Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Zwykle nie mam pojęcia, od czego zacząć,
ale ty dałeś mi pomysł na początek.
Jaki pomysł?
Spytałeś mnie o naturę naszej relacji.
Chyba nawet więcej. Spytałem, kim jesteś.
Bo obejrzałem wiele twoich filmów
i czasem jesteś niczym duch, czasem jesteś Bogiem,
a czasem jesteś obecny.
Musiałem wiedzieć, z kim rozmawiam. Byłeś przyjacielem po drugiej stronie?
Nieznajomym w autobusie?
Kim jesteś?
To przedstawienie.
Musimy wiedzieć, czy występujemy dla związku zawodowego czy dla elity.
Musimy wiedzieć coś o ambicjach ludzi, z którymi rozmawiamy.
A jeśli nie mogę odpowiedzieć?
Nie dlatego, że nie chcę, ale może nie umiem.
To postaramy się dowiedzieć, kim jesteś.
TUNEL Z GOŁĘBIAMI
Kiedy byłem w wywiadzie wojskowym,
przeprowadzałem wiele rozmów, które były też przesłuchaniami.
Od razu musiałem wzbudzić zaufanie wobec siebie, przesłuchującego.
„Czy u twojej matki w porządku? Mam zadzwonić do twojego domu?”
To ta więź, prawdziwa lub sztuczna, jest otwarciem rozmowy.
Przede wszystkim ustalenie, że mają tylko mnie.
Wywołanie zaufania?
Zaufania do przesłuchującego, tak.
Kiedy chcemy, żeby wyrażono coś, co może nie być prawdą,
i my wiemy, że nie jest to prawdą, to jest początek.
SZPIEG DOSKONAŁY
DRUCIARZ, KRAWIEC, ŻOŁNIERZ, SZPIEG
„Tunel z gołębiami był roboczym tytułem
wielu moich książek”.
TUNEL Z GOŁĘBIAMI
„Łatwo wyjaśnić jego genezę.
Miałem około 15 lat, kiedy ojciec postanowił zabrać mnie
na jeden ze swoich hazardowych wypadów do Monte Carlo.
Przy starym kasynie mieścił się klub sportowy”.
„Był tam trawnik
i strzelnica z widokiem na morze”.
„Pod trawnikiem biegły równoległe tunele...
SZPIEG, KTÓRY PRZYSZEDŁ Z ZIMNEJ STREFY
...prowadzące aż nad brzeg morza.
Wkładano do nich żywe gołębie
hodowane i łapane w pułapkę na dachu kasyna.
Miały za zadanie przelecieć przez całkowicie ciemny tunel
i pofrunąć w śródziemnomorskie niebo
jako cele dla najedzonych dżentelmenów”...
- „Halt!” - ...„którzy czekali tam ze śrutówkami”.
„Nieustrzelone lub tylko zranione gołębie
wracały do miejsca swoich narodzin na dachu kasyna,
gdzie czekały na nie te same pułapki.
Dlaczego to wspomnienie nawiedza mnie od tak dawna?
Być może słuchacze...
będą w stanie ocenić to lepiej niż ja”.
Nazwisko David Cornwell jest pewnie nieznane większości z was.
Jest ekspertem od tajemnic, byłym szpiegiem
oraz autorem ponad 20 książek, prawie samych bestsellerów,
napisanych pod pseudonimem John le Carré.
WYBITNY PISARZ
Cornwell już od ponad 50 lat prowadzi podwójne życie
i rzadko udziela wywiadów.
SZPIEGOWANIE OKIEM LE CARRÉGO
Zdrada mnie fascynuje.
Przeżyłem okres nieustannych zdrad.
Kiedy wszedłem do świata tajemnic, służyłem w dwóch wywiadach,
które były zdradzane na potęgę.
Jako dziecko też czułem się zdradzany.
Czułem, że sam zdradzam ludzi.
Jak wielu artystów
od wczesnego dzieciństwa żyłem w bańce swojej wyobraźni.
W tajnych służbach mi to nie wystarczało.
Rzadko się angażowałem. Byłem niedoświadczony, niepoinformowany.
Wymyśliłem więc sekretny świat i wypełniłem go swoimi ludźmi.
BUDZENIE ZMARŁYCH
W wielu tych historiach występują naiwniacy i manipulatorzy.
LUDZIE SMILEYA
Ci, którzy kontrolują, i ci, którzy są kontrolowani.
Teraz mówimy o moim dzieciństwie.
Mój ojciec był naciągaczem.
Życie było sceną.
Pozory były wszystkim.
Poza sceną było nudno,
a ryzyko nęciło.
Ale najbardziej nęcił ślad osobowości.
O prawdzie nie rozmawialiśmy.
O przekonaniach też.
Czyli czułeś się jak naiwniak?
Nie. Brałem w tym udział.
Dopieszczałem grę aktorską. Uczyłem się opowiadać anegdoty. Popisywać.
Wcześnie odkryłem, że człowiek nie ma środka.
Nie byłem naiwny. Mogłem robić naiwniaków z innych.
Kiedy się przeprowadzaliśmy i nie płaciliśmy rachunków.
Kiedy musieliśmy gasić w domu światła,
bo ktoś szukał mojego ojca, Ronniego.
Wydawało mi się wtedy, że ludzie tak żyją.
To nie są rzewne opowieści.
Graham Greene powiedział, a ja to często powtarzam,
że dzieciństwo to saldo kredytowe pisarza.
To nie skarga, tylko autorefleksja.
„Widziałem dom, w którym się urodziłem,
ale wolę inny dom swoich narodzin,
taki, który zbudowałem sobie w wyobraźni.
Z czerwonej cegły, rozklekotany, przeznaczony do rozbiórki,
z wybitymi szybami, szyldem »Na sprzedaż« i starą wanną w ogrodzie.
W takim miejscu dzieci się raczej ukrywają, niż rodzą.
Ale tam się urodziłem, a w każdym razie tak twierdzi moja wyobraźnia”.
„Na strychu,
wśród brązowych pudeł,
które ojciec zawsze ze sobą targał, kiedy uciekał”.
„Moja matka leży na łóżku polowym i żałośnie stara się z całych sił,
ilekolwiek ich miała”.
„No więc rodzę się...
i dostaję w pakiecie niewielki dobytek mojej matki,
bo niedawno znów odwiedził nas komornik
i mamy mało bagaży”.
„Bagażnik zamyka się od zewnątrz”.
„Już wtedy uciekam i do teraz nie przestałem”.
Matka znikła, kiedy miałem pięć lat.
Nie miałem z nią żadnej relacji.
Przez ręce mojego ojca przeszło wiele zastępczych matek.
Jedna szczególnie heroiczna macocha na pewien czas
uspokoiła sytuację.
MOJA MATKA, OLIVE
Moja matka była tajemnicą,
bo nigdy do końca nie ujawniono, co się z nią stało.
Żyła czy nie?
Ronnie nie lubił trudnej prawdy.
DRUCIARZ, KRAWIEC, ŻOŁNIERZ, SZPIEG
Spotkałem ją znowu w wieku 21 lat.
Napisałem do jej brata, który odpisał:
„Oto jej adres. Nie mów jej, że masz go ode mnie”.
Napisałem do niej: „Wiem od twojego brata”...
W ogóle nie przejąłem się tym zakazem.
Wyobrażałeś sobie, że żałuje, że zostawiła ciebie i twojego brata?
Kiedy się z nią spotkałem, spytałem ją o to.
Odpowiedziała tak, jak odpowiadała potem zawsze,
że z moim ojcem nie dało się żyć,
że miała dość kochanek, które sprowadzał do domu,
że zawsze brakowało nam pieniędzy
i że nie podobało jej się, że zadawał się z oszustami.
Powiedziała, że gdyby spróbowała zrobić coś innego,
znał tylu świetnych prawników, co zresztą było prawdą,
że w sądzie nie miałaby żadnych szans.
Dlatego zostawiła to wszystko i postanowiła odejść.
Pamiętasz tamten dzień?
Nie.
Jeśli zamierzamy zostawić dzieci, to czy tamtego wieczoru,
ze spakowaną już walizką,
całujemy je na pożegnanie?
Czy weszła do naszego pokoju? Spojrzała na nas ostatni raz?
Wyobrażam sobie, że tak zrobiła.
Wszedłeś w posiadanie tej walizki.
Kiedy umarła,
zauważyłem tę piękną skórzaną walizkę z domu towarowego Harrods
wyściełaną w środku jedwabiem.
Na zewnątrz były jej inicjały: „O.M.C.” Olive Moore Cornwell.
To musiała być walizka, do której spakowała ubrania.
Wyobrażałem sobie śliczne ciuszki, które mieściła.
I wytworne stroje.
Na parterze znajdzie pani potrzebne walizki.
Odeszła z tym wszystkim do biedy.
Uciekła z facetem bez pieniędzy.
Wyobrażałem sobie rozpakowywanie walizki
i stopniowe zanikanie ostatnich śladów luksusu.
Zatrzymałem ją. To jedyne, co po niej mam.
Fizyczny dowód na to, że to się stało.
Czym ta walizka dla ciebie była? Dlaczego ją zatrzymałeś?
Oskarżyłem ją w głowie o to, że była jakby konspiratorką
w potajemnym odejściu mojej matki.
Dla mnie jest historią.
Moja matka była emocjonalnie niedostępna.
Nigdy nie słyszałem, żeby mówiła szczerze o uczuciach.
Ale kiedy w ostatnim roku życia trafiła do domu opieki,
stworzyła dla pielęgniarek pewną fantazję.
Odmalowała przed nimi obraz matczynej lojalności wobec nas.
Naszego długiego, wspólnego życia, przeżytej radości.
W pewnym sensie wypełniła te stracone lata.
Kiedy towarzyszyłem jej na łożu śmierci,
jak na ironię pomyliła mnie z moim ojcem.
Powiedziała: „Nigdy nie przyniosłeś mi orchidei”.
Myślę, że nawiązywała do jakiejś jego miłostki.
Nigdy się nie dowiem.
Spytałem, jaki lubi kolor.
„Nieważne. Nigdy ich nie miałam. Przynieś mi orchideę”.
SĄD NAD RONNIEM
ŚLEDZTWO SYNA
Ludzie kochali Ronniego do końca, nawet ci, których okradł.
SYN OSZUSTA
GŁOSUJ NA RONNIEGO CORNWELLA
Kiedy grał, oczarowując ludzi,
całkowicie wierzył w to, co robi i mówi.
Podczas tych wybuchów nieodpartego wdzięku
i elokwencji czuł się szczery.
„Synu, kiedy będą mnie osądzać, a na pewno będą,
powinni osądzać mnie na podstawie tego, jak traktowałem ciebie i twojego brata.
Taka będzie wola boska”.
Bóg był jego bliskim kumplem.
Sekretem pozostaje, czy wierzył w Boga, ale był pewien, że Bóg wierzy w niego.
Te niezwykłe, pomysłowe przekręty
były częścią jego rozmowy z Bogiem.
„Czy to mi się upiecze? Czy tamto mi się upiecze?”
Targował się z Bogiem.
Raczej się z nim zakładał.
„A co powiesz na taką ofertę?”
Ronnie zawsze, choćby miał kraść, pożyczać albo przekupywać dyrektora,
chciał, żebym miał doskonałą edukację.
Nauczyłem się manier i zachowań klasy, do której nie należałem.
Uczyłem się i często czułem się lekceważony.
Czasem nienawidziłem klasy, do której zostałem przypisany.
Byłem na wrogim terytorium.
Ale nauczyłem się odpowiednio ubierać i mówić.
Zmieniłem się w jednego z nich, ale nigdy się nim nie czułem.
SYNOWIE I SZPIEGOWIE „Wiem, kim jesteś”
Od dzieciństwa byłem małym szpiegiem.
Kiedy Ronnie wychodził, prowadziłem dochodzenie.
Nie wiedziałem, co kryje świat.
10. WEZWANIE DO ZAPŁATY
Kiedy przychodzili windykatorzy, znikały moje zabawki.
Znikały meble. Znikały kobiety.
Znikały matki.
IZBA CYWILNA SĄDU NAJWYŻSZEGO BANKRUCTWO
Kiedy Ronnie naprawdę się bał,
kazał wyłączać w domu światła
i chować auta do ogrodu.
Nie bał się prawa, tylko mafii.
Zazdrosne serce Och, zazdrosne serce
Przestań bić
Nie widzisz Jakie poczyniłeś krzywdy...
W okresie przed śmiercią miał biuro na ulicy Jermyn.
Na górze mieszkały damy do towarzystwa.
Które, jak mawiał, zawsze były gotowe ugotować mu kiełbaski.
Miał dwa fordy zephyry,
dom w Henley, dom na ulicy Tite w Chelsea.
Po co mu były, tego nie wiem.
I miał to biuro.
Nie mogliśmy znaleźć przy nim ani w szufladach jego biurka dosyć,
żeby opłacić personel do końca tygodnia.
Nie było żadnych pieniędzy.
Był też koń we Francji, w Maisons-Laffitte,
parę koni w Irlandii.
Nazywałeś je nieudacznikami.
Nieudacznikami.
Miał dżokeja, mistrza świata, Gordona Richardsa.
Kiedy Gordon zakończył karierę, wybierał dla Ronniego konie na aukcji,
za które ten musiał płacić.
Uwielbiał pojawiać się w Ascot, mając konia w wyścigu.
Ronnie wyraźnie doszedł do punktu, w którym bractwo bukmacherów
nie chciało go już dopuszczać do wyścigów.
Mieli goryli, którzy postawili sprawę jasno.
Lepiej uważać, przychodząc na tor
z nieopłaconymi długami.
Zostałem wysłany z walizką pełną pieniędzy,
żeby poroznosić je bukmacherom.
O rety! To Rupert. Oddala się!
Jego koń, nazwany po moim przyrodnim bracie,
biegał w Cesarewitch.
Nagle dostaliśmy duży przypływ gotówki.
Dzięki, chłopcy.
Siedziałem z nią w pociągu.
Podszedł do mnie duży mężczyzna.
Jesteś synem Cornwella, nie?
Więcej tego nie rób, synku.
I dotknął tylko mojego nosa.
Kiedy wróciłem, Ronnie czekał.
Liczył i liczył,
i nie mógł uwierzyć, że nic nie wziąłem.
No już.
Pokaż mi swoje kieszenie.
No pokaż mi, co zrobiłeś.
Na koniec dostałem chyba piątaka, bo się spisałem.
Twój ojciec był rozczarowany, że niczego nie ukradłeś?
Był skonsternowany, że...
Myślał: „Nie możesz być taki dobry”.
„Nikt nie jest. Nie taka jest natura ludzka”.
Ale to takie romantyczne dzieciństwo, prawda?
No cóż, tak. Naprawdę muszę to podkreślić,
że niezależnie od tego, co uzmysłowiłem sobie później
i jakich doświadczyłem krzywd, takich jak utrata matki i nie tylko,
to było strasznie ekscytujące.
Nie wspomnieliśmy jeszcze, że miałem zostać adwokatem.
A mój starszy brat radcą prawnym.
Bardzo chciałem studiować w Oksfordzie i zaproponowali mi tam miejsce.
Ronnie chciał wiedzieć, za co będzie płacić.
Stchórzyłem i powiedziałem, że będę studiować prawo.
I kiedy doszły do niego słuchy, że studiuję filologię,
naskoczył na mojego opiekuna naukowego, chcąc wiedzieć, jak do tego doszło.
To była ich wina czy moja?
OD STARSZEGO OPIEKUNA NAUKOWEGO
Mój mentor, Vivian Green, pokazał mu drzwi.
SPRAWOZDANIE OPIEKUNA Cornwell to pierwszorzędny człowiek.
PODANIE O PRZYJĘCIE
Studiowałem więc dalej filologię.
FILOLOGIA
W połowie drugiego roku Ronnie ogłosił dramatyczne bankructwo.
Przeogromne, na milion i jedną czwartą funtów.
Westminster Bank w Oksfordzie, z wiadomych sobie powodów,
postanowił zamknąć moje konto.
Byłem wtedy blisko ze swoją dziewczyną, więc zdecydowaliśmy się na ślub.
Zacząłem uczyć w podrzędnej szkole podstawowej.
W tej samej, którą, w swojej głowie,
umieściłem na początku Druciarza, krawca, żołnierza, szpiega.
DRUCIARZ, KRAWIEC, ŻOŁNIERZ, SZPIEG
Żyliśmy bardzo ubogo.
Mieliśmy toaletę na zewnątrz, blaszaną wannę.
I wtedy, co uznałem za akt heroiczny,
Vivian Green namówił kolegium, żeby przyjęło mnie z powrotem.
Jakoś znaleźli dla mnie pieniądze.
Wróciliśmy więc i znaleźli nam duże mieszkanie.
Życie całkowicie się zmieniło.
Instytucjonalna pokusa powróciła,
kiedy Eton zaprosiło mnie, żebym uczył najstarszą klasę.
Myślałem, że będę tam pracował do końca życia.
Ale po dwóch latach miałem dość.
Wtedy skusili mnie szpiedzy i myślałem, że będę do końca życia szpiegiem.
Okropnie trudno zwerbować do służb specjalnych.
Szuka się kogoś trochę złego,
a zarazem lojalnego.
Jest pewien typ, którego wtedy szukali. Pasowałem do niego idealnie.
Wcześnie wyrwany z gniazda.
Szkoła z internatem.
Wczesna duchowa niezależność.
A przy tym poszukiwanie uścisku jakiejś instytucji.
Moje życie to pasmo uścisków i ucieczek.
Zacząłem pracę w jednym wywiadzie i przestał mi się podobać.
Przeszedłem do drugiego i stało się to samo.
Rozczarowała mnie sama zimna wojna, o co nie było trudno,
widząc nazistów przechadzających się po Niemcach Zachodnich.
A nawet po Wschodnich.
O co tak naprawdę walczyliśmy?
Jakby wojny nigdy nie było?
Tak to odbierałem.
Moc przymusowego zapomnienia była nieodparta.
Oddelegowano mnie pod przykryciem dyplomaty do Niemiec Zachodnich.
To był jeden z tych przypadków, kiedy miałem farta,
bo byłem przy wznoszeniu Muru Berlińskiego.
Impas między Wschodem a Zachodem znalazł swoje ucieleśnienie w Berlinie.
Napięcie nie ustawało. To wpływało na wszystkich.
Uwaga zatroskanego świata skupia się na Berlinie.
Trwa ostatnia masowa emigracja ze Wschodu.
Komunistyczny reżim Niemiec planuje zamknąć granicę.
Napływ szukających azylu na peryferiach wolności
sięga 1500 osób dziennie.
OPUSZCZASZ STREFĘ AMERYKAŃSKĄ
Pojechałem do Berlina i zobaczyłem, co się dzieje.
Duże dramaty rozgrywały się przed postawieniem muru.
Strażacy z Niemiec Zachodnich rozstawiali pod budynkiem trampoliny.
Ludzie na nie skakali.
Widok był poruszający.
MUR BERLIŃSKI HANIEBNYM SYMBOLEM
MUR BERLIŃSKI JAKO LINIA FRONTU
Jak reagowałeś na to emocjonalnie?
Z mieszaniną gniewu, wstrętu i empatii.
Dla mnie był to kamień milowy.
Bodziec do powstania Ze śmiertelnego zimna.
Tam wykuło się twoje rozumienie świata?
Raczej się tam potwierdziło.
Był to najohydniejszy symbol bezsensu ludzkich zmagań.
Miałem wrażenie, że obie strony, Wschód i Zachód,
wymyślają wroga, którego potrzebują.
WSPÓLNE ZWYCIĘSTWO!
Gładkie przejście od antynazizmu do antykomunizmu.
RAZEM UDUSIMY HITLERYZM
POWSTRZYMAĆ KOMUNIZM! TO ZADANIE NAS WSZYSTKICH
Wróciłem z Berlina.
Wiedziałem, że chcę napisać o tym mocną książkę.
Było lato. Pracowałem głównie w ogrodzie.
Wokół biegały dzieci.
Zaczynałem o czwartej czy piątej rano.
Czułem, że ogarnia mnie gniew.
Znalazłem niejako przypowieść, która posłużyła mojemu celowi,
i było nią Ze śmiertelnego zimna.
Za kogo masz szpiegów?
Filozofów, którzy mierzą swoje czyny podług słowa Boga albo Karla Marxa?
Bzdura. To tylko banda podłych drani, takich jak ja.
Małych ludzi, pijaków, dziwaków, pantoflarzy,
urzędników bawiących się w kowbojów, żeby umilić sobie nędzne życie.
Myślisz, że jak mnisi w celi porównują dobro ze złem?
Autor, który jest teraz największą sensacją,
naprawdę nazywa się David Cornwell,
ale lepiej jest nam znany jako John le Carré.
Ile egzemplarzy Ze śmiertelnego zimna się sprzedało?
Jeśli weźmiemy pod uwagę wszystkie wydania na całym świecie,
podobno między 12 a 15 milionów.
ZE ŚMIERTELNEGO ZIMNA
Zakładam, że sukces tej powieści cię zaskoczył.
BESTSELLER NR 1 W AMERYCE!
ZE ŚMIERTELNEGO ZIMNA.
Nie zaskoczył mnie w tym sensie,
że wiedziałem, że napisałem coś,
co głęboko wyraża moje własne odczucia
i może mieć potencjał.
JOHN LE CARRÉ JEST NAJLEPSZYM PISARZEM...
Pierwsze przecieki od agenta i wydawcy sugerowały, że faktycznie go ma.
Trzeba pamiętać kontekst, w jakim to wyszło.
Byliśmy wtedy nasyceni Jamesem Bondem.
DOKTOR NO
Podziwiam pańskie szczęście, panie...
Bond. James Bond.
Obraz, jaki prezentowały wiadomości
oraz wszystko, co działo się wokół nas,
był taki, że szpiedzy to marna armia samotnych decydentów.
Ja dostarczyłem antidotum.
Co było w tym nie tak, i żyję z tym problemem do dzisiaj,
to że przedstawiłem tajne służby jako cholernie genialne.
Tymczasem byliśmy wtedy niesprawną organizacją,
którą równie dobrze można było zamknąć i założyć od nowa.
DRUCIARZ, KRAWIEC, ŻOŁNIERZ, SZPIEG
„Jeśli twoją życiową misją jest pozyskać zdrajców,
przekonać ich do swojej sprawy,
nie możesz narzekać, kiedy jeden z twoich ludzi
zostaje pozyskany przez kogoś innego.
Kiedy zacząłem pisać Druciarza, krawca, żołnierza, szpiega,
drogę oświetlała mi przyćmiona lampa Kima Philby’ego”.
„Genialny były szef kontrwywiadu w MI6.
Kiedyś typowany na dyrektora służb, był także rosyjskim szpiegiem”.
BYŁY DYPLOMATA SZPIEGUJE DLA ROSJI
W połowie mojej kadencji w Niemczech Zachodnich
ogłoszono zdradę Philby’ego.
Jego zniknięcie z Bejrutu i pojawienie się na moskiewskiej scenie.
To było wtedy szokiem dla etyki tajnych służb.
Ktoś nas śledzi.
Pytanie brzmi, czy MI5, MI6 chciało się go pozbyć.
Nikt nie chciał takiego rozgłosu. To był ogromny problem.
Bardzo ważny były szpieg miałby stanąć przed sądem.
To by bardzo zaszkodziło krajowi i niewiele dało.
Władze to sobie uprzytomniły i stwierdziły: „Dzięki Bogu”.
„Dzięki Bogu”? Czyli pozwoliły mu uciec?
Tak.
Dziękuję, towarzyszu.
Zdrada Philby’ego trafiła prosto w serce
ówczesnego establishmentu.
To był chłopak z Westminster.
Z wewnętrznego kręgu angielskiego społeczeństwa.
Dlatego ludzie przymykali oko
na jego oczywistą przeszłość.
ŚCIŚLE TAJNE
Nie byłoby trudno ustalić,
że miał już wcześniej kontakty z komunistami.
W Wiedniu poślubił komunistkę.
PIERWSZA ŻONA PHILBY’EGO
Można było pominąć te fakty, bo był... jednym z nas.
Gdybyśmy dokładnie sprawdzili jego przeszłość,
stwierdzilibyśmy, że jest...
Jest trochę podejrzany. Nie chcemy tego.
Ale wręcz przeciwnie. Był czarujący.
I uwielbiał zwodzić.
ŚCIŚLE TAJNE I OSOBISTE
„A oto Nicholas Elliott, jego najbliższy przyjaciel, powiernik,
oddany towarzysz broni na wojnie i w czasie pokoju. Dziecko Eton.
Syn byłego dyrektora tej szkoły, awanturnik, alpinista i naiwniak”.
„Jedną z wielu niezwykłych rzeczy, jakie Elliott zrobił w swoim życiu,
a niewątpliwie najbardziej bolesną, było siedzenie twarzą w twarz w Bejrucie
ze swoim bliskim przyjacielem i mentorem, Kimem Philbym,
i słuchanie, jak przyznaje się do szpiegowania dla Sowietów
przez wszystkie te lata, kiedy się znali”.
PAN PHILBY
Nick Elliott powiedział mi, że kiedy pojechał porozmawiać z Philbym
i wyciągnąć od niego wyznanie,
usłyszał, że kiedy Philby nie grał na dwa fronty,
był niezmiernie samotny.
Czuł, że jego życie stało się płaskie,
więc uzależnienie od zdrady stało się dla niego kluczowe.
Zdradził tak naprawdę każdego, począwszy od dzieciństwa.
PRAWDA DZIWNIEJSZA OD FIKCJI
Nadużywa się pojęcia „podwójny agent”.
Media często określają tak Philby’ego.
Tak naprawdę był jednak prostym,
haniebnym zdrajcą wysokiego szczebla.
Jaka jest różnica?
Szpiegował dla Rosjan.
Gdyby był podwójnym agentem, szpiegowałby dla nich,
ale to my mielibyśmy przewagę.
Dobrze znałem Elliotta. Był wysokim człowiekiem.
Wydrążone ciało, kamizelki, okulary.
Etoński głos, syn dyrektora Eton,
miał w rodzinie wielu innych etończyków, był bardzo arystokratyczny.
Umiesz mówić jego głosem?
Tak. Powiedziałem mu: „Nick,
kiedy pojechałeś do Kima, jakie miałeś dla niego sankcje?”.
„Sankcje? To znaczy?”
„Czym mogłeś grozić?
Zmusiłbyś go do powrotu do Londynu?”
„Mój drogi, nikt go tam nie chciał.”
Spytałem: „To czym mogłeś mu grozić?
No powiedz, Nick”. Na co on:
„Powiedziałem mu, że jeśli się nie przyzna,
każdy przedstawiciel, każda ambasada,
każda firma i każdy klub na całym Bliskim Wschodzie
zamknie przed nim drzwi”.
„To pewnie się wystraszył”.
„Tak”.
Zgrywał cholernego głupca.
Czy nim był, jak wielu twierdzi, tego nie wiem.
W twojej książce jest taki fragment:
„Philby świetnie potrafił zwodzić innych.
Elliott równie świetnie potrafił zwodzić siebie”.
Dobrze napisałem.
Zawsze twierdziłem,
że Philbym kierował raczej instynkt niż rozsądek.
Dreszcz emocji, że chodzi po ulicy, wiedząc to, czego nie wiedzą inni.
Tajni agencji czerpią przyjemność z narzuconej sobie schizofrenii.
„Narzuconej sobie schizofrenii”.
Nieustannej dwoistości.
Przeciwieństwa swojego zewnętrznego ja.
Ale nie ma też przyjemności w tworzeniu zasad?
Tak, myślę, że ta przyjemność nęci.
To zmysłowy proces
nieustannego igrania z losem i wychodzenia z tego obronną ręką.
Realny wpływ też gra rolę, jak najbardziej.
Poczucie, że jest się centrum wszechświata czyni dla próżności cuda.
Że przekazujemy to czyste złoto Związkowi Radzieckiemu, naszym mistrzom.
„Czy jeśli to wam dam, będziecie mnie kochać?”
Bardzo dobrze wyobrażam sobie ten ponętny instynkt.
Nie w sobie, ale w nim.
Opisał pan Kima Philby’ego
jako „mściciela, który zniszczył cytadelę od środka”.
To taki dziwak, który urodził się z przywilejami
i w pewnym sensie miał żal o przewagę, którą mu one dawały.
Z jednej strony czuł się lepszy od reszty społeczeństwa,
a z drugiej nie mógł mu wybaczyć, że umieściło go w takiej pozycji.
Myślę, że toczył ze sobą walkę.
Kiedy w końcu pojechałem do Moskwy w 1988 roku,
trafiłem na przyjęcie urządzone przez Związek Pisarzy ZSRR.
GIENRICH BOROWIK AKTA PHILBY’EGO
Był tam duży człowiek, Gienrich Borowik.
Podszedł do mnie i powiedział:
„Chciałbym panu przedstawić mojego dobrego przyjaciela.
To miłośnik pańskich książek.
Kim Philby”.
Odpowiedziałem z ciężkim sercem,
że wkrótce będę jeść kolację z naszym ambasadorem
i nie wyobrażam sobie posiłku z reprezentantem Królowej jednego dnia
i ze zdrajcą Królowej następnego.
Pomyślałem, że istnieje coś takiego jak zło.
To był ktoś, kto bardzo długo ślepo służył Stalinowi.
Nie mogłem pojąć, jak mógł służyć takiej osobie, takiej sprawie
jak sowiecki komunizm.
Wiedział lepiej niż ktokolwiek, co robi.
To był nałóg. Kierowała nim przyjemność zdrady.
Poczucie, że gra na dwa fronty.
Był w centrum Ziemi. Grał w światową grę.
Ostatecznie miało to mało wspólnego z ideologią.
Mogło się od niej zacząć,
ale potem zdrada stała się nałogiem.
Gdybyśmy oddali mu na parę tygodni pod opiekę kota,
jakoś by go zdradził.
Miałem pewną wewnętrzną relację z Philbym.
Swego rodzaju pokusę,
żeby odwrócić się od wszystkiego, czego mnie nauczono,
i pójść własną drogą.
Rozumiem, jak to przydarzyło się Philby’emu.
I dziękowałem Bogu, że nigdy nie poszedłem w tę stronę.
Ale w pewnym momencie życia stanąłem na rozdrożu.
Mogłem zostać bardzo złym człowiekiem.
Na szczęście znalazłem dom dla swojej kradzieży.
PISARZ MA „KRAŚĆ OD ŻYCIA”
Pisarz jest lekko rozstrojony. Inny.
Jego metody twórcze to metody człowieka samotnego,
który pożycza i wychwytuje różne doświadczenia,
a potem je składa, tworząc swego rodzaju paczkę,
którą proponuje odbiorcom.
W tym sensie jest iluzjonistą.
Jeśli ludzie będą próbowali go przejrzeć,
to zepsuje swoją sztuczkę.
Pisanie to dla mnie zawsze proces odkrywania siebie.
Jak postaci się zachowują, jak powstają, kim są,
jakie mają pragnienia.
Pojawiają się na pustej kartce
i mówią mi trochę o tym, kim jestem.
DRUCIARZ, KRAWIEC, ŻOŁNIERZ, SZPIEG
Piszę oczywiście o George’u Smileyu,
o idealnym ojcu, którego nigdy nie miałem.
To próby zrozumienia samego siebie.
Przelotne spojrzenie na to, kim naprawdę jestem.
Nigdy nie poddałem się analizie.
Gdybym znał wszystkie swoje sekrety, pozbawiłbym się możliwości pisania.
Czego dowiedziałeś się o sobie od Billa Haydona?
Czegoś, co chyba już wiedziałem.
Czegoś, co wiedziałem też o Philbym.
Oczywiście Haydon jest do pewnego stopnia wzorowany na nim.
Ma instynkt, który we mnie jest utajony,
którego nigdy nie użyłem i któremu się nie poddałem,
instynkt, żeby zostać królem świata, za jakiego uważał się Haydon.
W pewnym okresie przyjemność przebywania w tajnym świecie,
blisko tego, co działo się naprawdę,
przepełniała mnie euforią.
W sensie faustowskim właśnie to mieści świat w swoim najskrytszym środku.
Idzie to tak: „Was die Welt im Innersten zusammenhält”.
...co spaja świat w najgłębszym centrum...
TAJNY PIELGRZYM
W Tajnym pielgrzymie jest też ten rozpaczliwy fragment:
„Wiedza, że w najskrytszym pokoju”...
...„nie ma nic”. Tak.
Z jakiegoś powodu wierzymy, że istnieje taki pokój,
w którym powstają zasady.
Myślę, że tworzone są zupełnie ad hoc,
z dnia na dzień, z godziny na godzinę.
Historia to chaos!
Historia to chaos, a ja wyobrażałem sobie,
w swojej wiecznej niewinności,
że istnieje jakiś wielki sekret natury ludzkiego zachowania.
Nie istnieje.
LUDZIE SMILEYA
„»Szpiegowanie nie ma końca« – oznajmił wprost Smiley.
»Nie ma na świecie bardziej bzdurnego zawodu.
Najczęściej delegują nas, kiedy mamy najmniej doświadczenia.
A kiedy nauczymy się już fachu, nikt nas już nigdzie nie wyśle
bez profesji wypisanej na naszych twarzach.
Starzy sportowcy wiedzą, że najlepiej grali w okresie świetności.
Szpiegowie są w tym okresie nieaktywni.
A potem, w pewnym wieku,
chcemy znać odpowiedź«.
»Chcemy pergaminowego zwoju w najskrytszym pokoju,
który powie nam, kto rządzi naszym życiem i dlaczego.
Problem w tym, że wtedy
to wy wiecie najlepiej...
że najskrytszy pokój jest pusty«”.
Dla mnie te słowa mają głębsze egzystencjalne znaczenie.
Czy najskrytszy pokój to my sami? Może nic tam nie ma?
W moim przypadku to prawda. Nie mogę mówić w imieniu innych.
Myślę, że wszyscy żyjemy po części skrycie
w relacjach z naszymi szefami, rodzinami, żonami, dziećmi.
Często udajemy postawy, z którymi się zgadzamy,
może intelektualnie, ale nie emocjonalnie.
Prawie w ogóle siebie nie znamy.
Postać szpiega wydaje się mi
prawie nieskończenie podatna na eksploatację,
zdolna wyrazić rozmaite ukryte aspekty naszego społeczeństwa.
W KAŻDYM JEST TROCHĘ ZE SZPIEGA
„Najważniejszy pisarz szpiegowski swoich czasów. Może wszech czasów”.
Z lektury książek le Carrégo wynoszę pytania:
„Czy jestem w fikcyjnym świecie? W prawdziwym świecie?
A może w dziwnym zlepku obu tych światów?”.
Naprawdę nie sądzę, żeby artysta, czy to pisarz,
czy malarz, czy ktokolwiek inny,
musiał do końca wyjaśniać swoje dzieła.
Jeśli zadałeś sobie te pytania, to już się dobrze bawisz.
Próbuję, poprzez te rozmowy,
opowiedzieć o procesie oddzielenia od prawdziwego życia.
Bardzo świadomie napisałem książkę,
Szpieg doskonały...
SZPIEG DOSKONAŁY
...która pokazała równoległą wersję tego, co mi się przydarzyło.
Rick jest Ronniem, a ja Magnusem.
Nie potrafię określić,
gdzie rzeczywistość przechodzi przez tajne drzwi do świata fikcji.
Wolałbym wrócić do idei, którą już przedstawiłem,
że żyję w bańce i importuję do niej różne rzeczy.
STUDIA W OKSFORDZIE
WYWIAD WOJSKOWY
To swego rodzaju osamotnienie, w tym sensie,
że nie dzielimy się z nikim swoimi refleksjami.
Komponujemy w tajemnicy z elementów, które widzimy dookoła.
NIEŚWIADOMIE ODDAJE RICKA
To fikcyjna, racjonalna całość, która nadaje porządek chaosowi.
Myślę, że to normalny proces.
Jako malarz uważałbym tak samo.
Brałbym światło, okno
i próbował stworzyć obraz tego, jak się teraz czuję.
Chciałem cię o to spytać, ale to się wydaje błahe.
Errol, czuję się bardzo dobrze.
Podoba mi się mówienie o rzeczach, o których wcześniej nie mówiłem.
W moim podeszłym wieku zobaczyłem w tym coś ostatecznego.
Wiedziałem, że nie będę kłamał. Nie będę wymyślał.
Nie interesuje mnie nawet obrona siebie,
bo nie wiem, jakie oskarżenie wisi w powietrzu.
„Magnusie, zdradziłeś mnie w przeszłości,
ale co ważniejsze, zdradziłeś też siebie.
Nawet kiedy mówisz prawdę, to kłamiesz.
Jesteś lojalny i wierny.
- Ale czemu? Komu?” - Czemu? Komu?
Nie wiem.
Kiedyś może mi to powiesz.
Chodzi mi o to, Magnusie, że jesteś szpiegiem doskonałym.
Postaci sprawdzają się dopiero, kiedy mają w sobie coś z nas.
To tylko papierowi ludzie.
Daję moim postaciom głos. Czytam je sobie.
To, jak mówią, jest niezwykle ważne.
Potem same mi dyktują, kim są, jak się ubierają, jak się poruszają.
NIESTETY, PYM NIE MA...
PARĘ NIEDZIEL POTEM
OKROPNY ROK AXELA Pym daje mu 1000 ♪
TYM RAZEM PYM DOSTAŁ...
(WIEDEŃ ICH OCALA)
Tak podczas pisania powstaje postać. Strona za stroną.
NAUKA JĘZYKA CZESKIEGO BRAK AXELA
SZPIEG DOSKONAŁY
Stopniowo wyłania się ten gość i jest nasz.
Instynktownie, kiedy poznaję ludzi,
rozważam możliwości ich charakterów.
Obdarzam ich cechami, których pewnie nie mają.
Co ciekawe, w produkcie końcowym może ich tam już nie być.
Ale taki jest początek opowieści.
A potem zastanawiam się, czego ci ludzie chcą.
Ze sprzecznych dążeń powstaje esencja konfliktu.
Napisałeś: „Wlazł kotek na płotek nie jest opowieścią,
ale wlazł kotek na psa płotek jest”.
Zgadza się.
A ja mam swoją wersję le Carrégo.
„Kotek zdradził psa, wchodząc na jego płotek”.
Ten kotek był chyba podwójnym agentem.
MISTRZ OPOWIEŚCI SZPIEGOWSKICH
TAJEMNICZY CZŁOWIEK SZPIEGOWSKIEJ GRY
Czemu zdrada jest dla ciebie ważna?
NIEDOSKONAŁY OJCIEC INSPIRACJĄ SZPIEGA DOSKONAŁEGO
Ma w rodzinie długą historię.
W moim dzieciństwie nie istniała rzeczywistość, tylko występy.
Czułem, obserwując życie, że wiele z tego, co ludzie mówili,
nie było tym, co myśleli.
Musisz pamiętać, że w każdej z tajnych służb,
w której byłem nieskuteczny, ale zatrudniony...
PIERWSZE PRAWDZIWE WIEŚCI Z ROSJI
...zdrada istniała od wielu lat.
Pytanie brzmiało, kogo zdemaskują jako następnego.
Dostaliśmy w MI5 bardzo silne zażalenia od Amerykanów,
żebyśmy pozbyli się z naszych szeregów komunistów.
Pojawił się człowiek,
który miał pewną władzę, co dawał do zrozumienia,
i powiedział: „Chodź, napij się”.
Miał za sobą niezwykłą ścianę z żywymi ptakami,
które cicho sobie fruwały.
Myślę, że był głupcem.
Chyba jakimś analitykiem, psychologiem.
Wypytywał nas w głupkowaty, dyrektorski sposób.
„Dobrze ci się układa z żoną?”
Wszystkich nas sprawdzano jako potencjalnych szpiegów.
Komiczny w moim przypadku był fakt, że dla MI5
dołączyłem do komunistycznej wspólnoty na Uniwersytecie Oksfordzkim.
Zostałem wybrany, pozyskany, posadzony w ambasadzie sowieckiej,
gdzie z sześć razy obejrzałem Pancernik Potiomkin,
napojony wódką, a potem wyproszony.
To dobry film.
To prawda, tyle że nie kończy się dobrze.
PANCERNIK POTIOMKIN
Chwila. Od początku pragnie się zostać podwójnym agentem?
Tak.
To była wtedy bardzo ekscytująca myśl.
Nie zwykły agent, a podwójny...
To powszechne w każdej służbie bezpieczeństwa
i każdej służbie wywiadowczej.
Wystawiamy ludzi dla rekrutera,
z nadzieją, że ich zwerbuje, a potem mamy zwerbowaną osobę na własność.
To, jak powiedzieliby Niemcy, normal.
Tak narodziła się bardzo bolesna relacja,
którą miałem z ówczesnym tajnym szefem komunistycznej grupy w Oksfordzie,
bardzo niewinnym człowiekiem, Stanleyem Mitchellem.
SZPIEG DOSKONAŁY
Byłyśmy w tym samym kolegium. On studiował rosyjski i niemiecki.
Był pochodzenia rosyjsko-żydowskiego.
Pojechaliśmy razem na wakacje do Dorset.
Miał nazwiska wszystkich studentów,
którzy byli wtedy członkami Partii Komunistycznej.
Moim zadaniem dla MI5 było zidentyfikowanie tych ludzi.
Oczywiście było to okropne. Zdradzałem Stanleya.
Choć teraz moje zachowanie zawstydza mnie i przeraża,
wciąż myślę, że było to konieczne.
Później Stanley łatwo wydedukował,
że to ja byłem tą osobą.
Rozwścieczyło go to. „To byłeś ty, Judaszu. Ty świnio.
Jak ktoś mógł zrobić coś takiego? Jak ktoś mógł być tak nikczemny?”
Jak się broniłeś?
„Przykro mi, Stanley, ale należysz do ruchu rewolucyjnego,
którego celem jest destabilizacja naszego kraju.
Byliśmy wtedy oficjalnie w stanie wojny ze Związkiem Radzieckim.
Byłeś po złej stronie”.
Możemy być pewni, że jesteśmy po dobrej stronie,
- a nie złej? - Oczywiście, że nie.
SZPIEG DOSKONAŁY
Dlaczego w Szpiegu doskonałym syn musiał się zabić?
Mary nie słyszała strzału.
Po pierwsze, bo wiedział, że zdemaskowano go jako podwójnego agenta.
W rzeczywistości mógłby, jak sądzę, się dogadać.
Poza tym życie było dla niego nieznośne.
I okrył się wstydem w oczach swojego dziecka.
Czy Ronnie miał poczucie wstydu?
Wątpię w to.
Podglądając przez dziurkę od klucza, słyszałem, że go wyraża
przed moją pierwszą macochą.
Wył, że nigdy czegoś więcej nie zrobi.
Nie wiem, czy znał wstyd.
Nie wiem, jak mógł ze sobą żyć.
Żył w świecie fantazji,
które niekoniecznie zaczynały się jak plany kryminalne.
To było raczej jak pisanie powieści,
w tym sensie, że usłyszał odpowiednią kwestię
albo dostrzegł w tłumie jakąś wskazówkę.
I tak zaczynał się jego przekręt.
„Jestem w Exeter. Idę przez nieużytki.
Trzymam za rękę moją matkę, Olive.
Ma na sobie rękawiczki, więc nie mam kontaktu z jej ciałem.
O ile dobrze pamiętam, nigdy go nie miałem.
Na końcu nieużytków stoi ponury budynek o płaskim froncie
z okratowanymi oknami, za którymi nie ma światła”.
„W jednym z tych okratowanych okien,
wyglądając dokładnie jak skazaniec z gry Monopoly, stoi mój ojciec.
Macham do stojącego wysoko Ronniego,
a on odmachuje tak jak zawsze”.
Tatusiu!
„Trzymając Olive, wracam do auta,
pełen samozadowolenia.
W końcu nie każdy mały chłopiec ma matkę dla siebie
i trzyma ojca w klatce”.
„Ale według mojego ojca nic takiego się nie zdarzyło.
Myśl, że mogłem widzieć go w więzieniu,
bardzo go raziła”.
To od początku do końca czysty wymysł, synu.
Każdy, kto zna więzienie w Exeter,
dobrze wie, że z celi nie widać drogi.
„Wierzę mu.
Ja się mylę, a on ma rację.
Nigdy nie stał w tamtym oknie i nigdy mu nie machałem.
Ale czym jest prawda? Czym jest pamięć?
Powinniśmy znaleźć inną nazwę
na sposób widzenia przeszłości, która wciąż w nas żyje”.
Nie sądzę, żeby można było nazwać to konfrontacją.
Ale powiedziałeś coś, co uznałem za ciekawe
i warte dalszej analizy.
Może to jest przesłuchanie. Może oszukuję samego siebie.
Nie wyobrażam sobie, żebyś jako przesłuchujący
nie szukał też po części siebie.
Nie sądzę, żebyśmy potrafili przejrzeć ludzi do końca,
ale możemy stworzyć o nich wyobrażenia, a potem się z nimi utożsamić.
Wynająłeś prywatnych detektywów, by sprawdzili twojego ojca.
Jeden był gruby, drugi chudy. Spytałem mojego radcę prawnego:
„Jak mogę ich znaleźć?”.
Na co on: „Nie mów im, że ci powiedziałem,
ale to najbardziej bezlitośni ludzie, jakich znam”.
Wynająłem ich za absurdalnie dużo pieniędzy.
Drogi Davidzie, dziękuję za spotkanie.
...żeby omówić dalsze kroki.
Odkryli bardzo niewiele.
PRAWDZIWY ROZMIAR RONNIEGO CIĘŻKI JAK NA TEN WZROST
POWAŻNE ZARZUTY
O wiele wiarygodniejszym źródłem pierwszej sprawy karnej Ronniego
jest ówczesna prasa lokalna.
„ROZRZUTNY PRZEZ WIĘKSZOŚĆ ŻYCIA” BANKRUT
Dostał chyba cztery lata za oszustwo w bardzo młodym wieku,
ale został zwolniony w trakcie odbywania kary
i dostał drugi wyrok, ciężkie roboty.
Kiedyś spytałem, jak bardzo było źle.
Odparł, że najgorsi byli Cyganie.
Mówił o walkach na pięści.
ŚMIERTELNA SPRAWA
Ronnie miał szeroką klatkę piersiową. Myślę, że sam był zdolny do przemocy.
NA JOWISZA! CO ROBI LONDYŃSKI AUTOBUS NA ULICY STATE?
Promowałem w Chicago tydzień brytyjski, jeżdżąc autobusem
i udając, że dzwonię z budek telefonicznych.
John le Carré przylatuje z Londynu
do Carsons, żeby podpisywać „Ze śmiertelnego zimna”
i „Za późno na wojnę”.
Brytyjski konsul generalny wręczył mi wtedy telegram,
który dostał z ambasady w Dżakarcie.
AMBASADA BRYTYJSKA, DŻAKARTA 31 LIPCA 1965
Ronnie był w więzieniu i potrzebne było tyle a tyle pieniędzy, żeby go wyciągnąć.
Czy zgadzam się zapłacić?
POKAŹNY ZYSK
To nie była wielka suma, ale i tak mnie to zabolało.
Zapłaciłem i wyszedł.
Kiedy wróciłem do tego znacznie później, stwierdził:
„To nic, tylko jakieś walutowe sprawy”.
Wiemy, że był zamieszany w handel bronią,
kiedy Indonezja dochodziła do siebie po ogromnym ludobójstwie.
Ale jego ostatni znany mi pobyt w więzieniu
był w Bezirksgefängnis, więzieniu okręgowym w Zurychu,
za oszustwa hotelowe.
Mógł zadzwonić do mnie na mój koszt.
Powiedział: „Nie mogę już siedzieć. Wyciągnij mnie, synu”.
Znowu za pieniądze.
Suma nie była duża, ale było to dla mnie bardzo bolesne.
Wciąż mam koszmary o agresywnym mężczyźnie w klatce.
Nie wiem, ile łącznie siedział w więzieniu.
Prawdopodobnie nie więcej niż sześć, siedem lat.
Ale nie wyobrażam sobie, jaki miało to na niego wpływ.
Swoją drogą, Ronnie cię pozwał!
Tak. Udzieliłem wywiadu stacji London Weekend Television.
Nie powiedziałem, że wszystko zawdzięczam jemu.
Nie chciałem przypisywać mu tej zasługi.
Czemu miałbym mówić, że zawdzięczam wszystko ojcu?
Choć w rzeczywistości pod wieloma względami tak właśnie jest.
Nigdy nie czułem, że gdzieś należę.
Miałem pod tym względem dużo szczęścia.
Miałem bardzo bogate życie.
Widziałem wiele instytucji i wiele rzeczy.
W dziwny sposób prowadziłem wiele żyć.
Nie czuję, że do któregokolwiek należę.
Pozostaje mi natomiast poczucie, że jestem zdany na siebie.
LE CARRÉ PRZYCHODZI Z ZIMNEJ STREFY
KOLEJNA ŚWIETNA POWIEŚĆ SZPIEGOWSKA
Czy twojego ojca męczył fakt,
że ty zdobyłeś bogactwo i odniosłeś sukces, a on nie?
OSTATNIA POWIEŚĆ AKTUALNA JAK NAGŁÓWKI
Nie wiem.
Mój sukces miał na niego wpływ przede wszystkim taki,
że stał się roszczeniowy.
Kupował ogromne liczby moich książek, zwykle na kredyt, podpisywał je:
„Od ojca autora”
i rozdawał jak confetti.
Z najlepszymi życzeniami od ojca Autora
Bolesna prawda uderzyła mnie wtedy, kiedy wezwał mnie do Wiednia.
„Synu,
obliczyłem, ile kosztowała mnie twoja edukacja,
i mam wyobrażenie o tym, ile zarabiasz”.
A potem zaprezentował mi ofertę.
„Zawsze w życiu chciałem mieć świnie i bydło
oraz kawałek ziemi w Dorset. Świnie i bydło.
Miłe miejsce do mieszkania z miłą kobietą. Tak mi będzie dobrze.
Potrzebowałbym więc...”. I wymienił ogromną sumę.
„Tato, nie mogę tego zrobić. Nie widzę w tym sensu.
Co mogę zrobić, jeśli naprawdę chcesz mieć świnie i bydło,
to kupić sobie dom i umieścić cię w nim.
Przydzielę ci stałą kwotę na prowadzenie farmy.
W ogóle ci nie ufam”.
Wyznaczył mnie sobie na ofiarę. Chciał mnie oszukać.
Puściłby mnie z torbami, jak innych.
Nie mogłem na to pozwolić.
WIEDEŃ
Byliśmy w hotelu Sacher, w Wiedniu,
w niezwykle ówcześnie wytwornej restauracji.
Wydał z siebie okropny, dziki ryk.
Krzyknął: „Płacisz własnemu ojcu, żeby siedział na tyłku!”.
I to głosem, który dało się słyszeć na ulicy.
Potem wydał z siebie kolejny ryk i częściowo się podniósł,
a ja objąłem jego obszerne plecy
i pokuśtykaliśmy do drzwi wejściowych do hotelu
po schodkach, na zewnątrz była taksówka i spojrzał na mnie błagalnie:
„Jak ja zapłacę za tę taksówkę?”.
Dałem kierowcy trochę pieniędzy
i odjechał.
Mogłem przyjąć jego ofertę, dać mu chociaż trochę pieniędzy,
ale byłem tak zły, że bolało mnie nawet opłacenie taksówki.
W końcu poczułeś się zdradzony.
Tak. W pewnym sensie. „Jak możesz mi to robić?”
LUDZIE SMILEYA
Chodź, stary druhu. Pora się kłaść.
George? Wygrałeś.
Naprawdę?
Tak.
Chyba masz rację.
Kochałeś Ronniego?
Nie wiem, czym jest miłość.
Jako dziecko musiałem go kochać.
Ale potem jasne stały się dla mnie konsekwencje jego życia.
Kiedy chciał wszystko, co miałem, na przykład moje pieniądze.
NA ZAWSZE TWÓJ
Byłem w stanie dać z siebie wszystko.
Mogłem okazać mu uczucia.
Mogłem być wobec niego obojętny i potajemnie czuć nienawiść.
To wszystko istnieje
w każdej relacji ojca z synem w różnych okresach.
Jak pory roku. Musiałem zdobyć się na nienawiść, żeby od niego uciec.
ZGONY
CORNWELL - 29 czerwca,
Ronald, kochany i kochający mąż i ojciec...
NIESPODZIEWANIE
Miał trzy pogrzeby.
Poszedłem na pierwszy.
Proszono mnie o przemowę, ale odmówiłem.
Potem był kolejny pogrzeb
oraz, dopomóż nam Boże, nabożeństwo żałobne.
Ale na nie już nie poszedłem.
Chciałem wierzyć, że moje uczucia umarły.
Nigdy nie widziałem jego grobu.
Ale zapłaciłeś za pogrzeby.
Z pewnością, tak.
Zapłaciłem za wszystkie pogrzeby.
Za pogrzeb mojej matki też.
Jakie to ma znaczenie? Jestem zamożny, zapłaciłem.
Jego najbardziej lojalny sługa,
który poszedł za niego siedzieć, nazywał się Arthur Lowe.
Wszyscy ci ludzie mieli monosylabiczne nazwiska.
Był pan Bent, wierz lub nie.
Od razu po jego śmierci poszedłem na ulicę Jermyn,
żeby zobaczyć, czy jest coś do spłacenia, i żeby być obecnym.
Arthur powiedział: „Zorganizujmy imprezę. To nam dobrze zrobi.
Chodźmy do baru Jules po drugiej stronie ulicy”.
Było nas około ośmiu. Arthur przewodził.
Zamówiliśmy szampana i ostrygi, co tylko chcieliśmy.
Uznaliśmy, że poprawimy sobie humor.
Arthur uprzejmie zapłacił. To była jego impreza, więc w porządku.
To moja impreza, George. Zapłacę, kiedy będę gotowy.
Dwa dni później dostałem pocztą paragon.
„Prosimy możliwie szybko go uregulować”.
Ronnie nigdy nie miał pieniędzy.
Robił świetne interesy, ale zaraz potem... zgodnie z zasadą,
że wydatki zawsze przewyższają dochód... wszystko to znów znikało.
Był w jakiś sposób uzależniony od kryzysów.
Myślę, że zawsze musiał żyć na krawędzi.
I z pewnością przekonał samego siebie,
że były to zaszczytne i wartościowe zasługi dla społeczności,
że oni będą szczęśliwi, a on ogromnie bogaty.
I zwróć uwagę, że był od tego o włos.
Nie bronię go, próbuję ci tylko powiedzieć,
jak blisko był osiągnięcia sukcesu
i jak kompletnie absurdalne były jego fantazje.
Ale świat karmi się fantazją.
Zgadzam się. Membrana między tym, co zrobił lub co mu nie wyszło,
a ogromnie zamożnymi i szanowanymi ludźmi
była bardzo, bardzo cienka.
„Ronnie nie żyje, a ja wróciłem do Wiednia,
by pooddychać miejskim powietrzem,
wplatając go w półautobiograficzną powieść,
którą w końcu mogę rozważyć.
Nie do Sachera.
Boję się, że kelnerzy będą pamiętać,
jak Ronnie padł na stół i musiałem wyprowadzić go na zewnątrz.
Mój samolot do Schwechat ma opóźnienie
i na recepcji w hotelu, który wybrałem na chybił trafił,
rezyduje starszy recepcjonista.
Patrzy w milczeniu, jak wypełniam formularz.
Potem odzywa się miękką wiedeńską wersją niemieckiego.
»Pański ojciec był wielkim człowiekiem.
Haniebnie go pan potraktował«”.
Wciąż zewsząd słyszę,
że nie przycisnąłem cię dość mocno w kwestii zdrady.
Że nie spełniłem dobrze swojej roli przesłuchującego.
Myślę, że wycisnąłeś w tym temacie ostatnią kroplę z gąbki.
Ale odpowiem na każde twoje pytanie tak szczerze, jak potrafię.
Czy ludzie chcą, żebyś się załamał?
I zapłakał? Tak. Mogę to zrobić.
Tak samo jak udawać odgłosy ptaków.
Nie będę mówić o moim życiu seksualnym. Sam pewnie też byś nie chciał.
To wyjątkowo prywatna sprawa.
Moje życie erotyczne było ciężkie, jak możesz się domyślać,
ale cudownie się ułożyło i tyle na ten temat wystarczy.
Więc czego chcą ludzie?
Chcą myśleć, że jestem dwulicowy,
zwodniczy,
że wodzę swoim urokiem na pokuszenie
i prawdopodobnie torturuję swoje dzieci.
Chcą mnie zdemaskować jako kogoś,
ale muszę najpierw wiedzieć, co jest pod maską.
Na ile wiem, masz mnie całego.
TUNEL Z GOŁĘBIAMI OPOWIEŚCI Z MOJEGO ŻYCIA
W swoich wspomnieniach napisałeś, że to nie prawda, tylko twoje wyobrażenia.
Wewnątrz bańki wyodrębniam fakty
i je fabularyzuję.
Chcę wydobyć uporządkowane historie z rzeczywistości, którą widzę dookoła.
ZA PÓŹNO NA WOJNĘ
Ale nie robiłem tych brawurowych rzeczy, o których piszę w książkach.
Ale czemu mówić na samym początku, że historia jest nieprawdziwa?
Gdybyśmy obaj byli świadkami tego samego wypadku,
mielibyśmy odrębne wersje tego, co się stało.
Czym więc jest prawda?
Obiektywną prawdę widzi jakaś nieobecna strona trzecia,
ale poza tym prawda jest subiektywna.
Kto jest tą stroną trzecią? Bóg?
Istnieje jakiś faktyczny zapis, do którego nigdy nie zyskamy dostępu.
Moja praca polega na tworzeniu wiarygodnych przypowieści
ze światów, które odwiedziłem lub które odwiedziły mnie.
Moja twórczość bazuje na wyobraźni.
Kreatywnym schronieniu przed rzeczywistością.
Odtworzeniu chaosu.
Nie w sposób uporządkowany, ale zrozumiały, zindywidualizowany,
dzięki któremu ludzie nie czują się jak James Bond:
„Żałuję, że to nie ja”,
ale raczej: „Jezu, mam nadzieję, że to nie ja”.
„Kiedy bylem młodym i beztroskim szpiegiem,
naturalnie wierzyłem, że najbardziej gorące tajemnice państwowe
trzymane były w wyszczerbionym, zielonym sejfie,
przechowywanym na końcu labiryntu ciemnych korytarzy,
na ostatnim piętrze budynku przy ulicy Broadway 54,
w prywatnym biurze dyrektora tajnych służb.
Słyszałem, że istnieją dokumenty tak tajne,
że dotyka ich tylko sam dyrektor.
A teraz zbliża się smutny dzień,
w którym budynki przy Broadway przestaną istnieć.
Czy sejf dyrektora jest bezpieczny?
Czy dźwigi, łomy i cisi mężczyźni w całości przemieszczą go
do następnego etapu jego długiego żywota?
Zapada niechętna decyzja, że sejf ma zostać otwarty”.
Kto ma ten cholerny klucz?
„Nie obecny dyrektor”.
„Postanowił nigdy do niego nie zaglądać.
Nie możemy ujawnić tego, czego nie wiemy”.
To na nic!
Wezwijcie włamywacza.
„Służby otworzyły swego czasu nieco zamków,
więc chyba czas otworzyć kolejny”.
„Zamek ustępuje”.
„Sejf jest pusty. Czysty.
Nie kryje w sobie żadnego, nawet najnudniejszego sekretu”.
Czekajcie!
Może to sejf-zmyłka, który chroni prywatne pomieszczenie?
„Sejf zostaje ostrożnie wyważony ze ściany.
Dyrektor zerka za niego”.
„Wyciąga bardzo grube i stare spodnie
z przyczepioną do nich etykietą.
Napis głosi, że to spodnie, które miał na sobie Rudolf Hess”...
...„zastępca Adolfa Hitlera, kiedy poleciał do Szkocji,
żeby wynegocjować odrębny pokój z Księciem Hamilton,
błędnie sądząc, że Książę podziela jego faszystowskie poglądy”.
ZASTĘPCA HITLERA LĄDUJE W SZKOCJI
CZŁOWIEK NR 3 „ROIŁ SOBIE POKÓJ”
„Pod napisem ktoś coś nabazgrał”.
„Proszę przeanalizować.
Może pomóc nam ocenić stan niemieckiego przemysłu tekstylnego”.
To była opowieść o ludziach z osłabionej królewskiej potęgi
wpatrujących się w fałszywe odbicie siebie samych.
Wciąż chronią wielki naród, wciąż grają w światową grę.
A w rzeczywistości są tragicznie uszczuplonym gronem,
napędzanym przez własną nostalgię.
A kiedy ty patrzysz w lustro?
Teraz? Dzisiaj?
W tym podeszłym wieku czuję się o wiele bardziej w zgodzie ze sobą.
Bardziej pogodzony z tym, kim byłem. Oraz z tym, kim nie byłem.
Nie jestem więc nieszczęśliwy, patrząc w lustro,
chyba że mam okropnego kaca.
Widzę w tobie znakomitego poetę nienawiści do samego siebie.
Tak, zgodziłbym się z tym.
Wolność znalazłem chyba dopiero w ostatnich paru latach.
Uwielbiam robić to, w czym jestem najlepszy.
Nie być pisarzem, bo to kwestia uboczna, ale pisać.
Bez twórczego życia mam bardzo mało tożsamości.
Jestem jak aktor bez roli.
Dzięki pracy jestem najbliżej szczęścia, jak to tylko możliwe.
Naprawdę kocham pisać.
Taki ze mnie zwierz.
Rzadko sobie na to pozwalam, ale teraz to powiem. Jestem artystą.
DAVID CORNWELL ZMARŁ 12 GRUDNIA 2020.
MIAŁ 89 LAT.
KU PAMIĘCI JANE CORNWELL
NAPISY: MARZENA FALKOWSKA