Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Ξέραμε ότι κάτι παράξενο συνέβαινε, από την πρώτη βδομάδα.
Αν βρεις ένα θραύσμα οστού ή ένα δόντι, είναι πολύ σημαντικό αυτό, σωστά;
Κι εμείς ανακαλύψαμε τουλάχιστον 15 άτομα.
Δηλαδή, 1.500 ξεχωριστά θραύσματα οστών.
Βρίσκονται παντού. Είναι καταπληκτικό.
Και δεν είναι ανθρώπινα.
Δεν είναι σαν εμάς.
Αυτά τα οστά βρίσκονται σε επικίνδυνα σπηλαιικά περιβάλλοντα.
Είναι πολλή η ένταση και η ταλαιπωρία.
Σκέφτεσαι "Πώς αντεπεξέρχεται το σώμα σε κάτι τέτοιο;"
Βλέπετε αυτό που βλέπω;
Θεέ μου.
Τι δουλειά έχουν όλα αυτά τα οστά εδώ;
Γιατί είναι μόνο από ένα είδος;
Γιατί δεν υπάρχουν άλλα οστά;
Όλες αυτές οι φωνές,
αυτά τα δόντια και τα θραύσματα οστών σου λένε όλα κάτι.
Αυτό δεν έχει ξανασυμβεί πουθενά αλλού στον κόσμο.
Από τις σπουδαιότερες στιγμές στην ιστορία μας.
ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΜΕ ΤΑ ΟΣΤΑ
ΤΟ ΛΙΚΝΟ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ
ΙΟΥΛΙΟΣ 2022
ΛΙ ΜΠΕΡΓΚΕΡ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΟΣ
Ξεθάβω νεκρούς ανθρώπους. Αυτό εκπαιδεύτηκα να κάνω μια ζωή.
Βασικά, νεκρούς που δεν είναι άνθρωποι.
Αυτό κάνω ουσιαστικά.
ΑΦΡΙΚΗ
Το 2013, στο σύστημα σπηλαίων Ανατέλλων Αστέρας στη Νότια Αφρική,
βρήκαμε νέο είδος.
ΑΝΑΤΕΛΛΩΝ ΑΣΤΕΡΑΣ
Ένα είδος πρωτόγονο, από κάθε άποψη.
Έχει πολύ μικρό εγκέφαλο,
λίγο μεγαλύτερο από ενός χιμπατζή.
Κατά την πρώτη αποστολή, βρήκαμε περισσότερα άτομα
από άλλα συγγενή είδη αρχαίων ανθρώπων, που έχουν ανακαλυφθεί ποτέ.
Το ονομάσαμε "Χόμο ναλέντι".
Καταχωρίστηκε στο γένος Χόμο, το ίδιο με των ανθρώπων.
ΝΕΑ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΣΤΟ ΕΙΔΟΣ
Ο ναλέντι και το σπήλαιο εξάπτουν τη φαντασία όλων.
ΠΛΗΘΟΣ ΑΠΟΛΙΘΩΜΑΤΩΝ ΝΕΟΥ ΕΙΔΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΙΔΩΝ
Και μετά…
ανακαλύψαμε κάτι πραγματικά εκπληκτικό.
Κάποια στιγμή, καθόμουν στο κέντρο διοίκησης με τον Λι…
και παρακολουθούσαμε από τις οθόνες τον Θάλαμο Ντιναλέντι.
Και νομίζω ότι, κατά λάθος, κάποιος έσπρωξε τον φακό του πάνω στο έδαφος.
Και φαινόταν ξεκάθαρα η διαφορά στη διάταξη του εδάφους.
Κι εκεί λες "Μισό, τι γίνεται εδώ;"
Ήταν σαν να στεκόμαστε από πάνω τους χωρίς αυτοί να μας βλέπουν,
γιατί εκεί μέσα δεν στέκεσαι.
Και μπορούσες να δεις να διαγράφονται οι άκρες αυτού του λάκκου τόσο όμορφα.
Θεέ και Κύριε.
Ήταν μια σορός μέσα σε μια οβάλ τρύπα.
Μια τρύπα στο έδαφος
που κάποτε περιείχε μια σορό,
και τώρα έναν σκελετό υπό κατάρρευση.
Είναι ενταφιασμός.
Πρόκειται για κάτι που μέχρι εκείνη τη στιγμή, ιστορικά,
νομίζαμε ότι το κάνουν μόνο οι άνθρωποι.
Η ταφή είναι τελετουργική πράξη.
Άραγε αυτό σημαίνει ότι ο Χόμο ναλέντι αναλογιζόταν για τη θρησκεία,
την πνευματικότητα, τη ζωή μετά θάνατον;
Όλα όσα απορρέουν από τις τελετές που κάνουμε αναφορικά με τον θάνατο.
Δεν ξέρω. Αυτή τη στιγμή, δεν μπορώ να φτάσω ως εκεί.
Ο Χόμο ναλέντι είναι ένα από τα μεγάλα μυστήρια
ολόκληρης της αρχαιολογίας και της παλαιοανθρωπολογίας.
Ζουν σε μια εποχή και περιοχή, στη Νότια Αφρική,
πριν από 250.000-300.000 χρόνια,
που θεωρητικά υπήρχαν μόνο άνθρωποι.
ΧΟΜΟ ΝΑΛΕΝΤΙ ΧΟΜΟ ΣΑΠΙΕΝΣ
Είναι συγγενείς μας; Δεν είναι;
Ναι, έχουμε πολλά άτομα.
Αλλά δεν έχουμε ιδέα πώς ζούσαν.
ΚΑΤΑΥΛΙΣΜΟΣ ΑΝΑΤΕΛΛΩΝ ΑΣΤΕΡΑΣ ΓΚΑΟΥΤΕΝΓΚ, ΝΟΤΙΑ ΑΦΡΙΚΗ
Για να λυθεί αυτό το μυστήριο, θα χρειαστεί τεράστια ομάδα.
Θα γίνουν όλοι ντετέκτιβ,
κι όλοι θα βάλουν το λιθαράκι τους, μέχρι να βρούμε άκρη.
Ο ναλέντι είναι ένα κομμάτι του παζλ που θα μας απασχολήσει για πολύ καιρό.
Θα μας βοηθήσει να μελετήσουμε εμάς,
το πώς εξελιχτήκαμε ως τον σύγχρονο άνθρωπο, Χόμο σάπιενς.
Καλώς ήρθατε, παιδιά.
Πέρασαν τέσσερα χρόνια απ' όταν εργαζόμασταν υπόγεια εδώ.
Θα πάμε σε μια περιοχή, όπου πιθανότατα πήγαινε τους νεκρούς του ο Χόμο ναλέντι.
Οπότε, ο στόχος είναι να δούμε τι βρίσκεται κάτω από εδώ.
Κι αν υπάρχουν κι άλλοι τάφοι, κι άλλα τελετουργικά;
Αν υπάρχει κάτι κάτω απ' τα πόδια μας;
Σίγουρα είναι μια σχέση αγάπης-μίσους, όσον αφορά το σπήλαιο Ανατέλλων Αστέρας.
Είναι πρόκληση σωματικά, αλλά και διανοητικά.
Όταν πολλοί σκέφτονται την αρχαιολογία,
έχουν εικόνες τύπου Λάρα Κροφτ και Ιντιάνα Τζόουνς.
Αυτό το σπήλαιο αυτό εκπέμπει.
Καλώς ήρθατε στο σπήλαιο.
Αυτή είναι η κύρια είσοδος του σπηλαίου.
ΑΓΚΟΥΣΤΙΝ ΦΟΥΕΝΤΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΟΣ
Πρόσεξε το κεφάλι εδώ. Είναι λίγο χαμηλά.
Πρώτη φορά έρχομαι.
Είναι περίεργο να το λέει επιστήμονας, αλλά η πρώτη σκέψη είναι "συγκίνηση".
Το ότι μπορώ, ακόμα και πάνω από τον υπολογιστή, ν' αγγίξω αυτό εδώ…
Αγγίζεις τον χρόνο, 250.000 χρόνια πριν.
Μ' ενδιαφέρουν τα πάντα σχετικά μ' εμάς, τους ανθρώπους.
Από πού προερχόμαστε, πού πάμε;
Γιατί είμαστε όπως είμαστε;
Αν ο ναλέντι έθαβε σκόπιμα τους νεκρούς,
150.000-200.000 χρόνια πριν τον άνθρωπο,
αυτό αλλάζει τα πάντα.
Μας προκαλεί ν' αναρωτηθούμε "Τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος;"
Εντάξει.
ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΣΠΗΛΑΙΟΥ
Είστε στο λεγόμενο κέντρο διοίκησης.
Βασικά, είναι η είσοδος στο σπήλαιο.
Είναι μια τεχνητή είσοδος που άνοιξαν ανθρακωρύχοι,
νομίζω τέλη του 19ου με αρχές του 20ού, όταν έψαχναν για ασβεστόλιθο.
Η είσοδος απ' όπου θεωρούμε ότι εισήλθε ο Χόμο ναλέντι
βρίσκεται δέκα μέτρα μακριά μας, αλλά έχει καταρρεύσει.
Έτσι, οι ανθρακωρύχοι άνοιξαν εισόδους στους χώρους όπου υπήρχαν οι ναλέντι.
Χιλιόμετρα υπόγειων δικτύων σπηλαίων.
Κάναμε εκτενή χαρτογράφηση αυτών των δικτύων.
ΣΠΗΛΑΙΟ ΑΝΑΤΕΛΛΩΝ ΑΣΤΕΡΑΣ
ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ
Πάμε στον Θάλαμο Δρακοράχης σήμερα.
ΘΑΛΑΜΟΣ ΔΡΑΚΟΡΑΧΗΣ
Δεν έχει γίνει ανασκαφή ποτέ.
Εδώ είναι το Βάραθρο.
Αυτό το άνοιγμα έχει πλάτος γύρω στα 18 εκατοστά
και κατεβαίνει 12 μέτρα.
Έκαναν μια απίστευτη, τρομακτική διαδρομή, όταν κατέβαιναν στο Βάραθρο,
με τις σορούς των συγγενών τους.
Κι εδώ είναι ο Θάλαμος Ντιναλέντι.
ΘΑΛΑΜΟΣ ΝΤΙΝΑΛΕΝΤΙ
Εκεί βρήκαμε ένα σωρό τρύπες στο έδαφος
με σορούς Χόμο ναλέντι, θαμμένους.
Δεν έχω πάει ούτε θα πάω ποτέ ο ίδιος στον Θάλαμο Ντιναλέντι.
Είναι αδύνατον.
Βρίσκεται στον πάτο του Βαράθρου, όπου δεν θα χωρέσω ποτέ να περάσω.
Οι κάμερες είναι εντάξει. Έχασα τον αμφίδρομο ήχο.
-Όντως; -Ναι.
-Υπέροχες οι φωτογραφίες. -Ναι.
ΤΖΟΝ ΧΟΚΣ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΟΣ
Νομίζω ότι βρίσκονται όλοι στον θάλαμο.
Θα στείλω την Ομάδα Δύο.
Να τη στείλεις.
Είναι δύσκολη η πρόσβαση στη Δρακοράχη.
Νομίζω πως είναι δύσκολη η πρόσβαση σε όλα τα μέρη του σπηλαίου.
Προσοχή πού πατάτε εδώ μέσα.
-Σε τρόμαξα; -Όχι.
Πού είναι όλοι τους;
…σαν να βλέπουμε τηλεόραση.
-Ομάδα Δύο, σε βλέπουμε, εντάξει; -Εντάξει.
ΘΑΛΑΜΟΣ ΔΡΑΚΟΡΑΧΗΣ
Καλώς ήρθατε στη Δρακοράχη.
ΘΑΛΑΜΟΣ ΔΡΑΚΟΡΑΧΗΣ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΟΥ ΥΠΕΡΑΝΘΡΩΠΟΥ
Αυτή είναι η πύλη
στο μέρος όπου ο ναλέντι πήγαινε τους νεκρούς του.
ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΗ ΔΡΑΚΟΡΑΧΗΣ
Κάτι αντίστοιχο των πυλών στην Κοιλάδα των Βασιλέων
ΘΑΛΑΜΟΣ ΝΤΙΝΑΛΕΝΤΙ
Τι γινόταν εδώ, στην είσοδο του Θαλάμου Ντιναλέντι;
Έμεναν εδώ;
Άναβαν φωτιές εδώ;
Έφερναν ζώα εδώ μέσα;
Σταματούσαν εδώ για να αναλογιστούν τι κάνουν,
προτού μεταφέρουν πάνω και μετά κάτω τους νεκρούς τους;
Δεν ξέρω. Αυτό θέλουμε ν' ανακαλύψουμε.
Έχουμε κιτ;
Δώσ' το αυτό στους άλλους.
Είναι 29,3 εκατοστά.
Προσπαθούμε ν' ανασχηματίσουμε τη ζωή ενός πλάσματος
που δεν ξέραμε ότι υπήρχε, μέχρι πριν από εννιά χρόνια.
Έτσι, δεν υπάρχει στοιχείο που να μην είναι σημαντικό.
Τζάνικα, θα δουλέψουμε το τετράγωνό σου. Έχεις ενδιαφέροντα πράγματα εκεί.
Το χώμα είναι κόκκινο. Είναι σαν σκούρο καφέ, μαύρο.
Σίγουρα είναι πολύ διαφορετικό από το υπόλοιπο.
Μοιάζει σαν να υπήρχε φωτιά εκεί.
Γιατί εκεί, νομίζεις;
Επειδή έχει ένα στρώμα μαυρισμένο και περιορισμένο.
-Όντως έτσι δείχνει. -Πράγματι.
-Είναι απέλπιδα προσπάθεια. -Ναι.
Πουθενά δεν βρίσκεις καλά διατηρημένη φωτιά.
-Έτσι; -Ναι.
-Αλλά σ' αυτή τη σπηλιά, όλα είναι πιθανά. -Ναι.
Αυτό θα ήταν τεράστιο γεγονός, αν το καταγράφαμε.
Ναι.
-Ναι. -Ναι.
Συλλέγουμε τέτοιες λεπτομέρειες, ενίοτε με τρομερό κόπο,
ουσιαστικά για χάρη μιας υπόθεσης εγκληματολογίας.
Όλα αυτά τα στοιχεία είναι μέρος ενός τρόπου συμπεριφοράς.
Προσπαθούμε να βάλουμε σε μια σειρά τα στοιχεία
για να κατανοήσουμε το μοτίβο.
Κάθε ανθρώπινη κοινωνία έχει ταφικές πρακτικές.
Σε κάποιες εκθέτουν τις σορούς στη διάθεση των όρνεων,
και σε άλλες θάβουν τους νεκρούς σε πολύ ιδιαίτερους χώρους.
Είχαν και οι ναλέντι κάτι παρόμοιο;
Γεια, Κένι.
Βρήκα ένα μικρό οστό.
Οπότε…
-Ναι, μοιάζει με… -Μια μικρή κνήμη.
Μάλλον από τρωκτικό.
-Μια κνήμη τρωκτικού -Θα το πάρουμε.
Έγινε.
Θα το σημειώσουμε.
ΔΡ ΚΕΝΕΪΛΟΥΕ ΜΟΛΟΠΙΑΝI ΕΠΙΚΕΦΑΛΗΣ
Έχω εμμονή με την αρχαιολογία
απ' όταν ήμουν επτά ετών.
Σκεφτείτε ότι στη διάρκεια μιας ανασκαφής,
ουσιαστικά κοιτάς ένα στιγμιότυπο
από τότε που το σημείο εγκαταλείφθηκε πριν από πολλά χρόνια.
Το διδακτορικό μου ήταν η ανάλυση τραυμάτων.
Όλες οι φρικαλεότητες και η βία που συνέβησαν κατά το απαρτχάιντ.
Η επικέντρωση της έρευνάς μου μετατοπίστηκε από τον σύγχρονο άνθρωπο
στους προγόνους μας της αρχαιότητας.
-Ναι; -S2E0.
S2E0.
Πες το σωστά.
Τριάντα πέντε.
Απλώς να επιβεβαιώσω. Παίρνουμε μετρήσεις σε χιλιοστά;
Σε χιλιοστά, ναι.
-Αλλά τα spit είναι σ' εκατοστά; -Έλεος…
Πώς μετατρέπουμε εκατοστά σε χιλιοστά;
Γιατί μου δυσκολεύεις τη ζωή;
Μπήκα στην ομάδα το 2018, ως ασκούμενη Υπόγεια Αστροναύτισσα.
Το "Υπόγειος Αστροναύτης" ήταν όρος που επινόησε ο Λι Μπέργκερ.
Ουσιαστικά, είμαστε μια ομάδα ερευνητών, επιστημόνων,
εκπαιδευμένοι αρχαιολόγοι και παλαιοανθρωπολόγοι.
Κατεβαίνουμε σε πολύ επικίνδυνα μέρη των σπηλαίων για ανασκαφές.
Αλλά μας διακατέχει και μια κάποια τρέλα.
Θα έλεγα ότι είναι λίγο διαφορετικό τώρα, γιατί δεν είμαι η νεότερη αρχαιολόγος.
Είμαι η ανώτερη. Ξέρω τι γίνεται, υποτίθεται.
Εγώ αποφασίζω πού θα σκάψουμε και πώς.
Φροντίζω να νιώθουν οι νέοι Αστροναύτες άνετα στον χώρο εργασίας τους.
Είτε τα οστά είναι 50 ετών ή 100.000 ετών, απαιτείται η ίδια επιδεξιότητα.
Αν ξέρεις να διαβάζεις τα οστά, μπορείς να πεις την ιστορία του ατόμου.
Όταν βρήκαμε τα πρώτα οστά από τον Ανατέλλοντα Αστέρα,
όταν η ομάδα μας ανακάλυψε ότι δεν είχαμε έναν σκελετό,
αλλά πολλούς σκελετούς,
δημιουργήθηκε η ανάγκη να κατανοήσουμε τι συνέβαινε.
Τι δουλειά έχουν όλα αυτά τα οστά εδώ;
Πράγματι, υπάρχει το στοιχείο της υπέρτατης υπόθεσης εγκληματολογίας.
Είναι η ανεξιχνίαστη υπόθεση 250.000 ετών.
Το πρώτο ερώτημα ήταν "Έφεραν σαρκοφάγα κάποια οστά μέσα;"
Βλέπουμε ότι δεν έχουμε σημάδια από δόντια.
Βλέπουμε ότι υπάρχουν σημάδια από σκαθάρια στα οστά,
που θα πει ότι είχαν σάρκα πάνω τους, όσο ήταν στη σπηλιά.
Έχουμε έναν αστράγαλο, που είναι εντελώς άθικτος.
Τα οστά είναι όπως πρέπει να είναι σ' έναν σκελετό.
Δεν είναι έτσι, αν δεν έχουν σάρκα πάνω τους.
Μελετήσαμε για καιρό αυτά τα οστά και κάναμε μια υπόθεση.
"Ο ναλέντι έριχνε τις σορούς στους θαλάμους μέσω του Βαράθρου".
ΤΟ ΒΑΡΑΘΡΟ
Και εκεί διαβάσαμε τις αρχικές αναφορές
περί "τελετουργικής διάθεσης των νεκρών".
Δώσαμε τις αποδείξεις στον κόσμο και ήταν ισχυρές.
ΕΡΙΧΝΑΝ ΤΙΣ ΣΟΡΟΥΣ
Όμως, άλλοι επιστήμονες είπαν "Αδύνατον, είναι πολύ μικρός ο εγκέφαλος".
Υπήρξαν κριτικοί που είπαν
ότι τους έβαλαν εκεί σύγχρονοι άνθρωποι
με κάποιο τελετουργικό ανθρώπων. Σαν νεκροταφείο κατοικίδιων.
Κι όμως, υπήρχε ανησυχία.
Δεν ξέρω αν κάναμε λάθος
που προτείναμε μια υπόθεση που ίσως δεν αποδεικνυόταν ποτέ,
αυτή η τελετουργική ταφή.
Κι αν ήταν απλώς ένα τεράστιο κρεβάτι οστών;
Αν αυτό είναι το μόνο που θα βρούμε;
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2018
Το 2018 επιστρέψαμε στον Θάλαμο Ντιναλέντι για ανασκαφές.
ΘΑΛΑΜΟΣ ΝΤΙΝΑΛΕΝΤΙ
Τότε ήταν που βρήκαμε κάτι λάκκους.
Κοιταχτήκαμε όλοι μεταξύ μας και είπαμε "Μοιάζει με λακκοειδή τάφο".
Και ξαφνικά άρχισαν όλα να βγάζουν νόημα.
Και συνειδητοποιήσαμε ότι ήταν εξαρχής τάφοι.
Δεν ήταν κρεβάτι από οστά.
Ήταν τάφοι εντός της σπηλιάς.
Το συζητούσαμε για καιρό.
Και πονοκεφαλιάσαμε αρκετά με διάφορα.
"Πρέπει να καταλάβετε ότι η ταφή είναι κάτι πολύ συγκεκριμένο.
Σκάβεις μια τρύπα, βάζεις τη σορό μέσα, την καλύπτεις.
Πιθανόν δεν είναι αυτό".
Κοιτάξτε εδώ.
Όταν βρήκαμε κάτι σαν ανοιγμένη τρύπα που έβαλαν μέσα σορό και την κάλυψαν,
ξεκαθάρισαν τα πράγματα.
Τότε είπαμε "Ναι, φυσικά.
Είναι ταφή, και μάλιστα είναι ξεκάθαρα παρόμοια
με αυτές που βλέπουμε σε κοινωνίες με ταφικά έθιμα".
ΙΣΡΑΗΛ
Οι αρχαιότεροι σύγχρονοι τάφοι βρίσκονται στο Ισραήλ.
Και είναι περίπου 100.000, 120.000 ετών.
100.000 ΧΡΟΝΙΑ ΠΡΙΝ
Οι τάφοι των ναλέντι είναι περίπου 236.000-335.000 ετών.
Όχι λίγο πριν από εμάς.
250.000 ΧΡΟΝΙΑ ΠΡΙΝ
Εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια πριν την πρώτη ένδειξη ταφής από εμάς.
Πολύ σημαντικό.
Αλλά νομίζω ότι αυτό ωχριά μπροστά
στο ότι αυτό γινόταν από ένα μη ανθρώπινο είδος.
Αυτό είναι το σημαντικό.
ΓΙΟΧΑΝΕΣΜΠΟΥΡΓΚ ΝΟΤΙΑ ΑΦΡΙΚΗ
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΓΟΥΙΤΓΟΥΟΤΕΡΣΡΑΝΤ
ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ
Παλαιοανθρωπολόγοι βρήκαν…
ΘΗΣΑΥΡΟΦΥΛΑΚΙΟ ΑΠOΛΙΘΩΜΑΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΔΩΝ
πολλά απολιθώματα εκτός του ναλέντι, στο Λίκνο της Ανθρωπότητας.
Αλλά πολλά είναι πολύ αποσπασματικά.
Κάνα δύο δόντια ή μέρος της γνάθου.
Καμία σχέση με το δείγμα ναλέντι,
όπου έχουμε σκελετούς πολλών ατόμων διαφόρων ηλικιών.
Ας κάνουμε κάτι διαφορετικό. Ας πάρουμε όλα τα στοιχεία
για να φτιάξουμε έναν ενήλικα σκελετό.
Εντάξει, νομίζω ότι αυτό είναι…
Θέλουμε να μάθουμε πώς έτρεχε, πώς σκαρφάλωνε,
πώς χρησιμοποιούσε τα δάχτυλα, ενώ πιθανόν έκανε κάτι και με τα πόδια.
Αυτό θα το ανακαλύψουμε μέσα από τη μελέτη όλου του σκελετού.
Εντάξει.
-Τον κρατάς; -Ναι.
Ωραία.
Οπότε…
έχουμε την κορυφή του κρανίου και το υπερκόγχιο χείλος.
-Και θα το βάλουμε εκεί έτσι. -Ναι.
Τώρα χρειαζόμαστε ένα ινιακό οστό.
Εντάξει.
Βλέπεις αυτή τη χρώση στα δόντια. Είναι…
-Ναι, εκπληκτικό. -Πρέπει να δώσουμε βάση σ' αυτό.
Κι αν ακουμπήσω το κρανίο σ' αυτά τα μαλακά αντικείμενα για να σταθεί;
Για να έχει όλο λίγη στήριξη.
Δεν θα το έκανα.
-Δεν θα το έκανες; -Όχι.
-Δεν νομίζω ότι θα κρατηθεί σταθερό έτσι. -Όχι;
Θέλω να δω τα μάτια.
Θ' ασχοληθώ με νούμερα να μη βλέπω.
Τώρα μοιάζει πιο πολύ με πρόσωπο.
Τώρα βλέπεις τα μάτια του.
Ωραία.
Φαίνεται ότι δεν είναι άνθρωπος. Οι σπόνδυλοί μας είναι διπλάσιοι.
-Εντάξει, πάμε. -Ωραία.
Αυτό είναι πανέμορφο.
Είναι αυτό εδώ.
Αυτό εδώ πέρα.
Υπέροχο.
Κάποιοι λένε "Σιγά, είναι πίθηκοι".
Θα δεις γιατί δεν είναι.
Γι' αυτό.
Ποιο είναι πιο κοντά;
Το απίστευτο μήκος ενός πιθήκου που στηρίζεται στις αρθρώσεις των χεριών
που σκαρφαλώνει σε δέντρα μ' αυτά τα τεράστια ανοίγματα;
Δεν έχει αντίχειρα.
Δεν έχει καθόλου αντίχειρα.
Αλλά αυτό το χέρι είναι σαν το δικό μου.
Μας μοιάζουν τόσο και ταυτόχρονα δεν μας μοιάζουν καθόλου.
Σε όλον τον σκελετό,
είχε χαρακτηριστικά πολύ παρόμοια με του ανθρώπου.
Ενώ άλλα θυμίζουν τα πρώτα ανθρωποειδή.
Το κάθε οστό
μας έλεγε κάτι διαφορετικό.
Αρχικά, αναρωτηθήκαμε αν είχαμε δύο διαφορετικά πράγματα.
Ή και τρία.
Ήταν ένα μείγμα χαρακτηριστικών που δεν περιμέναμε να δούμε.
Αλλά καθώς βρίσκαμε όλο και πιο πολλά οστά, το είδαμε.
Συνάδουν όλα, αλλά σ' ένα μοτίβο που δεν είχαμε ξαναδεί.
Και αυτό μας οδήγησε να το ονομάσουμε νέο είδος.
Δεν πρέπει να παίρνεις τοις μετρητοίς την ανακατασκευή των ανθρωποειδών.
Δεν ξέρουμε στ' αλήθεια πώς ήταν.
Ήταν τριχωτοί, ήταν σκουρόχρωμοι, ανοιχτόχρωμοι;
Δεν μπορείς να το ξέρεις αυτό. Δεν το δείχνει ο σκελετός.
Έχουμε φοβερά σκελετικά δεδομένα. Ξέρουμε πώς ήταν το σώμα.
Μπορούμε να κάνουμε μια υπόθεση για το μυικό τους σύστημα,
και μετά να προσθέσουμε δέρμα ή και τρίχωμα.
Αν έμπαινε ένας ναλέντι εδώ μέσα…
θα περπατούσε στα δύο πόδια.
Θα περπατούσε σαν άνθρωπος, αλλά όχι τελείως.
Το βάδισμα, η κίνηση θα ήταν διαφορετικά.
Θα κουνούσε τα μακριά χέρια με διαφορετικό τρόπο.
Όταν θα έμπαινε στο φως, θα ήταν μάλλον τρομακτικοί.
Δεν έχουν προεξέχουσα μύτη, εντάξει;
Η μύτη τους είναι αρκετά επίπεδη.
Πολύ επίπεδη, σαν του πιθήκου.
Τα δόντια μοιάζουν με τα δικά μας.
Αλλά το σαγόνι τους εξέχει κάπως.
Το κόγχιο χείλος καλύπτει και τα δύο μάτια.
Θα μας έμοιαζε με εξωγήινο.
Δεν υπάρχει καλύτερος όρος.
Μπορεί να μας κοίταζε και να βλέπαμε κάτι στα μάτια του.
Φέρνει κάπως σε άνθρωπο, αλλά δεν είναι σαν εμάς.
Ήταν πολύ κοντοί.
Κι εγώ είμαι κοντή. Ίσως στο ύψος μου.
Γύρω στο 1,42 με 1,57 μ.
Είναι πολύ αδύνατοι. Με αδύνατα χέρια, αδύνατα πόδια.
Τα πόδια τους ήταν κατάλληλα για να περπατάνε σε μεγάλες αποστάσεις.
Να διασχίζουν μεγάλες περιοχές.
Ήταν πιο ικανοί αναρριχητές από εμάς.
Θεωρούμε ότι σκαρφάλωναν σε δέντρα, βράχους ή και τα δύο,
πιο πολύ απ' ό,τι ο σημερινός άνθρωπος.
Και ήταν σημαντικό κομμάτι της ζωής τους.
Δεν ξέρουμε αν επικοινωνούσε με γλώσσα.
Είναι λάθος να υποθέσουμε ότι το έκανε.
Το ότι είχαν καλή γνωστική ικανότητα για επικοινωνία
είναι πολύ πιθανόν.
Άλλωστε, το μεγαλύτερο μέρος της επικοινωνίας μας,
ως σύγχρονοι άνθρωποι,
το μεγαλύτερο μέρος της δεν γίνεται με λέξεις.
Είμαστε παραστατικοί. Κουνάω τα χέρια.
Φωτίζονται τα μάτια, σηκώνουμε φρύδια.
Κάτι πολύ κουλ που έχουμε οι άνθρωποι είναι οι μικροί κυνόδοντές μας.
Αυτοί εδώ. Οι δικοί μου είναι μεγάλοι για άνθρωπο.
Αλλά αν δούμε τους γορίλες, τους χιμπαντζήδες,
άλλα είδη πρωτευόντων,
συχνά έχουν τεράστιους κυνόδοντες.
Βασικά, όταν δείχνουν τους κυνόδοντες, απειλούν. Σωστά;
Μ' αυτόν τον τρόπο επικοινωνούν την απειλή.
Οι άνθρωποι τους χρησιμοποιούν για να χαμογελάσουν.
Ο ναλέντι έχει πανέμορφους μικρούς κυνόδοντες.
Ο ναλέντι χαμογελούσε.
Σχεδόν βέβαιο.
Οι Χόμο ναλέντι ανήκαν στο γένος Χόμο.
ΧΟΜΟ ΧΑΜΠΙΛΙΣ
ΧΟΜΟ ΡΟΥΝΤΟΛΦΕΝΣΙΣ
Υπάρχουν πολλά μέλη του γένους Χόμο 2,5 εκατομμύρια χρόνια τώρα.
ΧΟΜΟ ΕΡΕΚΤΟΥΣ
ΧΟΜΟ ΝΑΛΕΝΤΙ
ΝΕΑΝΤΕΡΤΑΛ
ΧΟΜΟ ΦΛΟΡΕΣΙΕΝΣΙΣ
Ανάμεσά τους κι εμείς. Οι Χόμο σάπιενς.
ΧΟΜΟ ΣΑΠΙΕΝΣ
Το γένος Χόμο
είναι το μόνο γένος στον πλανήτη
που μπορούσε να δει έναν βράχο, να τον πάρει, να τον κοιτάξει,
και ν' αναγνωρίσει ότι μέσα σ' αυτόν τον βράχο…
υπάρχει ένα λίθινο εργαλείο.
Μια απίστευτη χειραγώγηση αυτού σε αυτό.
Δεν έχουμε αρκετές αποδείξεις
για άμεση σχέση του ναλέντι με εργαλεία.
Αλλά ξέρουμε ότι είχε τη δυνατότητα,
γιατί κάθε μέλος του γένους Χόμο,
εδώ και δύο εκατομμύρια χρόνια, την είχε.
Να φαντάζονται πράγματα με το μυαλό τους και να τους δίνουν υλική υπόσταση.
Και…
να διδάσκουν σε άλλους πώς να το κάνουν.
Οπότε, ο Χόμο ναλέντι ανήκει στην οικογένεια των Χόμο,
που κάνει όλα αυτά τα απίστευτα.
Ζουν πολύπλοκες, οικολογικές ζωές, όπου τρώνε φυτά και ζώα,
διαχειρίζονται το περιβάλλον τους.
Νοιάζονται ο ένας για τον άλλο βαθιά.
Και στην περίπτωση του Χόμο ναλέντι,
πραγματοποιούν, απ' ό,τι φαίνεται,
συνειδητές ταφικές τελετές.
Αυτό το διαφορετικό μυαλό, του ναλέντι,
μετέχει σε μια ανθρώπινη πτυχή. Θάβει τους νεκρούς.
Αυτό δεν περιμέναμε να το βρούμε σε πρόγονο σαν τον ναλέντι, μα το βρήκαμε.
Δεν πάει πακέτο με τεράστιους εγκέφαλους, σαν αυτούς που έχουμε σήμερα.
Είναι υπέροχη η ιστορία του ολοένα αυξανόμενου εγκεφάλου.
Της αναπόφευκτης εξέλιξης του μικρού εγκεφάλου σε μεγάλο,
και του ότι ο μεγάλος εγκέφαλος
μας επιτρέπει να κάνουμε
τις πολύπλοκες συμπεριφορές που συσχετίζουμε με τους ανθρώπους.
Και πέφτει ο ναλέντι σαν βόμβα.
Το περίεργο με τον εγκέφαλο του ναλέντι είναι πως είναι μικρός.
Ο εγκέφαλός του έχει το μέγεθος πορτοκαλιού,
Το ένα τρίτο του δικού μας.
Όταν το ακούς αυτό, σκέφτεσαι μήπως ήταν χαζοί.
Αφού ο εγκέφαλος είναι τόσος.
Αλλά αυτό δεν είναι απαραίτητα σωστό.
Δεν είναι το μέγεθος το θέμα, αλλά τι μπορεί να κάνει μ' αυτόν.
ΑΠΟΣΤΟΛΗ 2022 ΔΕΥΤΕΡΗ ΜΕΡΑ
Σήμερα θα κάνουμε ξενάγηση στο σπήλαιο.
Σκοπεύουμε ν' ανέβουμε στη Δρακοράχη,
για να δείξουμε στον Αγκουστίν το Βάραθρο.
ΤΟ ΒΑΡΑΘΡΟ
Μη μένεις πίσω, Αγκουστίν.
-Μην χαθείς. -Κοιτούσα πόσο ακόμα απέχουμε.
Πρόσεχε πού πατάς εδώ, Αγκουστίν.
-Γλιστράει. -Ναι.
Περπάτα στα πατήματα.
-Κάτσε ν' απομακρυνθώ. Θα σου πω. -Έγινε.
Θέλουμε να υπάρχει απόσταση,
γιατί έτσι, σε περίπτωση κατάρρευσης…
-Σωστά. -Εκεί μέσα. Απίθανο, αλλά μπορεί να γίνει.
ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΟΥ ΥΠΕΡΑΝΘΡΩΠΟΥ
Έλα εδώ πάνω.
-Συνέχισε. Πήγαινε απ' όπου θες. -Ναι.
Τώρα μπορείς να σταθείς.
Τώρα βρίσκεσαι στον χώρο όπου βρισκόταν ο ναλέντι.
-Αν γλιστρήσεις… -Ναι.
-Βλέπεις την κνήμη; -Τη βλέπω.
-Βλέπεις πόσο μακριά και λεπτή είναι; -Ναι.
Δύσκολο να μη δεις ότι πρόκειται για κνήμη ναλέντι.
-Ναι. -Κλείσε τον φακό και δες αυτό.
-Κοίτα τον χοντρό φλοιό. -Θεέ μου. Ναι.
Ναι.
-Τι λες τώρα! -Είδες;
Ναι.
Τι λες τώρα!
Φίλε, είναι φοβερό.
Αυτή είναι η Δρακοράχη.
Πού είναι εκείνο που μου έδειχνες, Τζον,
που θεωρείτε ότι είναι αποχρωματισμός;
-Είναι κάτω από εδώ; -Ναι, είναι κάτω από αυτό.
Πω πω!
-Θεέ μου! -Ναι!
-Αυτό είναι… -Θεούλη μου.
-Μοιάζει με… -Με μικρή φωτιά, περίπου τόση.
-Ναι. -Σωστά;
-Ναι. -Οπωσδήποτε.
-Μόλις τη βρήκες. -Εννοείται.
Αυτό είναι εκπληκτικό.
Σίγουρα είναι φωτιά.
Σίγουρα. Εκατό τοις εκατό.
Κάποιος άναψε φωτιά και μαγείρεψε.
Πάνω στο έδαφος.
Μάλλον ο Χόμο ναλέντι.
Είναι σε παρόμοιο βάθος με ό,τι βρήκαμε στον Ντιναλέντι
με τα οστά.
Άρα, είναι πιθανά παρόμοιας ηλικίας.
Περίπου 250.000 ετών.
-Αυτό είναι το απανθρακωμένο οστό. -Ναι.
-Είναι μακρύ. -Πολύ ωραίο.
Είναι…
Θα έλεγα ότι είναι ένα μικρό…
Ένα μικρό κόκαλο αντιλόπης.
-Από μπροστινό πόδι; -Από πρόσθιο άκρο, ναι.
Στο μέγεθος αντιλόπης σπρίνγκμποκ.
-Διατροφή των ναλέντι! -Τέλειο!
Αυτό είναι απίστευτο.
Κάποιοι αρχαιολόγοι είπαν
"Αδύνατον να άναβε φωτιά ο ναλέντι".
Και τώρα, κατά πάσα πιθανότητα, έχουμε αποδείξεις.
Τεράστιο εύρημα.
Μπράβο.
Δύσκολο να φανταστείς ότι ταξιδεύουν
σε τρομερά επικίνδυνα μέρη, χωρίς φωτιά.
ΔΡΑΚΟΡΑΧΗ
Σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, από δω μπαίνουμε στον Ντιναλέντι;
Δεν υπάρχει άλλος δρόμος;
Δεν υπάρχουν αποδείξεις
ότι υπάρχει άλλη είσοδος στον Θάλαμο Ντιναλέντι.
-Ναι. -Πέρα από αυτήν.
ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΗ ΔΡΑΚΟΡΑΧΗΣ
ΤΟ ΒΑΡΑΘΡΟ
Αν πέσεις ή γλιστρήσεις, μείνε εκεί που είσαι.
Θα έρθουμε εμείς σ' εσένα. Θα το χειριστούμε εκεί.
Θα σου δώσουμε οδηγίες από απόσταση για το τι να κάνεις, αναλόγως πώς νιώθεις.
Πάντα ξεαγκιστρώνεις το ένα και μετά ξεαγκιστρώνεις το άλλο.
Πάντα έχεις έστω ένα στο σκοινί.
Έχεις αρκετό φως;
Λοιπόν…
-Αγκουστίν; -Ναι.
-Βλέπεις το επίπεδο μέρος εκεί πίσω; -Αυτό εκεί;
Ναι, πήγαινε εκεί.
Εντάξει, ωραία.
-Αυτή είναι η προεξοχή; -Αυτή είναι το δύσκολο.
Εντάξει.
-Δεν θα το έκανες στα σκοτάδια. -Όχι. Πλάκα μου κάνεις;
Ποιο πάτημα προτιμάς εσύ; Θα τραβηχτώ.
-Στηρίζομαι στο γόνατο. -Ναι.
Και μετά τραβήξου με το σκοινί.
Έχω καλύτερες πιθανότητες να το κάνω μόνο με το πάνω μέρος του σώματος.
Ορίστε.
-Ορίστε. -Έτσι!
Και σκέψου το εξής, Αγκουστίν. Κοίτα προς εμένα.
-Μετά είχαν να περάσουν το κενό. -Ναι.
-Εμείς το πηδούσαμε. -Ναι.
-Φαντάσου με νεκρό. -Αστειεύεσαι;
Όχι. Εδώ πηδούσαμε για να περάσουμε.
-Και φαντάσου… -Ναι.
-Ένα άτομο δεν πέρναγε τη σορό από δω. -Με τίποτα.
-Θα έπεφτε. -Όχι.
-Σκέφτομαι… -Τον έδιναν πάσα.
Αυτό με κάνει να σκέφτομαι ότι άνετα θα βρούμε έναν Χόμο ναλέντι εκεί κάτω.
Γι' αυτόν τον έναν που έπεσε.
-Είσαι έτοιμος να δεις το Βάραθρο; -Ναι.
-Λοιπόν… -Ωραία.
Είσαι πάνω απ' το Βάραθρο.
-Αυτό είναι το Βάραθρο; -Ναι, εκεί πέρα.
Χριστέ μου.
Και κατεβαίνεις 12 μέτρα σε κάθετο,
μέχρι να πέσεις στον Θάλαμο Ντιναλέντι.
Κι αυτή είναι η μόνη είσοδος.
Δεν με νοιάζει τι μετρήσεις θα μου δώσεις. Δύσκολα μεταφέρεις το πώς είναι.
Αν είναι να περάσεις από εκεί
για να θάψεις έναν νεκρό εκεί μέσα…
-Γι' αυτό σε ήθελα εδώ. -Ναι.
Καλά λες, δεν έχει άλλη είσοδο.
Ήθελα να δεις την αρχή του ταξιδιού.
Θυμάμαι την πρώτη φορά που ανέβηκα εδώ πάνω,
κι είχα τον γιο μου, Μάθιου, 15.
Και τον έστειλα εκεί κάτω να βγάλει φωτογραφίες.
Φοβερός πατέρας είμαι!
-Ήθελα να πειστώ ότι είναι αλήθεια. -Ναι.
Και καθόμουν εδώ επί 45 λεπτά, μόνος μου στο σκοτάδι.
Κλείστε τους φακούς σας για λίγο.
Και τώρα φανταστείτε αυτό το ταξίδι χωρίς φως.
Ναι, πρέπει να είχαν φωτιά.
Θα προσποιηθώ ότι είμαι ο Χόμο ναλέντι με φωτιά.
Κι εσείς η οικογένειά μου.
Έχουμε μαζέψει προσάναμμα.
Ξεκινάμε ένα ταξίδι στο σκοτάδι, σ' ένα μέρος επικίνδυνο.
Και θα χρησιμοποιήσω αυτό για να κατέβω σ' αυτή την περιοχή.
Και τώρα θα φτιάξω μια μικρή φωτιά εδώ.
Όταν προχωράς βαθιά σ' αυτά τα σπήλαια,
ακόμα κι αν οι ναλέντι το έκαναν πολύ καλά, είναι πρόκληση.
Τι κάνεις, λοιπόν;
Πηγαίνεις με λίγη φωτιά και την οικογένειά σου.
-Να φέρει φωτιά κάποιος της οικογένειας; -Όχι.
Το 'χεις; Μπράβο.
Η φωτιά αλλάζει το πώς αντιλαμβάνεσαι, αισθάνεσαι και βιώνεις τον κόσμο.
Βλέπεις αλλιώς.
Ακούς αλλιώς.
Ο εγκέφαλος και το σώμα σου είναι αλλιώς μέσα στις σπηλιές.
Μα είστε μαζί.
Αυτή η αναρρίχηση στη Δρακοράχη,
να σκέφτομαι πώς βίωναν εγκεφαλικά και σωματικά την εμπειρία οι ναλέντι,
που κουβαλούσαν τους νεκρούς της κοινότητάς τους,
πριν από 250.000, 280.000, 300.000 χρόνια.
Και μόνο που φαντάζομαι τι απαιτούνταν εκ μέρους τους,
να τους πάρουν μετά τον θάνατό τους.
Και η κουλτούρα σου, ας πούμε, σου λέει ότι τώρα κάνουμε αυτό.
Έσερναν τη σορό, τρεις, τέσσερις, πέντε απ' αυτούς τη μετέφεραν,
έφταναν στη σπηλιά που ήταν πίσσα σκοτάδι.
Και μετά έπρεπε να συρθούν,
σέρνοντας μαζί τη σορό.
Αυτή η σορός ήταν χαλαρή; Είχε νεκρική ακαμψία;
Ήταν ήδη κουλουριασμένη; Την έδεναν;
Μετά, κοιτούσαν κάτω στο Βάραθρο.
Αυτό το εξαιρετικά δύσκολο βάραθρο.
Κατεβαίνουν…
Γρατζουνίζονται, κινδυνεύει η σωματική τους ακεραιότητα,
μόνο και μόνο για να μεταφέρουν τον νεκρό σύντροφό τους
και να τον αποθέσουν εκεί που πρέπει.
Και μετά μπαίνουν στον Θάλαμο Ντιναλέντι.
Κι ανοίγουν μια τρύπα.
Μάλλον την ανοίγουν μαζί.
Ίσως δείχνουν πώς σε κάποια μέλη.
Δεν ξέρω, αλλά πρέπει να υπήρχε ομαδικότητα.
Όταν βλέπουμε τι έκαναν οι ναλέντι,
φαντάζομαι τι συμβαίνει όταν πεθαίνει κάποιος στην κοινωνία μας.
Έχουμε ειδικούς που αναλαμβάνουν να διαχειριστούν την κατάσταση.
Ιερείς, εργολάβους κηδειών,
σαμάνους.
Όταν πεθαίνει κάποιος, συνευρίσκονται κοινωνικά,
και κάποιος ηγείται ενός τελετουργικού.
Άραγε έψαλλαν;
Τραγουδούσαν;
Κάθονταν και έδιναν τα χέρια μετά την ταφή;
Όταν αναρωτιόμαστε
γιατί να μπεις στη διαδικασία να αποθέσεις μια σορό οπουδήποτε,
ειδικά σ' ένα ιδιαίτερο μέρος, όπως κάνουν οι ναλέντι,
νομίζω ότι η απάντηση είναι εύκολη.
Η αγάπη είναι ισχυρό κίνητρο.
Λες "Δεν αντέχω την εμπειρία που θα έχω,
αν δω το σώμα σου κομμάτια.
Δεν αντέχω αυτό που θα νιώσω, αν δω το σώμα σου να φθείρεται".
Επέστρεφαν συνέχεια σ' αυτούς τους χώρους
κι έθαβαν τους νεκρούς τους ξανά και ξανά.
Αυτό…
Φυσικά και τους νοιάζονταν.
Τους πήγαιναν στη μετάβαση
από τη ζωή στον θάνατο.
Μετά σύρονται, σέρνονται προς την έξοδο.
Και θα ήθελα να είμαι παρών
όταν οι πρώτοι τρεις, τέσσερις, πέντε βγαίνουν από το σπήλαιο.
Μετά από ώρες που κινδύνευσαν
σ' ένα φοβερά αγχώδες, συγκινητικό, τραυματικό γεγονός,
βγαίνουν στο φως του ήλιου.
Τι κάνουν τότε;
Αγκαλιάζονται;
Παίρνουν απλώς τον δρόμο τους;
Μπορείς να χαζεύεις μαϊμούδες όλη μέρα. Εγώ, σίγουρα.
Αφήνουν να το πάρει ο μικρός.
Και θα τον κυνηγήσει αυτός.
Γνωρίζονται, μεγάλωσαν μαζί κι έχουν κοινωνική αλληλεπίδραση.
Κοινωνικοί δεσμοί, συναντήσεις, το να φροντίζει ο ένας τον άλλον.
Είναι μορφές κοινωνικότητας χαρακτηριστικές στα πρωτεύοντα.
Όταν οι μαϊμούδες βιώνουν μια απώλεια…
Όταν πεθάνει το παιδί, η μαμά, ο καλύτερός τους φίλος…
θα το νιώσουν βαθιά συναισθηματικά,
εν πολλοίς όπως βιώνουμε εμείς μια τέτοια απώλεια.
Θα μαζευτούν γύρω του, θα το σπρώξουν, θα κάτσουν.
Αν ήταν βρέφος, η μαμά το κουβαλάει για λίγο.
Αλλά δεν θα ανταποκριθούν ως ομάδα, συστηματικά.
Αυτό που βλέπουμε στους ναλέντι, αυτό που βλέπουμε σ' εμάς,
είναι πως όταν πεθαίνει ένα άτομο, ένα μέλος της κοινότητας, της οικογένειας,
συγκεντρωνόμαστε και κάνουμε το σωστό και απαραίτητο για το άτομο
και την κοινότητα.
Ο Χόμο ναλέντι έκανε πράγματα με τους νεκρούς που δεν κάνουν άλλα ζώα.
Εκτός από τους ανθρώπους.
Γι' αυτό, αναρωτιέσαι…
"Είναι σαν εμάς;"
Μας συνδέει αυτή η αγάπη και φροντίδα για άλλους;
Η αφοσίωση σε άλλους.
Όσο τρελό κι αν ακούγεται, αυτό θα πει να είσαι άνθρωπος;
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2017
Το 2017…
ΘΑΛΑΜΟΣ ΝΤΙΝΑΛΕΝΤΙ
η ομάδα μου έκανε ανασκαφές στη βάση του Βαράθρου.
Κάθομαι στο κέντρο διοίκησης
και οι επιστήμονες εκεί κάτω, οι εξερευνητές,
κάνουν χειρονομίες στην κάμερα.
Κοιτάζω και βλέπω κάτι δαχτυλάκια να προεξέχουν.
Φαίνονται τα οστά κι οι αρθρώσεις.
Έχει κι άλλα οστά γύρω του.
Κάνα δύο κόκαλα χεριών, καρπών.
ΜΑΚΡΥ ΟΣΤΟ
Μοιάζουν με οστά ενός μικρού ατόμου.
ΔΟΝΤΙΑ
Ίσως είναι σκελετός παιδιού.
Είναι εκπληκτικό.
Οι παιδικοί σκελετοί από την προϊστορική περίοδο
είναι λιγότεροι από τα δάχτυλα του ενός χεριού.
Μπορεί να είναι παιδί ενός άλλου είδους,
όχι ανθρώπου, εκατοντάδων χιλιάδων ετών.
Ποιος ξέρει τι υπάρχει εκεί μέσα;
Μπορεί να υπάρχουν σωματίδια τροφής, μπορεί να υπάρχει DNA, πρωτεΐνες.
Ίσως είναι η μόνη φορά που έχουμε κάτι παρόμοιο.
Αλλά είναι πολύ εύθραυστο.
Δεν ήθελα να του κάνω εκσκαφή.
Και ψάχναμε τρόπο να το βγάλουμε από το σπήλαιο
και να το πάμε στο εργαστήριο άθικτο.
Το τυλίξαμε σε γύψο.
Σε γύψινο περίβλημα, όπως κάνουμε με απολιθώματα δεινοσαύρων.
Και το βγάλαμε ολόκληρο από το σπήλαιο.
Ήταν πολύ δύσκολο πράγμα αυτό.
Είναι πολύ μεγάλο κομμάτι γύψου.
Και θα περνούσε από ένα μικρό πέρασμα πλάτους 19 εκατοστών.
Το πήγα, λοιπόν, στον αξονικό τομογράφο
στο νοσοκομείο Σάρλοτ Μαξέκε, όπου δουλεύει η σύζυγος ως ακτινολόγος.
ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΜΗΛΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ
Και φαίνεται το σώμα ενός παιδιού.
ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΞΟΝΙΚΟΥ ΤΟΜΟΓΡΑΦΟΥ
Βρίσκεται σε εμβρυϊκή στάση.
Θεέ μου, υπάρχει κάποιος εκεί μέσα.
Και μετά είδαμε κάτι απίστευτο.
Ήταν άλλης πυκνότητας.
Ένας λίθος.
Αρχικά αγνοήσαμε τον λίθο.
Ειλικρινά, δεν ψάχναμε για λίθους,
ψάχναμε για οστά, σωστά;
Οι λίθοι είναι πολύ σπάνιοι στον θάλαμο.
Σπάνια βλέπουμε κάποιον και συνήθως έχουν πέσει από την οροφή.
Αλλά αυτός ο λίθος δεν έμοιαζε με άλλους.
Έμοιαζε με εργαλείο.
Εμείς τον λέγαμε "λίθος σαν εργαλείο".
Και το αξιοσημείωτο είναι ότι είναι τοποθετημένος στο χέρι.
Τα λίθινα εργαλεία είναι χαρακτηριστικά των Χόμο. Αλλά…
τι δεν έχουμε;
Το απολίθωμα μέλους του γένους Χόμο
που κρατάει ένα εργαλείο νεκρός σαν να λέει "Είναι δικό μου".
Δεν το έχουμε αυτό.
Μέχρι τώρα.
Αν αυτός ο λίθος είναι όντως εργαλείο,
είναι το πρώτο παράδειγμα ενός εργαλείου στο χέρι.
Και, φυσικά, βρίσκεται σε τάφο.
Αν τοποθετείς αντικείμενα αξίας με τους νεκρούς σου,
τι σημαίνει αυτό;
Αυτό είναι το επόμενο στάδιο στην ταφική συμπεριφορά.
Είναι…
Είναι σχεδόν περισσότερα απ' όσα θα ήθελες.
Αν είναι αρκετά σημαντικό να κινδυνεύσεις και να κάνεις διάφορα
για να πας τους νεκρούς σου σε συγκεκριμένα μέρη,
να τους δώσεις εργαλεία που χρησιμοποιείς,
να αφήσεις εργαλεία που χρειάζεσαι στους νεκρούς,
προφανώς κάνεις σκέψεις για τη ζωή και τον θάνατο,
και πιθανά για τη μεταθανάτια ζωή.
Γιατί να δώσεις εργαλείο σε νεκρό, αν δεν πιστεύεις ότι θα το χρησιμοποιήσει;
Αν αυτός ο λίθος είναι σίγουρα εργαλείο,
αυτό το παιδί θα γινόταν το πιο διάσημο άτομο
που ανακαλύφθηκε ποτέ στην ιστορία της αρχαιολογίας.
Αλλά όταν κοιτάμε τις εικόνες που έχουμε,
δεν είναι σίγουρο αν είναι εργαλείο.
Θέλουμε καλύτερες εικόνες.
Χρειάζεται σαρωτής υψηλότερης ανάλυσης.
ΓΚΡΕΝΟΜΠΛ ΓΑΛΛΙΑ
Η αξονική τομογραφία δεν αρκούσε.
Δεν μπορείς ν' αποδείξεις τίποτα σε κανέναν,
και γι' αυτό ήρθαμε εδώ.
ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΣΥΓΧΡΟΤΡΟΝ
ΔΙΑΜΕΤΑΚΟΜΙΣΗ ΑΠΟΛΙΘΩΜΑΤΩΝ
ΜΗΝ ΕΙΣΕΡΧΕΣΤΕ
Ήρθα σ 'αυτό το μέρος, στο πιο εκπληκτικό, γιγάντιο μηχάνημα,
γιατί ήταν το μόνο μηχάνημα στον πλανήτη…
που μπορεί να πάρει αυτό το παιδί με το γύψινο περίβλημα…
Θα έχω το χέρι μου από κάτω.
…και να το σαρώσει στο εκατομμυριοστό του μέτρου,
και να μας δώσει μια εικόνα…
Πρέπει να είμαστε στις 45 μοίρες.
…αυτού του λίθου και των άκρων του,
ώστε ν' αξιολογήσουμε κατά πόσο πρόκειται για εργαλείο,
ή αν απλώς μοιάζει με εργαλείο.
-Να δοκιμάσουμε. -Εντάξει.
Φαίνεται εντάξει.
Μη μείνει κανείς εδώ.
Κατ' αρχήν, μοιάζει πολύ με ακτινογραφία νοσοκομείου,
μόνο που έχει λίγο μεγαλύτερη ισχύ.
ΜΑΝΔΑΛΩΣΗ ΚΛΩΒΟΥ
Όταν λέω λίγο, εννοώ 10 στη 14η παραπάνω ισχύ.
Δηλαδή, το 10 με 14 μηδενικά.
Αυτή την ακτινογραφία δεν θες…
ΠΟΛ ΤΑΦΟΡΟ ΣΥΓΧΡΟΤΡΟΝ, ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΟΣ
…να την κάνεις στο στήθος.
Γιατί αν είσαι υγιής πριν απ' αυτό, μετά θα πεθάνεις.
Ας πούμε ότι είναι αλλαντοποιία.
Παίρνεις ένα λουκάνικο και το κόβεις σε φέτες.
Αυτό ακριβώς κάνουμε.
Το απολίθωμα είναι ένα μεγάλο λουκάνικο το οποίο κόβουμε σε φέτες.
Μόνο που δεν χρησιμοποιείς μαχαίρι,
δεν το κόβεις όντως. Κόβεις εικονικές φέτες.
Όταν έχεις όλες τις φέτες σου,
τις ενώνεις πάλι όλες κι έχεις το λουκάνικο σε τρεις διαστάσεις.
Σαρώνουμε μέχρι σχεδόν 20 μικρόν.
Η διαδικασία για να πάρεις τόσα δεδομένα με ακρίβεια είναι τρομερά αργή.
Και;
Θες να δεις τα πρώτα αποτελέσματα;
Θέλω. Απελπισμένα.
Πάμε στο τρισδιάστατο.
Είναι πανέμορφο.
Μπορείς να κάνεις ζουμ σ' εκείνη την πάνω κόψη;
-Αυτή εδώ; -Ναι.
Αυτό θα μπορούσε να είναι…
Όλη η κόψη κατά μήκος μπορεί να έχει ξεφλουδίσει.
Αλλά είναι πραγματική κόψη. Είναι…
Ναι.
-Είναι όντως πολύ αιχμηρή. -Ναι.
Μοιάζει με λεπίδα, έτσι;
Όταν έχεις μια πάρα πολύ αιχμηρή κόψη που είναι καμπυλωμένη,
και μοιάζει φτιαγμένη για απόξεση ή για εργασία σε ξύλο ή κάτι τέτοιο,
και βλέπεις κάτι σαν μικρές φλούδες στην άκρη της,
αρχίζει να φαίνεται πως αυτή η κόψη φτιάχτηκε.
Όντως μου μοιάζει για εργαλείο.
Για μένα, είναι εργαλείο που χρησιμοποιήθηκε καιρό.
Πολύ πιθανόν να είναι εργαλείο.
Και θ' αλλάξει πολύ το πώς οι άνθρωποι αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο.
Και…
είναι συναρπαστικό και λίγο τρομακτικό ταυτόχρονα.
Πιο πολύ συναρπαστικό.
Δεν είναι η πρώτη μου μεγάλη ανακάλυψη.
Αν είναι εργαλείο, είναι η μεγαλύτερη μου ανακάλυψη.
Σίγουρα.
Έχεις μπροστά σου
την πιθανότητα ένα άλλο πλάσμα, πριν τον άνθρωπο,
να έκανε σκέψεις για τη μεταθανάτια ζωή.
ΑΠΟΣΤΟΛΗ 2022 ΤΕΤΑΡΤΗ ΜΕΡΑ
Συχνά νιώθω άβολα να μιλάω για πράγματα όπως η πνευματικότητα,
επειδή δεν πρόκειται για επιστήμη.
Αλλά ο Αγκουστίν και η ομάδα του μου άνοιξαν το μυαλό στην ιδέα
των ιερών χώρων και ιδιαίτερων τόπων.
Και κάποιος που έχει όλη τη σχετική γνώση
πρέπει να μπει στον Θάλαμο Ντιναλέντι
και να το δει, να το βιώσει,
και να απαντήσει σε ερωτήσεις που δεν παίρνεις από ένα βίντεο.
ΝΤΙΝΑΛΕΝΤΙ ΑΝΑΣΚΑΦΗ
Λοιπόν, παιδιά, όπως κάθε μέρα, θα ετοιμαστούμε όσο σας ενημερώνω.
Μια αλλαγή είναι ότι θα κατέβω στον Ντιναλέντι σήμερα.
Χαμογελάει ο Μαροπένγκ.
Είπα στον κόσμο ότι δεν θα βρεθώ ποτέ εκεί μέσα.
Αλλά νιώθω δυνατός και πιο λεπτός από ποτέ, γι' αυτό θα κατέβω.
Κόφ' το, Μαροπένγκ.
Όταν το άκουσα στην αρχή, σκέφτηκα…
ΜΑΡΟΠΕΝΓΚ ΜΠΕΤΕ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ
…"Θα είναι πολύ ζόρικη η μέρα".
Δεν έχω πάει στον θάλαμο, ούτε πίστευα ότι θα πήγαινα.
Θα κλείσω τα 57.
Αν ήταν να μπω ποτέ σ' αυτό το σύστημα σπηλαίων,
δεν είχα πολύ χρόνο μπροστά μου.
Έχω άγχος, γιατί είναι ένας από τους δυσκολότερους χώρους.
Έχει καλή φυσική κατάσταση.
Γυμναζόταν και δεν μας το έλεγε.
-Καλά το νιώθω. -Εντάξει;
Αντίο.
-Καλή μου επιτυχία. -Ναι.
ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΗ ΔΡΑΚΟΡΑΧΗΣ
-Νιώθω καλά, Μαροπένγκ. -Εντάξει. Ωραία.
Εντάξει.
Θ' ακολουθήσω τη διαδρομή που σίγουρα ακολουθούσαν οι ναλέντι
με τους νεκρούς τους, για να τους θάψουν.
ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΗ ΔΡΑΚΟΡΑΧΗΣ
Την αναρρίχηση στη Δρακοράχη
την κάναμε μαζί του κάνα δύο φορές.
Αλλά το κατέβασμα στο Βάραθρο…
είναι άλλο επίπεδο δυσκολίας.
Μπορώ να ξεκινήσω;
Ναι.
-Θα… -Ο Μαροπένγκ έκανε άκρη.
Ναι. Θα πάω από δω.
Και μετά μέσα έτσι;
-Ναι, κρατήσου από… -Ναι.
Ναι. Απλώς θα κατεβάσω το πόδι.
-Ναι. -Κάπως έτσι.
Ναι.
Τι… Εντάξει.
Μπορείς να κατέβεις.
Ωραία.
-Έτσι; -Και τα δύο πόδια κάτω.
Και τα δύο στον αέρα;
Και τα δύο, ναι.
Είμαι κρεμασμένος πίσω.
Τι; Ναι, ωραία.
-Ναι. -Εντάξει.
Ναι, ωραία. Ναι.
-Έτσι; -Ναι, χαμήλωσε όλο το σώμα.
Ναι.
Έτσι.
Ήταν εύκολο από εκείνη την κορφή;
Όχι εδώ. Εντάξει;
Πού να πάω τώρα;
-Ναι. -Ναι;
-Ναι. -Εντάξει. Ναι.
Έχω κολλήσει λίγο εδώ.
Πρέπει να ανέβεις λίγο.
Σφήνωσα τώρα.
Αμάν.
Ωραία.
Εντάξει.
Κολλάει το στήθος μου. Είναι ένα εκατοστό.
Ναι.
Έχεις σφυρί;
Εντάξει.
Εντάξει, το πέρασα.
Είσαι κάτω. Αυτό ήταν.
Κατέβασε το πόδι σου.
-Κάτσε λίγο. -Να μη σ' εμποδίζει.
Θέλω να το χωνέψω.
-Θεούλη μου. -Ναι, είσαι μέσα!
-Μετά από πόσα χρόνια; -Οκτώ και βάλε χρόνια.
Πω πω.
Μπράβο. Ναι.
-Δεν το πιστεύω ότι είμαι εδώ. -Ναι, Χριστέ μου.
-Ειλικρινά πίστευα ότι δεν θα έρθω ποτέ. -Ναι.
Θεούλη μου.
Εντάξει, κατέβηκε ο Λι.
Θεέ μου.
-Βρίσκεσαι στον… -Στον προθάλαμο Χιλ.
ΠΡΟΘΑΛΑΜΟΣ ΧΙΛ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΟΝ ΘΑΛΑΜΟ ΝΤΙΛΑΝΕΝΤΙ
Το έχω δει στην τηλεόραση.
Τώρα είσαι εδώ.
Δεν το πιστεύω.
Ναι.
-Καλώς ήρθες. -Φοβερό.
Ναι! Μπράβο!
Τώρα θέλω να πάω στο πέρασμα προς τον Ντιναλέντι.
ΘΑΛΑΜΟΣ ΝΤΙΛΑΝΕΝΤΙ
Θεέ μου.
Δείτε τι βλέπω στον τοίχο, παιδιά.
Υπάρχουν ξεκάθαρα σκαλίσματα.
Είναι εικονογράμματα.
Είναι εκπληκτικό.
Όλη η περιοχή της εισόδου στη γωνία είναι γεμάτη σκαλίσματα.
ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΜΜΑΤΑ
Και βρίσκονται εκεί που πρέπει αν θες να σημαδέψεις το πέρασμα.
Λένε "Πήγαινε πίσω από κει".
"Γύρνα στον Ντιναλέντι".
-Δεν το θεωρείς φυσικό αποτέλεσμα; -Δεν το θεωρώ φυσικό.
Πώς είναι φυσική αυτή η γραμμή; Ή προς αυτή την κατεύθυνση;
Αυτό πώς το κάνεις; Και δες, δεν είναι εκεί.
-Βλέπεις, αν πας εδώ, δεν είναι εδώ. -Ναι.
Νομίζω ότι κι αυτή ήταν μαζί τους.
Αλλά τα βλέπεις αυτά εδώ;
Δεν θεωρείς ότι έχει σκαλιστεί εκεί μέσα;
Δες το. Δεν μπορεί να μην είναι.
Τι λες τώρα!
Έκανα αναζήτηση στους συμβολισμούς και στην τέχνη των βράχων,
αλλά δεν υπάρχει κάτι αντίστοιχο με όντα με τόσο μικρούς εγκεφάλους.
Αν αυτό το έκαναν ναλέντι…
Μιλάμε για άλλο επίπεδο.
Θεέ μου.
Θα κατέβουμε το πέρασμα προς τον Ντιναλέντι.
Θα σβήσω τον φακό με υπεριώδες
και θ' ανάψω τον φακό στο κράνος
για πρώτη φορά.
Είμαι στον Θάλαμο Ντιναλέντι.
ΘΑΛΑΜΟΣ ΝΤΙΝΑΛΕΝΤΙ
Εντάξει.
Μάλιστα.
Όπως είπα, δεν περίμενα ότι θα ερχόμουν ποτέ.
Αλλά όταν κοιτάς ίσια πάνω, βλέπεις αυτή την εκπληκτική οροφή.
Τώρα βλέπω για πρώτη φορά
αυτό που λέμε "πρώτο χαρακτηριστικό", τον ενταφιασμό. Και…
Θεούλη μου, είναι…
Μακάρι να μπορούσαν όλοι να το δουν από κοντά.
Γιατί δεν υπάρχει αμφιβολία, όταν το κοιτάς από δω,
ότι αυτό είναι, στην πραγματικότητα, ένας τάφος.
Είναι τελείως ορατές οι άκρες σε όλο αυτό το στοιχείο.
Είναι εκπληκτικό.
Πρέπει να έρχεσαι σ' αυτά τα μέρη.
Είναι τόσο γαλήνια.
Είναι ήσυχα, σαν τύμβος.
Καταλαβαίνεις γιατί έρχονταν εδώ.
Επί οκτώ χρόνια καθόμουν και το έβλεπα.
Πραγματικά νόμιζα ότι δεν θα βρισκόμουν ποτέ μέσα στον χώρο.
Συγκινούμαι πολύ. Επένδυσα μεγάλο μέρος της ζωής μου.
Έβλεπα άλλους ανθρώπους να μπαινοβγαίνουν.
Ρίσκαρα ζωές ανθρώπων εδώ μέσα. Και…
είναι εντελώς και απολύτως συγκλονιστικό.
Ευχαριστώ, παιδιά.
Θα πέθαινα και θα είχα λάθος εικόνα αυτού του μέρους.
Δεν θα το είχα δει.
Γλίστρα περισσότερο έτσι. Ναι.
Ναι!
Με πιάνει πανικός. Ειλικρινά.
Γιατί δεν είμαι εκεί και δεν ξέρω τι γίνεται.
Ω, ναι. Το Βάραθρο.
Ξέρω πόσο δύσκολο είναι,
και το ότι κάθομαι εκεί και περιμένω…
Αναρωτιέσαι "Θεέ μου, έγινε κάτι; Εγκλωβίστηκε κάποιος;"
Αυτός είναι ο Μπεργκ.
Είναι τέλειο.
-Γεια σου. -Καλώς τον.
Γύρισα.
Ήταν το πιο τρελό, απαίσιο και υπέροχο πράγμα που έχω κάνει ποτέ στη ζωή μου.
Εννοείται.
Θεέ μου.
Είναι απίστευτο.
Και υπάρχουν…
Θα έχει δεκάδες σορούς θαμμένες εκεί κάτω.
Νομίζω πως υπάρχουν σκαλίσματα.
Σκαλίσματα;
-Θες βοήθεια; -Ναι.
Ναι, μετά οι αγκαλιές.
Θα τους αγκαλιάσω όλους. Θεέ μου.
Εντάξει.
Είναι τρελό.
Δεν μου έμεινε άλλη δύναμη.
Πριν από οκτώμισι χρόνια είπα στον κόσμο ότι δεν θα πάω ποτέ εκεί.
-Και πήγες σήμερα. -Ναι, δεν μπορώ να το πιστέψω.
-Θα ξανάρθεις αύριο; -Όχι.
Δεν καταλαβαίνω τι μου συνέβη.
Βγήκα απ' αυτή την εμπειρία πολύ διαφορετικός άνθρωπος.
ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΜΗΝΕΣ ΑΡΓΟΤΕΡΑ
Το ταξίδι προς τον Ντιναλέντι βρίσκεται ακόμα πολύ βαθιά μέσα μου.
Όταν το είδα αυτό…
είχα μια παραίσθηση.
Δεν ξέρω αν έχετε δει ταινίες
για μαθηματικούς ή φυσικούς, ας πούμε
που αρχίζουν κι εμφανίζονται λαμπεροί αριθμοί γύρω τους.
Αυτό μου συνέβη εκεί μέσα.
Είναι κάτι που δεν θα 'πρεπε να συμβεί σ' έναν άνθρωπο σαν εμένα.
Αλλά συνέβη.
Δεν θα ξεχάσω ποτέ τη στιγμή
που βγήκα και σας είπα ότι έχει σκαλίσματα.
-Δεν σας τα έδειξα. -Ναι.
Και θυμήθηκα ότι τα είχα στο κινητό.
Βρήκα την εικόνα και την έστριψα προς εσάς
και ο Αγκουστίν πήδηξε,
και ο Τζον άρχισε να ψάχνει στο κινητό του
και γυρίσατε μαζί και μου δείξατε αυτό.
Αυτό είναι σχέδιο που έκαναν οι Νεάντερταλ πριν από 60.000 χρόνια
στη νότια Ισπανία, Γιβραλτάρ.
ΝΕΑΝΤΕΡΤΑΛ, 60.000 ΧΡΟΝΙΑ ΠΡΙΝ ΓΙΒΡΑΛΤΑΡ, ΙΣΠΑΝΙΑ
Στα δεξιά έχουμε ένα σχέδιο σχεδόν πανομοιότυπο με το αριστερό,
φτιαγμένο από τον Χόμο ναλέντι.
Μοιάζει σχεδόν ίδιο.
ΧΟΜΟ ΝΑΛΕΝΤΙ, 250.000-300.000 ΧΡΟΝΙΑ ΠΡΙΝ ΑΝΑΤΕΛΛΩΝ ΑΣΤΕΡΑΣ, ΝΟΤΙΑ ΑΦΡΙΚΗ
Θα σας δείξω μια εικόνα που έφτιαξε ο πρώιμος Χόμο σάπιενς.
Αυτό είναι στο Μπλόμπος.
Το αρχαιότερο έργο τέχνης του Χόμο σάπιενς.
ΧΟΜΟ ΣΑΠΙΕΝΣ, 80.000 ΧΡΟΝΙΑ ΠΡΙΝ ΣΠΗΛΑΙΟ ΜΠΛΟΜΠΟΣ, ΝΟΤΙΑ ΑΦΡΙΚΗ
Και Χόμο ναλέντι.
Νομίζω πως μόλις είδαμε, προφανέστατα, τρία είδη
που σχεδιάζουν τα ίδια μοτίβα.
Είναι σοκαριστικό.
Επανακαθορίζεται τι είναι αυτό που μας κάνει πολύπλοκους.
Προφανώς, δεν είμαστε και τόσο πολύπλοκοι ή ξεχωριστοί, τελικά.
Γιατί ίσως το μάθαμε από άλλους. Δεν είμαστε και τόσο ξεχωριστοί.
Και γιατί να μην είναι αυτά
τα κοινά σχήματα που έχουμε στο μυαλό μας, με τα οποία γεννιόμαστε; Είναι γενετικά.
Πώς γίνεται να μην τα έχουμε μέσα μας;
Γιατί να μην είναι το κλειδί στην κατανόηση του εγκεφάλου,
της γλώσσας και των συμβόλων που υπάρχουν στα μυαλά που τα μοιράζονται;
Ο λίθος που μοιάζει με εργαλείο είναι θαμμένος σχεδόν από κάτω
από τα σκαλίσματα.
Αυτό είναι από το Μπλόμπος.
Μισό, να τα βάλω μαζί.
ΧΟΜΟ ΣΑΠΙΕΝΣ, 80.000 ΧΡΟΝΙΑ ΣΠΗΛΑΙΟ ΜΠΛΟΜΠΟΣ, ΝΟΤΙΑ ΑΦΡΙΚΗ
ΧΟΜΟ ΝΑΛΕΝΤΙ, 250.000-300.000 ΠΡΙΝ ΑΝΑΤΕΛΛΩΝ ΑΣΤΕΡΑΣ, ΝΟΤΙΑ ΑΦΡΙΚΗ
Η Κένι θα λιποθυμήσει.
Και…
αυτό είναι αρκετά αξιοσημείωτο.
Αν ήθελα να χαράξω κάτι τόσο σκληρό όσο εκείνος ο ρεόλιθος,
θα ήθελα έναν λίθο να χωράει στο χέρι, που να έχει μια αιχμή για να σκαλίζω.
Αυτό το εργαλείο του Χόμο ναλέντι μπορεί να είναι…
Τουλάχιστον, θα έλεγα ότι είναι πολύ μεγάλη η πιθανότητα
να είναι το αρχαιότερο στοιχείο ενός εργαλείου,
που χρησιμοποίησε ένας Χόμο για να κάνει απεικονίσεις.
Εσύ τι ψηφίζεις, Κένι; Είναι εργαλείο ή όχι;
-Κοίτα, είναι στιλό. -Ναι.
-Ο λίθος στιλό. -Ο λίθος στιλό!
Είναι κάπως γελοίο.
Αποφεύγουμε όλοι να το πούμε με τ' όνομά του,
γιατί φοβόμαστε τι θα πει ο κόσμος όταν πούμε
ότι ο ναλέντι έκανε τέχνη εκεί μέσα.
-Σωστά. -Αυτό έκαναν.
-Μ' ένα εργαλείο φτιαγμένο γι' αυτό. -Έτσι.
Παίρνεις αυτό το εργαλείο
και το βάζεις στο χέρι του νεκρού,
για να το πάρει μαζί του.
Γιατί θάβουμε τις σορούς;
Πολλοί θα απαντήσουν ότι θάβουμε τους νεκρούς
γιατί πιστεύουμε ότι υπάρχει κάτι μετά θάνατον.
Και το να βάζεις τους νεκρούς στη γη, είναι μέρος αυτού του περάσματος.
Είναι μέρος της σύνδεσης με τον επόμενο κόσμο.
Άραγε ο ναλέντι είχε την εικόνα
ότι ο θάνατος είναι μια μετάβαση, ένα πέρασμα σε άλλο μέρος;
Είναι δύσκολο να μην το σκεφτείς,
όταν κυριολεκτικά ο ναλέντι δημιουργεί ένα πέρασμα σε άλλο μέρος,
ούτως ώστε να αποθέσει τους νεκρούς του.
Οι άνθρωποι φτιάχνουν μέρη με απίστευτο νόημα.
Οι άνθρωποι χτίζουν υψηλούς χώρους και μέρη,
όπου θέλουν οι υπόλοιποι να νιώσουν πνευματικά μικροί.
Αν πας στον Θάλαμο Ντιναλέντι, θα νιώσεις πολύ μικρός.
Δεν κάνεις αυτό που κάνει ο ναλέντι
αν δεν πιστεύεις απόλυτα ότι αυτό,
οι εικόνες, το φως, η φωτιά, η συντροφικότητα,
η αλλαγή, η κάλυψη των τοιχωμάτων…
η ενασχόληση με τους νεκρούς,
ότι όλα αυτά σημαίνουν κάτι.
Αν μιλάμε για πίστη και δόγματα,
τότε μπορούμε να κοιτάξουμε 250.000-300.000 χρόνια πριν
και να πούμε "Ορίστε, εκεί βρίσκεται ένας σπόρος…
μια αρχή.
Ένα αδιάσειστο στοιχείο
αυτής της απίστευτης ικανότητας
για θρησκευτικότητα και τελικά θρησκεία…
που ανθίζει κι αναπτύσσεται, και για καλό και για κακό,
στον σύγχρονο άνθρωπο".
Θα ονόμαζα "πνευματικότητα" ό,τι έκαναν, αν το έβλεπα σε ανθρώπους;
Ναι.
Μα δεν είναι άνθρωποι.
Ακόμα και μετά από χρόνια μελέτης, δεν μπορώ να πω
ότι ξέρω πώς ήταν να είσαι ναλέντι.
Δεν μπορώ να δω τη ζωή τους στα οστά τους.
Στο σπήλαιο Ανατέλλων Αστέρας βρέθηκε ο μεγαλύτερος αριθμός ανθρωποειδών.
Κι όμως, υπήρχαν πολλά πράγματα που δεν είχαμε.
Σχεδόν ένιωσα ότι φτάσαμε σ' ένα σημείο
όπου θα καταλήγαμε μ' ένα μικροσκοπικό παράθυρο
που ήταν εντελώς ανεπαρκές για την κατανόηση του ποιοι ήταν.
Και μετά, στην τελευταία αποστολή,
είναι τόσο αστείο το πώς έγινε, ξέρεις…
Στη Δρακοράχη βρίσκουμε τη μικρή εστία και ξαφνικά έχουμε φωτιά.
Και μετά, σύμβολα.
Και μετά, Κένι, βρήκες φαγητό.
Όταν ξέρεις τι έφαγε κάποιος,
ξέρεις την ψυχή του.
Ξέρεις τι κάνει.
Και ξαφνικά έχουμε έναν πολιτισμό
ενός άλλου είδους.
Αυτό είναι…
πολυπλοκότητα σε ανθρώπινο επίπεδο.
Που τη βρίσκεις σε άλλο είδος, κι αυτό αξίζει τον σεβασμό μας.
Αξίζει τον σεβασμό ολόκληρης…
της ανθρώπινης φυλής.
Υποτιτλισμός: Πέγκυ Μπαρούνη