Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
11 marca, jest raczej słonecznie.
Wracają do mnie wspomnienia 20 lat przeżytych w tej dolinie.
Lat radości,
bólu,
wątpliwości i upewnień.
Zupełnie innej miłości,
tak silnej i długotrwałej.
Niewielu ludzi żyło jak my tutaj,
więc tak, kochany, bez ciebie czuję się samotna.
Nic nie uspokaja mnie tak jak twoje silne ramię.
Wróć do domu, do swojej żony.
GRUDZIEŃ 2015
Douglas Tompkins zginął we wtorek w wypadku w Chile.
Był pełnym pasji ekologiem.
Zakochał się w Patagonii w latach 60. jako młody chłopak
i powrócił tam w latach 90., żeby zakupić ziemię.
Mieszkał w Chile przez ostatnich 25 lat i pozostawia po sobie
największy filantropijny projekt świata.
Tompkins był prawdziwym wizjonerem.
Stworzył projekt w trudnych czasach,
kiedy ekolodzy byli postrzegani jako ekoterroryści.
Doug był wielkim człowiekiem.
Umiera niespodziewanie i wszyscy myślą...
Nie wiedzieli, co myśleć.
Czy się załamię?
EKOLOŻKA
Jeśli to zrobię, to będzie koniec.
25 lat naszej pracy przepadnie.
Nikt nie wiedział,
czy wrócę, czy nie.
Straciłam miłość mojego życia.
Miałam w sercu wielką ranę, było mi bardzo ciężko.
Dostałam od przyjaciela wiadomość.
Napisał:
„Musisz dokonać wyboru. Teraz.”
„Możesz z tym żyć.
„Możesz opowiadać, jakie było twoje życie
„i opłakiwać Douga aż do śmierci.
„Albo możesz wrócić do pracy i działać dalej.
„Co zatem zrobisz?”
Taki był wybór.
DZIKI ŚWIAT
TRZY LATA PÓŹNIEJ
Połóżmy to tutaj.
- Model wielozadaniowy. - Tak.
Żartowała, prawda?
- Oby. - Na pewno.
Myślę, że nie mówiła poważnie.
Mam to. Są z K2.
- Nie. - Mają...
- Niemożliwe. - Co?
Który to rok, Rick?
1978.
Rick wciągnie nas na górę.
Kupiłem ci inny czekan.
Jest dużo lżejszy.
- A raczej kupiłem... - O, nie.
...sporo czekanów dla mnie i Pabla.
Więc to... Czy to jest to?
Możesz zabrać jeden z tych...
Wezmę raczej ten długi.
OK.
Czas na nas.
Po śmierci Douga
Rick zadzwonił do mnie z pytaniem,
czy chciałbym pojechać się powspinać z nim i Kris.
Powiedział, że Kris naprawdę chce...
ALPINISTA, FILMOWIEC
...wejść na tę górę.
Pomyślałem, że to ma sens.
Mógłbym zobaczyć, dlaczego.
To wyjątkowa góra.
To nasza góra.
Boże.
Naprawdę.
Przepraszam, ale...
Boże, spójrz na to.
Zobacz tę! Jest ośnieżona.
- Tylko trochę. - Tyci-tyci.
Nigdy nie zapuściłam się głębiej w ten park.
Nigdy tego nie widzieliśmy.
Często latamy, ale...
...nigdy nie byliśmy dość długo na ziemi.
Nic naprawdę nie odkrywaliśmy.
Po prostu pracowaliśmy.
To dla mnie prawdziwy sygnał alarmowy.
Na samym początku
Doug i ja żyliśmy w tym raju
i stwierdziliśmy,
że ocalenie tego miejsca byłoby wspaniałe.
Po prostu uratowanie
od zmian klimatycznych i tak dalej.
Na ten moment,
na każdym polu,
natura jest na przegranej pozycji.
Co można zrobić dzisiaj,
aby zagrożone obszary naturalne ocalały?
Jaka była wasza wizja? Dlaczego tu przyjechaliście?
CHILE ARGENTYNA
Zaczęliśmy tworzyć wielki plan.
EKOLOG
I zdaliśmy sobie sprawę, że jest możliwość
utworzenia parku narodowego
z prywatnej inicjatywy.
Zamysłem było, by oddać to państwu.
WYKUP ZIEMI
Nadzwyczajne podejście do ratowania ziemi: wykup terenów.
Tompkins i jego żona, Kris, nabyli teren w celu objęcia go ochroną.
To działanie na ogromną skalę.
Rozmiar tego jest podobny do parku Yosemite.
Kupiliście ten wulkan?
Tak wyszło.
Niektórzy pytali,
o co chodzi tym Amerykanom.
BYŁY SENATOR CHILE
Naszym zdaniem
to po prostu biznesmen udający ekologa.
Myślę, że wiele osób w Chile na początku nie do końca rozumiało,
co oznacza bycie działaczem ekologicznym.
BYŁA PREZYDENT CHILE
Niektórzy chcieli tam inwestować.
Produkować energię
z wody, z rzek.
Inni chcieli wycinać lasy.
Nie wiedzieliśmy o wyścigu inwestorów.
W tym po części był problem.
Była prezydent Chile oskarżyła twojego męża
o wysiedlanie ludzi.
Rzekomo grożono wam śmiercią.
Cóż, tak było, grożono nam latami. A w telefonach podsłuchy.
Stawka była wysoka.
Przez 25 lat naprawdę
robiłam co w mojej mocy,
żeby urzeczywistnić pragnienia Douga.
O tym mówiłeś dzisiaj rano.
- Tak. - To całe.
Podkreśliłem to dawno temu,
bo ktoś powiedział mi, że można to kupić.
Wielkie to.
Przyjechałem do Chile w 1990 roku, kupiłem dom i go remontowałem.
Kupiliśmy kawałek ziemi, bez zamiaru tworzenia wielkiego rezerwatu.
Później okazało się, że można kupić inny kawałek, potem następny, naprawdę duży
i niedługo zaczęliśmy tworzyć ten park.
Z jednej strony widziałeś szaleńca marzącego o stworzeniu rezerwatu,
a z drugiej...
KIEROWNIK PARKU PUMALÍN
...kogoś, kto mógł to zrobić na szczeblu państwowym.
Powiedziała: „Chcę z tobą polatać, ale nie spadnij.
„Nie rozbij się, proszę.”
Po obydwu stronach było głębokie poświęcenie dla drugiego.
FILMOWIEC
Połączyło ich wspólne marzenie. Ciągle darli koty.
Potrafimy się pokłócić.
Nie, myślę...
że chęć...
sprzeciwienia się wobec niszczenia dzikiej przyrody.
Uważam, że to najsilniejsza więź,
jaka może łączyć dwoje ludzi.
Czy możemy odpocząć chwilę, tutaj albo tam dalej?
- Chodźmy na skraj lasu. - Dobrze.
- To jeszcze jakieś... - Zgoda.
- ...niecałe sto metrów. - Brzmi nieźle.
Jak tam, Kris?
W porządku.
To dobrze.
Zawsze powtarzałam,
że chcę być po jednej albo drugiej stronie,
ale nigdy pośrodku.
Przed śmiercią chciałam takiego życia.
Nie wiedziałam do końca, czym jest, ale wiedziałam, że pragnę...
czegoś dzikiego, szokującego,
ryzykownego ze względu na porzucenie wszystkiego, co było wygodne.
Doug by się cieszył
i byłby dumny,
że tutaj wchodzę
i że oglądam najwyższe miejsce w rezerwacie.
Dla mnie
to sposób, w jaki się z nim żegnam.
Doug wspiął się na tę górę jako pierwszy,
to było w 2008 roku.
Był alpinistą
i to wspinaczkę zawsze kochał najbardziej.
Doug urodził się na północnym wschodzie.
Jako gimnazjalista zaczynał się wspinać w górach Shawangunks.
Szkoła go nie interesowała, nie poszedł do college'u.
Uważał, że dopasowywanie się do innych nie ma sensu.
Po prostu to wszystko odrzucił
i wyjechał.
Miał 17 lat.
Pojechał na zachód.
Nie miał pieniędzy.
Nie wiedział, jak...
Nie wiedział, co będzie robił, co tam znajdzie.
W końcu Doug dotarł do Yosemite. Zaczął się wspinać i tak dalej.
ZAŁOŻYCIEL FIRMY PATAGONIA
Wspinaliśmy się razem.
Zostaliśmy przyjaciółmi.
To Yvon poznał mnie i Douga kilka lat później.
Doug i Yvon byli najlepszymi przyjaciółmi i zawsze się razem wspinali.
Ich poziom był mistrzowski.
Byli włóczykijami, wspinaczami, surferami i narciarzami w jednym,
którzy stworzyli rynek odzieży outdoorowej w formie, jaką znamy obecnie.
Doug podziwiał Yvona,
ale ta relacja zmieniła się na przestrzeni 50 lat.
Yvon naprawdę słuchał Douga,
kiedy zaczynali swój interes.
KANAPKI HOT DOGI
Jakimś cudem przekonał sam siebie do franczyzy
budki z hot dogami w Yosemite.
Wspinał się i sprzedawał parówki.
Był przedsiębiorcą.
Kiedy chcesz zrozumieć przedsiębiorców,
przyjrzyj się młodocianym przestępcom.
Oni też mówią: „To jest do dupy.
„Zrobię to po swojemu”.
Doug stał się biznesmenem przed wszystkimi innymi.
Ja byłem kowalem
i robiłem sprzęt do wspinaczki,
ale nie postrzegałem siebie jako biznesmena.
Do czasu.
Wspinałem się sześć miesięcy...
SPRZĘT ALPINISTYCZNY
...i zacząłem robić sprzęt.
Mój biznes rozwijał się zwyczajnie,
ale mieliśmy wiele różnych pomysłów.
Mieliśmy taką politykę,
żeby pracować, kiedy trzeba
i bawić się, kiedy można.
Kiedy nadchodzi fala - wskakuj na deskę.
Wtedy poznałem Kris.
Dziewczyny z wybrzeża, to jest coś
Mają styl i wdzięk
A panny z południa I ten ich akcent
Wprost zwalają mnie z nóg
To jest surferka, wiesz, ciągle chodzi boso
Kiedy była w liceum
też nie nosiła butów,
co doprowadzało nauczycieli do szału.
Miała swoje za uszami.
Kris była sąsiadkę Yvona zza płotu.
GŁOS WSPÓŁWŁAŚCICIELKI FIRMY PATAGONIA
Kiedy pierwszy raz ją spotkałam miała z 15, może 16 lat.
Była niesamowicie sympatyczna.
Lubi mówić i robić różne rzeczy,
ale jest drobiazgowa.
Dorastałyśmy w Kalifornii, na farmie naszego dziadka
Kiedy miałam osiem lat, mój ojciec i jego firma paliwowa
przenieśli się do Wenezueli,
do małej osady w dorzeczu Orinoko.
Pewnego popołudnia tata bardzo się rozchorował,
a pięć dni później już go nie było, zmarł na polio.
Po śmierci ojca
nasza mama ponownie wyszła za mąż za przyjaciela rodziny.
Osiągał to, co chciał. Miał też czwórkę dzieci.
Czyli razem było nas siedmioro. Mówili na nas „chuligani”.
Byliśmy nieokiełznani.
Mój ojciec chciał, żeby jego dzieci
były w stanie skoczyć z wysokiej trampoliny.
Nie było rzeczy niemożliwych.
A ja idealnie spełniałam te oczekiwania.
Mieliśmy być świetni w tym, co robimy.
Nieważne co, ważne, żeby być mistrzem.
Nie chciałam iść do prywatnej szkoły, ale publiczne liceum
było tak fatalne,
że zamiast na lekcje zaczęłam chodzić na plażę
ze starszym bratem i z Yvonem.
To ja w wieku 15 lat.
Doskonale wiedział, kim był.
A z drugiej strony był niczym kamyczek w strumieniu,
który obija się i daje ponieść z nurtem,
a ja uwięzłam na skale.
Może jakiś strumyczek mógłby mnie zabrać
i ponieść ze sobą.
Po pierwszym roku college'u wróciłam do domu
i mama oświadczyła mi, że muszę znaleźć pracę.
Pobiegłam do Yvona z płaczem,
więc zatrudnił mnie na wakacje i płacił dwa dolary na godzinę.
Zaczęła u mnie pracować pomagając przy pakowaniu.
Młodsza pakowaczka.
Niższego stanowiska nie ma.
Ale jakoś wdrapywała się na wyższe pozycje.
I powoli nauczyliśmy się
jak prowadzić biznes wspólnie.
Doug też założył własną firmę.
Najpierw był przewodnikiem.
California Mountaineering Guide Service, tak się to nazywało.
Z tego powodu założyłem North Face.
Potrzebowałem sprzętu, żeby wyposażyć klientów wynajmujących przewodnika.
Jakoś w tamtym czasie Doug poznał Susie.
Susie, moją pierwszą żonę, poznałem łapiąc stopa.
Zabrała mnie autem.
Jechałam sobie...
PROJEKTANTKA. WSPÓŁZAŁOŻYCIELKA ESPRIT
...po terenie Emerald Bay
i jeziora Tahoe
i naglę widzę autostopowicza.
Zatrzymałam się i go zabrałam. Miał ze sobą liny
i cały osprzęt wspinaczkowy.
Był strasznie arogancki.
Pamiętam, jak myślałam: „Co za buc.
„Ale ma w sobie coś fajnego”.
Koniec końców się pobraliśmy
i zamieszkaliśmy w North Beach w San Francisco.
SPECJALIŚCI OD WSPINACZKI
Kiedy otworzyliśmy North Face,
zaprosiliśmy grupę Grateful Dead,
żeby zagrali na inauguracji.
Doug świetnie się bawił
tworząc to wszystko, to było coś pięknego.
Stworzył unikalne otoczenie
dla sprzedaży różnego rodzaju odzieży i sprzętu.
The North Face rosło w siłę.
Doug robił się niecierpliwy, bo chciał uciec,
wspinać się i nie być niczym związany.
SPECJALIŚCI OD SPRZĘTU DO WSPINACZKI
Sprzedaliśmy firmę.
Susie startowała wtedy z Esprit.
Weszła w spółkę z inną kobietą.
Sprzedawaliśmy wtedy
bardzo amatorskie próbne kolekcje.
Pamiętam, jak pokazałam mu zamówienia.
Doug spojrzał na nie, pokiwał głową
i powiedział: „No, no, tu są możliwości”.
Prowadziliśmy interesy.
Esprit stało się w końcu wielką marką i ruszyliśmy pełną parą.
Zrobiliśmy z Esprit naprawdę silną markę.
W końcu firma rozrosła się
i zyskała wielu międzynarodowych partnerów
od Azji, przez Australii po Europę.
Znajdujemy się teraz w miejscu, które, miejmy nadzieję,
stanie się Patagońskim Parkiem Narodowym.
Ale co z tym?
Mieć wielkie idee to jedno,
ale to, czy można je zrealizować, to zupełnie inna para kaloszy.
To wymaga bardzo ścisłej współpracy z rządem.
To jeden z pięciu nowych parków.
W każdym przypadku
kupowaliśmy spory kawałek terenu
i proponowaliśmy rządowi współpracę
i wkład w inne ziemie federalne.
Rezerwat Alacalufes może spokojnie być parkiem narodowym
nie tracąc możliwości produkcyjnych.
Byłoby cudownie,
gdyby te wszystkie projekty faktycznie stały się...
ALPINISTA, AUTOR
...prawdziwymi parkami narodowymi.
Przekonanie o tym, że coś się stanie i realizacja tego to dwie różne rzeczy.
Chile było krajem całkowicie opartym na gospodarce wydobywczej.
To przykre, że górnictwo
zapewnia byt ludziom w Chile.
Obejmuje ponad 60 procent wszystkich eksportowanych dóbr.
Obecnie Chile jest największym na świecie producentem miedzi
i drugim na świecie producentem litu.
Chile to kraj górniczy.
Przemysł wydobywczy jest fundamentem lokalnej gospodarki.
Górnictwo zanieczyszcza środowisko.
Według zamysłu ekonomicznego polityków
należało eksploatować te ziemie i lasy.
Ludzie, którzy wtedy rządzili krajem
nie pojmowali idei parku narodowego.
W Ameryce Łacińskiej nigdy nie było bezinteresownych inicjatyw ekologicznych.
I nagle przyjeżdża jakiś szajbus z USA i oświadcza:
„Kupię całą tę ziemię w Chile,
„zamienię ją w park narodowy i zwrócę Chilijczykom”.
Absolutnie w to nie wierzyli. Przecież nikt tak nie robi.
Przecież musi być drugie dno.
Doug zaczął tu przyjeżdżać w 1961 roku.
Ścigał się na nartach, a wszyscy alpejczycy trenowali poza sezonem.
W ten sposób zaczęło do niego docierać
jakie naprawdę są Argentyna i Chile.
Od początku mu się to spodobało.
Romansował więc sobie z Patagonią.
Przyjazd do Patagonii to był jego pomysł.
Ruszyliśmy dwa tygodnie później.
Kupiliśmy vana,
zapakowaliśmy narty, deski surfingowe
i sprzęt do wspinaczki
i przejechaliśmy szesnaście czy trzydzieści tysięcy kilometrów.
To była dopiero przygoda.
Fantastyczna wyprawa.
Mam na myśli,
że to było symbolem całej epoki.
To definiowało nasz sposób życia.
Wspinaczka, surfing,
szusowanie po nieskalanych nartą szczytach
i w końcu wspinanie się na najtrudniejsze,
imponujące szczyty po raz pierwszy.
Prawie 60 dni próbowaliśmy wejść na Fitz Roy.
Spędziliśmy 31 dni w jaskini lodowej.
Odpowiednia pogoda utrzymywała się może przez pięć dni.
Przepadłem na dziewięć miesięcy.
Mój stary druh Yvon Chouinard i trzech innych przyjaciół,
spędziliśmy w Chile dużo czasu.
Zakochaliśmy się w Patagonii.
To był mój pierwszy raz w tym kraju.
Wyglądał jak Dziki Zachód sto lat temu,
ale był prawdziwy.
Ta wyprawa była tak długa, że naprawdę...
To zmieniło nasze życie.
NIECH ŻYJĄ ZWARIOWANE WIEPRZE
Kiedy Yvon zjechał do Patagonii...
...w 1968 roku wspiąć się z Dougiem,
to była jazda.
A kiedy wróciliśmy 20 lat później,
było już inaczej.
Patrzcie.
Zrobili ulice i tak dalej.
Otwierają McDonald's i inne fast foody.
Deweloperzy postawili siatki i znaki drogowe
dla powstającego miasta Chalten.
Zaczęliśmy też zauważać
i to już dawno temu,
że robiło się coraz cieplej.
Uświadomiliśmy sobie, że lodowce zaczęły się cofać.
Zaczęliśmy interesować się...
zmianami klimatycznymi.
A Doug jako pierwszy...
pierwszy to wyczuł.
Myślę, że to, ile pochłaniał informacji
i to, jakich ludzi poznawał, prowadziło
do sięgania po inne książki.
DALEKIE STOSUNKI
Mocno zaangażował się w ekologię
i kliknęło od razu,
wszyscy najgorliwsi ekolodzy byli alpinistami.
Widzieli jak ludzie niszczą naturę.
A jeśli zniszczymy naturę, zniszczymy ludzkość.
Ekologia głęboka to spojrzenie na świat jako siatkę połączeń.
Każde istnienie ma wartość.
I to nie do ludzi należy ocenianie jak duża ta wartość jest.
Będąc jakiś czas w Patagonii pomyślałem,
że chcę robić odzież odpowiednią dla panujących tam warunków.
Yvon powiedział,
że chce stworzyć linię kurtek
i nazwać ją Patagonia.
Patagonia to jedna z tych magicznych nazw.
I marka, którą stworzyliśmy
ma w logo linię obrazującą Fitz Roy.
Z jakiegoś powodu powiedział,
że powinnam się tym zająć.
No i stworzyłam tę markę,
kierowałam nią i rozwijałam.
Yvon był kopalnią pomysłów,
ale nie wiedział, jak je realizować.
Kris wiedziała. Nie brała się za marne pomysły.
GŁOS MALINDY CHOUINARD WSPÓŁZAŁOŻYCIELKI PATAGONII
To ważny aspekt.
Miała pasję i była pewna siebie.
W końcu była prezesem i dyrektorem generalnym.
Kiedy Patagonia ruszyła,
szczególnie w tamtych czasach,
to była wielka rzecz.
Później, już w latach 80.,
Yvon stwierdził, że tej naszej firmie
należy nadać charakter aktywistyczny.
Rozwijałem swój interes i martwiłem się o środowisko.
Chciałem pokierować firmą tak, by była coraz bardziej proekologiczna.
Doug miał inną wizję.
Jego planem było budowanie jak największej marki.
Idź, Fred Astaire.
Zdjęcie Emily...
Tompkins to żaden projektant.
Wygląd Esprit jest dziełem jego żony.
Ale wszystko inne związane z wizerunkiem firmy
i sposób komunikacji jest pod jego nadzorem.
Jest świetna. Julie Hall.
- Zdecydowanie. - OK.
Esprit miał siedzibę w Mediolanie,
w Paryżu,
W Nowym Jorku i Tokio.
Wchodząc do jego domu można było zobaczyć tryptyk Francisa Bacona
wart pięć milionów dolarów
nad kominkiem.
Esprit kwitł, kiedy Doug skupiał się na tej marce,
i świetnie się odnajdywał
w byciu wielkim przedsiębiorcą
w świecie wielkiej mody.
A potem nastąpiła zmiana.
Myślę, że to wiele zmieniło.
Po prostu
skończył się dla mnie pewien etap
i pod koniec lat 80.
stwierdziłem, że muszę zacząć robić coś innego.
Myślę, że czuł się...
przegrany.
Przegrał z własnej ręki.
Pierwszą zasadą przemysłu związanego z modą
jest wytworzenie poczucia potrzeby
posiadania nowych rzeczy.
Zdałem sobie sprawę, że nie powinienem tego robić,
bo w ten sposób przykładam rękę do niszczenia świata.
APEL O ODPOWIEDZIALNOŚĆ
DEFINIUJEMY NASZE POTRZEBY PRZEZ ZBĘDNE RZECZY...
Przez kolejne lata
w katalogach Esprit
wyczuć można było próby zniechęcenia do kupowania ubrań.
ESPRIT SIĘ ZMIENIA? ...KUPOWAĆ TO, CO NIEZBĘDNE.
Nie można tak działać i szukać sposobu
jak opłacić pracowników i dalej prowadzić firmę.
...NOWY „PROEKOLOGICZNY STYL”...
Na początku lat 90.
zaczęłam mieć dość.
Firma ledwo się trzymała i musiałam podjąć decyzję,
że trzeba spróbować ratować Esprit.
Rozeszli się z Susie
i...
musieli się też rozejść zawodowo.
Wykupiła jego udziały,
bo on wolał iść w inną stronę.
Musiał wrócić tam, gdzie ostatni raz
czuł się naprawdę szczęśliwy, chyba. Czyli do Patagonii.
To był wielki zwrot, ale dla niego bardzo ważny.
ALPINISTA, FILMOWIEC
Był wciąż tym samym gościem, ale innym, bardziej interesującym.
Przeniósł się do Ameryki Południowej, by poświęcić się projektowi,
który wydawał się jakimś marzeniem,
bo jego mantrą było:
zaangażuj się, a potem kombinuj.
I to dokładnie zrobił.
Poświęcił wszystko, co miał.
Przyjeżdżając tutaj nie miał planu.
PREZES REWILDING CHILE
Kiedy przyjechał do Chile, chciał tylko uciec z Esprit.
Latając nad Patagonią
zorientował się, że właściciele farm byli nieobecni.
Kupiliśmy małe farmy
od małych rolników, aby mogli jakoś żyć.
Doug kupił 800 hektarów farmy Reñihue.
Dokładnie tutaj
gdzie siedzimy
mieszkałem przez półtora roku.
Tylko tu.
W jednym pokoju z kuchnią
i jadalnią.
Wyremontowałem stary dom dalej.
Nie było tu prądu.
Mimo, że tu są dwa na trzy metry,
czy tam cztery na trzy,
to będzie...
- Tak. - ...rozumiesz?
- Coś. - Cokolwiek to jest.
Nie możesz...
- Mamy dwa pokoje. - Ogrom.
Tu są dwie sypialnie.
Miał dużo pieniędzy.
Nie był miliarderem.
Ale trochę tego było, jakieś 150 milionów.
Mógł zrobić cokolwiek.
I wybrał cokolwiek.
Nasze pierwsze podejście zakładało ochronę tego terenu.
Ale tam, gdzie było to możliwe,
mieliśmy budować przykładowe farmy.
Farmy, gdzie moglibyśmy pokazać sobie, przede wszystkim,
ale też innym ludziom,
że być może tutaj da się żyć
i nie wycinać drzew.
Są przecież inne możliwości.
Zaczęliśmy na farmach,
gdzie zasadziliśmy owoce,
hodowaliśmy pszczoły,
robiliśmy dżemy
i trzymaliśmy owce na wełnę.
Z wełny powstawało rękodzieło.
Czy to dawało miliony? Absolutnie nie.
Każdy słoik miodu dawał nam pięć dolarów.
Tak mawiał Doug.
Ale powtarzał, że się da.
Że mógł być wydajny ekologicznie,
choć może nie ekonomicznie.
A my mieliśmy szansę zapewnić pracę wielu ludziom.
Naskakiwał na mnie,
że powinienem sprzedać swoją firmę
i zacząć robić to, co on.
On robił dobrze, ja źle.
A ja chciałem prowadzić firmę ze świadomością ekologiczną.
Zostawiając sobie firmę, miałem narzędzie.
To były możliwości.
Stwierdziłem, że potrzebujemy nowego planu.
Naszym nowym założeniem było,
że mamy firmy, by uratować planetę.
Zabrałem więc
moich najlepszych ludzi
i przyjechaliśmy do Patagonii.
To wtedy Doug poznał Kris.
Tego samego dnia.
Byliśmy w małym miasteczku, Calafate.
Siedzieliśmy w restauracji
i nagle wchodzi Tompkins.
Podchodzi do mnie
i mówi: „Bum!”
„Jak tam, dzieciaku?”
A potem, jak to Doug,
spytał: „Co robicie?”.
Na co ja, że wracamy kolejnego dnia.
„Dlaczego?”
„To koniec wyprawy”.
„No ok, ale dlaczego?”
„Czemu nie zostaniesz?”
„Serio, czemu nie zostaniesz?
„Odwiozę cię do Stanów”.
Odpowiedziałam, że nie i żeby więcej nie pytał,
bo nie polecę.
Zaczął wydzwaniać do mnie z San Francisco,
kiedy obydwoje byliśmy w USA.
„Co tam porabiasz?”
Udzielałam wymijających odpowiedzi.
Spotykałam się z kimś innym,
ale czułam, że to eskaluje.
A on był całkiem uroczy.
Bardzo uroczy.
Doug zadzwonił do mnie i zaczął:
„Hej, ta Kris,
„to twoja dobra znajoma, nie?”.
Odpowiedziałem, że to jedna z najbliższych mi osób.
„Jest chrzestną wszystkich moich dzieci”.
Na co on:
„Co o niej sądzisz?”.
Opowiedziałem, jaka jest świetna.
I jeszcze tego samego dnia
Kris zadzwoniła i spytała:
„Ten kolega Yvona, Doug Tompkins...
„Wspinacie się razem już dłuższy czas.
„Jaki on jest? Dobrze go znasz?”
Dało mi to do myślenia.
Znam swoją żonę. Kiedy usłyszała,
że Doug interesuje się Kris, lamentowała, że to katastrofa.
Wiedziała, jak wcześniej traktował kobiety.
Doug był nieokiełznanym bon vivantem z wieloma...
koleżankami.
A kiedy Kris wypytywała ludzi, czy to w porządku,
ktoś stwierdził, że Doug się zmienił.
Że jest lepszym, innym Dougiem.
Inne kobiety mogły ostrzegać i powtarzać:
„Nie chcesz tego, to szaleństwo”.
Doug był po części dupkiem,
więc lekko się martwiliśmy.
Kiedy zaczynałam pracować u Yvona
byłam młodziutka.
Myślę, że...
po 23 latach
pomyślałam,
że już nie mogę i nie chcę.
Miałam dosyć.
Miałam dość życia.
Kiedy to mówię, wiele osób sądzi,
że dotyczy to Patagonii.
Ale ja mówię o sobie.
Moje życie się skończyło.
Potrzebowałam zmiany.
Mów o faktach.
Myślałam, że musi być coś innego
i większego.
Robimy coś.
Doug dzwonił od czasu do czasu.
I kiedyś powiedziałam, że jadę do Paryża
popracować w oddziale tam
Na co on: „Super, to tam się widzimy”.
I naprawdę przyjechał.
Poszliśmy na kolację do jego ulubionej restauracji.
Spacerowaliśmy po całym Paryżu.
Zaprosił mnie do Chile.
Kategorycznie odmówiłam.
„Umiesz nawijać makaron na uszy”.
Słysząc to, zatrzymał się
i spojrzał w dół,
potem w górę, potem na mnie i powiedział:
„Nie pozwolę cię skrzywdzić”.
To była jedna z tych chwil, w których widać było,
że ktoś się naprawdę zmienia.
Dużo później powiedział,
że po prostu wiedział, że to jest to.
I ja też to wiedziałam.
Pomyślałam sobie...
że tego mężczyznę powinnam poślubić.
Ale to było totalne szaleństwo.
Byłam zaręczona z kimś innym.
Więc skończyło się tak,
że zostawiłam narzeczonego.
Pojechałam do Chile, do Douga, na dziesięć dni.
Zostałam pięć tygodni.
To była chemia.
Jak uderzenie piorunem.
Odchodzę ze stanowiska prezesa.
Szukamy kogoś na moje miejsce.
Mam nadzieję, że w październiku ktoś już obejmie mój fotel,
przejdzie szkolenie i przez trzy miesiące będzie działać tak, jak ja bym to robiła.
1 stycznia stąd wypadam.
I chyba jadę do Chile.
Możliwe, że na stałe.
Przewróciłam swoje życie do góry nogami.
To było szokujące.
Zniszczyłam dotychczasowe życie.
Ale to była dobra decyzja.
Wymagała kredytu zaufania.
Mogłam wybrać jedno albo drugie.
To, co robiliśmy, było szalone.
To nasza pierwsza randka.
Pamiętam, jak myślałam: „Jezu, co ja zrobiłam?”.
A farma, na którą jechałam,
była...
całkowicie poza cywilizacją.
4 kwietnia 1994
Doug ma tutaj niesamowitą posiadłość.
Cały półwysep,
piękne lodowce,
wodospady, rzeki.
5 kwietnia 1994 Na naszych śpiworach jest lód.
Jest niewiarygodnie czysto i pięknie.
Idziemy na południe przez lasy Coihue,
żeby przenocować w hotelu Nires, bez kolacji,
po prostu się wyspać.
20 maja, dzień czwarty, burza.
Nie odpuszcza.
Wiatr wpycha wodę do budynku.
O 2:00 w nocy czuwamy przy kominku
i zabijamy wielkiego szczura.
Nie ma szans, żeby wyjść.
Nie było telefonu.
GŁOS
Nie dało się wejść
ani wyjść na zewnątrz.
Ona i Doug byli skazani na siebie.
Byliśmy koło czterdziestki i mieliśmy wielkie plany.
Wielkie i trudne do realizacji.
W dodatku mało kto w ogóle
brał się za coś podobnego.
Trzeba było stworzyć wszystko od zera.
Byliśmy świeżo po ślubie.
Mieliśmy nadzieję, że nasz związek
przetrwa napięcie związane ze wspólną pracą
i mieszkaniem razem w tych okolicznościach.
Najpierw trzeba było
stworzyć sanktuarium przyrody
celem ochrony terenu.
Ale z czasem
Doug i Kris wpadli na pomysł tworzenia parków narodowych,
a nasza praca obrała nowy kierunek.
PACYFIK OCEAN ATLANTYCKI
Wtedy wszystko się zaczęło.
Tutaj mieszkaliśmy.
FARMA REÑIHUE
Cała ta część to obecnie Pumalín.
od granicy z Argentyną aż do Oceanu Spokojnego.
Ten był pierwszy.
Kupiliśmy 763 000 akrów i ta liczba rosła.
PARK PUMALÍN 763 000 AKRY
Nic nie działo się w próżni.
O razu zaczęliśmy
rozmawiać z kim się dało:
z burmistrzami, z kimkolwiek jakoś powiązanym.
Pojawiały się podejrzenia.
Wielokroć
trafialiśmy na ścianę.
Chcielibyśmy porozmawiać z burmistrzynią.
Chcemy wyjaśnić, na czym polega
idea oddania terenu pod jej administracją.
Myślimy, że poprze tę inicjatywę.
Ona rozumie działania proekologiczne.
Projekt zakłada stworzenie parku narodowego w Cabo Leon
i włączyć w to rezerwat przyrody.
Musimy powiedzieć, że mamy park narodowy,
bo to przyciąga turystów.
PARK PUMALÍN 763 000 AKRÓW
Cały ten teren pokryty jest przez niezgłębione lasy deszczowe.
Mieliśmy wielu przeciwników w rządzie.
Czekało nas pięć lat
zaciekłej...
społeczno-politycznej walki.
Co nie podoba się wam w projekcie Douglasa Tompkinsa?
To, że nie chcą postępu.
Chile to biedny kraj...
BYŁY KONGRESMEN W CHILE
...potrzebujący rozwoju,
by podnieść standard życia.
PILOT, PARK PUMALÍN
Od dwudziestu lat wychodzimy z dyktatury,
więc ekstremalni prawicowcy
nie rozumieją pojęcia filantropii.
Chile to kraj, który ma podstawy, by obawiać się Amerykanów.
W 1973 roku
administracja Nixona wsparła zamach stanu,
który zapoczątkował 17 lat dyktatury
generała Augusto Pinocheta.
RZĄDY PINOCHETA 1973-1990
Nagle Tompkins zaczyna kupować tanie grunty
pod ochronę.
Byli w szoku z powodu etykietki parszywych Amerykanów.
Tak prawdę mówiąc,
Chile jest bardzo długie i wąskie.
A Doug i Kris kupili dużo ziemi...
BYŁY MINISTER SKARBU W CHILE
...de facto spory kawałek kraju.
Wojsko i marynarka obawiały się,
posiadania przez Tompkinsa takiej ilości terenu...
PRAWNIK, TOMPKINS CONSERVATION
...od granicy do oceanu.
Oskarżono go o dzielenie kraju.
Prawicowcy szaleli ze wściekłości,
próbując znaleźć sposób, jak to rozwiązać.
13 marca 1995 roku
dosłownie każda gazeta w Chile...
KRAJ OSTROŻNIE OBSERWUJE ROSNĄCE IMPERIUM
...wszystkie stacje telewizyjne
o nas trąbiły
AMERYKANIE WYKUPUJĄ OGROMNE ILOŚCI LASÓW
Atakowała nas prawica i przemysł rybny.
Walczyliśmy z przemysłową hodowlą łososia.
To są fermy rybne.
Podobne do ferm świń.
Pod wodą znajdują się klatki,
a pod nimi martwe morze.
Wyjałowione z życia.
Nic nie żyje pod tymi klatkami.
Lwy morskie podchodzą do klatek na żer.
Wiele z nich znajdowaliśmy martwych
z ranami po kulach.
NAGRODA RATUJMY LWY MORSKIE
Doug wywiesił list gończy
z obietnicą nagrody 2500 $ dla tego,
kto wskaże, kto zabija lwy morskie.
To dolało oliwy do ognia.
ATAK PRZECIW TOMPKINSOWI
21 kwietnia 1995 roku
w gazetach pojawiły się kolejne ataki na nas.
KONTROWERSYJNE DZIAŁANIA TOMPKINSA
Nasze życie było zagrożone.
TOMPKINS SĄDZI, ŻE JEST WŁADCĄ TEGO KRAJU
17 października. Na pewno mamy podsłuch.
Armia wysuwa kolejne oskarżenia...
„GRINGO” W OPAŁACH
...zastanawiając się, co padnie.
Baliśmy się o życie Douga.
Przez jakiś czas musieli się kryć w ambasadzie.
Dostawali groźby śmierci.
FBI powiedziało, że telefon mój i żony jest na podsłuchu.
Przyjaźniliśmy się z Tompkinsem.
BYŁY MINISTER SPRAW WEWNĘTRZNYCH CHILE
Rząd nikogo nie zastrasza.
Mieliśmy wiele podejrzeń.
Wydawało się, że to początek kupowania ziem za bezcen...
BYŁY SENATOR CHILE
...by sprzedawać je po wyższych cenach.
Wyobraźnia zbiorcza wiedzie na wiele dróg.
W tamtym czasie nie byłam...
Byłam ministrem.
Przyglądałam się obronności.
Wojsko miało wiele teorii, myśleli, że to Izrael
próbuje anektować część Chile i tak dalej.
Oskarżano nas o tworzenie...
UWAGA ODPADY TOKSYCZNE
...nowego wysypiska na toksyczne odpady z USA,
nowego państwa żydowskiego,
chociaż byliśmy anglikanami,
nowej bazy wojskowej dla Argentyny,
żeby raz na zawsze wykończyć Chile.
W najbardziej absurdalnej
mieliśmy zabrać z Chile całe bydło
i zamienić je na bizony.
Ile wszystkie wasze projekty
w Chile i Argentynie
liczyły łącznie akrów?
Dwa miliony.
- Dwa miliony? - Tak.
Niemalże.
To bardzo dużo.
Niewiele.
Jeśli porównasz,
ile udaje się uratować, a ile ulega zniszczeniu.
Jesteśmy w przegranej drużynie.
Tracimy dziką przyrodę w ilości 40 milionów akrów rocznie.
AMAZONAS, BRAZYLIA
W tym tempie za 50 lat nic nie zostanie.
MATO GROSSO, BRAZYLIA
BOLIWIA
Można się zachwycać, że chronimy
dwa miliony akrów, to dużo...
OREGON, USA
...ale to kropla w morzu w porównaniu do tego, co się dzieje.
KALIMANTAN, BORNEO
Czy chodzi o lasy w Indonezji,
czy afrykańskie stepy, cokolwiek...
WYBRZEŻE KOŚCI SŁONIOWEJ
...nie chodzi o nabywanie ziemi.
Chodzi o powstrzymanie napaści.
Trwa katastrofa,
rosnąca populacja ludzi...
GLOBALNA WYCINKA LASÓW (1980-2022)
...zwiększa konsumpcję i wyczerpuje zasoby naturalne.
A ci, którzy mogą realnie coś zmienić
nie chcą tego robić,
bo wkład kulturowy w te zmiany
jest dla nich zbyt wysoką ceną.
Zakładając park Corcovado...
PARK CORCOVADO 988 445 AKRÓW
...zwróciliśmy się do wojska.
Wiele z obecnych terenów parkowych
należało do armii
i służyło jako ćwiczebny teren bombowy.
Doug odbywał spotkania z generałami
i próbował nakłonić ich do ochrony tego miejsca
i zaprzestania używania bomb.
Przed złożeniem propozycji w rządzie,
przygotowaliśmy, co przedstawić
jako naszą inwestycję w teren.
Powiedzieliśmy,
że oddamy park z całą infrastrukturą,
jeśli za jeden akr dostaniemy do dziewięciu akrów
nieużytków federalnych.
Taka dźwignia pozwala nam
na zrobienie czegoś większego
niż moglibyśmy zdziałać samodzielnie.
Kolejnym kontrowersyjnym projektem był park Patagonia.
Kupiliśmy kilka tysięcy akrów w Argentynie,
a potem najstarsze ranczo
i 200 000 akrów w Chile.
Naszym zamysłem było, by ten park objął
granicę z Argentyną...
...by objąć ochroną w sumie kilka milionów akrów.
Dla okolicznych społeczności
chodziło o rancza.
Wiele osób nie było zadowolonych,
że przejmujemy największe ranczo w Chile
i je wyłączamy.
Potem był park Iberá,
ekstremalne wyzwanie.
IBERÁ 1 760 000 AKRÓW
Część mieszkańców twierdziła, że zostali wysiedleni i byli ignorowani
przez „baronów ekologicznych”.
REZERWAT CORRIENTES
Nie wierzymy, że Tompkins jest multimilionerem,
który nagle został filantropem.
PARK PUMALÍN 763 000 AKRÓW
Dyskutowano też
o aktach własności ziem wokół Pumalín.
Jeden lub dwa procenty, czyli około 200 rodzin
czuło, że ich obecność na terenie „jest zagrożona”.
Pięć lat pracowaliśmy nad tym, by każdy otrzymał akt własności ziemi
i mógł czuć się bezpiecznie.
Nie było kwestii
własności prywatnej i własności parku.
Nie jesteśmy gorsi od innych w tym kraju
w rozwiązywaniu sporów o ziemie.
Czy to boli najbardziej?
Tak.
To był totalny sprzeciw.
Nie tylko pojedynczych osób i polityków,
ale też instytucji.
Sprzeciw wobec Tompkinsa
rozgorzał przez kościół katolicki.
To brakujące ogniwo parku Pumalín.
30 000 hektarów w posiadaniu kościoła,
czyli Huinay.
Douglas Tompkins był o włos od przejęcia Huinay.
Pojawiły się naciski na Uniwersytet Katolicki,
by nie sprzedawać ziemi nam,
tylko wielkiej firmie energetycznej Endesa.
Paskudne zagranie.
Bardzo.
Ale własność leżąca...
- Kupujemy to? - Tak.
Mocno wierzyli w to, co robią.
98% ludzi poddałoby się, mówiąc,
że nie da się żyć w takim kraju.
Bo zachowywaliśmy się okropnie.
25 lutego.
Codziennie nowe wiadomości.
Doug jest wściekły i sfrustrowany,
moje nerwy są na postronkach.
Dlaczego to robimy?
Wracam do domu się z tym zmierzyć.
Mnóstwo płaczu, szczerości
i odpowiedzi pełnej miłości.
Myślę o wypełnieniu tego,
ale nie chcę robić nic pod linijkę.
Widzisz, tutaj jest wygięcie.
Naturalny kształt.
Wierzę w dostęp publiczny.
Musimy budować dostępną infrastrukturę.
Ośrodki dla odwiedzających, pola kempingowe,
nawet hotele,
parkingi, kolejki, punkty orientacyjne,
biura administracyjne, oznaczenia,
Wiele rzeczy składa się
na budowę parku narodowego.
Był perfekcjonistą.
Kiedy zarządzał Esprit, miał nad biurkiem...
NIE MA NIEISTOTNYCH DETALI
...napis „nie ma nieistotnych detali”.
Doug był przekonany, że świat potrzebuje piękna.
Trzeba to pamiętać, te czyste płótna.
To, czego dokonał,
to stworzenie palącej, nieustannej
potrzeby piękna.
Traktorzysta jest niczym artysta.
Maluje krajobraz traktorem,
ale to wymaga dobrej techniki,
bo robiąc zdjęcie,
będziemy widzieć owoc tej pracy.
Kiedy zaczynaliśmy prace nad projektem w Chile i Argentynie,
myśleliśmy, że po prostu chronimy duże obszary.
Ale faktem jest,
jak to mówią,
że pejzaż bez dzikich zwierząt to tylko sceneria.
Wszystko zmieniło się z parkiem Iberá.
Zdaliśmy sobie sprawę, że nie ma wielu gatunków zwierząt.
Zaczynając od jaguarów.
Nie tworzyliśmy już parków narodowych.
Tworzyliśmy w pełni funkcjonujące ekosystemy.
Przywracaliśmy gatunki.
W skrócie
chodzi o przywrócenie gatunków zwierząt do ich naturalnych środowisk,
z których z jakiegoś powodu zniknęły.
Przez kłusownictwo, łowiectwo,
wyparcie przez zwierzęta hodowlane.
Każdy gatunek odgrywa kluczową rolę w ekosystemie.
Duża populacja guananako
zapewnia pożywienie dla pum.
Pumy polują na guananako i zapewniają pożywienie dla padlinożerców.
Nie chodzi o przywrócenie jednego gatunku,
ale o interakcję między nimi.
Wielu strażników w programie...
MENADŻER REWILDING CHILE
...to byli kowboje,
którzy dzisiaj zamiast polować obserwują pumy.
Arcelia był synem głównego łowcy pum.
Kiedy wyprawiał się z ojcem,
otrzymywali wypłatę
i premię za każdą skórę upolowanego zwierzęcia.
Co pomyślałby twój ojciec, gdyby zobaczył,
że robisz coś takiego?
Tyle pum!
Tyle pum i wszystkie żywe!
Zero zabijania!
Co za zmiana!
Oczywiście, dla mnie to wielka zmiana.
Z etycznego punktu widzenia
musimy stawiać bioróżnorodność na pierwszym miejscu.
Musimy dzielić się planetą z innymi gatunkami.
To znaczy, że każdy możliwy habitat
musi dawać możliwości ewolucyjne.
Wypieramy inne istoty z ich naturalnych środowisk.
To strzał w stopę.
Uważamy takie działania za chore.
Ludzkość będzie zagarniać coraz więcej,
aż nastąpi samozniszczenie.
18 lutego.
Dlaczego nigdy nie wspinaliśmy się razem?
To wspaniałe być tutaj
i patrzeć twoimi oczami.
Doug wszedł tu jako pierwszy,
a tradycja nakazuje, że pierwszy zdobywca szczytu
decyduje o jego nazwie.
Doug nazwał go Kristine.
Świetna robota.
Doskonała.
I tak Kristine
stał się najwyższym szczytem parku,
klejnotem w koronie.
Nie można dać lepszego prezentu na walentynki
niż ten dla żony.
Tak. Ciągle robił dla mnie takie rzeczy.
Spinali się,
ale kochali się bezgranicznie. To było widać.
Zawsze o siebie dbali.
Kiedy się na nich patrzyło,
byli jak dzieciaki.
ALPINISTA
Obściskiwali się tu i tam.
Kochali się totalnie.
Po pierwsze, on codziennie
wysyłał jej wiadomości.
MAM PIĘKNĄ ŻONĘ, KTÓRĄ UBÓSTWIAM
Wysyłali fotki.
BIRDY I LOLO ALE MIŁOŚĆ!
Mieli dla siebie przydomki.
LOLO KOCHA BIRDY
Ona była Birdy.
RZADKIE PTAKI, KTÓRE KOCHAM
Dobrze pamiętam
naprawdę urocze
nagranie, jakie stworzył.
Miłość mojego życia to światowej klasy kobieta na każdy moment.
Tak piękna, gdy ma 60 lat.
Jesteś ty i tylko ty.
MOJA BIRDY! KOCHAMY CIĘ!
BIRDY I JEJ „LOLO”, OBYDWOJE PO SZEŚĆDZIESIĄTCE
Nie znałem Douga z takiej strony, ale...
Jest.
Kawał góry, co nie?
Pewnie.
Jestem taka szczęśliwa, że tu jestem.
Byliśmy tu już z Jimmym.
12 lat temu.
Byli też Yvon i Doug.
Tak.
- Kolejny jest nasz. - W końcu się udało.
Pierwsze takie podejście.
Nie do pobicia.
Pamiętam jeden niesamowity zachód słońca,
zupełnie jak ten wczoraj.
Myślałem o Dougu.
Mój zegar biologiczny tyka.
Czuję to.
Jest tyle rzeczy do dokończenia.
- Mam tyle projektów. - Pamiętam...
Są wieloletnie, pojawiają się więc myśli,
czy uda się je skończyć.
- Pamiętam jak... - Naprawdę chciałbym
przekonać się, czy nam się uda.
To wymaga czasu.
- Czas jest tu kluczowy. - Tak.
To największa wartość.
- Życie... - Zawsze.
Życie przelatuje.
Tak.
Przekonałam Douga do tej wyprawy.
Na początku tak.
Potem on sam się bardzo zapalił.
Pomyśleliśmy, że fajnie będzie wypłynąć kajakami na to wielkie jezioro
niedaleko parku Patagonia.
Zabraliśmy ich nad jezioro
i godziny zeszły im na przygotowaniu sprzętu.
Leć, kochanie.
Byli doskonałymi kajakarzami,
ale zatrudnili kogoś,
kto zorganizował wyprawę.
Wyciągnęli kajaki i puścili je na wodę.
Doug i ja byliśmy w dwuosobowym.
Yvon i Weston w pojedynczych.
Job i Lorenzo mieli drugą dwójkę.
Czwartego dnia zerwał się silny wiatr.
Ponad dwumetrowe fale podnosiły się w każdym kierunku.
Mieliśmy problem ze sterem w wypożyczonej łodzi.
Było nam coraz trudniej
utrzymać łódkę z wiatrem.
Uderzyła nas fala.
W momencie nas przewróciło.
Powiedziałem do Douga,
że nie wiem, czy powinniśmy płynąć,
bo jeśli wysiądziemy na środku jeziora,
czeka nas pewna śmierć.
Stwierdziliśmy, że popłyniemy.
Myślałem,
że zostało mi z dziesięć minut.
W lodowatej wodzie można przeżyć około pół godziny.
Nadeszła kolejna fala i zdałem sobie sprawę,
że zaczynam tonąć.
Nagle coś zaskoczyło
i krzyknąłem „Nie!”.
Zacząłem płynąć, ile miałem sił.
Po minucie zjawili się Jeb i Lorenzo.
Złapałem tył ich kajaka, holowali mnie.
Dopłynąłem do Douga pierwszy.
Chwycił za tył...
EKOLOG
...a ja skierowałem kajak
w stronę brzegu i zacząłem wiosłować.
Nie panikował.
Pomagał nogami.
Inaczej by mnie przewrócił.
Nie ma możliwości, by uniknąć hipotermii.
Wyraźnie tracił siłę,
by kopać i się trzymać.
W ostatniej chwili spojrzał na dolinę Aviano
i po prostu...
niemal niesłyszalnie szeptał.
Kiedy stracił siłę, by dalej się trzymać,
musiałem ręką pomagać mu utrzymać głowę nad powierzchnią wody.
Nie mogłem...
trzymać i jego, i wiosła.
Wtedy straciłem wiosło.
Dryfowaliśmy tak przez około godzinę,
może półtora.
Wtedy...
usłyszałem nadlatujący helikopter.
Doholowali nas wodą do brzegu.
Stamtąd pojechaliśmy do szpitala.
Powoli pojawiają się informacje.
Doug, Rick, helikopter.
Wiem, że jesteś w niebezpieczeństwie.
Instynktownie, nikt nie musi mi mówić.
Błagałam bogów,
żarliwie,
by mi go zwrócili.
Zabrali nas do chaty, gdzie zadzwonił telefon.
Właściciel odebrał
i chwilę później
odłożył i spojrzał na nas.
„Doug naprawdę nie żyje”.
Popędziłam do miejsca, gdzie ratowali cię wiele godzin.
Zimne, miękkie ciało.
Doczołgałam się do twojego łóżka i położyłam przy tobie.
Chciałam jedynie zamknąć nas w kokonie
i pozwolić reszcie minąć.
Gapiłem się w talerz.
Pamiętam, że Yvon robił to samo.
I nagle...
wziął łyżkę i zaczął
jeść,
bardzo powoli.
Spojrzał na mnie i powiedział:
„Jedz zupę, dobra”.
Upewniałem się,
że szanuję
każdą łyżkę gorącej zupy spływającej mi do gardła.
Wracaliśmy następnego dnia.
Ja byłam z tyłu, z trumną.
W torbie miałam nóż.
Zaczęłam nim ryć nasze imiona.
Nie zauważyłam,
że ryjąc ostrzem w drewnie
i naciskając tak mocno, jak potrafię,
przecinam swoją rękę.
Na trumnie krew.
Na mnie krew.
Wtedy...
Rozpięłam pas bezpieczeństwa.
Chciałam być z nim w tej trumnie.
W końcu Rick, który siedział obok pilota
podszedł do mnie
i kazał mi wrócić na miejsce,
zapiąć pas i oddać nóż.
„Koniec.
„Czy to mają zobaczyć ludzie, kiedy wylądujemy?”.
Była załamana.
Nie chciało jej się żyć.
Nie chciała żyć bez niego.
Doug zmarł trzy dni temu
podczas wyprawy z przyjaciółmi:
Yvonem Chouinardem,
Rickiem Ridgewayem, który niemal zginął,
Westonem Boylesem,
„dzieciakiem” w drużynie,
który był z nim do końca.
Nigdy go nie zostawił.
Za to będę zawsze wdzięczna.
Douglas żył życiem, którym można obdzielić całe wieki.
Nie wyobrażam sobie życia bez niego, ale oto jesteśmy tutaj.
Dziękuję wam za przybycie.
Spuściliśmy trumnę Douga do grobu.
Wszyscy, którzy przybyli,
wszyscy okoliczni mieszkańcy, setki ludzi,
zaczęliśmy sypać rękami ziemię na trumnę.
Wiele czasu zabrało mi
zadecydowanie, by do niego nie dołączyć.
To dobre miejsce.
Tak długo szalałam z tęsknoty po jego śmierci.
Każdego dnia.
17 maja
Po odejściu z Esprit
wyruszyłeś na poszukiwanie nowego.
Zrobiłeś wielki krok w stronę nowego życia.
A teraz ja siedzę nad taką samą przepaścią.
Musi być coś dalej.
Możliwe, że to już czas
spisać tę całą historię.
Nawet jeżeli wciąż czuję się
jakby ktoś odciął mi część ciała.
To nie tylko strata.
Czuję...
że wielka i śmiała wizja Douga
była tym, co trzymało mnie w jednym kawałku.
Jak łódź ratunkowa.
Nigdy się nie zatrzymaliśmy.
Ze wszystkim dawałam radę.
Wszystko, o czym wiedziała, że jest nie do utrzymania,
zatrzymała.
Zebrała się w sobie i przejęła wszystkie obowiązki.
Wszystkie farmy przepadły.
Był czas, że mieliśmy ich trzynaście.
Nie mogliśmy sprawić, by były samowystarczalne.
To było zbyt kosztowne.
Czułam, że zawodzę Douga.
Ale nie dało się ich utrzymać,
choć ciężko było odpuścić.
Wszystko stało się dla mnie czarno-białe.
Niekwestionowalne.
Całe moje życie było na tak i nie.
Chcę umrzeć, ale będę żyć.
Zrobimy to, nie zrobimy tamtego.
Doug tego chce, tego nie robimy.
Zamknij to.
Pumalín skończone.
Valle Chac prawie też.
Zajmiemy się Iberá.
Podwajamy siły,
podwajamy zakres.
Nie mamy nic do stracenia.
Tak brzmiała moja mantra.
To, co najgorsze, już się stało.
Zaczęła zupełnie nowy etap w życiu.
I, krok po kroku,
Kris odnalazła nie tylko nowy cel,
ale stała się silniejsza
i śmielsza.
Zawsze czułam się jak kamyczek w strumieniu.
Ale to się zmieniło.
Dokładnie wiem, czego chcę.
Naprawdę mam cel.
Nowy park będzie...
PARK NARODOWY KAWÉSQAR
...miał powierzchnię 2,3.
2,3 miliona akrów.
To kolejny Pumalín albo Corcovado.
Tak.
20 milionów akrów.
Teraz to jest rozmowa.
Oczywiście, że zadawała sobie pytanie, co dalej.
Widzisz...
Uważam, że odbudowa środowiska daje prawdziwą szansę.
To są
dwa pierwsze wypuszczone osobniki,
Tak.
Ale obcują już z tymi na wolności.
- Wiem. - Dają sobie radę
znacznie lepiej na wolności.
Chodzi nie tylko o ochronę terenu.
Nie można powiedzieć, że jakieś miejsce
jest odbudowane albo zdrowe, o ile nie wróci do niego wszystko.
Kris pomogła przywrócić na te tereny gatunki,
obecnie ponad dwanaście,
w tym jaguara,
co wcześniej nikomu się nie udało.
To był pomysł Douga.
Robić wszystko, co możemy, żeby jaguary wróciły.
Jaguar to symbol.
Jest na szczycie łańcucha pokarmowego.
To było jedno z jego marzeń.
Mamy dziewięć osobników do wypuszczenia.
Zakładając, że obydwa młode,
samice...
Tak.
...będą mieć po dwa młode.
Może po jednym.
Niesamowite!
Za każdym razem, gdy o tym myślę, niemal płaczę.
Naprawdę szczerze.
Być może parki narodowe są jak...
szalki Petriego.
I może...
kiedy wszystko idzie w diabły,
parki narodowe, chronione tereny, mogą być taką szalką,
od której ewolucja ruszy po raz kolejny.
Kto wie?
Ochrona naturalnej bioróżnorodności, czyli to, co robi Kris,
łączy się bezpośrednio
ze zmianą klimatu.
I dalej,
z możliwością przetrwania ludzi na tej planecie.
2 marca 2017.
Rząd wysłał dzisiaj znaki dymne.
Podpisujemy umowę 15 marca.
Na początku poczułam wielką ulgę, potem radość,
które ustąpiły miejsca dla podziwu wobec ciebie.
Spytałam się, czy doszłabym tak daleko, gdyby nie ty.
Ale przypomniałam sobie, że przecież cały czas tutaj jesteś.
Poświęcając nie tylko swój majątek,
ale też lata własnego życia,
a potem decydujesz się być pogrzebany w tym miejscu,
odbierasz wszystkie argumenty, by ktoś mógł powiedzieć:
„On tu tylko na chwilę”.
Czuło się...
ogromną żałobę
w całym kraju.
To był szok...
„CHCEMY ODNOWIĆ NATURĘ I ODDAĆ JĄ LUDZIOM”
...i w przeciwieństwie do tego,...
POWSTAJE PARK NARODOWY
...co próbowali robić - dowód ulotności.
NASTĄPI TRANSFER PARKÓW
To historyczna chwila.
Nikt wcześniej tego nie dokonał.
Za mojej kadencji spotkałam się z Kristine
i zdecydowałyśmy, że to będzie interesujący projekt,
prowadzony przez kobiety, które chcą kontynuować...
bardzo ważne marzenie Douga.
Fakty są takie,
że musieliśmy dokończyć pracę nad parkami.
Trzeba pamiętać o gigantycznych kosztach.
WIZJA
W ubiegłym roku wydaliśmy
około sześciu milionów dolarów.
Nie przywracając ich administracji
zbankrutujemy.
Hola!
Ten znak postawili nasi najlepsi ludzie!
Nie wierzę!
To było tak zuchwałe, tak nieprawdopodobne,
to że nam się udało
założyć na raz pięć parków narodowych
i powiększyć trzy inne.
Czułam, że trzeba to zrobić, teraz albo nigdy.
Teraz jest na to czas.
Powiedzcie „Pumalín”.
To wspaniały zespół.
Dodatkowo trzysta zaangażowanych osób.
Chcemy, by rząd utrzymał te parki.
Ale kto wie, co się wydarzy?
ZAMKNIĘTE
Część z nich znów zobaczymy, innych nie.
Ale wielu ludzi
kończy pewien etap.
Byliśmy rodziną...
Naprawdę.
...przez 25 lat.
Szanujemy się i kochamy.
W imieniu załogi
wnosimy toast za Douga i Pablo Carrasco.
Tydzień przed przyjazdem prezydenta na inaugurację
przeczytałam coś.
I zobaczyłam słowa w trybie przypuszczającym.
Moglibyśmy i bylibyśmy, a nie jesteśmy.
To dało mi do zrozumienia, że jeden z parków,
największy ze wszystkich ośmiu,
mógł nie przetrwać.
A dla mnie jest albo wszystko, albo nic.
Kończymy wszystkie, albo żadnego.
To ogromne ryzyko, jeśli to nie pójdzie dalej.
Wszystko, co miało miejsce,
wszystkie lata spędzone na przekonywaniu,
by rządy się zabrały za tę inicjatywę
i brak pewności, czy owoce tej pracy przetrwają,
na pewno wiązało się z wątpliwościami.
Myślała, że wszystko może się zmienić.
Aż do godziny
przed inauguracją.
Nie miałam pojęcia, czy cokolwiek się uda.
No właśnie.
Jedziemy.
Kiedy przyjechała, miałam kamienną twarz.
Znowu się spotykamy.
Chciała spotkać się przy grobie Douga
na maleńkim cmentarzu.
Wzięła pod uwagę grób Douga
i o nim mówiła,
a ja myślałam tylko o tym, że zaraz wyciągnę wtyczkę.
Wygłosiłam dwie przemowy.
Jedną pełną złości i goryczy,
jakby coś przeminęło
i drugą, gratulacyjną.
Nagle ktoś do mnie podszedł
i powiedziała: „Jest tutaj”.
„Już dobrze”.
Odwróciłam się do pani prezydent i powiedziałam,
że to historyczny moment.
Mam mapę raju na Ziemi.
To, co w 1992 roku było marzeniem Douga
stanie się parkiem narodowym Pumalín.
Te parki są wasze.
Chrońcie je.
Wybierajcie życie.
Wybierajcie piękno.
Lolo, zrobiliśmy to!
Boże, chłopaki...
Ktoś, kto kiedyś u mnie pracował,
moja przyjaciółka, stała tam z prezydent Chile
i podpisywała dokumenty,
które ustanowią istnienie parków narodowych.
Łzy ściekały mi po policzkach.
Byłem dumny.
Dlatego jest największy.
- Powinnaś być dumna. - Tak myślę.
Doprowadzili do największej darowizny ziemi w historii ludzkości.
Doug postawił poprzeczkę wysoko.
Byłby dumny, gdyby ktokolwiek zrobił coś więcej.
Większe parki, więcej chronionej przyrody.
Boże święty!
Spójrz na niego.
Kondor.
Spójrz na tę wspaniałą, dziką przyrodę,
którą ona i Doug chronili...
tak daleko, jak oko sięga.
To zmieniło podejście do ochrony przyrody w Ameryce Łacińskiej.
Ludzie chcą parków narodowych.
Obecnie zajmuję się tworzeniem nowego,
w okolicy Tierra del Fuego.
750 tysięcy akrów.
Wpadłem na ten pomysł i przekazałem pałeczkę Kris.
Nazywamy go parkiem na końcu świata.
To tutaj Doug mnie zjechał,
że powinienem robić to, co on.
Więc zaczynam to robić.
Uważaliście mnie za kochaną,
obydwaj.
Łatwiej było się dostosować
i trudniej odmówić,
ale...
Co za życie.
Tak.
Co za życie.
WRAZ Z CHILE I ARGENTYNĄ TOMPKINS CONSERVATION
UTWORZYŁA 17 PARKÓW NARODOWYCH.
OBJĘTO OCHRONĄ 14.7 MLN AKRÓW ZIEMI. TA LICZBA WCIĄŻ ROŚNIE.
PRACE NAD PRZYWRÓCENIEM DZIKIEJ PRZYRODY DO ARGENTYNY I CHILE SĄ TEGO KONTYNUACJĄ
ZAKŁADAJĄCĄ PRZYWRACANIE GATUNKÓW I ZAKŁADANIE KOLEJNYCH PARKÓW
W 2022 ROKU, IDĄC W ŚLAD ZA PRZYJACIÓŁMI,
YVON CHOUINARD PRZEKAZAŁ FIRMĘ PATAGONIA
WARTĄ TRZY MILIARDY DOLARÓW NA RZECZ FUNDACJI RATUJĄCEJ PLANETĘ
KU PAMIĘCI JENNIFER RIDGEWAY
DZIKI ŚWIAT
Napisy: Katarzyna Drenda