Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
'Elf maart. Overwegend zonnig.
Ik voel de herinneringen van bijna 20 jaar in deze vallei.
Jaren van vreugde...
...pijn...
...twijfels en geruststelling.
Liefde in een nieuwe vorm...
...zo sterk, zo blijvend.
Weinig mensen hebben geleefd zoals wij hier...
...dus ja, mijn liefste, ik ben eenzaam zonder jou.
Niets kalmeert mij meer dan jouw ware, vaste hand.
Kom naar huis, naar je vrouw.'
PATAGONIË, CHILI
Douglas Tompkins verongelukte dinsdag in Chili.
Hij was gepassioneerd natuurbeschermer.
In de jaren 60 raakte hij verliefd op Patagonië...
...en in de jaren 90 keerde hij er terug om land te kopen.
Hij woonde 25 jaar in Chili...
...en laat het grootste liefdadigheidsproject ter wereld na.
Tompkins was een echte visionair.
Hij bouwde een project op tijdens een moeilijke tijd...
...toen milieuactivisten werden beschouwd als eco-terroristen.
Doug had een grote persoonlijkheid.
Hij sterft plotseling, iedereen denkt...
Ze wisten niet wat ze moesten denken.
Zou ik instorten?
Als ik instortte, zou het klaar zijn.
We zouden 25 jaar werk kwijt zijn.
Mensen wisten niet of ik zou terugkomen.
Ik was mijn grote liefde verloren.
Ik had enorm verdriet, stond op instorten.
Ik ontvang een briefje van een vriend die zegt:
'Je moet een keuze maken en dat moet je nu doen.
Je kunt het bij dit verhaal laten.
Je kunt iedereen vertellen over jullie leven samen...
...en de rest van je leven om Doug rouwen.
Of je kunt aan de slag gaan en niet meer ophouden.
Wat wordt het?'
En dat was een belangrijke keuze.
DRIE JAAR LATER
Leg het maar neer.
- Veelzijdig model. - Ja.
Maakte ze een grapje?
- Dat hopen we. - Ja.
Ik denk het wel.
Ik heb deze, die is nog van K2.
- Nee. - Hij is...
- Echt niet. - Wat?
Welk jaar is dat, Rick?
1978.
Rick sleept ons de berg op.
Ik heb een andere bijl voor je. Die is veel lichter.
- Ik bedoel, ik heb... - O, nee.
...veel bijlen voor mij en Pablo bij me.
Dus, dit is het?
Of je neemt één van deze...
Ik heb liever een lange...
Tijd om te gaan.
Nadat Doug was overleden, belde Rick me met de vraag...
...of ik met hem en Kris mee wilde gaan klimmen.
Hij vertelde me dat Kris graag die berg wilde beklimmen.
Ik dacht alleen: ja, dat is logisch.
Ik snapte waarom.
Het is een heel speciale berg.
Daar is onze berg.
O, god.
Nee, echt.
Het spijt me, maar... Jeetje, kijk nou eens.
Kijk daar eens. Met een beetje sneeuw.
- Een beetje. - Een klein beetje maar.
Ik ben nog nooit zo ver dit park in gegaan.
Dit hebben we nooit gezien.
We vlogen wel veel, maar kwamen niet vaak genoeg op het land.
We verkenden het niet echt.
We waren alleen maar aan het werk.
Dit heeft me wakker geschud.
Helemaal aan het begin...
...woonden Doug en ik middenin dit paradijs.
We zeiden: 'Het zou ongelooflijk zijn om dit gebied te redden.'
Het gewoon te redden...
...vanwege het klimaat en al die andere zaken.
Op dit moment...
...verliest de natuur het op alle fronten.
Wat kun je vandaag doen...
...om kritische gebieden op aarde proberen te redden?
Wat was uw visie? Waarom kwam u hiernaartoe?
We begonnen met een masterplan.
We zagen in dat het mogelijk was om een nationaal park te stichten...
...als privé-initiatief.
Het idee was dat we het terug zouden geven aan het land.
De ultieme doe-het-zelfaanpak om de aarde te redden: hem kopen.
Tompkins en zijn vrouw Kris hebben land gekocht voor natuurbehoud...
...op ongekende schaal.
Dit is zo groot als Yosemite National Park.
Dus die vulkaan daar, die heb je gekocht?
Ja, die kregen we erbij.
Sommige mensen begonnen zich af te vragen...
...wat deze Amerikanen eigenlijk van plan waren.
Wij denken dat hij gewoon een zakenman is die zich voordoet als ecoloog.
In het begin begrepen veel Chilenen niet...
...wat 'ecoloog' inhield.
Sommigen wilden het als investeringsmogelijkheid zien.
Om energie te produceren met waterkracht.
Anderen wilden bomen kappen.
We wisten niet dat er belangen waren. Dat was deel van het probleem.
Volgens de voormalig president van Chili stuurde uw man mensen van z'n land.
Het werd bekend dat jullie doodsbedreigingen ontvingen.
Jarenlange doodsbedreigingen. De telefoons werden afgetapt.
Er waren enorme belangen.
Vijfentwintig jaar lang heb ik keihard gewerkt...
...en deed ik er alles aan om mogelijk te maken wat Doug wilde.
Hier had je het vanmorgen over.
- Ja. - Dit alles hier.
Ik heb dat lang geleden onderstreept...
...want iemand zei me dat dit te koop stond.
- Ik kwam naar... - Groot gebied.
...Chili in 1990, kocht een huis en was het aan het opknappen.
We kochten een stuk land, niet om een groot park aan te leggen...
...maar toen kwam er nog een stuk vrij en toen nog een groot stuk land...
...en al snel begon het op een park te lijken.
Er was een dwaas met de droom om een park te stichten...
...maar ook iemand...
...die deze droom op nationaal niveau zou waarmaken.
Ze zegt: 'Ik wil een stukje meevliegen, maar val niet.
Niet neerstorten.'
Ze waren volledig aan elkaar toegewijd.
Hun gedeelde visie bracht ze samen. En ze vochten als kemphanen.
We kunnen wel kibbelen.
Nee, ik denk...
...een verlangen om...
...de vernietiging van ongerepte natuur tegen te gaan.
Ik denk dat dat de diepste en sterkste band is...
...die twee mensen kunnen hebben.
Wil je hier even pauze houden of daarboven?
- Nee, aan de rand van het bos. - Ja.
- Dit is nog... - Ja, eens.
- ...zo'n 80, 90 meter. - Klinkt goed.
Hoe gaat het, Kris?
Goed, hoor.
Goed.
Ik zei altijd: 'Ik wil aan een uiteinde van het spectrum leven...
...nooit in het midden.'
En voor mijn dood, wilde ik dit leven leven.
Ik wist niet wat 'dit' was, maar ik wist dat ik iets...
...wilds en buitensporigs wilde...
...riskant, als in: alles opschudden wat behaaglijk was geworden.
Doug zou zo blij voor me zijn...
...en trots op me...
...dat ik naar boven klim...
...om te zien hoe het hoogste punt eruitziet.
Voor mij is dit een manier om een laatste vaarwel aan hem te brengen.
Doug beklom deze berg voor het eerst in 2008.
Hij was bergbeklimmer, dat was z'n eerste grote liefde.
Doug groeide op in het noordoosten van Amerika.
Hij begon met klimmen in The Gunks toen hij op de middelbare school zat.
Hij was niet geïnteresseerd in school, ging nooit studeren.
Hij vond het niet zinvol om je aan te passen in het leven.
Hij zei nee tegen alles...
...en vertrok.
Op 17-jarige leeftijd reed hij westwaarts...
Hij had geen geld.
Hij had geen idee wat hij daar ging doen, wat hij zou aantreffen.
Doug kwam in Yosemite terecht. Daar klom hij in de vallei en zo.
We klommen er samen.
We werden heel goede vrienden.
Jaren later was het Yvon die Doug en mij bij elkaar bracht.
Doug en Yvon waren beste vrienden en klimpartners voor het leven.
Het waren klimmers van wereldklasse.
Dit was de generatie bergklimmers, surfers en skiërs...
...die later de outdoor kledingindustrie oprichtte zoals wij die kennen.
Doug keek enorm op naar Yvon...
...en die band veranderde in de loop van 50 jaar.
Yvon luisterde goed naar Doug...
...toen ze hun bedrijven begonnen.
Het lukte hem om een filiaal te krijgen voor een hotdogkraam in Yosemite.
Hij runde de hotdogkraam en klom.
Hij was een ondernemer.
Als je ondernemers wil begrijpen, moet je jeugdcriminelen bestuderen...
...want zij zeggen: 'Dit is waardeloos. Ik ga het op mijn manier doen.'
Doug werd zakenman vóór alle anderen.
Ik was een smid...
...en maakte klimmaterialen.
Maar ik zag mezelf pas veel later als zakenman.
Ik klom zes maanden per jaar...
...en begon klimuitrusting te maken.
Ik liet het bedrijf op alle reguliere manieren groeien...
...maar we hadden wel veel nieuwe ideeën.
Ons beleid kwam erop neer dat we werkten als dat moest...
...en ontspanden als dat moest.
En als de golven goed waren, ging je surfen.
En toen ontmoette ik Kris.
de meiden van de oostkust zijn hip
hun outfits vind ik cool
en de meiden uit het zuiden met de manier waarop ze praten
blazen me omver als ik daar ben
Het was een surfmeisje dat nooit schoenen aan had.
Toen ze op de middelbare school zat, ging ze op blote voeten naar school...
...en de leraar ging door het lint.
Ze was zelf een kleine jeugdcrimineel.
Kris woonde naast Yvon.
Ze was 15 of 16 jaar toen ik haar voor het eerst ontmoette.
Ze was buitengewoon vriendelijk.
Ze was een prater, ze was ondernemend...
...en ze was ook erg zorgvuldig.
We groeiden op in Californië, op de ranch van mijn overgrootvader.
Toen ik acht was, besloten m'n vader en zijn oliebedrijf...
...om naar Venezuela te gaan.
Een gehucht aan het Orinocobekken.
Mijn vader werd op een middag erg ziek...
...en stierf vijf dagen later aan de bulbaire vorm van polio.
Na de dood van onze vader...
...hertrouwde mijn moeder met een goede familievriend.
Hij was een echte streber en hij had vier kinderen.
Nu waren we met z'n zevenen en we werden 'de hooligans' genoemd.
We waren wild.
Mijn vader wilde dat wij de types waren die zich van de hoge duikplank afwierpen.
Niets was onmogelijk.
Ik was het soort kind dat daar goed op reageerde.
Het werd van ons verwacht dat we uitblonken in wat we deden.
Het maakte niet uit wat het was.
Ik wilde niet naar een privéschool, maar de plaatselijke middelbare school...
...was zo slecht...
...dat ik naar het strand begon te gaan met een oudere broer en Yvon Chouinard.
Hier ben ik 15 jaar oud.
Hij wist heel duidelijk wie hij was.
Ik was eerder een kiezeltje in een stroom...
...dat mee hobbelt en met de rivier wordt meegenomen.
Ik bleef even aan een rots hangen...
...en dan voerde een beetje stroming me weer mee en ging ik weer verder.
Toen ik thuiskwam na mijn eerste studiejaar...
...sprak mijn moeder me toe en zei: 'Je moet een baan gaan zoeken.'
Dus ging ik klagen bij Yvon...
...en hij gaf me een zomerbaantje voor twee dollar per uur.
Ze begon voor me te werken als assistent-inpakker.
Assistent-inpakker, lager kan bijna niet.
Ze werkte zich omhoog in het bedrijf.
Geleidelijk leerden we hoe je samen een bedrijf moet runnen.
Doug was ook zijn eigen bedrijf begonnen.
Ze begonnen een gidsbedrijf.
Het heette California Mountaineering Guide Service.
Dat vormde de aanleiding voor The North Face.
Ik had uitrusting nodig voor de klanten die een gids hadden gehuurd.
Rond deze tijd ontmoette Doug Susie.
Ik ontmoette m'n eerste vrouw Susie toen ik aan het liften was. Ze nam me mee.
Op een dag rijd ik in een gebied dat Emerald Bay en Lake Tahoe heet.
Ik zie een vent die aan het liften is.
Ik stopte en nam hem mee. Hij had touwen en klimspullen bij zich.
Hij was zo arrogant.
Ik weet nog dat ik dacht: wat een eikel.
Maar hij heeft ook iets cools.
Uiteindelijk zijn we getrouwd...
...en gingen we in North Beach in San Francisco wonen.
Toen we The North Face openden...
...vroegen we de band The Grateful Dead om bij de opening te spelen.
Doug vond het geweldig om zijn bedrijf te laten groeien, het was echt mooi.
Hij had een unieke winkel gecreëerd...
...voor een nieuw type kleding en klimmateriaal.
The North Face bleef groeien.
En toen werd Doug heel rusteloos omdat hij weg wilde...
...om te gaan klimmen. Hij wilde niet vastgepind zitten.
Dus verkochten we het.
In die tijd was Susie met Esprit begonnen, samen met een andere vrouw.
We waren bezig met de verkoop van onze amateuristische modellen.
Ik weet nog dat ik hem de bestellingen liet zien.
Doug keek ernaar en zei: 'Wow, hier ligt een kans.'
We gingen zakendoen.
Esprit werd een groot merk en we gingen als een trein.
We bouwden het bedrijf Esprit op.
We gingen ook internationaal met veel partners over de hele wereld...
...van Azië tot Australië tot Europa.
We staan hier middenin wat hopelijk het Nationaal Park Patagonië zal worden.
Maar, wat gaat hiermee gebeuren?
Je kan wel een groots idee hebben...
...maar om dat ook echt te realiseren, is een heel ander verhaal.
Juist daarom moet je nauw samenwerken met de overheid.
Dit is één van vijf nieuwe parken.
Elke keer kochten we een aanzienlijk stuk land...
...en stelden we de overheid voor om met ons samen te werken...
...en extra staatsgrond bij te dragen.
Alacalufes Reserve kan gemakkelijk een nationaal park worden...
...zonder dat productiemogelijkheden verloren gaan.
Het zou zo geweldig zijn...
...als al deze projecten ooit echt...
KLIMMER, AUTEUR
...volwaardige nationale parken werden.
Maar we waren niet overtuigd of dat ook echt ging gebeuren.
Chili is altijd van delfstoffenwinning afhankelijk geweest.
Men zegt wel dat mijnbouw het salaris van Chili is.
Het vormt meer dan 60 procent van onze export.
Chili is tegenwoordig 's werelds grootste koperproducent...
...en de op één na grootste lithiumproducent.
Chili is een mijnbouwland.
De economie is gebaseerd op delfstoffenwinning.
De mijnbouwindustrie is vervuilend.
Het economische doel van politici was om het land en de bossen te exploiteren...
...dus bestuurslui in die tijd begrepen het idee achter een park niet.
Latijns-Amerika kent geen traditie van landdonatie.
En hier komt een maffe Amerikaan en zegt:
'Ik ga al dit land kopen in Chili...
...en ik maak er parken van en geef ze terug aan de bevolking.'
Zij zeggen: 'Kom op, wie doet nou zoiets? Er zit vast een addertje onder het gras.'
Doug kwam hier voor het eerst in 1961.
Hij was ski-racer en die trainden hier allemaal in het laagseizoen.
Zo begon hij te begrijpen hoe het was in Argentinië en Chili.
Hij vond het er meteen vanaf het begin fijn.
Hij had een liefdesaffaire met Patagonië.
Het was zijn idee om naar Patagonië te gaan.
We vertrokken twee weken later. We kochten een busje...
...en pakten het vol met ski's, surfplanken en klimspullen.
We reden 16.000, 19.000 kilometer, hoeveel het ook is.
Het was een geweldig avontuur.
Een enorm legendarische reis.
Ze definieerden een heel tijdperk.
Ze definieerden een hele levensstijl.
Klimmen, surfen, skiën vanaf nooit beskiede toppen...
...en uiteindelijk het voltooien van een van de moeilijkste...
...en belangrijkste eerste beklimmingen in die tijd.
Onze klimpoging van Fitz Roy duurde 60 dagen.
We brachten 31 dagen in een ijsgrot door.
Het was slechts vijf dagen weer waarin je kon klimmen.
We waren negen maanden van huis.
Mijn oude vriend Yvon Chouinard, drie andere vrienden en ik...
...waren een hele poos in Chili.
We werden verliefd op Patagonië, op het gebied.
Ik was er voor het eerst.
Het leek op het Amerikaanse Westen een eeuw geleden...
...maar het was authentiek.
Die reis duurde lang genoeg om ons leven compleet te veranderen.
Toen Yvon in 1968 naar Patagonië kwam...
...om met Doug Tompkins de Fitz Roy te beklimmen...
...was dat een ruige plek.
Toen we er precies 20 jaar later weer heen gingen, was het veranderd.
Kijk nou eens.
Ze hebben straten aangelegd en alles.
Binnenkort gaan McDonald's en Wimpy's open.
De ontwikkelaars hadden straten aangelegd voor wat de stad Chalten moest worden.
Het begon ons toen ook al op te vallen dat het er warmer begon te worden.
We beseften dat de gletsjers zich terug begonnen te trekken.
We begonnen ons te verdiepen in klimaatverandering.
En Doug was de eerste die het echt doorhad.
Ik denk dat het zowel kwam doordat hij zoveel las...
...als dat hij kennismaakte met bepaalde personen...
...die hem in aanraking brachten met nog meer boeken.
Hij raakte betrokken bij de diepe ecologie-beweging...
...en dat was een natuurlijke match, want al die diepe ecologen waren klimmers.
Ze zagen dat de natuur werd verwoest.
En als we de natuur verwoesten, verwoesten we onszelf.
Bij diepe ecologie beschouw je al het leven als met elkaar verbonden.
Al het leven heeft intrinsieke waarde.
Het is niet afhankelijk van mensen die er waarde aan geven.
Nadat ik in Patagonië was geweest, dacht ik...
...ik wil kleding maken voor de omstandigheden daar.
Yvon zei...
'Ik wil jassen gaan maken. Ik wil ze Patagonia noemen.'
Patagonia. Eén van die magische namen.
Het merk dat we verzonnen, heeft het silhouet van Fitz Roy.
Om de een of andere reden, zei hij tegen mij:
'Jij moet dit op je nemen.'
Ik creëerde het merk, runde het, liet het groeien.
Yvon heeft heel veel ideeën, maar weet niet hoe hij ze moet uitvoeren.
Kris kon dat wel. En de slechte ideeën voerde ze gewoon niet uit.
Dat is het belangrijkste.
Ze was gedreven en heel zelfverzekerd.
Uiteindelijk was ze onze CEO en algemeen directeur.
Toen Patagonia ging lopen, ging het als een trein.
Zeker voor die tijd.
En toen, in de vroege jaren 80...
...besloot Yvon dat we er een activistisch merk van moesten maken.
Ik was mijn bedrijf aan het opbouwen en begon me zorgen te maken om het milieu.
Ik wilde mijn bedrijf stimuleren om steeds meer verantwoord te zijn.
Maar Doug deed dat niet.
Hij maakte het alleen maar zo groot als hij kon.
Oké, Fred Astaire, ga maar.
Emily's foto...
Tompkins is geen modeontwerper. De Esprit-look komt van zijn vrouw Susie.
Maar hij ziet zelf toe op alles rond het imago en de communicatie van het merk.
Ja, ze is geweldig. Julie Hall.
- Zeker. - Oké.
Esprit bezat een eigen appartement in Milaan.
Esprit bezat een appartement in Parijs.
Esprit bezat appartementen in New York en Tokio.
Je kwam binnen en zag een drieluik van Francis Bacon...
...met een waarde van vijf miljoen dollar boven de open haard.
Esprit had zijn hoogtijdagen toen hij volledig toegewijd was...
...en de internationale ondernemer achter een gigantisch modemerk wilde zijn.
En toen veranderde dat alles.
Ik denk dat het echt heel erg veranderd is.
Ik ging gewoon...
...door die poort ergens aan het einde van de jaren tachtig.
Ik zei: 'Ik moet iets anders gaan doen.'
Ik denk dat hij zich verloren voelde.
Hij was verloren door z'n eigen toedoen.
De eerste prioriteit in de mode-industrie...
...is om een verlangen te creëren, dat je nieuwe spullen nodig hebt.
Ik begon me te realiseren dat ik dat niet moest doen...
...want ik droeg zo bij aan de vernietiging van de aarde.
EEN PLEIDOOI VOOR VERANTWOORDE CONSUMPTIE
In de latere jaren van Esprit hadden de catalogi teksten...
...die je moesten overhalen om de kleding niet te kopen.
HEEFT ESPRIT DE NIEUWE TIJDGEEST GEDEFINIEERD?
Dit kun je niet maken, terwijl je uitvogelt...
...hoe je iedereen gaat betalen en je je bedrijf moet voortzetten.
In de vroeg jaren 90 kon ik er gewoon niet meer tegen.
Het bedrijf had het moeilijk en ik moest een beslissing nemen...
...om Esprit proberen te redden.
Susie en hij waren uit elkaar...
...en moesten ook het bedrijf verdelen.
Ze kocht hem uit, omdat hij een nieuwe richting in wilde slaan.
Hij kon terug naar waar hij voor het laatst echt gelukkig was: Patagonië.
Ik denk dat het een grote overgang was, maar het was belangrijk voor hem.
Hij was dezelfde man, maar anders. Een interessantere man, eigenlijk.
Naar Zuid-Amerika verhuizen om zich te verbinden aan een project...
...leek wel een soort droom.
Dat was zijn mantra: je ergens aan verbinden en het dan uitzoeken.
En dat deed hij.
Hij ging ervoor met alles wat hij had.
Hij kwam hier zonder plan.
Hij kwam naar Chili, omdat hij gewoon weg wilde bij Esprit.
Als piloot zag hij dat alle boerderijen in handen waren van afwezige eigenaren.
We kochten kleine boerderijen van boeren die iets anders wilden gaan doen.
Doug kocht Reñihue, een boerderij van 800 hectare.
Eigenlijk precies waar we nu zitten...
...woonde ik anderhalf jaar.
Precies hier.
Dit waren de woonkamer, de keuken en de eetkamer.
Terwijl ik het oude hoofdhuis aan de andere kant van de weg opknapte.
Er was geen elektriciteit.
Het is hier drie meter bij twee en een halve meter...
...of 3,5 bij 2,5 meter...
Dat is...
- Ja. - ...weet je?
- Wat dan ook. - Wat dat is.
Je kan het niet...
- We hebben twee slaapkamers. - Ja. Vermenigvuldigen.
Hij had een som geld.
Geen miljardairsgeld.
Maar het was een flinke som, ongeveer 150 miljoen dollar.
En hij kon ermee doen wat hij wilde. En dat deed hij ook.
Onze eerste aanpak was om dat land te beschermen.
Maar in die gebieden waar dat mogelijk was...
...richtten we demonstratieboerderijen op.
Boerderijen waar we onszelf en anderen konden laten zien...
...dat het mogelijk zou zijn om hier te wonen zonder de bomen te kappen.
Dat er ook een andere leefwijze bestond.
We begonnen in de boerderijen, plantten bessen...
...maakten honing en jams.
We hielden schapen en verkregen wol.
En met die wol zetten we een netwerk van handwerkers op.
Was het winstgevend? Nee.
Voor elke pot honing die je kocht, gaven we je vijf dollar.
Dat zei Doug altijd.
Maar hij zei dat hij dat kon doen.
Hij kon ervoor kiezen om ecologisch duurzaam te zijn...
...en misschien niet economisch duurzaam.
En we konden veel mensen aan het werk zetten.
Hij zat me vaak op mijn nek dat ik mijn bedrijf moest verkopen...
...en hetzelfde moest doen als hij.
Hij deed het juiste en ik het verkeerde.
Ik wilde mijn bedrijf op een verantwoorde manier runnen.
Mijn bedrijf behouden en het als instrument gebruiken.
Om dat te doen...
...vond ik dat we moesten herzien wat we deden.
Onze nieuwe missie is dat we zakendoen om onze planeet te redden.
Dus nam ik een dozijn van de beste mensen van het bedrijf...
...mee naar Patagonië.
Op diezelfde reis ontmoette Doug Kris.
Op dit moment van de dag? Ja.
We waren in Calafate, dat was toen een klein dorpje.
We zaten in een restaurant en Doug Tompkins komt binnenlopen.
Hij komt naar me toe, ploft naast me neer en zegt: 'Boem.
Hoi meid, hoe gaat het?'
Toen zei hij, typisch Doug: 'Wat ben je aan het doen?'
Ik zei: 'We vertrekken morgenochtend.' 'Waarom vertrek je?'
'De reis is ten einde.'
'Ja, maar waarom? Waarom blijf je niet?'
'Waarom blijf je niet, dan vlieg ik je terug naar de Verenigde Staten.'
Ik zei: 'Nee, en vraag het niet weer. Ik ga niet met je vliegen.'
Toen we terug waren begon hij me te bellen vanuit San Francisco...
'Wat ben je aan het doen?' 'Nou, gewoon, je weet wel...'
Ik had een relatie met iemand anders, maar wist dat die ten einde liep.
En hij is behoorlijk charmant.
Hij was erg charmant.
Doug belde me op en zei: 'Hé, die vriendin van jou, Kris.
Zijn jullie goede maatjes?'
En ik zeg: 'Ja, een van mijn beste vrienden.
Ze is peettante van alle drie mijn kinderen.'
En hij zegt: 'Wat vind je van haar?'
Dus ik vertelde hem hoe geweldig ze was.
En letterlijk diezelfde dag nog, belt Kris me op en zegt:
'Hé, die vriend van Yvon, Doug Tompkins...
...jullie klimmen al een tijdje samen. Wat voor man is hij? Ken je hem goed?'
Ik zei: 'O.'
Toen mijn vrouw hoorde...
...dat Doug een oogje had op Kris, zei ze: 'O, god, dat is een ramp.'
Want ze wist hoe hij vrouwen in het verleden had behandeld.
Doug was een wilde, jonge levensgenieter met vele...
...vele contacten.
Toen Kris aan mensen vroeg of dit een goed plan was...
...zeiden mensen die Doug kenden dat hij veranderd was.
'Doug gaat zich gedragen.'
En andere vrouwen bleven zeggen:
'Je wil bij die vent uit de buurt blijven. Dit is waanzin.'
Doug kon een klootzak zijn. Dus we waren een beetje zenuwachtig.
Ik begon met Yvon te werken toen ik zo jong was.
Ik denk dat ik na 23 jaar gewoon dacht...
...ik wil dit niet meer doen.
Ik was er klaar mee.
Ik was klaar met mijn leven.
Als ik dit vertel, denkt men altijd dat ik het over Patagonia heb.
Dat bedoel ik niet. Ik heb het over mezelf.
Mijn leven was voorbij.
Ik moest het veranderen.
We praten over het feit...
Ik had het idee dat er iets anders moest zijn, iets groters.
We doen iets.
Doug belde me af en toe op.
Op een avond zei ik: 'Ik ga naar Parijs om vanuit daar te werken.'
En hij zei: 'Dan zie ik je daar.'
En, zoals verwacht, is hij in Parijs.
We gaan uit eten bij zijn favoriete restaurant.
En we wandelen door heel Parijs.
Hij zei: 'Kom me opzoeken in Chili.'
Ik zei: 'Nee, echt niet.
Je bent een befaamde mooiprater.'
Hij stond stil, keek naar z'n voeten...
...keek weer omhoog naar mij en zei:
'Ik zal zorgen dat je niets overkomt.'
Dat was een van die momenten waarop je iemand...
...ziet veranderen, zelfs in hun eigen hoofd.
Veel later zei hij dat hij precies wist dat dit het bepalende moment was.
En ik wist het ook.
Ik dacht: met deze man moet ik trouwen.
Maar het was waanzin. Echt waanzin.
Ik was verloofd met iemand anders.
Dus uiteindelijk verliet ik die verloofde.
En toen ging ik naar Chili om Doug tien dagen te bezoeken...
...en bleef ik vijf weken.
Het was chemie.
Alsof je door de bliksem geraakt wordt.
Ik leg mijn rol als CEO neer.
We zoeken nu naar iemand om mij te vervangen.
Ik hoop om in oktober iemand in de rol te hebben...
...om die persoon te trainen en drie maanden met me mee te laten lopen...
...en 'm dan te smeren op 1 januari.
En dan ga ik waarschijnlijk naar Chili. Ik denk dat dat mijn thuis wordt.
Ik blies mijn hele...
Het was schandalig. Ik blies mijn hele privéleven op.
Maar ik had gelijk. Het pakte geweldig uit.
Het was een grote gok. Het had ook zomaar een andere kant op kunnen gaan.
Het was krankzinnig wat we deden.
Tijdens onze eerste date...
...dacht ik alleen maar: god, wat heb ik gedaan?
Deze boerderij waar we nu heen gaan...
...lag volledig afgelegen.
'Vier april 1994. Doug heeft hier een ongelooflijk landgoed.
Een heel schiereiland...
...prachtige gletsjers...
...watervallen, rivieren...
Vijf april 1994. IJs op onze slaapzakken in de ochtend.
Ongelooflijk helder en prachtig.
We gaan in zuidelijke richting door Coihue-bossen...
...slapen in hotel Nires, geen avondeten en knuffelen ons in slaap.
20 mei. Storm tijdens de vierde dag...
...onophoudelijk.
Water komt het huis binnen door de kracht van de wind.
Om twee uur wakker om de schoorsteen vast te binden...
...en een enorme rat te doden.
Geen kans op vertrekken.'
Er waren geen telefoons. Geen weg om er te komen...
...of om weer te vertrekken.
Dus ze zat in isolatie met Doug.
We zijn veertigers en willen al deze dingen doen.
Grote en moeilijke dingen...
...die niet veel andere mensen eerder hebben gedaan.
Dus je verzint het eigenlijk terwijl je het doet.
Het was een nieuw huwelijk.
Je hoopt dat dat huwelijk sterk genoeg is...
...voor de stress van samenwerken...
...en samenwonen onder zulke intense omstandigheden.
De eerste stap was een natuurreservaat creëren.
Een manier om land te beschermen.
Maar na een aantal jaar...
...ontwikkelden Doug en Kris het idee om nationale parken op te richten...
...en ons werk heeft toen een ommezwaai gemaakt.
Op deze plek begonnen we.
Hier woonden we.
En dit hele gebied werd Pumalín.
Van de grens met Argentinië helemaal tot aan de Grote Oceaan.
Dit was het eerste park.
We kochten 308.775 hectare en van daaruit werd het groter.
Niets van dit alles kan ooit op zichzelf plaatsvinden.
We trekken er meteen op uit en praten met iedereen...
...burgemeesters, alle betrokkenen.
Er is veel argwaan.
Vaak is er veel weerstand.
We komen met de burgemeester praten.
We willen haar uitleggen wat het idee is achter deze landdonatie in haar district.
We denken dat ze achter ons zal staan. Ze begrijpt natuurbehoud.
We willen het nationale park oprichten beginnend bij Cabo Léon...
...en het reservaat erbij voegen.
We moeten zeggen: 'We hebben een nationaal park.'
Want nationale parken hebben aantrekkingskracht op toeristen.
Dit gebied is allemaal gematigd regenwoud, daar kom je niet in.
Het verzet kwam voornamelijk van de nationale overheid in deze fase.
Hier hadden we vijf jaar lang...
...een serieus politiek en sociaal conflict.
Wat bevalt u niet aan het project van Douglas Tompkins?
Ze willen geen vooruitgang.
We zijn een arm land...
...we hebben vooruitgang nodig om onze levensstandaard te verhogen.
We kwamen uit 20 jaar dictatuur...
...dus dit zijn hardcore rechtse...
...politici die geen begrip hadden voor liefdadigheid.
Chili heeft goede redenen om argwanend te zijn tegenover Amerikanen.
In 1973 steunde de Nixon-regering de staatsgreep...
...die het begin was van 17 jaar wrede dictatuur onder Generaal Pinochet.
Maar toen de Tompkins goedkoop land begonnen te kopen voor natuurbehoud...
...werden ze tot hun verbijstering 'lelijke Amerikanen' genoemd.
Om eerlijk te zijn is Chili ook een heel langgerekt en heel dun land.
En Doug en Kris kochten heel veel land.
...wat neerkwam op een flink deel van een van Chili's provincies.
Het grootste bezwaar van het leger en de marine was...
...dat Mr Tompkins zo'n groot stuk buitenlands land bezat...
...dat van de grens tot aan de oceaan liep.
Hij werd beschuldigd van het in tweeën knippen van het land.
Rechtse politici piekerden zich suf hoe ze hiermee om moesten gaan.
'Dertien maart 1995. Bijna elke krant in Chili...
...en alle televisiezenders besteedden aandacht aan ons gisteravond...
...en vanochtend opnieuw.
Zware aanvallen uit extreemrechtse hoek en de zalmindustrie.'
We gingen de strijd aan met commerciële zalmkwekerijen.
Dit zijn viskwekerijen.
Het equivalent van varkensboerderijen.
Je gaat naar de zeebodem onder deze kooien en je ziet een dode zee.
Het zeeleven is gesmoord.
Er leeft niets meer onder deze kooien.
De zeeleeuwen gingen naar de kooien om te eten.
Dus op het strand troffen we dode zeeleeuwen aan met schotwonden.
BELONING
Doug hing een 'gezocht' bord op.
We loven 2.500 dollar uit...
...voor de tip die leidt naar de man die de zeeleeuwen doodt.
En dat was olie op het vuur.
NIEUWE AANVAL OP TOMPKINS
'21 april 1995.
Meer aanvallen in de krant tegen Doug en mij.
TOMPKINS OPNIEUW MIDDENIN EEN CONTROVERSE
Ons leven wordt nu duidelijk bedreigd.’
'17 oktober. We worden nu zeker afgeluisterd.
Nieuwe beschuldigingen tegen ons van het leger...
EEN GRINGO IN MOEILIJKHEDEN
...vraag me af wat het volgende is.
Zorgen om Dougs veiligheid.’
Ze moesten zich schuilhouden in de Amerikaanse ambassade.
Ze werden bedreigd.
De FBI vertelde mijn vrouw en mij dat onze telefoon werd afgetapt.
We waren bevriend met de Tompkins.
De overheid valt hem niet lastig.
Er was veel argwaan.
Het leek op een eerste stap. Goedkoop land kopen...
...en het dan tegen een hogere prijs verkopen.
De collectieve verbeelding kan veel teweegbrengen.
In die tijd was ik niet...
Ik was minister...
...en ik bestudeerde defensieproblemen.
Het leger had allerlei theorieën dat dit Israël was...
...dat een deel van Chili probeerde in te nemen, enzovoort.
We werden beschuldigd van het creëren van een plek voor nucleair afval...
...voor de VS.
Een nieuwe Joodse staat, zelfs al waren we opgevoed als anglicanen...
Een nieuwe basis voor het Argentijnse leger...
...om voor eens en altijd korte metten te maken met Chili.
Een goeie was dat we al het vee uit Zuid-Chili zouden halen...
...om het met Amerikaanse bizons te vervangen.
Al jullie projecten in Chili en Argentinië samen...
- ...over hoeveel hectaren hebben we het? - Meer dan 800.000.
- Meer dan 800.000? - Ja.
Iets meer dan 800.000.
Dat zijn er nogal wat.
Dat is nog niks.
Als je bekijkt wat er jaarlijks...
...behouden wordt en wat er vernietigd wordt...
...zitten we in het verliezende team.
Elk jaar verliezen we 16 miljoen hectare ongerepte natuur.
AMAZONE, BRAZILIË
Met deze snelheid verliezen we alle ongerepte natuur binnen 50 jaar.
MATO GROSSO, BRAZILIË
Men kan zeggen dat de Tompkins...
...meer dan 800.000 hectare hebben beschermd en dat is ook veel...
OREGON, VERENIGDE STATEN
...maar het valt in het niet vergeleken bij wat er plaatsvindt.
Of het de bossen zijn in Indonesië...
...of de graslanden in oostelijk Afrika, waar dan ook...
IVOORKUST
...dan lijkt het er niet op dat we terrein winnen.
We proberen alleen de aanval tegen te gaan.
Het is het doemscenario van een groeiende bevolking...
ONTBOSSING WERELDWIJD
...toenemende consumptie en een afname van natuurlijke bronnen.
Maar mensen die daar echt iets tegen kunnen doen...
...zijn daar niet toe bereid, omdat de culturele impact...
...voor hen te groot is.
ARGENTINIË CHILI
Toen we bezig waren met Corcovado Park...
CORCOVADO PARK 400.000 ha
...stuitten we op het leger.
Veel van wat uiteindelijk het park werd, was in handen van het leger...
...en ze gebruikten het gebied als oefenterrein voor bombardementen.
Doug had afgesproken met de generaals...
...om hen ervan te overtuigen dit gebied te beschermen...
...en te stoppen met bombarderen.
Voordat we met een aanbod naar de overheid gaan...
...zijn we volledig voorbereid, en zeggen we:
dit is wat we hebben geïnvesteerd.
We zeiden tegen de overheid:
'We doneren ons park met alle infrastructuur...
...als jullie elke halve hectare van ons met 3,5 hectare...
...ongebruikte staatsgrond vermeerderen.'
Die invloed stelt ons in staat...
...om iets veel groters te doen dan wat we alleen hadden kunnen doen.
ARGENTINIË, CHILI
Patagonia Park was nog een omstreden project.
We kochten duizenden hectare in Argentinië...
...en toen kochten we een oude estancia...
...en 80.000 hectare in Chili.
We hadden het idee dat dit park uiteindelijk...
...over de grens met Argentinië kon gaan...
...om honderdduizenden hectare te beschermen.
De omliggende dorpen bestonden vooral uit veehouders.
Sommige mensen waren van streek...
...dat we een van de grootste ranches in Chili uit bedrijf haalden.
Toen we bij Iberá aankwamen, stond ons een uitdaging te wachten.
IBERÁ PARK 712.246 ha
Sommige inwoners zeggen dat ze zijn ontheemd en daarna genegeerd...
...door de mensen die zij soms 'eco-baronnen' noemen.
We geloven niet dat Tompkins een multimiljonair is...
...die plotseling filantroop is geworden.
PUMALÍN PARK 308.775 HA
Er waren ook geschillen over eigendomsaktes rond Pumalín.
De één of twee procent, dat waren ongeveer 200 families...
...voelden dat hun aanwezigheid in het gebied 'bedreigd' werd.
Vijf jaar lang regelden we eigendomsaktes voor iedereen...
...zodat ze er gerust op waren.
Er kon geen twijfel meer bestaan over wat van jou en wat van het park is.
Ik vind dat we net zo goed als iedereen in het land...
...omgingen met landgeschillen.
Steekt dit het meest?
Dit steekt het meest, want het was altijd juist het tegenovergestelde.
Het waren niet slechts individuen en politici die tegen ons waren...
...maar ook een aantal instituties.
Verzet tegen de Tompkins...
...wordt aangewakkerd door niemand minder dan de Katholieke Kerk.
Dit is de ontbrekende schakel van Pumalín Park.
Dertigduizend hectare land in handen van de Katholieke Kerk, genaamd Huinay.
Douglas Tompkins had Huinay op een haar na gekocht.
Er werd druk uitgeoefend op de Katholieke Universiteit...
...om niet aan ons te verkopen en ze verkochten het...
...aan Endesa, het energiemonopolie.
- Dat lijkt kwaadwillig. - Dat was het ook.
Oké, maar land op...
- Gaan we het kopen? - Ja.
Ze moeten veel geloof hebben in wat ze doen.
Achtennegentig procent van de mensen zouden het opgegeven hebben en zeggen:
'In jullie land wonen is onmogelijk.'
Want wij Chilenen gedroegen ons verschrikkelijk.
'25 februari. Iedere dag krijgen we meer nieuws te verduren.
Doug is compleet overweldigd door woede en frustratie...
...en ik ben op van de zenuwen.
Waarom doen we dit?
We hebben heftige confrontaties.
Veel huilen, eerlijkheid...
...en een liefdevolle reactie.'
Ik denk eraan om dit allemaal te dempen...
...maar ik wil het niet te recht.
Zo, en dan maakt het een bocht.
Zo heeft het een natuurlijke aanblik.
Ik geloof in openbare toegang.
We moeten een openbare infrastructuur bouwen.
Er zijn bezoekerscentra, kampeerterreinen en zelfs hotels...
...parkeerplaatsen, wandelpaden, startpunten...
...kantoren voor het beheer, bewegwijzering.
Daar moet je allemaal aan denken als je een nationaal park aanlegt.
Hij was zo'n perfectionist.
Bij Esprit had hij een bord boven zijn bureau...
...waarop stond: 'Geen enkel detail is klein.'
Doug was ervan overtuigd dat een wereld zonder schoonheid niet de moeite waard is.
Je moet onthouden dat dit witte doeken waren voor Doug.
Wat hij deed...
...werd gedreven door een vasthoudend en niet-aflatend...
...streven naar schoonheid.
De tractorbestuurder is als een kunstenaar.
Je kunt het landschap beschilderen met de tractor...
...maar je moet wel een goede techniek bezitten.
Want later gaan we een foto maken en je kunstwerk bekijken.
Toen we net in Chili en Argentinië aan de slag waren...
...dachten we dat we uitgestrekte gebieden beschermden.
Maar eigenlijk...
...is het zoals ze zeggen:
'Een landschap zonder wilde dieren is slechts een mooie achtergrond.'
Alles veranderde toen we in Iberá kwamen.
We beseften dat er veel diersoorten ontbraken...
...van jaguars naar beneden in de keten.
We richtten ons niet langer op het stichten van nationale parken.
We richtten ons op het stichten van goed functionerende ecosystemen.
We maakten het weer wild.
Simpel gezegd...
...houdt de wildernisnatuurvisie in dat je soorten terugbrengt die er horen...
...maar er niet meer zijn om welke reden dan ook.
Stropen, jagen, het grazen van vee.
Elke diersoort speelt een grote rol in het ecosysteem.
Guanaco's zijn er in groten getale...
...om als voedsel te dienen voor poema's.
Poema's jagen op guanaco's en dienen als voedsel voor aaseters.
Het is niet slechts het herstel van een enkele diersoort...
...het gaat om de interactie.
Veel parkbeheerders in het wildernisprogramma...
...waren ooit cowboys...
...en houden nu poema's in de gaten.
Arcelio was de zoon van de belangrijkste poemajager.
Hij trok erop uit met zijn vader en ze ontvingen een salaris...
...maar ze ontvingen een bonus voor elke huid.
Wat zou je vader denken als hij je nu kon zien...
...nu je dit alles doet?
Met zoveel poema's.
Zonder ze te doden.
Zonder er één te doden.
Het is een ommezwaai.
Natuurlijk. Het is een enorme ommezwaai voor mij.
Ethisch gezien moeten we biodiversiteit als uitgangspunt nemen.
We moeten de aarde delen.
Dat bekent dat we habitats beschikbaar moeten maken...
...om verdere evolutie te laten plaatsvinden.
We verdrijven dieren uit hun habitat door te veel uit te breiden.
Het is een zelfvernietigende ontwikkeling en dat vinden we pathologisch...
...dat we blijven uitbreiden tot de onvermijdelijke ondergang.
'18 februari. Waarom hebben we onze berg eigenlijk nooit samen beklommen?
Het is zo'n geschenk om hierboven te staan en dit alles door jouw ogen te zien.'
Doug deed de eerste beklimming...
...en het is traditie dat je hem dan een naam mag geven.
En Doug vernoemde hem naar Kris.
Dat was een geweldige inspanning.
Ja, enorm goed gedaan.
Dus Kristine...
...is het hoogste punt in het park, een soort kroonjuweel.
Er bestaat geen beter cadeau voor Valentijnsdag voor je vrouw dan dit.
Ja, dit soort dingen deed hij altijd voor me.
Ze waren intens, maar ze waren hevig verliefd op elkaar. Dat kon je zien.
Hij zorgde altijd voor haar en andersom.
Je zag ze samen...
...net tieners, knuffelend in een hoekje.
Het draaide om liefde.
Aan het begin stuurde hij haar iedere dag berichtjes.
IK HEB EEN PRACHTIGE VROUW
Het waren fotoberichtjes.
Ze hadden koosnaampjes voor elkaar.
Zij was Birdy.
MOOIE VOGELS WAAR IK VAN HOUD
Ik weet nog goed...
...dat hij een prachtige dvd voor haar had gemaakt.
De liefde van mijn leven is een vrouw van wereldklasse.
Op haar zestigste is ze beeldschoon.
Je bent mijn nummer één.
BIRDY, MIJN ENIGE WE HOUDEN VAN JE
BIRDY EN HAAR 'LOLO' NU ALLEBEI ZESTIGER
Dat is een verborgen kant van Doug die ik niet kende...
Daar is hij.
- Indrukwekkende top, hè? - Zeker.
Ik ben zo blij om hier te zijn.
Jimmy en ik waren hier eerder. We waren hier 12 jaar geleden...
...met Yvon en Doug.
- Weer één erbij. - Het is ons eindelijk gelukt.
De eerste Medicaid-beklimming.
Hier gaat niets boven.
Ik weet nog dat er een ongelooflijke zonsondergang was...
...net zo een als gisteravond.
En ik dacht aan Doug.
Het is mijn biologische klok die tikt.
Ik voel hem echt.
Je moet nog veel werk afmaken.
- Ik moet projecten uitvoeren. - Ik weet...
Het zijn langetermijnprojecten en je denkt: ik moet het wel halen.
- Ik herinner me... - Ik wil graag zien...
...of we dingen nog kunnen afmaken.
Ze zijn tijdrovend.
- Tijd is alles. - Ja.
Dat is het kostbaarst.
- Leven... - Dat is het altijd.
- Het leven vliegt voorbij. - Ja.
Ik had Doug omgepraat om deze reis te maken.
In eerste instantie. En toen werd hij zelf enthousiast.
We vonden het een leuk idee om te gaan kajakken op een groot meer...
...niet ver van het Patagonia Nationaal Park.
We brachten ze naar het meer...
...waar ze uren bezig waren met de voorbereidingen.
Ga maar, lieverd.
Het zijn kajakkers van wereldklasse, maar hadden iemand ingehuurd...
...om de reis te plannen.
Ze voeren weg met de rubberboot en lieten daarna hun boten te water.
Doug en ik zaten in een tweepersoonskajak. Yvon en Weston zaten in eenpersoons.
En Jeb en Lorenzo zaten in een andere tweepersoonskajak.
Op de vierde dag stak de wind echt op.
De wind maakte twee meter hoge golven in elke richting.
We hadden problemen met het roer van de boot die we hadden geleend.
Het werd steeds moeilijker voor Doug en mij...
...om onze boot wind afwaarts te houden.
Een golf raakte ons.
Plotseling lagen we ondersteboven.
Ik zei tegen Doug:
'Ik vraag me af of we moeten proberen te zwemmen...
...want als we middenin het meer terecht komen, gaan we zeker dood.
We zeiden allebei: 'Laten we het proberen.'
Ik dacht: ik heb waarschijnlijk nog tien minuten.
In zulk koud water kun je misschien een half uur blijven leven.
Er kwam nog een golf over me heen en ik besefte...
...dat ik begon te verdrinken.
Toen knakte er iets in me...
...en ik gilde: 'Nee'.
Ik begon zo snel mogelijk te zwemmen.
Binnen een minuut arriveerden Jeb en Lorenzo in de tweepersoonskajak.
Ik hield me vast en ze sleepten me mee.
Ik kwam als eerste bij Doug.
Hij hield zich vast aan het uiteinde van de kajak en ik draaide...
...richting de oever en begon te peddelen.
Hij was niet in paniek. Hij schopte.
Hij had de kajak kunnen laten kapseizen.
Maar het was onmogelijk om de onderkoeling tegen te gaan...
...die begon in te zetten.
Ik merkte dat goed toen hij de kracht verloor...
...om zich vast te houden.
Tijdens zijn laatste momenten keek Doug omhoog naar de Avianovallei...
...en leek het alsof hij in zichzelf neuriede.
Toen hij de kracht verloor om de boot vast te houden...
...moest ik hem in mijn armen krijgen, zijn hoofd uit het water houden.
Ik kon hem en de peddel niet tegelijk vasthouden.
Toen raakte ik mijn peddel kwijt.
Doug en ik dreven ongeveer anderhalf uur zo rond.
En toen...
...hoorde ik een helikopter.
Ze trokken ons door het water naar de oever.
En van daaruit naar het ziekenhuis.
'Er komen flarden nieuws binnen.
Uiteindelijk is het Doug, Rick, helikopter.
Je zit in ernstige moeilijkheden.
Ik weet het instinctief.
Buiten, de goden smekend...
...alstublieft, breng hem bij me terug.'
Ze namen ons mee naar de lodge, waar de telefoon ging...
...en de eigenaar van de lodge nam op.
Een minuutje later hing hij op, keek naar ons en zei:
'Nu is Doug echt dood.'
'Ik stormde de kamer binnen waar ze je uren geholpen hebben.
Koud lichaam, zacht.
Ik kruip op je bed en ga naast je liggen.
Ik wilde alleen met z'n tweetjes in een cocon liggen...
...en alles en iedereen laten wegglijden.'
Ik staarde naar mijn soep.
En ik weet nog dat Yvon naar zijn soep staarde.
En toen nam hij een lepel en begon hem te eten...
...heel langzaam.
Toen keek hij naar mij en zei:
'Eet je soep op. Hij is heel lekker.'
En ik zorgde ervoor dat ik...
...elke hap warme soep die mijn keel in gleed respecteerde.
De volgende dag vlogen we hem over. Ik zat achterin met een kist.
Ik had een mes in m'n tas.
Ik begon onze namen in de kist te krassen.
Ik merkte het niet, maar ik kras...
...grote letters, zo hard als ik kan...
...en ik snij mezelf.
Er zit bloed op de kist...
...bloed over mij heen.
En ik had mijn gordel niet om.
Ik was er zo gebrand op om die namen op de kist te krijgen.
Uiteindelijk komt Rick, die naast de piloot zat, naar me toe...
...en zegt: 'Jij gaat nu op je stoel zitten...
...doe je riem om en geef mij dat mes.
Jij bent hier klaar.
Wil je dat mensen dit zien als we landen?'
Ze was de weg kwijt.
Zo erg dat ze niet meer wilde leven.
Ze wilde niet meer leven zonder hem.
Doug is drie jaar geleden overleden...
...op een reis met zijn beste vrienden.
Met Yvon Chouinard, zijn vriend voor het leven...
...en Rick Ridgeway, die ook bijna stierf...
...en met Weston Boyles...
...de 'kleine jongen' van de groep...
...die tot het einde bij hem bleef.
Hij liet hem niet alleen.
En daarvoor zal ik hem eeuwig dankbaar zijn.
Deze persoon, Douglas, stopte eeuwen in één leven.
Ik kan me een leven zonder hem niet voorstellen, maar hier zijn we.
Bedankt voor het komen.
We lieten Dougs kist neer in het graf.
En alle mensen die waren gekomen...
...alle bewoners van omliggende dorpen, honderden mensen...
...we begonnen met onze handen aarde op zijn kist te gooien.
Ik heb er lang over gedaan...
...om te beslissen dat ik niet met hem mee zou gaan.
Ik kom hier graag.
Na zijn dood was ik lang van het pad af.
Elke dag.
'17 mei. Nadat je bij Esprit weg was...
...ging je op een lange zoektocht naar het volgende.
Het grote gebaar om een nieuw leven te beginnen.
Nu zit ik bij diezelfde afgrond. Er moet toch een nieuw verhaal zijn.
Misschien is dit de bedoeling, Birdy.
Tijd om het op te gaan schrijven.'
Al voelt het nog steeds...
...als een amputatie en niet slechts een verlies...
...voel ik...
...dat deze grote, gedurfde visie van Doug...
...hetgeen was wat me waarschijnlijk bijeenhield.
Het was een soort reddingsboot voor me.
We zijn nooit opgehouden. Ik stuurde alles aan.
Met alle dingen waarvan ze wist dat ze niet houdbaar waren...
...is ze gestopt.
Ze raapte zichzelf bij elkaar en nam het roer over.
Alle boerderijen zijn weg.
We hadden 13 boerderijen op een bepaald moment.
We konden ze niet zelfvoorzienend maken. Ze waren gewoon te duur.
Het voelde alsof ik Doug tekortschoot.
Het was geen optie om ermee door te gaan...
...maar het was zwaar om ze af te stoten.
Ik ging alles zwart-wit zien.
Er was geen twijfel meer.
Het was binair. Mijn hele leven werd binair.
Ik wil sterven, ik ga leven.
Dit gaan we doen. Dat gaan we niet doen.
Doug wilde dit, maar we gaan het niet doen. Sluit het.
Pumalín, je bent klaar.
Valle Chac, je bent bijna klaar.
Iberá, dit gaan we doen.
We werken twee keer zo snel en twee keer zo groot.
We gaan ervoor. We hebben niets te verliezen.
Dat was mijn mantra: ik heb niets te verliezen.
Het ergste wat me kon overkomen, is gebeurd.
Ze ging een compleet nieuwe levensfase in.
Langzaam maar zeker vond Kris een reden om door te gaan...
...en ze werd ook steeds feller en onverschrokkener.
Ik voelde me altijd als een kiezel in een stroom.
Maar nu niet meer.
Ik weet precies wat ik wil doen.
Ik leef heel doelgericht.
Het nieuwe park zou...
KAWÉSQAR NATIONAAL PARK
...930.776 hectare groot worden.
930.776 hectare.
Het is nog een Pumalín of Corcovado.
Acht miljoen hectare.
Nu hebben we het ergens over.
Ze moest zich onvermijdelijk afvragen wat de volgende stap was.
Zie je...
Ik denk dat het wildernisprogramma de meeste energie kan geven.
Dit zijn er twee van de eerste groep die vrijgelaten is.
Maar ze gaan om met de anderen die wild zijn.
- Weet ik. - Ze doen het...
...buiten veel beter dan in het verblijf.
Er was nog zoveel meer te doen dan alleen het land beschermen.
Je kunt deze plekken...
...niet hersteld of gezond verklaren tot alle diersoorten terug zijn.
Kris hielp mee met de herintroductie van meer dan een dozijn diersoorten...
...inclusief de jaguar.
Dat was niemand ooit nog gelukt.
Doug had het idee om ons best te doen om jaguars terug te brengen.
De jaguar is emblematisch.
Hij staat bovenaan de voedselketen.
Het was een van zijn dromen.
We moeten er negen vrijlaten.
We gaan ervanuit dat de twee welpen...
...twee vrouwtjes...
Ja.
...twee welpen hebben.
Misschien één.
- Ja. - Ja.
Ongelooflijk.
Elke keer dat ik hieraan denk, moet ik bijna huilen.
Echt waar.
Misschien zijn nationale parken net petrischaaltjes.
En als alles naar de knoppen gaat...
...zijn grote beschermde gebieden misschien de petrischaaltjes...
...waarin de evolutie zichzelf weer kan opstarten.
Wie weet?
Helpen om biodiversiteit te beschermen, zoals Kris doet...
...houdt direct verband met klimaatverandering.
En daardoor met de overlevingskansen van onze soort op deze planeet.
'Twee maart 2017. De overheid gaf vandaag een rooksignaal.
We zullen de overeenkomst hier tekenen op 15 maart.
Eerst een enorme opluchting en dan een moment van geluk...
...dat werd verdrongen door mijn oneindige bewondering voor jou.
Ik vroeg me af: hoe kan ik zover komen zonder jou?
Maar toen herinnerde ik me dat je er de hele tijd bij was.'
Als je je vermogen, maar ook je leven hier besteedt...
...en je ervoor kiest om hier begraven te worden.
Dan maak je het iemand onmogelijk om te zeggen: 'Hij is slechts op bezoek.'
Er was een stortvloed van verdriet voor de weduwe...
...in het hele land.
Het spoorde iedereen aan...
...en welk verzet dan ook...
...tegen hun werk leek te verdampen.
PARKEN WORDEN OVERGEDRAGEN
Historisch, het is historisch.
Echt, dit is nog nooit gedaan.
Toen ik president was, ontmoetten we Kristine...
...en we besloten dat het interessant zou kunnen zijn...
...dat twee vrouwen bleven vechten voor de belangrijke droom van Doug.
Maar de waarheid is dat de parken af moesten.
Vergeet niet dat we onnoemelijk veel overheadkosten hadden.
In het afgelopen jaar hebben we meer dan zes miljoen per jaar uitgegeven.
Als we ze niet zouden doneren zou het uitlopen op een economische ramp.
Al onze beste timmermannen installeren het bord.
Ik kan het niet geloven.
Het was zo gedurfd en zo onwaarschijnlijk...
...dat het ons zou lukken.
PUMALÍN DOUGLAS TOMPKINS NATIONAAL PARK
Vijf nieuwe nationale parken in één keer en de uitbreiding van drie andere.
Het voelde als nu of nooit. Dit was hét moment.
- Zeg: 'Pumalín'. - Pumalín.
Dit is een geweldig team.
En honderden mensen zijn erbij betrokken.
We willen dat de overheid ze in dienst houdt.
Maar wie weet wat er gebeurt.
GESLOTEN
Sommigen zullen we blijven zien, anderen niet.
Maar het zijn veel mensen...
...die aan het eind van iets staan.
We zijn een familie...
...al 25 jaar lang.
En we hebben eer en liefde voor elkaar.
Namens het team...
...proosten we op Douglas en Pablo Carrasco.
Het weekend voordat de president zou komen voor de ceremonie...
...las ik iets.
Ik zag meteen twee woorden die voorwaardelijk waren.
'We kunnen', 'we zouden' en niet: 'we zijn'...
...waardoor ik wist dat een van de parken het grootste park van de acht...
...niet zonder meer door zou gaan.
Voor mij was het alles of niets.
We doen ze allemaal, of we doen niets.
Het is een enorm risico als het niet doorgaat.
Na alles wat hen is overkomen...
...al die jaren overheden ervan overtuigen om zoiets te doen...
...en er nooit in slagen om het door te zetten, moest ze...
...natuurlijk wel twijfelen.
Ze dacht dat alles kon veranderen.
Tot op het laatste uur voor de ceremonie...
...had ik geen idee of het door zou gaan of niet.
Klaar.
Laten we gaan.
Toen ze aankwam, had ik een pokerface.
We ontmoeten elkaar weer.
Ze wilde afspreken bij het graf van Doug, bij de kleine begraafplaats.
Ze stond stil bij het graf van Doug en praatte over hem...
...en ik dacht alleen maar: ik ga er straks de stekker uit trekken.
Ik had twee speeches: één vol hel en verdoemenis...
...als er ergens iets mis was gegaan.
De andere was feliciterend van toon.
En toen kwam er iemand naast me staan...
...en ze zei: 'Het zit erin. Het is goed.'
Ik draaide me om naar de president en zei: 'God, wat een historische dag.'
Ik heb een kaart voor een plek die alleen de goden hadden kunnen bedenken.
Wat een droom was voor Doug in 1992 wordt Nationaal Park Pumalín.
Deze parken zijn van jullie.
Bescherm ze met heel jullie hart.
Kies voor het leven.
Kies voor schoonheid.
Lolo, we hebben het geflikt.
Mijn god, jongens.
Iemand waar ik een mentor voor was geweest...
...en een goede vriendin van me, stond daar naast de president van Chili...
...om de documenten te tekenen voor deze parken, en jeetje.
Ja, de tranen stroomden over m'n wangen.
Ik was behoorlijk trots.
Het is het grootste ter wereld.
- Je mag zo trots zijn. - Ja, ik denk het.
Ze hadden de grootste landdonatie in de geschiedenis gecreëerd.
Doug had een heel hoge standaard...
...maar zou trots zijn als je het beter wilde doen.
Grotere parken, meer natuurbehoud.
O, mijn god.
Kijk nou eens naar hem.
Een condor.
Kijk naar deze ongelooflijke ongerepte natuur...
...die zij en Doug hebben beschermd...
...zo ver het oog reikt.
Het veranderde de houding ten opzichte van natuurbehoud in Latijns-Amerika.
Mensen willen deze parken nu oprichten.
Ik ben nu betrokken bij de start van een nieuw park...
...in het puntje van Tierra del Fuego.
303.000 hectare.
Ik kreeg dit idee en gaf het aan de organisatie van Kris.
We noemen het 'het Einde van de wereld-park.'
Doug zat me op mijn nek dat ik hetzelfde moest gaan doen als hij.
En nu ga ik het doen.
Ik was altijd het lieverdje voor jullie twee.
Ik ging makkelijk ergens in mee en wees moeilijk iets af...
...maar...
God, wat een leven.
Wat een leven.
Samen met Chili en Argentinië, creëerde of vergrootte Tompkins Conservation...
...17 nationale parken.
Ze beschermden 5,9 miljoen hectare land en dat cijfer groeit nog steeds.
Rewilding Argentina en Rewilding Chili zetten het natuurbehoudswerk voort...
...met de herintroductie van diersoorten en parkaanleg.
In de geest van zijn vrienden, doneerde Yvon Chouinard...
...in 2022 The Patagonia Company...
...met een waarde van drie miljard dollar om de aarde redden.
IN LIEFDEVOLLE HERINNERING AAN JENNIFER RIDGEWAY