama beni kovmamış olsalar belki de orada kalırdım
ve hayatımı pantolon işinde geçirirdim. Şanslıymışım.
Genel bir telaş vardı. Banka mevduatları...
Ve Owens yine kazandı...
Ah, insanlık...
Yazmak her zaman eğlenceliydi. Çok basmakalıp biri olduğumu hatırlıyorum.
Küçük bir evrak çantam vardı, sokakta yürürken
herkes yazar olduğumu sansın diye onu yanımda taşımaya bayılırdım.
İnce bir evrak çantasıydı.
Liseden mezun oldum. Bir amcam vardı,
bir yayıncı için çalışıyordu
ve bana asistan aradıklarını söyledi.
"Başvurayım" diye düşündüm. Oraya gittim
ve çizgi romanlar da yayımladıklarını öğrendim.
Timely Comics adında bir ekipleri vardı.
Ayak işlerine bakayım, yazı düzelteyim,
hokka doldurayım, ne lazımsa yapayım diye beni aldılar.
STAN LEE 3. OFİS ASİSTANI
Çizgi romanlarda çalışmak gibi bir niyetim yoktu
ama bu bir işti.
İki kişiydiler, Joe Simon ve Jack Kirby.
Oradaki işleri yürütüyorlardı.
Joe Simon patrondu ve büyük bir puro tüttürerek dolaşırdı.
Çok pes bir sesle konuşurdu. Harika biriydi, onu severdim.
Sağlam bir kişiliği vardı.
Jack de çizim masasının başında oturur,
çizimlerin çoğunu yapardı.
Stan'e yaşını sordum. "17." dedi.
Joe Simon'ın sesi
Böylece ona iş verdik. Ayak işlerine bakıyordu.
Çıkıp kahve alıyordu.
Jack'e sorardım, "Rahat mısın? Biraz daha mürekkep ister misin?
"Fırçan iyi mi? Kalemin istediğin gibi mi?"
O da bir süre bana bağırırdı.
Günlerimiz böyle geçerdi.
Jack Kirby'yi çılgına çevirirdi.
Küçük bir enstrümanı vardı. Ufak bir flüttü galiba.
Bütün gün onu çalardı. Kirby ona susmasını söylerdi,
Stan çalmaya devam ederdi.
THE HUMAN TORCH ayrıca THE SUB-MARINER
The Human Torch, The Sub-Mariner, The Patriot,
The Angel ve The Destroyer vardı.
Ama ana karakterimiz Kaptan Amerika'ydı.
KAPTAN AMERİKA
En başından beri, etrafımızda olup bitenler
bizi çok etkiliyordu.
Joe Simon ve Jack Kirby'nin hikâyelerinde Kaptan Amerika
Hitler'le ve Nazilerle savaşıyordu.
DİKKAT GENÇLER! TUTMAYIN BİZİ!
Hatta Amerika daha savaşa girmeden önce.
Kaptan Amerika vatansever bir karakter ihtiyacından doğdu.
Jack Kirby'nin sesi
Çünkü o dönemde vatansever duygular kabarmıştı.
Savaş yaklaşıyor, savaş bulutları toplanıyordu.
Böylece Kaptan Amerika ortaya çıktı.
1939'da aralarına katıldım.
O kadar küçük bir yerdi ki
Jack Kirby ve Joe tüm hikâyelere yetişemiyordu.
"Bir iki hikâye yazmamıza yardım eder misin?" dediler.
İnsan 16 yaşındayken ne bilir ki? "Tabii, yaparım." dedim.
Çizgi roman yazmaya başladığımda
bu işi bir süre yapıp deneyim kazanırım diye düşünüyordum.
Bir gün önemli bir yazar olacaktım,
belki de Muhteşem Amerikan Romanı'nı yazacaktım.
İçten içe çizgi romanları seviyordum
ama bunu gerçek yazarlık olarak görmüyordum.
"Bu şapşal çizgi romanlar için kendi adımı kullanmam." dedim.
"Bana bir mahlas lazım."
Yazan Stan Lee
İlk adım olan Stanley'yi alıp ikiye böldüm
ve "Stan Lee" olarak imzaladım.
Yazdığım ilk hikâyenin adı
"Kaptan Amerika ve Hain'in İntikamı"ydı.
KAPAĞIN Arkasındaki HİKÂYE
Herkes beni Stan Lee olarak tanımaya başladı,
artık kimse beni Stanley Lieber olarak tanımıyordu.
Benim ikinci kişiliğim gibiydi.
Yazan Stan Lee
ORSON WELLES YURTTAŞ KANE
Şampiyon Yankees kükrüyor!
Bir süre sonra Joe ve Jack, Timely Comics'ten ayrıldı
ve yayıncı, geniş imparatorluğuna bakıp
bir elinde süpürge, diğer elinde daktiloyla dolaşan
sıska çocuğu gördü.
"Diğer çalışanlar nerede?" diye sordu.
"Benim." dedim.
"Bunların düzeltilmesi gerekiyor." dedi.
"Stan, ben başkasını buluncaya dek işi sen üstlenir misin?"
"Tamam. Hallederim." dedim.
O dışarıya çıkıp başka bir editör aramaya başladı.
Ben de artık geçici çocuk editör Stan Lee olmuştum.
Böylece editör oldum. Sanırım birini tutmayı da unuttu
çünkü editör olarak kaldım.
17 yaşındaydım ve orası benden soruluyordu.
Kendi yazarım ve editörüm olduğum için de
fazla değişiklik yapmam gerekmiyordu.
Bu hikâyeleri hızlıca üretebiliyordum.
KAZANANLAR
AMERİKA'NIN ZAFERİ İÇİN SAVAŞ!
Japonya'nın pazar günkü
sebepsiz
ve alçakça saldırısından,
yani 7 Aralık 1941'den bu yana
Amerika Birleşik Devletleri ile
Japonya İmparatorluğu arasında
savaş hâli
devam etmektedir.
Aptal gibi gönüllü oldum.
Görevimmiş gibi geliyordu. Büyük savaştı. Errol Flynn gibi olmak istiyordum.
Kahraman olmak istiyordum.
Ama beni yurt dışına göndermeden önce
çizgi roman şirketi için çalıştığımı öğrendiler.
Daha ne olduğunu anlayamadan kendimi
New York'ta Astoria, Queens'te buldum.
Orada bir film birimleri vardı,
birlikler için eğitim filmleri ve eğitici kitaplar hazırlıyorlardı.
ONURLU TERHİS
İlginçtir ki bundan savaş bittikten sonra haberim oldu.
Terhis belgemde uzmanlık alanı olarak oyun yazarlığı yazıyordu.
Finans görevlilerini yeterince hızlı eğitmekte sorun yaşıyorlardı.
ASKERÎ UZMANLIK ALANI Oyun Yazarı
Denizaşırı ülkelerde ödemeler gecikiyordu
çünkü ödeme yapacak yeterli muhasebeci yoktu.
Bu yüzden eğitim süresini kısaltmak için
finans ders kitaplarını yeniden yazmamı istediler.
Çizgi roman yöntemi kullanarak finans ders kitaplarını baştan yazdım.
Finans görevlilerinin eğitim sürelerini
altı aydan altı haftaya indirmeyi başardık.
İşte o zaman çizgi romanların
muazzam bir etkisi olabileceğini fark ettim.
Bir hikâyeyi veya bilgiyi
sinema filmi hariç diğer yollardan daha hızlı, net ve keyifli bir şekilde
aktarmak mümkündü.
Askerden sonra çizgi roman şirketine geri döndüm.
Her zaman yaptığım şeyi yapmaya başladım.
Bir kuzenim vardı ve şapka işindeydi.
Bir gün, bir yerde bir model, bir şapka modeli
olduğunu söyledi. Adı Betty'ydi.
Birbirimizden hoşlanacağımızı düşünmüştü.
Ben de şu şapka modelinin olduğu yere gittim.
Biri kapıyı açtı.
Çok net hatırlıyorum.
Kapıya geldi ve o...
Yağmurluğunu
omzuna atmıştı.
Joan kapıyı açtı.
Benim buluşacağım kız değildi.
Ama oradaki baş modeldi. Ve o...
Kapıyı açtı ve dedi ki...
Merhaba!
O da dedi ki
"Merhaba, sanırım sana âşık olacağım."
Buna inanamadım.
Güzel bir İngiliz aksanı vardı. Ben gerçek bir Anglofil'im.
İngiliz aksanı beni büyülüyor.
Ve muhteşem bir kızdı.
Şöyle düşündüm,
"Bunu kaçıramam."
Gerçekten ilk görüşte aşktı.
O sırada Atlas Comics adıyla biliniyorduk
ve yayınlarımız diğerlerinkinden farklı değildi.
Western çizgi romanları beğeniliyorsa bin tane yayımlıyorduk.
Aşk konulu olanlar tutuyorsa
bir milyon tane yayımlıyorduk falan.
Eğilimleri takip ediyorduk.
Savaş hikâyeleri, aşk hikâyeleri, mizah hikâyeleri yayımladık.
Şirin hayvanlı çizgi romanlar da.
Konfeti gibi dergi saçıyorduk
ve bunu yıllarca yaptık.
Bir noktada ayda neredeyse 100 dergiye kadar çıktık.
Çocukken tek istediğim istikrarlı bir işti.
WRITER'S DIGEST KASIM 1947
Artık buna sahiptim.
Yazmak bana çok kolay geliyordu.
O ilk dönemlerde para kazanmanın eğlenceli bir yoluydu.
Editör, sanat yönetmeni ve başyazar olarak maaş alıyordum
ama yazdığım her hikâye için serbest yazar olarak ücretlendiriliyordum.
Yani editör olarak kendi hikâyelerimi satın alıyordum.
Eşim ve ben biraz müsriftik.
Kazandığım tüm parayı harcıyorduk
ve ona çok âşıktım, hâlâ da öyleyim.
Joanie ne isterse şöyle diyordum,
"Tamam hayatım, bu gece bir hikâye daha yazarım, parası çıkar."
Sadece o değil, ben bir şey istediğimde de.
Yeni bir araba istiyorum.
Birkaç hikâye yazarım, peşinata yeter.
Taksitler yaklaştığında da hikâye yazmaya devam ederim.
Yaptığımız şeylere para yetiştirmek için hikâyeler yazıyordum.
Kaplanı kuyruğundan yakalamak gibiydi. Ama böyle yaşamayı seviyorduk.
O günlerde çizgi romanlara fazla kıymet verilmezdi.
Partilere gittiğimizde biri yanıma gelip
"Ne iş yapıyorsun?" derdi.
Ben de doğrudan söylemez, "Yazarım." derdim
ve oradan uzaklaşırdım ama o kişi peşimden gelirdi,
"Peki, ne yazıyorsun?"
"Gençler için hikâyeler." derdim.
Biraz daha uzaklaşırdım. "Ne gibi hikâyeler?"
"Dergi hikâyeleri." "Hangi dergi?"
Bir noktada çizgi roman demem gerekirdi.
Beni soru yağmuruna tutan kişi de "Ha, anlıyorum." deyip
arkasını döner ve beni bırakıp giderdi.
Okumak. Ne harika bir uğraş,
tabii değecek bir şey okuyor olsalardı.
Ama yapıcı bir şey okumuyorlar.
Zinaya, cinsel sapkınlığa, dehşete,
en aşağılık suçlara adanmış hikâyeler okuyorlar.
O günlerde çizgi romanları
yayıncılar tarafından kurulmuş
bir öz denetim kurumuna göndermemiz gerekiyordu.
Adı Çizgi Roman Denetim Kurulu'ydu.
Yayımladığımız tüm kitapların onlara sunulması gerekiyordu.
İçlerinde Amerikan gençliğini bozacak bir şey
bulunmadığından emin oluyorlardı.
Çizgi romanların sadece küçük çocuklar için olduğu düşünülürdü.
Bu akılda tutularak yazılıp çizilirlerdi.
O günlerde bir çizgi romanda
herhangi bir süper kahraman
sokakta yürürdü,
renkli uzun taytlı bir kostüm giymiş olurdu
ve ona doğru gelen büyük, böcek gözlü bir canavar görüp
şuna benzer bir şey söylerdi,
"Vay, başka bir gezegenden gelen bir yaratık.
"Dünyayı yok etmeden onu yakalasam iyi olur."
KAPTAN AMERİKA
Yayıncım Martin Goodman bana şöyle derdi,
"Unutma Stan, iki heceden uzun kelime kullanma.
"Fazla diyalog olmasın. Bol bol aksiyon olsun.
"Karakter oluşturmayı fazla dert etme."
Bir süre sonra bırakmak istedim.
MEKANİK ADAMLAR!
En iyi film ödülü, Garsoniyer, Billy Wilder.
Ülkenizin sizin için ne yapabileceğini sormayın...
Hep zamanı boşa harcadığımı hissediyordum.
Şöyle düşünüyordum, "Tamam, çizgi roman satarak geçiniyorum
"ama köprüler, tıbbi araştırmalar
"ve önemli şeyler yapan insanlar var.
"Bense saçma sapan fantastik hikâyeler yazıyorum."
İMDAT!
BEN KİMİM?
Yetişkin biri
nasıl çizgi roman yapar, diyordum.
Bunu yapmaya devam edemeyeceğini hissediyordu.
Bunları çocukça buluyordu.
Sonra ona şöyle dedim,
"Madem öyle seveceğin karakterler yaratsana."
"En kötü ihtimalle kovulursun
"ama zaten bırakmak istiyorsun.
"İçinde kalmasın."
MARTIN GOODMAN, GENÇ, PARLAK DERGİ KRALI
O sırada Martin Goodman, rakibimiz DC Comics'in
Amerika Adalet Birliği adlı bir kitap çıkardığını öğrendi.
Bir grup süper kahraman hakkındaydı ve çok satıyordu.
ŞAK!
Bana şöyle dedi, "Bir grup süper kahramanla ilgili
"bir kitap hazırlasana."
Bunu, bu işi kendi yöntemimle yapma fırsatı olarak gördüm.
Eve gidip yazdım.
Bizzat okumayı seveceğim türden hikâyeler yazmanın
eğlenceli olacağını fark etmiştim.
Sadece sekiz dokuz yaşındakiler için yazmayacaktım.
O sırada Jack Kirby geri dönmüştü.
Dedim ki, "Jack, ara sıra çuvallayan,
"hatalar yapan, son anda tökezleyerek kötü karakteri elinden kaçıran
"iyi karakterler eğlenceli olmaz mıydı?
"Neredeyse bağ kurabileceğin ve 'O durumda olsam
"'belki ben de aynı şeyi yapardım.' diyeceğin kötü karakterler olsa
"hoş olmaz mıydı?"
Beş, dört, üç, iki, bir, sıfır.
Bu gerçekten her şeyin başlangıcı oldu.
Fantastik Dörtlü adını verdiğim dört süper kahraman tasarladım.
Hepsi bir uzay gemisine biniyor,
kozmik ışınlara maruz kalıyorlar.
Ve kozmik ışınlar onlara insanüstü yetenekler kazandırıyor.
Yine de bu konuda gerçekçi olmaya çalıştım.
Kahraman mükemmel biri değildi.
Benim gibi biriydi. Çok konuşuyordu.
Ötekileri sıkıyordu,
aralarından biri ona sürekli "Çeneni kapar mısın?" diyordu.
Kahramanın aslında kim olduğunu bilmeyen basmakalıp bir kadın karakter yerine
kahramanın nişanlısı vardı.
O da diğerlerininki kadar iyi bir süper güce sahipti.
Gruptaki ergen, süper kahraman olmak istemiyordu.
Onlu yaşlarımdayken ben de istemezdim.
Kızlarla çıkmak, spor arabasına binmek istiyordu.
Dördüncü kişi de bir canavardı. Ona bir şey olmuştu
ve çok çirkin ama müthiş kuvvetli birine dönüşmüştü.
Onu hem acıklı durumlar hem de mizah için kullanıyordum.
Sürekli ötekilerle didişiyor
ve onlu yaşlarındaki Human Torch'a takılıyordu.
O da ona takılıyordu ve ikiliden bol bol espri çıkarıyordum.
Metropolis veya Gotham City gibi
kurmaca bir yer yerine
onları doğruca New York şehrine yerleştirdim.
Çünkü New York'u tanıyordum, orası hakkında yazabilirdim.
"Neden gerçek bir yerde yaşamasınlar ki?" dedim.
Bir gün de aklıma şu geldi,
tüm paralarını kaybettiklerini göstermek eğlenceli olacaktı.
"FANTASTİK DÖRTLÜ'NÜN SONU!"
Başka bir çizgi romanda böyle bir şey olduğunu sanmıyorum.
Bir grup süper kahraman, kirayı ödeyemedikleri için
mekânlarından kovuluyor.
Sadece bir süper kahraman çizgi romanı olsa da
her şeyi olabildiğince gerçekçi tutmaya çalıştım.
Fantastik Dörtlü
Çizgi roman şirketindeki ilk on ya da yirmi yılda
hiç hayran mektubu almamıştık ve bu kitapların yayımlanıp
bir yerlerde imha edildiğinden emindim.
Abartıyorum.
Yılda bir kez mektup alırdık, biri şöyle yazardı,
"Merhaba, kitaplarınızdan birini aldım, bir zımba eksik.
"Paramı geri istiyorum."
Ama birdenbire, Fantastik Dörtlü ile birlikte
mektup almaya başladık, bir şey söyleyen okurlarımız vardı.
İyi olan kazanır
Gazete ve dergilerde yazılar çıkıyordu
ve röportaj yapmamı istiyorlardı.
Yepyeni bir okur kitlemiz olduğunu fark etmeye başladım.
O zamanlar şirketin adı Atlas'tı.
"Yeni bir isim bulmalıyız." dedim.
"Bunlar daha önce yaptığımız şeylerden farklı."
Martin ve ben Marvel adını bulduk.
ÇİZGİ ROMANLARIN EN İYİ İSİMLERİ İÇİN BEKLEMEDE KALIN!
Yaptığı ilk
çizgi roman kitabının adı buydu
ve bence harika bir isimdi.
MUHTEŞEM!
Marvel kelimesiyle yapılabilecek çok şey var.
Şöyle ifadeler kullanıyordum, "Unutmayın millet, bu benim Marvel'ım."
Veya "Marvel çizgi roman çağına hoş geldiniz!"
Veya "Marvel devam ediyor."
Çok kullanışlı bir isim.
İşte o zaman bizim için her şey değişti.
Çoğu kişi için en önemli şeyin
eğlenmek, bir şeyden keyif almak olduğunu anlamaya başladım.
Sonra benim için de öyle olduğunu fark ettim.
Belki de yaptığım şey aslında önemsiz değildir diye düşündüm.
Belki eğlence en önemli şeylerden biridir
çünkü dünyada kötü şeyler o kadar çok ki
birini bir süreliğine eğlendirebilmek iyi bir şey olsa gerek.
Böylece daha önce istediğim gibi istifa etmek yerine
süper kahraman kitaplarıyla büyük bir fark yaratabileceğime karar verdim.
Bununla çok eğlenebileceğimi
ve içine edebiyat katabileceğimi düşündüm.
Kitap okuyor olsam
ne okumak isterdim, felsefesini kullandım.
Çocukken okuduğum kitaplardan biri Jekyll ve Hyde'dı.
Jekyll ve Hyde'dan esinlenip
normal birinin canavara dönüştüğü bir hikâye kurmak istedim.
Frankenstein filmini hep sevmişimdir, Karloff'un oynadığı eski filmi.
Canavarın aslında iyi biri olduğunu düşünmüşümdür.
Kimseyi incitmek istemiyordu.
Canavarın aslında iyi biri olması
ama bunu kimsenin bilmemesi eğlenceli olur diye düşündüm.
Jack Kirby ile yaptığım konuşmayı hatırlıyorum.
Şöyle demiştim, "Jack, bir canavar yapacağız
"ama bana sempatik bir canavar çizmeni istiyorum.
"Okurun seveceği, hoş görünümlü bir canavar."
Söylerken ne kadar aptalca olduğunu fark ettim ama Jack hakkını verdi.
Hulk hepimizin içinde.
Jack Kirby'nin sesi
Canavarların özellikle belli birine odaklandığını düşünmüyorum.
Bence bu yüzden genellikle korkudan çok acıma uyandırıyorlar.
Bence canavarların bir anlamda sorunları vardı.
İnsan formunda olsun olmasın canavarlar kaçınılmaz olarak
herhangi birinin incinebileceği bir çeşit çatışmaya karışıyor.
Okuduğunuz dramatik haberlerde
size en dramatik gelecek kısım,
bir insanın içinde
sürekli çözmeye çalıştığımız türden sorunlar olmasıdır.
YERSİZ YURTSUZ
Hayatta öğrendiğim en büyük derslerden biri şudur,
halkın belirli bir kesimini memnun etmeye çalışma
çünkü onları tanımıyorsun, kimse onları tanımıyor
ama sen kendini tanıyorsun.
Kendini memnun etmeye çalış.
En azından Marvel'da yaptığımız buydu.
Bizi eğlendiren hikâyeler yazmaya başladık.
Şöyle başlıyorduk, "Eğlenceli olmaz mı?
"Yeşil tenli bir canavar olsa ve ona Hulk desek."
Okurları düşünmüyorduk.
Halkı düşünmüyorduk.
Aniden eğlenmeye başladık. Çizerler ve ben.
1963'te New York'a geldim.
Flo Steinberg'ün sesi
İş görüşmelerine gittim, biri de Stan'leydi.
Ofis asistanına, yani bir sekretere ihtiyacı vardı.
Muhteşem FLO STEINBERG Sekreter, Asistan
Ama daktilo ve steno bilmeniz gerekmiyordu.
Stan her zaman iyimser bir insandı, satışlar iyi gitmediğinde bile.
Birinin başı dertteyse her zaman yardımcı olurdu.
Teslim tarihi olsun, para ihtiyacı olsun.
Onu hiç öfkeli görmedim.
Sızlanmaz, şikâyet etmezdi.
Eğer bir sorun varsa "Düzeltelim." derdi.
Muhteşem FLO!
Yaptığım iş hayran mektuplarını açmak,
küçük kartlar yapıp çocuklara göndermekti.
Sonra tabii
süper kahramanlar büyüdü ve mektuplar çoğaldı.
İnsanlar vakit ayırıp bu mektupları yazıyorlardı.
Yavaş yavaş gelişti, böyle bir hareket oluştu.
Çocuklar çok ilgiliydi.
STAN'İN KÜRSÜSÜ
Bir sürü mektup alıyorduk.
Stan, "Belki de bir hayran kulübümüz olmalı." dedi.
Merry Marvel Marching Society'yi kurduk.
Küçük bir kart, bir rozet alıyordunuz.
MERRY MARVEL MARCHING SOCIETY ÜYESİYİM
Ayrıca birkaç çıkartma ve küçük bir plak.
M.M.M.S. SENİ İSTİYOR!
Merry Marvel Marching Society'nin bir plağı yollanıyordu.
İŞTE EN BÜYÜK SÜRPRİZ!
Pekâlâ, Marvel-ülkesinden Stan Lee konuşuyor.
Herhâlde böyle bir plak dinlememişsinizdir
çünkü kimse bir grup sıra dışı çizerle
bunu yapacak kadar çatlak değildir,
dolayısıyla her şey olası.
Hey, seni kim DJ yaptı Lee?
Vay, Şen Şakrak Jack Kirby. Hayranlara birkaç kelime söyle Jackson.
Tamam, birkaç kelime.
Bak dostum, buralarda mizah benden sorulur.
Senden mi? Yıllarca aynı esprileri tekrar tekrar kullanıyorsun.
Stan, birkaç dakikan var mı?
Muhteşem asistanımız için mi? Tabii. Hayranlara merhaba de Flo Steinberg.
Merhaba hayranlar, tanıştığımıza memnun oldum.
Bu kargaşa da ne?
Mahcup Steve Ditko bu.
Kayıt yaptığını duymuş ama mikrofon korkusu var.
Yine mi pencereden çıktı?
Var ya, Örümcek Adam'ın o olduğunu düşünmeye başladım.
Aitsin, aitsin Aitsin, aitsin
MARVEL'LA BİRLİKTE HAYKIR
Merry Marvel Marching Society'ye
Yürü birlikte, yürü birlikte Şarkıyla...
Bu metinleri nasıl yazıp çizdiğimizi azıcık anlatayım,
azıcık çünkü sıkıcı olabilir,
şimdiye dek dinlediklerinizden bile sıkıcı olabilir.
Başlangıçta hemen hemen tüm hikâyeleri ben yazıyordum
ve kitaplar peş peşe geldikçe çizerlere yetişememeye başladım.
Mesela Jack Kirby için bir metin yazıyordum.
Birden Steve Ditko içeri girip şöyle diyordu,
"Selam Stan, son işimi bitirdim, bir tane daha lazım."
Çaresizlik içinde ona şöyle diyordum,
"Sana bir olay örgüsü vereyim, eve gidip
"istediğin gibi çiz, bana getir.
"Ben de diyalogları ve alt yazıları eklerim."
Acil bir önlem olarak başladı
ama harika bir yöntem olduğunu fark ettim.
Ofiste sıklıkla bir sahneyi falan tarif ederken
etrafta fırtına gibi eserdim
ve bana öyle geliyor ki mekânımızda
bir hikâye toplantısına tanık olanlar sessiz film çekimi izlediğini sanırdı.
Bir çizer katıldığında
olay örgüsü üzerinde birlikte çalışırlardı,
sahneyi canlandırırlardı, Stan masaya atlayıp
üzerinde tepinerek süper kahramanın rolünü oynardı.
Beyin fırtınası yaparlardı, ortam çok gürültülü olurdu.
Bazen telefondayken
içeriye "Gürültü yapmayın." diye seslenmem gerekirdi.
Jack ve ben birlikte çok iyi çalışıyoruz.
Hikâye oluşturma çalışmalarımız şöyle geçiyor,
"Sonraki Fantastik Dörtlü'de kötü karakter Doktor Doom olsun."
"Tamam, nereden gelmişti? Onu nerede bırakmıştık?"
Ben de "Evet, başka bir evrende ortadan kaybolmuştu." derim.
"Onu geri getirmenin yolunu bul Jack.
"Sonra Fantastik Dörtlü'ye saldırsın,
"hikâyenin sonunda da
"Sue Storm'la falan kaçsın."
Jack, "Peki." deyip işe koyulur.
Çizimlerini getirdiği zaman
olay örgüsü aynı olabilir
veya 50 milyon şey değiştirmiş de olabilir.
Yani tam olarak ne yazacağımı,
onlara neler söyleteceğimi bilmiyor.
Ben de onun ne çizeceğini bilmiyorum. Her şey tam bir curcuna.
Ama bir şekilde bir araya geldiğinde gayet güzel oturuyor.
Böyle çalışmayı seviyoruz.
Hem çizer hem yazar var.
Tek başına çizer veya yazar değil.
Hem resim hem hikâye.
Mükemmel bir şekilde bir araya gelince harika bir çizgi roman oluşuyor.
Ekip olarak bu şekilde çalışmak Marvel Yöntemi olarak tanındı.
Joan ile New York'ta 94. Sokak'ta küçük bir dairemiz vardı.
Orada bir iki yıl yaşadık.
Sonra Joan hamile kaldı.
Bebeği büyütmek için müstakil bir eve taşınmaya karar verdik
ve Long Island'a taşındık.
Zar zor küçük bir ev satın alabildik.
Yeni anne ve kızı Joan.
Joan C. Lee adında bir kızımız oldu.
Ne kibir! Kızımıza Joan adını verdik.
Oğlumuz olsaydı ona Stan diyecektik.
Gerçekten de bir bebeğimiz daha oldu, o da kızdı, ona Stan diyemedik
ve Jan dedik ama maalesef doğduktan birkaç saat sonra öldü.
Joan'ın başka çocuğu olamıyordu.
Bu yüzden Joan'ı çok şımarttık.
Bence o ikimizin bir karışımı.
Çok yetenekli.
Joan Lee'nin sesi
Bu kadar güçlü iki ebeveynin çocuğu olmak zor galiba.
Bence bu her zaman zor, biz de zoruz.
Bir süre sonra ona J.C. dedik
çünkü kızımızın adı Joan C. Lee'ydi.
C, annemin adı olan Celia'dan geliyor.
Joanie de Joan B. Lee'ydi.
Eşim ve ben gerçekten çok yakınız.
O muhteşem biri. İnanılmaz bir kadın.
Eşim bence müthiş güzel, akıllı, büyüleyici, eğlenceli biri.
Dans ederken idareyi ona bırakırdım. Çok iyiydi.
Ona ayak uydurmaya çalışırdım.
Bu yüzden yazdığım tüm kadınlara bu nitelikleri eklemeye çalıştım.
Mesela Mary Jane çok enerjik, coşkulu, cin gibi ve havalıydı.
Tıpkı eşim gibi.
Benim için mükemmel bir eşti
çünkü evdeyken yazmaya çok vakit ayırıyorum
ve Joanie, her zaman kendini meşgul edebiliyor ki bu harika.
Bu sayede odama kapanıp yazarken kendimi suçlu hissetmiyorum.
O yok olmakta olan bir tür. Bugün Stan gibi erkek yok.
Nesli tükenen bir tür. Koruma altına alınması lazım.
Çünkü muazzam bir enerjiyle kutsanmış.
Disiplinli bir adam.
İçki ve sigara kullanmıyor.
Her gün kalkıp şöyle diyor,
"Tanrı'ya şükür bu kol ve bu bacak iş görüyor,
"hayat da harika."
Çok iyi bir eş oldu.
Başarılı bir evlilik için sırrınız ne?
O benim en iyi dostum, ben de onun en iyi dostuyum.
- Birbirimizden hoşlanıyoruz. - Peki.
Yani "Ah, aşk, aşk, aşk." gibi değil.
Çocuklar âşık olunca bütün gün yataktan çıkılmaz sanıyorlar.
Evlilik böyle bir şey değil. Evlilik bir çiftlik gibidir.
Her gün kalkıp üzerinde çalışmanız gerekir.
O hâlâ hayatımda tanıdığım en harika insan.
Onlu yaşların başları isyan ve kargaşa yıllarıdır.
Sizce ergenler
eskiye kıyasla farklı mı?
Evet, bence öyle.
FABIAN İLE BİR RANDEVU KAZAN!
Bugünün ergenleri eskisine kıyasla daha iyi mi kötü mü?
Bence daha kötüler.
Bugün öyle bir dönemdeyiz ki kuşaklar arasında kesin bir uçurum var.
Bir ergen dünyası var. Yetişkinler bundan hoşlanmıyorsa
onun parçası olmak istemediklerindendir.
Bu gençlerin bakış açısını
düşmanlık olmadan, saygı çerçevesinde sunmaya yardımcı olacak
herhangi bir şey
çok faydalı olacaktır.
Ben 17 yaşındayken
editör, sanat yönetmeni ve başyazardım
ama o dönemde ergenler saygı görmezdi.
Ben bunu değiştireceğim diye düşündüm.
Neden kahraman bir ergen olmasın?
Neden bir ergenin süper gücü olmasın?
Bu fikre bayıldım.
Bir kere olsun yardımcı değil de
kahraman olan bir ergeni anlatan bir çizgi roman yapacaktım.
Ve onu gerçek bir ergen gibi yapmak istiyordum.
Her şeyi yapabilecek ve hiç sorunu olmayan biri değil.
Ama bir isim bulmalıydım.
Çocukken The Spider adlı bir dergiye bayılmıştım.
Derginin kapağında düşünebileceğim en dramatik şey yazıyordu.
"Örümcek: İnsanların Efendisi."
Bir şekilde dokuz yaşındaki hâlimle...
"İnsanların Efendisi, çok isterdim..."
Kim insanların efendisi olmak istemez ki?
Bir yüzüğü vardı.
Kötü karakterlerin yüzüne yumruk atardı. Yüzüğünde küçük bir örümcek vardı
ve adamın çenesinde örümcek izi bırakırdı.
O isim aklımdan hiç çıkmadı.
Neden Örümcek Adam olmasın, dedim.
Yayıncı Martin Goodman'ın ofisine girip
"Örümcek Adam adında bir kitap fikrim var." dedim.
"Bir sürü sorunu olan bir ergen hakkında."
Bu sefer Martin fikrimi kabul etmedi ve şöyle dedi, "Stan,
"beni şaşırttın.
"Bir ergen, kahraman olamaz. Bir ergen ancak yardımcı olabilir.
"Üstelik sorunları da mı olacak?
"Süper kahraman nedir, bilmiyor musun?"
Patron oydu, Örümcek Adam'ı çıkaramadım.
Ama bir gün bunu yapmam gerektiğini hissediyordum.
YETİŞKİNLERE Özel
Aylar geçti, bitirmek istediğimiz bir seri vardı.
Adı Amazing Fantasy idi.
Bir serinin son sayısında
içine ne koyduğunuzla kimse ilgilenmez, bitireceksiniz zaten.
ÖRÜMCEK ADAM'I SUNAR
Sırf içimde kalmasın diye
Örümcek Adam'ı koydum ve onu kapakta tanıttım.
Şanslıyım ki Martin beni anında kovmadı.
Ama o hikâyede
zavallı Peter Parker'a elimden geldiğince çok sorun yükledim.
Çünkü bence mutlu görünseler bile çoğu kişinin sorunları vardır.
Örümcek Adam, 25 kişinin gücüne sahipti,
duvarda yürüyebiliyor ve kendi ağıyla binadan binaya salınabiliyordu
ama yine de çıkıp bir kötü karakteri kovalayamıyordu
çünkü yaşlı May halası şöyle diyordu, "Yağmur yağıyor,
"üşütebilirsin. En iyisi bu gece evde kal."
Okuduğum diğer süper kahramanlar arasında
süper kahraman olmamayı dileyen başka bir örnek yoktu.
Onu çok içe dönük biri yaptım.
"Bunu neden yapıyorum?" diye soruyor.
BÜYÜK GÜÇ BÜYÜK SORUMLULUK GETİRİR!
Kitap satışa çıktı.
Sonra satış rakamları geldiğinde
Martin koşarak ofisime girip "Stan!" dedi.
"Senin şu karakteri hatırlıyor musun, Örümcek Adam, ikimiz de çok sevmiştik ya?
"Ondan bir seri yapmaya ne dersin?"
MÜTHİŞ ÖRÜMCEK ADAM
O andan sonra her şeyi yapabileceğimi hissettim.
Etrafta her zaman iyi çizerler vardı.
Jack ve Steve, ikisi de fevkalade benzersizdi.
Kavramsal olarak, Jack'in eserleri güzel, heyecan verici bir filme benzer.
Jack, çizdiği her durumda görsel olarak en ileri noktayı tutturur.
O durumun en uç noktasını çizer.
En heyecan verici unsur neyse onu çizer.
Sonuç olarak onun eserlerini izlemek her zaman büyüleyicidir.
Karakterleri çizen Steve Ditko ise pek çok açıdan Jack'in tam tersidir.
Steve'in eserleri bence hep abartısızdı
ve hikâyeyi gerçekçi bir şekilde anlatmanın yolunu bulurdu.
Bir süre sonra çizgi roman okuduğunuzu unutur,
bunlar gerçekten oluyor sanırdınız.
Jack Kirby muhtemelen en harika çizgi roman çizeriydi
ve Örümcek Adam'ı ilk olarak Jack'in yapmasını istedim
ama kahraman gibi görünsün istemiyordum.
Pısırık biri olsun istiyordum.
Jack'e bundan söz ettim
ama Jack, Kaptan Amerika gibi karakterleri çizmeye alışmıştı.
Bana ilk birkaç sayfayı verdiğinde dedim ki "Hayır, bu...
"Onu kahraman gibi göstermişsin."
Böylece çizgi romanı Steve'e verdim. Jack bunu dert etmedi.
Kimse çok tutulacağını bilmiyordu
ve Jack diğer kitaplarla meşguldü zaten.
Steve bu iş için biçilmiş kaftandı.
Süper kahramana dönüşen ama hâlâ sorunları olan
sıradan adam fikrini iyi yakalamıştı.
Böylece bir efsane doğdu.
İşte özel konuğumuz Stan Lee.
Ya Örümcek Adam? Onu tanıyor musunuz?
Evet.
- Ya Hulk? Hulk'ı tanıyor musunuz? - Evet.
En sevdiğiniz hangisi?
Vay, bu bir ebeveyne en sevdiği çocuğu sormaya benziyor.
Sanırım hepsini seviyorum.
Ama belki Örümcek Adam'ı biraz daha çok seviyorum.
Belki de çok popüler olduğu içindir.
Çizgi romanlarda genellikle
büyük, güçlü ve çirkin karakterler mi başarılı oluyor?
Hayır. Olay şu. Başarılı olanlar en ilginç karakterler
ve çizgi roman okurlarının daha kolay benimsedikleri oluyor.
Karakterin çirkin veya yakışıklı olması önemli değil,
zayıf veya güçlü olması da.
Karakteri sevmenizi ve önemsemenizi sağlayacak
bir özelliği olmalı.
Doğru kelime, karakterle empati kurmak.
Neden süper kahramanlar olmalı ve iyi bir süper kahraman nasıl olur?
Örümcek Adam veya Superman olmak için hangi özellikler gerekiyor?
Önemli olan empati.
Okurun önemsediği bir süper kahraman olmalı.
Marvel'da yapmaya çalıştığımız şey
daha gerçekçi, daha etten kemikten süper kahramanlar
yaratmaya çalışmak oldu.
Genç okuru hazırlıyor,
- dünyaya açıldığında... - Duvara tırmanmaya.
...kahramanlarının mükemmel olmasını bekleyemeyeceğini fark ediyor.
Örümcek Adam, yaptığı bir şey karşılığında
Örümcek Adam adına düzenlenmiş bir çek alıyordu.
Çeki bozdurmak için Örümcek Adam kostümüyle gidiyordu.
BU ÇEKİ BOZDURMAK İSTİYORUM!
Bankadaki veznedar ona "Çeki bozamam." diyordu.
"Kimlik görmem lazım."
O da "Örümcek Adam kostümü giydim ya." diyordu.
Veznedar "Herkes kostüm giyebilir." diye itiraz ediyordu.
Bizimki bir türlü çeki bozduramıyordu.
O kitapların her şeyden önce eğlenceli olmasını istiyordum.
İçlerindeki her şeyin okurun dikkatini çekmesini
ve okurları konuşturmasını istiyordum.
Ve mutlaka
kitaplarımızın diğerlerinden ayrılmasını istiyordum.
Sadece eğleniyordum.
Aklıma ne gelirse "İyi fikir." diyordum.
"Dünyanın en iyi çizgi romanını yazacağım. Budur."
Marvel Comics'in çılgın, muhteşem dünyasından söz ediyorsunuz.
Nasıl bir dünya bu?
Aslında Marvel Comics'i büyükler için masallar olarak düşünüyoruz.
Bence yaptığımız şey eski efsaneleri geliştirmek.
En iyilerini alıp Marvel dokunuşu katıyoruz
ve tarif edilemez bir şey elde ediyoruz.
Jack'le birlikte Hulk'ı ve Fantastik Dörtlü'yü yapmıştık.
Bu karakterlerin ötesinde ne yapabiliriz, dedim.
Hiç tanrı yapmadığımızı fark ettim.
Çoğu kişi Yunan ve Roma tanrılarını okumuştur
ama İskandinav tanrıları iyi bilinmiyordu. Ben de düşündüm ki
"ÖLÜLER DİYARINDA GÖK GÜRÜLTÜSÜ!"
neden İskandinav tanrıları olmasın?
Bence en dramatik olanı Thor'du
çünkü sihirli çekici vardı ve en güçlüleri oydu.
Gök Gürültüsü Tanrısı'ydı.
KUDRETLİ THOR! SAVAŞIN ALEVLERİ!
Her zamanki kitaplardan olur sanmıştım
ama Jack onu en iyi kurmaca karakterlerden biri
GÖRKEMLİCE SÜSLEYENLER STAN (ADAM) LEE ve JACK (KRAL) KIRBY
hâline getirdi.
Jack Kirby'nin sesi
Yıllar boyunca mitolojik karakterlere
büyük ilgi duydum
ve Stan bana bunlardan birini çizme fırsatı verdi.
Hiçbir kısıtlama olmadan çalışabilecektim.
Öyle de yaptım. Dünya benim için bir sahne oldu.
İskandinav karakterlere
hiç kimsenin hayal etmediği özellikler verdim
ve bir şekilde çok eğlenceli oldu,
yaparken çok keyif aldım.
KARTONDANMIŞ GİBİ KALDIRABİLİYORUM
GERİ DÖNÜP BABAMLA YÜZLEŞMELİYİM!
NE PAHASINA OLURSA OLSUN ŞEREFİMLE TEMİZE ÇIKMALIYIM!
Fark ettik ki yaptığımız şey kendi mitolojimizi
ve kendi evrenlerimizi yaratmaktı.
Getirdiğimiz yeniliklerin en başarılı olanlarından biri
karakterleri ve kitapları örtüştürmekti.
Repertuar tiyatrosu gibi, elinizde aktörler var.
Ne yapabileceklerini biliyorsunuz ve gerektiğinde onları kullanıyorsunuz.
Kahramanlardan ve kötü karakterlerden oluşan kadromuz
hikâyeleri temellendirmemizi kolaylaştırıyor
ama bana kalırsa bunu yapma sebebimiz
aşina olunan şeylerden zevk alınması.
Okurlar zamanla bu karakterleri tanıyor
ve onlara ilgi duyuyorlar, öyleyse onları neden bir kenara bırakalım?
Fantastik Dörtlü'yle savaşan bir kötü karakter varsa
sonradan neden başka bir kahramanımızla karşılaşmasın?
Ya da neden kahramanlarımız sık sık yaptıkları gibi buluşup
birbirlerinin kitabına konuk olmasın?
Çünkü Marvel'ın kutsal kitabına göre
hepsi aynı dünyada yaşıyor.
HEYECAN VERİCİ: "SUE İLE REED'İN DÜĞÜNÜ!"
DÜNYADA KOSTÜMLÜ KARAKTERLERİN EN BÜYÜK KOLEKSİYONU EŞLİĞİNDE
DURMAK BİLMEYEN BİR SAVAŞTA DELİCESİNE ATLAYIP ZIPLIYORLAR!
BU SEFER OLAY BÜYÜK!
...ABD üç milyar dolara ve 14.000 kişiye kadar...
ABD'nin dahli artıyor ve tehlikeli bir hâl alıyor.
Marvel'da bizi çok etkileyen şey
etrafımızdaki dünyada olup bitenler,
Vietnam'da ve o dönemde meydana gelen olaylardı.
Bu sadece savunulamaz bir savaş değil, çok da saçma bir savaş bence.
Kullandığın kelimeye katılıyorum, bence müstehcen bir savaş.
ASKERLER HEMEN EVE DÖNSÜN GENÇLER SAVAŞA VE FAŞİZME KARŞI
Herkes savaşa karşıydı. O günlerde gençler bundan nefret ediyordu.
VE BÖYLECE, ŞAMPİYONLARIN ŞAMPİYONU YENİ DEMİR ADAM DOĞDU!
Demir Adam adında bir karakterimiz var.
Kocaman metal elbiseli bir adam ve çok güçlü.
Tabanlarında küçük jetler var,
böylece uçabiliyor
ve Birleşik Devletler Ordusu'na Vietnam savaşı için
silah taşıyor falan.
Peki böyle bir karakteri nasıl sevdirirsiniz?
Onu sevimli kıldık.
Zayıf bir kalbi var ve savaşta yaralanmış.
Gerçekten iyi bir adam.
Kahramanlarımızın türlü türlü başarısızlıkları ve yanılgıları var.
Bir kötü karakterle kavga ediyorlarsa kazandıkları kadar kaybedebilirler de.
Kötü karakterlerimiz de çok sevimli. Kalbinize hitap ediyorlar.
Kötü karakterlerin genellikle en azından kahramanlar kadar popüler olduğunu gördük.
Büyük bir cazibeleri var.
Onlara anlaşılabilir nitelikler vermeye çalışıyoruz
ve böyle olmalarının sebeplerini ortaya koyuyoruz.
Islah olup kahramanlaşan kötü karakterlerimiz bile vardı.
Bir süre sonra, kimin iyi kimin kötü olduğunu bilmiyoruz.
Çok ince bir çizgi var.
Gerçek dünya bu şekilde.
Hiçbir şey sadece siyah veya beyaz değil.
ÖRÜMCEK ADAM... GÜCÜ İYİ Mİ YOKSA KÖTÜ MÜ?
Bugün çizgi romanlarda neler oluyor? Daha yaşlı bir okur kitlesini yakaladılar.
- Evet! - Marvel okuyan yedi yaşında çocuklar kadar
üniversite öğrencileri de var.
Pek kitap göstermem ama bu çok ilginç.
-Öyle. - Kitabı o anlatsın.
Tarafsız bir koleksiyoncu.
Warren Storab Çizgi Roman Meraklısı
Bence herhangi biri, vurguluyorum,
herhangi biri o kitapta bir şeyler bulabilir
ve ondan öğrenebilir. Bir roman
ya da Cecil B. DeMille filmi gibi
ama hareketsiz resimlerle yapılmış.
Neden öğrenmesi gerektiğini söylüyorsun? Eğlenmesi yetmez mi?
Okul kitabı gibi okumak zorunda mı?
Hem eğlenmek hem de öğrenmek mümkün değil mi?
Okurlarımızın eğlenmek istediğini gördük.
Kendilerini kaybetmek istiyorlar. Eğitilmek istemiyorlar.
Alakalı bir şey istemiyorlar.
Superman veya Batman'i 12 yaşından büyüklere önermem.
Çocuklar için gayet iyi.
Yetişkinler çizgi romanda kendileri için değerli bir şey olmadığına inandı
ama değerli bir şey var.
Formatı yüzünden bir mecra kötülenemez.
Kitaplarımızın ne kadar etkili olduğunu fark ettikçe
hikâyelere ahlaki dersler eklemeyi denedim.
Dünyadaki en ahlaklı adammışım gibi konuşmak istemiyorum
ama her zaman ele alınması gereken bazı meseleler olduğunu hissettim.
Bence gerçekten korkunç olan şeylerden biri
SADECE BEYAZLARA
BEYAZ OLMAYANLARA
birçok kişinin
BEYAZ OLMAYANLARA WC
sırf farklı diye
GEORGIA'DA IRKLARININ KARIŞMASINI KABUL ETMEYECEĞİZ
başkalarından nefret etmesi.
"Nefret Taciri" adlı bir hikâye yaptım.
Aslında bir Ku Klux Klan parodisiydi.
Bir grup insanın başka bir gruba nefret duymasını körükleyen
bir kötü karakterle ilgiliydi.
EDMUND PETTUS KÖPRÜSÜ
Umudum, okurlarımıza
GALİP GELECEĞİZ TERÖRE SON
tüm insanların eşit muamele görmesi fikrini vermekti.
Bu hususu tüm Marvel kitaplarında vurgulamaya çalışıyorduk.
İNSANLAR BİRBİRLERİNİ IRK, MEZHEP, TEN RENGİ GÖZETMEDEN SEVENE DEK
NEFRET TACİRİ'Nİ KİMSE YENEMEYECEK! BUNU ASLA UNUTMAYIN!
Başka bir süper kahraman grubu yaparak
bağnazlık karşıtı bir tema işlemek istedim.
Onlara nasıl farklı bir yoldan güç verebilirim diye düşündüm.
Sonra aklıma geldi. Hayatta mutasyonların var olduğunu biliyoruz.
Beş bacaklı kurbağalar ve bunun gibi şeyler var.
Dolayısıyla onlara istediğim gücü verip bunu mutasyona bağlayabilirdim.
Onlara X-Men adını verdim.
X-Men'deki kahramanlarımız ortalama insanlardan farklı.
Bu kadar farklı oldukları için de halk onlardan nefret ediyor,
peşlerine düşüp taciz ediyor, onlardan kokuyor.
Tüm kitaplarımızda etrafta koşturup dövüşmenin yanı sıra
ufak bir ahlak dersi de oluyor.
Gümüş Sörfçü adında bir karakterimiz var.
Dünya'ya başka bir gezegenden gelen bir karakter.
Onu ilk çizen kişi Jack'ti.
Gümüş Sörfçü hep felsefe yapıyor,
insanlar hakkında şöyle şeyler söylüyor,
"Cennet bahçesi gibi bir gezegende yaşadıklarının farkında değiller mi?
"Neden kavga ediyorlar ve açgözlüler?
"Neden bağnazlar?
"Neden birbirlerini sevip
"miras aldıkları bu cennetin keyfini sürmüyorlar?"
Birbirimize biraz daha düşünceli ve saygılı davransak
bu dünyanın
çok daha iyi bir dünya olabileceğine inanıyorum.
Eğer gerçekten bir şeyi değiştirmek ve iyileştirmek istiyorsan
olaya dalmak zorundasın. Sürecin bir parçası olmalısın.
"Büyük güç büyük sorumluluk getirir."
Jack Kirby ile birlikte Kara Panter'i tasarladım.
SANSASYONEL KARA PANTER ile tanışın!
Siyah bir süper kahramanın vakti geldi diye düşündük.
Ne de olsa bir sürü Siyah Amerikalı var.
Afrika'da yaşayan bir süper kahraman fikrini sevdim.
Entelektüel olarak Reed Richards'ın dengi.
Aramamın sebebi Marvel Comics'i övmek.
Zira Siyahları da katan çizgi romanları bir tek onlar yapıyor.
Birden fazla ırk olduğunun farkındalar.
Bugünün dünyasında geçen hikâyeler anlatıp
rastladığımız her tür insanı ve her tür durumu
- kapsamamak olur mu? - Evet, mesele tam da bu.
Irksal olarak karma bir arka planınız var.
Çizgi romanlar için alışılmadık bir durum,
Marvel Comics dışında rastlanmıyor.
Yetişkin okurlara sunduğumuz hikâyeleri
çocuklar da okuyabilsin istedik.
Tarafsız düşünürseniz bu imkânsız bir görev,
nasıl başardığımızı bilmiyorum.
Washington'daki Sağlık, Eğitim ve Refah Dairesi'nden bir mektup aldım.
Diyordu ki "Bay Lee, çizgi romanlarınızın etkisi ortada.
"Uyuşturucu da büyük bir sorun. Bu konuda bir hikâye yazar mısınız?"
uyuşturucuya karşı yoğun bir kampanya
Üç sayılık bir seri yaptım.
Örümcek'in bir arkadaşı bir maddeyi fazla kullanıyordu
ve Örümcek Adam onu kurtarıp "Bunu kullandığın için salaksın." diyordu.
Ve bu daha büyük bir hikâyenin parçasıydı.
Yani vaaz veriyormuşuz gibi görünmüyordu. Bir hikâyedeki bir olaydan ibaretti.
Çizgi Roman Denetim Kurulu kitabı geri gönderdi ve şöyle dedi,
"Bu kitabı yayımlayamazsınız. Buna onay damgamızı basmayız."
"Neden?" dedim.
Dediler ki "Çizgi Roman Denetim Kurulu kurallarına göre
"bir hikâyede uyuşturucu adı veremezsiniz."
"Çocuklara uyuşturucu kullanmalarını söylemiyoruz." dedim.
"Bu uyuşturucu karşıtı bir tema."
"Fark etmez. Uyuşturucudan bahsediliyor." dediler.
Dedim ki "Sağlık, Eğitim ve Refah Dairesi,
"yani bir devlet kurumu bizden bunu istedi."
"Fark etmez. Uyuşturucudan söz edemezsiniz."
Olayları gerçekte oldukları gibi göstermeye çalıştığımız için
Çizgi Roman Denetim Kurulu'yla epeyce tartışmam oldu.
Bence insanların okudukları şeyler
onları gerçek dünyaya adım atmaya hazırlamalı.
Ahlaki açıdan genç okurlarımıza daha büyük bir hizmet vermemizin yolu
en doğru şeyin elinizden geleni yapıp iyi olmaya çalışmak olduğunu göstermektir.
Yayıncım Martin Goodman'a gittim ve dedim ki
"Martin, hikâye bu. Bu yüzden yaptım.
"Kurul'un onay damgası olmadan yayımlamak istiyorum."
Yayıncımızla gurur duydum çünkü dedi ki
"Kesinlikle Stan. Aynen öyle yap."
Bu üç sayı onay damgası olmadan satışa çıktı.
Dünyanın sonu da gelmedi.
Stan, Gurur veriyorsun.
Kilise gruplarından mektuplar aldık.
BİR TAVIR ALDIN.
Ebeveynler, öğretmenler. Herkes bayıldı.
ÇİZGİ ROMAN
Bir gencin zihni sünger gibidir.
Bir gencin anlayamayacağı kadar sert
veya olgunluk gerektiren
bir şeyin var olduğunu hiç sanmıyorum.
Bence sandığımızdan çok daha fazla şeyi anlayabilirler.
Ayrıca çabucak benimseyip öğrenebiliyorlar da.
Çoğunun fırsatı yok. Onlara yeterince fırsat verilmiyor.
Marvel Comics'i kurduğumuzda
"Üniversite düzeyinde kelimeler kullanalım." dedim.
Herkes "Stan, aklını kaçırmışsın." dedi.
"Öyle mi?" dedim. Cümledeki kullanımından
kelimenin anlamını çözeceklerini
ya da bir kelimeyi sözlükte aramaları gerekirse
bunun kötü bir şey olmadığını düşünüyordum.
Belki daha büyük okurlar bunu takdir ederdi.
Garip bir şekilde, bizim küçük şapşal Marvel Comics
çocuklar için en az diğer kaynaklar kadar öğretici oluyor.
Bir çizgi roman için yolumu birkaç kilometre uzattığım olmuştur.
Bir gün erken okumak için bunu yapmak biraz aptalca gelebilir
ama bazı hayranlar tuhaf olabiliyor.
İşte bu. İkinci Yıllık Mighty Marvel Toplantısı.
Karşınızda ben Stan Lee, siz de oradasınız.
Şimdi çenemi kapatacağım ve size neler olduğunu görme fırsatı vereceğim.
Konuşma yapıp imza dağıtmamla başlıyoruz. İşte böyle.
Nereye gitsem herkes beni tanıdığını hissediyordu
çünkü kitapları okuyorlardı.
Herkes "Merhaba Stan." diyordu. Bir sıcaklık ve samimiyet vardı.
Son başkanlık seçiminde bazı üniversitelerden birkaç oy aldım.
Komikti. Bazı çocuklar adımı yazmışlardı.
Galiba 23 oy aldım.
Ülkenin sorumluluğunu almaya yetmedi.
En sevdiğin karakter hangisi?
Ben Grimm. The Thing.
- Evet! - Peki neden?
Bilmiyorum. Onun kişiliğiyle ve başına gelenlerle ilgili.
Bir canavara dönüştü ve onun suçu değildi.
Falcon, Yenilmezler.
- Falcon mı? - Evet.
- Demir Adam. - Niye?
Çünkü yaptığı şeyden hoşlanıyorum. Bence o harika bir karakter.
Onun hakkında ve tüm icatlar hakkında yazdıkları hikâyeleri seviyorum.
En sevdiğin yazar kim?
Stan Lee.
MUHTEŞEM! Stan Lee
Burası K100 sohbetleri ve yanımda uçuk bir adam var.
Adı Stan Lee.
Çizgi romanlarla ilgilenen herkes bu ismi bilir
çünkü siz Marvel Comics'i yaratan kişisiniz, değil mi?
Evet, bir süre sonra yaşayan efsane olduğunuzda
adınızı öğreniyorlar. Marvel Comics'i
çeşitli çizerlerin yardımıyla yarattım elbette.
İlginçtir ki her çizerin küçük bir takıntısı oluyor
ve bunu düzeltmekte zorlanıyor.
Jack'in erkek ve kadınlara müthiş ince bilek çizmek gibi
bir alışkanlığı var.
Söylediklerime dikkat etmeliyim
çünkü bizimkiler dünyanın en yetenekli
ama aynı zamanda en huysuz çizerleri
ve bir tanesi bile olmasa ne yapacağımızı bilemezdik.
Ama herhangi birini gücendirecek bir şey söylersem azarı işitirim.
Bize Steve hakkında biraz daha bilgi verebilir misin?
İlk Marvel Yıllığı'na resmini basmadığınız
pek az kişiden biri.
Gönderdiğiniz plakta da yok.
- Nedenini bilmek ister misin? - Evet.
Tamamen kişisel. Steve tanıtım yapmak istemiyor.
Sebebini bilmiyorum.
"Eserlerim benim yerime konuşsun." diyor.
Tam alıntı yapmıyorum
ama anladığım kadarıyla
reklamının yapılmasını istemiyor. Sadece yaptığı işin
tanınmasını istiyor ve görüşüne saygı duyuyoruz.
Steve bana defalarca şikâyet etmişti,
Örümcek Adam hakkında yazılan makalelerde
bana Örümcek Adam'ın yaratıcısı deniyordu.
Hep öyle olduğumu düşünmüştüm çünkü şunu diyen kişiydim,
"Örümcek Adam adlı bir çizgi roman düşündüm."
STAN LEE ile STEVE DITKO'NUN ÖRÜMCEK ADAMI YARATMA SÜRECİ
Steve'e göre bir fikre sahip olmak önemli değildi
çünkü somutlaşana dek o sadece bir fikirdi.
Çizgi romanı çizip ona hayat veren, onu elle tutulur hâle getiren kişinin
kendisi olduğunu söylüyordu.
Yoksa elimde sadece bir fikir olurdu.
Ben de ona dedim ki
"Bence fikri ortaya atan kişi, onu yaratan kişidir."
"Hayır çünkü çizen benim." dedi.
BUNA NE DERSİN STEVEY? HER SAYFADA 12 KARE YAPACAĞIZ!
ÇİZİMLERİ BEN YAPACAĞIM, SEN DE İMZANI ATACAKSIN
İlk önce oldukça ayrıntılı bir olay örgüsü tasarlardım.
Steve'e bunu anlatırdım.
O da istediği gibi çizerdi. Ona tam bir metin vermezdim.
Benim aklıma bile gelmeyen bir sürü şey eklerdi.
Sonra ben çizimleri alırdım
ve diyaloğu ekler, her şeye ve herkese
istediğim kişiliği katmaya çalışırdım.
Steve çok yaratıcı biri. İkimiz bir araya gelip
olay örgüsü üzerinde konuşurken hep tartışırız
çünkü ben bir şekilde yapmak isterim, o başka bir şekilde.
Ve aynı fikirde olmasam bile
onun farklı yapması iyi bir şey bence
çünkü bizim ekipten çıkan alışıldık bir olay örgüsü olmuyor.
Onları istediği gibi yapması benim işimi iki kat zorlaştırıyor.
Ama hoşuma gidiyor. Ondan bir hikâye alıyorum
ve ne olduğu hakkında en ufak fikrim olmuyor
çünkü ona en ufak bir resim fikri bile vermiyorum.
Eve gidip canı ne isterse onu yapıyor.
"Peki, herkese ortak yaratıcı olduğunu söylerim." dedim.
Yazan Stan Lee VE STEVE DITKO
Bu onu pek tatmin etmedi.
TİTİZLİKLE TASARLAYIP ÇİZEN STEVE DITKO
Gerçekten hayali kuran kişinin onu yarattığını düşünüyorum.
Hayal ediyorsun ve sonra çizmesi için birine veriyorsun.
Çizer Steve Ditko'yu kaybettik
Korkunç.
Bir gün aradı ve "Gidiyorum." dedi.
Hepsi buydu.
Çok popüler bir çizerdi.
Sağlam STEVE DITKO'YA selam ve veda!
Sanırım onun yerine geçecek insanları bulmayı başardık.
Yuh sesleri yerini tezahürata bırakacaktır.
Steve ve ben birlikte çok güzel çalışıyorduk.
Bana kalırsa mükemmel iş birliği yapıyordu.
Çizimleri nefisti.
Hikâye anlayışı harikaydı.
Steve bizimle çalışmayı bıraktığında kalbim kırılmıştı.
Sanırım herkesten daha çok çizgi roman çıkardınız.
Evet, en büyük biziz.
Kontrol sorunu yok mu?
En büyük sorunlarımızdan biri. Haklısın.
En isteyeceğim şey tek bir dergiyi
bizzat yazıp düzeltisini yapmak
ama maalesef seri üretim tesisi gibiyiz.
Hepimiz usandık.
Bir hikâyeye bir hafta ayırmayı hepimiz isterdik.
Maalesef bu işin ekonomisi sebebiyle bu kesinlikle imkânsız.
Günde neredeyse iki tam çizgi roman üretiyoruz. Seri üretim hattı gibi.
Modern Zamanlar adlı eski Charlie Chaplin filminde
Chaplin'in üretim hattında olduğu bir sahne vardır.
İşi de ürünler bantta ilerlerken
iki anahtarla somunları sıkmaktır.
Akşam eve giderken o hareketi yapmayı sürdürür.
Bazen böyle hissediyoruz. Ne üzerinde çalıştığımızı bile bilmiyoruz.
Sayfalar geliyor ve...
"Bunu düzelt. Şu başlığı değiştir,
"harfleri diz ve bitir."
Doğruca baskıya. Günde iki kitap.
O günlerde herkes işini yapmakla meşguldü.
Bunları vaktinde yetiştirmek için çok baskı vardı.
Sayfa başına pek fazla para almadıklarından
geçinebilmek için bir günde pek çok sayfa hazırlamak zorunda kalan çizerler
ne kadar iyi olduklarını gösterme fırsatı
bulamamaktan şikâyetçiydi.
O günlerde Kirby bizden ayrıldı.
Jack Kirby beklenmedik bir şekilde, şaşkın ama yürekli ekibimizden
istifasını duyurdu.
Jack Kirby 1970'de Marvel Comics'ten ayrıldı.
Jack Kirby ile canlı yayındayız.
Jack Kirby Röportajı 1987
Ve şimdi çok özel sürpriz konuğu açıklayabiliriz.
Meslektaşın Stan Lee.
Jack'in doğum gününü kutlarım.
Stanley, aradığın için teşekkür ederim,
umarım sağlığın iyidir ve öyle de kalır.
Elimden geleni yapıyorum ve sana da aynısını dilerim. Birlikte ne yaptıysak
ve kim neyi yaptıysa sanırım bu
sonsuza kadar tartışılacak.
Ama bence ortaya çıkan ürün
parçalarının toplamından daha fazlaydı.
Bence birlikte çalıştığımızda devreye giren
bir tür sihir vardı.
Hiç pişman değilim Stanley. Benim için harika bir deneyimdi.
Ürün iyi olduğunda tatmin oluyordum.
Son kertede kimin tam olarak neyi yaptığı fark etmez.
Şunu söyleyeyim. O metinlerdeki diyalogların her kelimesi benimdi.
-Şey, ben... - Her hikâye.
Bu konuda tartışmaya girmek istemiyorum. İstediğim şey...
Bizzat birkaç satır yazdığımı söyleyebilirim.
- Her karenin üzerine... - Evet, gördüm.
- Kitapta basılmamışlardı. - Bak.
- Jack, dürüstçe cevap ver. - Yetkim yoktu...
Bittikten sonra o hikâyelerin herhangi birini okudun mu hiç?
Okuduğunu sanmıyorum.
Hikâyelerimden birini okuduğunu sanmıyorum.
Bence hep yenisini çizmekle meşguldün.
Bittiğinde hiç okumuyordun.
İçinde ne yazılmışsa pek de...
Ben aksiyonla ilgileniyordum.
Biliyorum ve sanırım "Fark etmez." diye düşünüyordun.
"Herkes diyalogları yazabilir, önemli olan benim ne çizdiğim."
Belki haklısındır ama ben buna katılmıyorum.
Hayır. Demek istediğim şu, yazısıyla, çizimiyle
bütün eser tek kişiden çıkmalı.
Tamamını tek başına yapma fırsatın
olması gerektiğine inanıyorum.
Marvel'ın başarısı
karakterlere, onları yaratan kişilerin egolarından
daha fazla özen göstermesinden kaynaklanıyordu.
Ego sorunundan söz ettiğinde komik olan
o sorunların ancak şimdi ortaya çıkıyor oluşu.
Jack ve ben çizgi romanları hazırlarken ego sorunu yoktu.
Elimizden gelenin en iyisini yapıyorduk.
Dinle, işlerin gerçekte nasıl olduğu
ancak şimdi anlaşılabiliyor.
Stan 1972 yılında yayıncı unvanını aldı
ve yazarlık görevini bırakıp
baş editörlük için halefini seçmek durumunda kaldı.
Konuğum sadece eski bir dostum ve iş arkadaşım değil,
işimizin gerçekten yetenekli öncülerinden biri.
Roy Thomas, Marvel Comics'in fahri editörü
ve çizgi roman alanında, belki diğer alanlarda da
bulabileceğiniz en iyi yazarlardan biri.
Sanki dualarımızın kabul olmuş hâliydin. Hatırlarsan
Fantastik Dörtlü'yü, Yenilmezler'i devralmıştın.
- Hemen tüm hikâyeleri sen yaptın. -Çoğunu.
Hem de istenebilecek en iyi şekilde. Kendi takipçilerini oluşturdun.
Hayranlar seni sevmeye başladığında senden nefret ettim.
Yayıncı olunca çoğu şeyi yazmayı bıraktım.
Yazarken metinlerin tüm kontrolü bendeydi.
Deyim yerindeyse, metinler tam da
istediğim gibi yıllanıyordu.
Ama anladım ki bir seriyi yazmayı bıraktığın an
başka yazarlar devralıyor ve kendi usullerince yapıyorlar.
Çizgi romanlar erkek kahramanları ele alarak başladı
çünkü yıllar önce
kadın kahramanlar kimsenin aklına pek gelmiyordu.
Ama artık yayıncıyım
ve öğrendim ki okurlarımızın %10'u kadın.
Bu okur oranını artırmaya çalışıyoruz.
Ve son birkaç ayda ve yılda
gittikçe daha fazla kadın karakter ekledik.
Red Sonja adında bir barbar karakterimiz var.
Tarih öncesi çağdan.
Kılıcı var ve harika.
Medusa adında bir karakterimiz var. Black Widow var.
Bayan Marvel adında yeni bir tane var. Muhteşem olacak.
Orada çalıştığım onca yılda ilk kez
çizerlere çizgi romanları istedikleri gibi yapma
özgürlüğü vermiştim.
BİR TERÖRİST İÇİN TUZAK!
Bence artık biraz zor. Üzüldüğüm şey şu,
elbette ki günün 24 saati birlikte değiliz.
Roy evde yazıyor
ve tüm karakterler üzerinde sahip olduğumuz mükemmel kontrolü
bir miktar kaybettik.
Çizgi Roman Yönetimi Değişti
Belli bir kötü karakteri kullanmak istediğimde Ron'a
"Gelecek sayıda Dr. Octopus'u döndürmek istiyorum." diyorum. O da,
"Olmaz Stan. Yenilmezler'de onu kullandım." diyor.
Anlayacağın, biraz zorlaştı.
İşlerin tıkırında gitmediği
dönemler oluyor sanırım.
Ama bu denli büyüdüğümüz için
katlanmamız gereken şeylerden biri bu.
ÖRÜMCEK ADAM'IN DOĞDUĞU AĞAÇ
Aylaklığın zirvesine ulaştım, artık yayıncıyım.
Beni üst kata postaladılar.
İşim, tüm yazıları başkalarının yapmasını sağlamak
ama yazmayı gerçekten özlüyorum.
Ben yokken lütfen sulayın Stan
Beni bu şeyin yayıncısı yaptıklarında önemli bir iş insanı oldum.
Hep önemli biri olmak istemişimdir
ama ben iş insanı değilim.
Rakamlarla falan gerçekten ilgilenmiyorum.
Yönetim kurulu benden beş yıllık bir plan yapmamı istedi.
Beş yıl sonra nerede olacağız ve ne kadar bütçeye ihtiyacımız var?
Ama bana sorarsanız ticaretle ilgisi olan her şey sıkıcı.
Bu yüzden yayıncı unvanını korudum
ama sadece bir iş insanı olmak yerine
Marvel Comics'i anlatarak ülkeyi dolaştım.
Teşekkür ederim kültürseverler.
Çizgi Romanlar Lee'den Muhteşem konuşma
Üniversitelere, televizyon ve radyo programlarına gidip
Marvel'ı tanıtıyordum.
Çizgi roman sektörünün süper kahramanı Stan Lee.
Her zaman çizgi romanların kanıtlama şansı bulduklarından daha güçlü
bir kültürel araç olduğunu düşünmüşümdür.
Şimdi onlara bu şansı vermeyi umuyorum.
Çizgi romanları her zamankinden daha önemli hâle getirmek istiyorum.
Bunu dinî bir haçlı seferi gibi düşünmeyi seviyorum.
Gerçekten.
Bu zamana kadar yıllarca Marvel'daydım.
Ömür boyu sürecek bir işim vardı ve buna layık oldum.
Bence yapmamız gereken şey şu.
Hepsini işaretledim.
Ne var ki şirket tekrar satıldı.
Yeni şirketin sahiplerinden biri şöyle dedi,
"Stan, merak etme, her zamankinden daha iyi olacaksın."
Herkesle yeni sözleşmeler yapacaktı.
Bana teklif edilen yeni sözleşme
ömür boyu değil, iki yıllıktı,
bu da beni çok mutsuz etti.
Bu hikâyeleri yazarken pişman olduğum şey
"Gidip telif hakkını alayım, sahibi olayım." diye düşünmemiş olmamdır.
Her zaman şirkete aitti.
Yani ticari açıdan bakılırsa bu bir hataydı.
Kalbim kırılmıştı. Bu konuda yapabileceğim pek bir şey yoktu.
Bir dizi kasıtlı ve ölümcül terörist eylem...
Değişim zamanı.
Evet! Evet, yapabiliriz!
Pekâlâ, bir kamera koyalım. Ve bu delikanlıyı bekletmeyelim.
Marvel sonunda işleri halletti.
Millet, etrafı boşaltalım. Lütfen.
Bana onursal olarak Fahri Başkan unvanı verdiler.
Buna çok sevindim.
Ve oyun! Kamera! Araba!
Stan!
Oldu mu?
Stan, burada olduğun için çok teşekkürler. Bu bizim için bir zevk.
Gitmeden önce bir sürü kişinin elini sıkıp
imza vermen gerekirse bizi bağışla
ama çok teşekkürler. Bize şeref verdin.
-Çok teşekkürler! - Sağ ol.
Çok kişi gelip şöyle diyor,
"Yaşattığın bunca zevk için teşekkür etmek istiyorum."
Ve bunu 1940'lardan beri yapıyorum.
O zaman kitapları okuyan insanlar
hâlâ onları hatırlıyor.
Ve şimdi kendi çocukları var. Bazılarının torunları var.
Marvel Studios Başkanı Kevin Feige'nin sesi
1960'ların başındaki ünlü Marvel şirketine bakıyorum.
Stan Lee'nin, Kirby'nin, Ditko'nun ve ortak yaratıcıların
hayal gücünden çıkan karakterleri düşünüyorum. İnanılmaz.
Filmlerin geliştirme oturumları için
konferans salonunda toplandığımızda şöyle düşünüyorum,
"Vay, şu hayal gücünün keşke %5'ini kullanabilsek."
Çizgi romanların onlarca yıldır başarıyla yaptığı şeyi
taklit etmeye çalışıyoruz.
O kitapları yazdığım günlerde
çok satılmalarını umuyordum.
Böylece işimi kaybetmezdim ve kiramı ödeyebilirdim.
DEMİR ADAM
Birdenbire bu karakterler dünyaca meşhur oldu.
Gişe rekorları kıran filmlere konu oldular
ve ne mutlu bana ki o filmlerde küçük roller aldım.
Kestik. Hanımlar ve beyler, Demir Adam'ın yaratıcısı
Bay Stan Lee'nin çekimleri bitti.
Yarattığım karakterlerle çalışıyor olmam...
Oyun.
New York'ta süper kahramanlar mı? Hadi canım.
Ve bu kadar güzel filmlerinin yapılması...
Oldu mu?
Kaptan Amerika mı o? Daha uzun boylu sanıyordum.
- Böyle profesyonellerle çalışmak... - Eyvah.
Kovulduğumun resmidir.
Hepsinin de karakterleri böyle sevmesi...
Tony Stank misiniz?
Böyle bir şeye dönüşeceğini hiç düşünmemiştim.
Her neyse, çok kaba bir şekilde sözüm kesilmeden önce...
Yaratıcı insanlarla,
özellikle de sinemacılarla çalışmak
çok heyecan verici.
Hayır!
Evet!
Düşününce çok muazzam bir şey.
1960'lar eğlenceliydi ama şimdi bedelini ödüyorum.
Ve kestik.
Sanırım bunları alacağım,
buraya getireceğim ve emniyete alacağım.
Ne oldu çocuklar? Daha önce hiç uzay gemisi görmediniz mi?
Oyun.
"Güven bana gerçek inanan."
Tatmin olmuş hissetmemem için deli olmam lazım.
Dünyanın Stan'in yaptıklarını yakaladığını görmek güzel.
Roy Thomas'ın sesi
Bunun için filmler ve TV programları gerekmiş olsa bile.
Artık herkes
bunların değerini kabul etmeli.
Gözlerime inanamıyorum. Nasılsınız?
Tüm bunların tohumları Stan'in
Jack ve Steve ile yaptıklarında saklı.
Şimdi yapılan şeylerde onların izlerini bulmak mümkün.
Hatta her şey, o zaman açılan o çeşmeden akıyor.
Stan, Jack ve Ditko bir araya geldiler
ve aniden bütün bir evreni yaratan
olağanüstü bir üçlü oluşturdular.
Hiçbiri diğerleri olmadan bunları yapamazdı.
Bay Stan Lee'ye hoş geldin diyelim.
2017 UCLA Mezuniyet Töreni
Teşekkürler.
Epey vakit harcayarak
sizin için 25 sayfalık bir konuşma hazırladım.
Sonra ona bakıp şöyle dedim, "Bunu dinlemek ister miydim?"
Onu yırtıp attım.
Şimdi savunmasız bir hâlde karşınızdayım.
Size söyleyebileceğim tek şey şu,
bir fikriniz varsa
Fantastik Dörtlü
ve cidden iyi olduğunu düşünüyorsanız
bir budalanın sizi vazgeçirmesine izin vermeyin.
Bu, aklınıza gelen her çılgın fikrin dâhice olacağı anlamına gelmez
ama iyi olduğunu hissettiğiniz, yapmak istediğiniz,
sizin için anlamı olan bir şey varsa
onu yapmaya çalışın. Çünkü ancak yapmak istediğinizi,
olması gerektiğini düşündüğünüz gibi yaparsanız
en iyi eserinizi ortaya koyabilirsiniz.
Ne olursa olsun onu yaptıktan sonra
onunla gurur duyarsınız,
ona bakıp şöyle diyebilirsiniz, "Bunu yaptım, bayağı da iyi oldu."
Bu harika bir duygudur.
Hepinize iyi şanslar dilemek istiyorum.
Size uygun olanı yapın. Ne olursa olsun elinizden gelenin en iyisini yapın.
Yaptığınıza memnun olacaksınız.
Muhteşem!
Alt yazı çevirmeni: Selen Akhuy