Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
11 Mart, çoğunlukla güneşli...
Bu vadideki neredeyse 20 yıllık anıları hissediyorum.
Neşe...
...ve acı...
...şüphe ve güvence dolu yıllar.
Yeni bir sevme biçimi,
çok güçlü, çok kalıcı.
Çok az kişi burada yaşadığımız gibi yaşadı,
yani evet canım, senin için yalnızım.
Hiçbir şey beni senin gerçek ve güvenilir elin gibi sakinleştirmiyor.
Eve, eşine dön.
PATAGONYA, ŞİLİ
ARALIK 2015
Douglas Tompkins salı günü Şili'de kaza sonucu öldü.
Tutkulu bir çevre korumacıydı.
60'lardaki gençliğinde Patagonya'ya âşık oldu
ve 90'larda arazi satın almak için döndü.
25 yıl Şili'de yaşadı ve geride
dünyanın en büyük yardım projesini bıraktı.
Tompkins gerçekten vizyon sahibiydi.
Çevrecilerin eko-terörist olarak görüldüğü zor bir dönemde
bir proje yarattı.
Doug büyük adamdı.
Birden öldüğünde herkes şey diye düşündü...
Ne düşüneceklerini bilemediler.
Dağıldım mı?
KRIS TOMPKINS ÇEVRE KORUMACI
Dağılsam bu iş biterdi.
25 yıllık emeğimizi kaybederdik.
İnsanlar geri dönüp
dönmeyeceğimi bilmiyordu.
Hayatımın aşkını kaybetmiştim.
Canım çok yanıyordu, çok güçsüzdüm.
Bir arkadaşımdan bir not geldi.
Şöyle diyordu,
"Bir seçim yapmalısın ve bunu şimdi yapmalısın.
Bu hikâyeyle yaşayabilirsin.
Herkese hayatını anlatır
ve ömrünün kalanında Doug'ın yasını tutarsın.
Ya da işe koyulur ve bir daha durmazsın.
Ne yapacaksın?"
Seçim buydu.
VAHŞİ YAŞAM
ÜÇ YIL SONRA
Buraya koyalım. Yere koyalım.
- Çok işlevli model. - Evet.
Şaka yapıyordu, değil mi?
- Evet, öyle umarız. - Öyle.
Bence öyleydi.
Bunu aldım. K2'den.
- Hayır. - Bunda...
- Olamaz. - Ne?
Hangi yıl bu, Rick?
1978.
Rick bizi dağa çıkaracak.
Sana başka bir balta getirdim.
Çok daha hafif.
- Ya da... - Olamaz.
...Pablo ve kendim için bir sürü balta getirdim.
Yani bu... Bu mu?
Veya bunlardan birini alabilirsin.
Sanırım... Uzun olanı tercih ederim.
Tamam.
Gitme vakti.
Doug'ın vefatından sonra
Rick beni aradı ve tırmanışta
ona ve Kris'e katılmak ister miyim diye sordu.
Kris o dağa tırmanmayı...
JIMMY CHIN DAĞCI, FİLM YAPIMCISI
...çok istiyormuş.
Evet, mantıklı diye düşündüm.
Sebebini anlayabiliyordum.
O çok özel bir dağ.
Tamam. İşte dağımız.
Tanrım.
Hayır, gerçekten.
Özür dilerim ama...
Aman tanrım, şuna bakın.
Şuna bakın! Biraz karlı.
- Azıcık. - Çok az.
İlk kez parkın bu kadar uzak bir yerine geliyorum.
Bunu hiç görmedik.
Yani çok uçarız ama...
...karada yeterince dolaşmadık.
Pek keşfe çıkmadık.
Sadece çalıştık.
Bu, aklımı başıma getirdi.
Başlangıçta
Doug ile bu cennetin ortasında yaşıyorduk
ve burayı kurtarmak
inanılmaz olurdu dedik.
Kurtar işte...
İklim ve diğer şeyler yüzünden
şu anda
hangi skora bakarsanız bakın
doğa kaybediyor.
Dünyanın kritik bölgelerini
kurtarmak için bugün ne yapabilirsiniz?
Vizyonunuz neydi? Buraya neden geldiniz?
ŞİLİ ARJANTİN
Bir ana plan yapmaya başladık.
DOUG TOMPKINS ÇEVRE KORUMACI
Özel girişimle...
...millî bir park yaratmanın
mümkün olduğunu kavradık.
Sonra da orayı ülkeye geri bağışlayacaktık.
TOPRAK SATIN ALMA
Dünyayı kurtarmanın 'kendi işini kendi yap' tarzı çözümü: Onu satın almak.
Tompkins ve karısı Kris doğayı korumak için arazi toplama işini
görülmemiş bir ölçekte gerçekleştirdi.
Evet. Ve bu, Yosemite Millî Parkı büyüklüğünde.
Yani şuradaki yanardağı mesela satın mı aldınız?
Evet, araziyle birlikte geldi.
Buralılardan bazıları
bu Amerikalılar neyin peşinde diye sormaya başladı.
CLAUDIO ALVARADO ESKİ SENATÖR, ŞİLİ
Bize göre,
o, ekolojist numarası yapan bir iş adamı, hepsi bu.
Bence Şili'de bir sürü insan ekolojistin ne demek olduğunu
başlangıçta anlamamıştı.
MICHELLE BACHELET ESKİ CUMHURBAŞKANI, ŞİLİ
Bazıları oraya yatırım yapılsın istiyordu.
Yatırım yapılacak, nehirlerden
enerji üretilecek.
Başkaları ağaçları kesmek istedi.
Nelerin tehlikede olduğunu bilmiyorduk.
Sorunun bir parçası da buydu.
Şili eski cumhurbaşkanı kocanızı insanları
o topraklardan atmakla suçladı.
Ölüm tehditleri aldığınız bildirildi.
Evet, yıllarca ölüm tehdidi aldık. Telefonlarımız dinlendi.
Riskler çok büyüktü.
25 yıl, gerçekten...
...çok sıkı çalıştım
ve Doug'ın istediği her şeyi gerçekleştirmeye çalıştım.
Bu sabah bahsettiğin buydu.
- Evet. - Bunların hepsi.
Uzun zaman önce altını çizdim
çünkü biri satılık olduğunu söylemişti.
- Şili'ye... - Büyük bir yer.
...1990'da geldim, ev aldım ve onu onardım.
Arazi aldık, büyük bir park yapma planımız yoktu
ama sonra başka bir arazi, sonra da çok büyük bir tane daha satılığa çıktı.
Kısa süre sonra parkın temel unsurlarına sahiptik.
Bir yanda park yapma hayali kuran deli bir adam var.
Diğer yanda...
DAGO GUZMÁN YÖNETİCİ, PUMALÍN PARKI
...bu hayali ulusal düzeyde gerçekleştirecek biri var.
"Seninle uçmak istiyorum ama düşme." diyor.
"Yere çakılma."
Kendilerini birbirlerine adamışlıkları derindi.
EDGAR BOYLES FİLM YAPIMCISI
Ortak bir vizyonda birleştiler ve deli gibi kavga ettiler.
Birbirimizle tartışabiliriz.
Hayır, bence...
...vahşi yaşamı yok etme...
...trendine karşı çalışma arzusu...
Bence bu iki insanın sahip olabileceği
en büyük, en güçlü bağlardan.
Burada veya orada mola vermenin sakıncası var mı?
- Hayır, ileride, ormana varınca. - Evet.
- 60, 70 metre... - Katılıyorum. Evet. Tabii.
- ...kaldı. - Evet, iyi fikir.
Nasılsın Kris?
İyiyim.
Güzel.
Hep
uçlarda yaşamak istiyorum demişimdir.
Asla ortalarda değil.
Ama ölmeden önce bu hayatı istedim.
Ne olduğunu bilmesem de bir şey istediğimi biliyordum...
Rahat gelen her şeyi
değiştirmek anlamında riskli, vahşi, taşkınca.
Doug olsa benim adıma çok sevinir
ve oraya çıkmamla,
parkın en yüksek yerinin...
...nasıl olduğunu görmemle gurur duyardı.
Benim için,
bu ona son kez veda etmenin bir yolu.
Doug bu dağa ilk defa
2008'de çıktı.
Dağcıydı
ve o hep ilk aşkıydı.
Doug, kuzeydoğuda büyümüş.
Orta okuldayken Gunks'a tırmanmaya başlamış.
Okulla ilgisi yoktu, üniversiteye gitmemişti.
Hayatı başkalarına uyarak geçirmeyi zaman kaybı olarak görürdü.
Hepsini reddetmiş
ve gitmiş.
17 yaşında...
...arabayla batıya gitmiş...
Bilmem... Parası yokmuş.
Nasıl yapacağını...
...ne yapacağını, ne bulacağını bilmiyordu.
Doug sonunda Yosemite'ye ulaştı. Vadide tırmanışlar falan yaptı.
YVON CHOUINARD KURUCU, PATAGONIA ŞİRKETİ
Ben de onunla tırmandım.
İyi arkadaş olduk.
Yıllar sonra Doug ve beni birleştiren Yvon oldu.
Doug ve Yvon yakın arkadaştı ve yıllardır birlikte tırmanıyorlardı.
İkisi de dünya çapında dağcılardı.
Onlar orijinal salaş dağcılar, sörfçüler ve kayakçılardı.
Günümüzün doğa sporu kıyafetleri sektörünü onlar yarattı.
Doug, Yvon'u örnek alırdı
ve o ilişki 50 yılda değişti.
İş hayatına atıldıklarında...
...Yvon, Doug'a gerçekten kulak verdi.
SANDVİÇ SOSİSLİ
Bir şekilde kendini Yosemite'de sosisli büfesi
şubesi açmaya ikna etti.
Sosisli büfesini işletti ve dağa tırmandı.
Girişimciydi.
Girişimcileri anlamak isterseniz
genç asileri inceleyin
çünkü "Bu berbat.
Kendi bildiğim gibi yapacağım." derler.
Doug herkesten önce iş adamı oldu.
Ben demirciydim
ve tırmanma gereçleri yapıyordum
ama çok sonralara kadar kendimi iş adamı olarak
görmedim.
Yılın altı ayı tırmanıyordum...
DAĞCILAR İÇİN CHOUINARD EKİPMANI
...ve ekipman yapmaya başladım.
İşi normal şekillerde büyütüyordum
ama bir sürü farklı fikrimiz vardı.
Böylece bir politika geliştirdik.
Çalışırken çalış,
eğlenirken eğlen.
Ve dalgalar yükseldiğinde gidip sörf yap.
Kris ile o zaman tanıştım.
Doğu kıyısı kızları çok havalı
Giyiniş tarzlarını çok seviyorum
Ve güneyli kızlar Konuşma şekilleriyle
Güneye gittiğimde beni nakavt ediyor
İşte sörfçü bir kız. Asla ayakkabı giymiyor.
Aslında lisedeyken
okula yalınayak gidermiş
ve öğretmeni delirirmiş.
O da kendi çapında küçük bir asiydi.
Kris, Yvon'un yan komşusuydu.
PATAGONIA ŞİRKETİ ORTAĞI MALINDA CHOUINARD'IN SESİ
İlk tanıştığımda 15, 16 yaşlarındaydı.
Olağanüstü arkadaş canlısıydı.
Konuşmayı sever, bir şeyler yapmayı sever
ama çok titizdir.
Büyük büyükbabamızın Kaliforniya'daki çiftliğinde büyüdük.
Ben sekiz yaşındayken babam ve petrol şirketi
Venezuela'ya gitmeye karar verdi.
Orinoco havzasındaki küçük bir köye.
Bir öğleden sonra babam fena hastalandı
ve beş gün sonra beyin sapı felcinden öldü.
Babamız öldükten sonra,
annemiz yakın bir aile dostumuzla evlendi.
Adam tam bir iş bitiriciydi ve dört çocuğu vardı.
Yani yedi kişiydik ve bize holiganlar derlerdi.
Vahşiydik.
Babam çocuklarının
yüksekteki atlama tahtasından atlamasını isterdi.
Hiçbir şey imkânsız değildi.
Tüm bunlara karşılık veren ben oldum.
Bizden beklenen yaptığımız işte iyi olmamızdı.
Ne iş olduğu önemli değildi ama çok iyi olmalıydık.
Özel okula gitmeyi reddettim ama yerel lise
o kadar kötü bir liseydi ki
kumsala gidip ağabeyimle ve Yvon Chouinard ile
takılmaya başladım.
Burada 15 yaşındayım.
Kendini çok iyi tanıyordu.
Diğer taraftan ben akıntıdaki çakıl gibiydim.
Nehirle beraber sürükleniyor
ve bazen bir kayaya takılıyordum,
ufak bir akıntı beni kurtarıyordu
ve ilerletiyordu.
Neyse, üniversitedeki ilk yılımdan sonra eve döndüm.
Annem beni karşısına aldı. "İş bulmalısın." dedi.
Yvon'a gidip yakındım.
O yaz beni saati iki dolara işe aldı.
Paketleme yardımcısı olarak yanımda çalışmaya başladı.
Paketleme yardımcısı.
Olabilecek en alt kademe.
Şirkette zamanla yükseldi.
Yavaş yavaş şirket işletmeyi
öğrendik.
Doug da kendi işini kurmuştu.
Rehberlik hizmeti başlattılar.
Adı Kaliforniya Dağcılık Rehberlik Hizmeti idi.
North Face'i o yüzden kurdum.
Müşterilere rehberlik hizmetiyle birlikte sunacak ekipman lazımdı.
Doug, Susie ile o dönemde tanıştı.
İlk eşim Susie ile otostop çekerken tanıştım.
Otostop çekerken beni aldı.
Bir gün Emerald Bay...
SUSIE BUELL MODA TASARIMCISI, ESPRIT'İN KURUCULARINDAN
...ve Tahoe Gölü bölgesinde
araba sürüyordum
ve otostop yapan birini gördüm.
Durup onu aldım. İpleri
ve tırmanma gereçleri vardı.
Çok kibirliydi.
"Ne adi biri ama havalı da."
dediğimi hatırlıyorum.
Sonunda evlendik
ve San Francisco'daki North Beach'e taşındık.
THE NORTH FACE DAĞCILIK UZMANLARI
North Face'i açtığımızda
açılışımızda çalması için Grateful Dead diye
bir grubu çağırdık.
Doug onu yaratırken
çok eğlendi ve gerçekten güzeldi.
Farklı kıyafetler ve tırmanış ekipmanı
satmak için özgün bir ortam yarattı.
North Face büyümeye devam etti.
Derken Doug fena huzursuzlandı çünkü uzaklaşmak, tırmanmak istiyordu.
Bir yere bağlı kalmak istemiyordu.
NORTH FACE DAĞCILIK EKİPMANI UZMANI
Böylece onu sattık.
O dönemde Susie Esprit'yi başlatmıştı.
Başka bir kadınla ortaktı.
Yaptığımız çok amatör örnekleri
satıyorduk.
Ona siparişleri göstermek aklıma geldi.
Doug bakıp başını salladı.
"Vay canına, işte fırsat." dedi.
İş yapmaya başladık.
Derken Esprit büyük bir marka oldu ve alıp başını gitti.
Esprit şirketi çok büyüdü.
Sonunda dünyanın her yerinden
bir sürü ortakla yurt dışına açılıp
Asya'dan Avrupa'ya, Avustralya'ya kadar gitti.
Patagonya Millî Parkı olacağını umduğumuz yerin
ortasındayız.
İyi de... buna ne olacak?
Büyük bir fikrinizin olması ayrı,
onu gerçekleştirmek ayrı.
O noktada hükûmetle yakın iş birliği gerekiyor.
Bu park, beş yeni parktan biri.
Her birinde
kayda değer miktarda arazi satın aldık
ve hükûmete ortak olmayı,
federal arazileri de eklemeyi önerdik.
Alacalufes Rezervi üretim fırsatları kaçırılmadan
kolayca millî park olabilir.
Tüm bu projeler
bir gün teşekküllü millî parklar olsa
RICK RIDGEWAY DAĞCI, YAZAR
harika olurdu.
Bunun gerçekten olacağına inanmak ayrı.
Şili'ninki madenciliğe dayanan bir ekonomi.
CAROLINA MORGADO REWILDING CHILE YÖNETİCİSİ
Madenciliğin Şili'nin
maaşı olduğu söylenir.
İhracatımızın yüzde 60'ından fazlası o.
Günümüzde Şili dünyanın en büyük bakır üreticisi
ve ikinci en büyük lityum üreticisi.
Şili bir madencilik ülkesi.
Ekonomisi, maden ekonomisi.
Madencilik çevreyi kirletir.
Politikacıların ekonomik algısı
bu toprakları ve ormanları sömürmekti.
O dönemde hükûmette olan kişiler
park fikrini anlamadı.
PİLOT, PUMALÍN PARKI
Latin Amerika'nın geçmişinde toprak hayırseverliği yok.
Derken deli bir Amerikalı geliyor, oraya gidiyor ve diyor ki:
"Şili'de bütün bu toprakları alacağım,
parklar yapacağım ve insanlara geri vereceğim."
"Haydi ama. Kimse bunu yapmaz." dediler.
Hayır, bir sebebi olmalı.
Doug buraya gelmeye 1961'de başladı.
Kayak yarışı yapardı ve sezon dışında kayakçılar burada çalışırdı.
Arjantin ve Şili'yi anlamaya
öyle başladı.
Daha baştan burayı çok sevdi.
Patagonya'ya âşık olmuştu.
Patagonya'ya gitmek onun fikriydi.
İki hafta sonra yola çıktık.
Eski bir minibüs aldık,
kızaklar ve sörf tahtalarıyla, tırmanış gereçleriyle
doldurduk.
16-17 bin kilometre yol gittik.
Harika bir maceraydı.
Efsaneleşmiş bir seyahat.
Yani
bütün bir dönemi şekillendirdiler.
Bütün bir yaşam tarzını şekillendirdiler.
Tırmanmak, sörf,
kayılmamış zirvelerde kaymak
ve sonunda dönemlerinin en zor
ve önemli ilk tırmanışlardan birini gerçekleştirmek.
60 gün Fitzroy'a tırmanmaya çalıştık.
31 günü buz mağarasında geçirdik.
Havanın tırmanışa uygun olduğu beş günümüz olmuştu.
Dokuz ay yoktum.
Eski dostum Yvon Chouinard ve üç arkadaşımızla
çok uzun süre Şili'deydik.
Patagonya bölgesine âşık olduk.
Patagonya'ya ilk gidişimdi.
Yüz yıl öncesinin Vahşi Batı'sı gibiydi
ama hakikiydi.
O yolculuk hayatımızı değiştirecek kadar...
...uzundu.
YAŞASIN EĞLENCELİ DOMUZLAR PATAGONYA '68
Yvon, 1968'de Patagonya'ya...
...Doug Tompkins ile Fitzroy'a tırmanacakları yere geldiğinde
buralar el değmemişti.
20 yıl sonra aynı yere geri döndük.
Çok değişmişti.
Şuna bakın.
Sokaklar falan var artık.
McDonald's ve Wimpy's açıyorlar.
Şehir planlamacılar, Chalten olacak şehrin alt yapısını kurup
sokak levhalarını asmıştı.
Her şeyin ısındığını da
çok uzun zaman önce
fark etmeye başladık.
Buzulların çekilmeye başladığının bilincine vardık.
İklim değişimi hakkında...
...daha fazla bilgi edindik.
Bunu ilk hisseden...
...Doug'dı.
Sanırım durmadan okumasının ve onu diğer kitaplara yönlendiren
insanlarla tanışmasının
ortak sonucuydu.
CARLOS FUENTES UZAK İLİŞKİLER
Derin ekolojiye kendini kaptırdı
ve bu doğaldı
çünkü derin ekolojiyle ilgilenenlerin hepsi dağcıydı.
Doğanın yok edildiğini gördüler.
Doğayı yok edersek kendimizi de yok ederiz.
Derin ekoloji hayata her şey birbiriyle bağlantılıymış gibi bakmaktır.
Tüm canlılar kendiliğinden değerlidir.
Bu, insanların onlara değer biçmesine bağlı değildir.
Patagonya'ya gittikten sonra
"O koşullara uygun kıyafetler yapmak istiyorum." dedim.
Yvon,
"Ceket yapmak istiyorum." dedi.
"Adını Patagonia koyacağım."
Patagonia. O sihirli isimlerden.
Tasarladığımız amblemde de
Fitzroy'un silueti vardı.
Şu ya da bu sebeple bana
"Bunu sen üstlenmelisin." dedi.
Sonuçta onu yarattım,
işlettim, büyüttüm.
Yvon'un bir sürü fikri vardı
ama nasıl hayata geçireceğini bilmiyordu.
Kris yapabiliyordu. Kötü fikirleri de yapmıyordu.
PATAGONIA ŞİRKETİ ORTAĞI MALINDA CHOUINARD'IN SESİ
Önemli kısım bu.
Hırslıydı ve kendine güveni tamdı.
Sonunda CEO'muz ve genel müdürümüz oldu.
Patagonia'yı hayata geçirdiğimizde
özellikle o dönem için
gerçekten bir yük treniydi.
Sonra, 80'lerin başlarında,
Yvon Patagonia'yı alıp eylemci bir şirkete
dönüştürmemize karar verdi.
Şirketimi büyütüyordum ve çevre konusunda endişeliydim.
Şirketimi sorumlu olmaya zorlamak geldi içimden.
Ama Doug bunu yapmadı.
Olabildiğince büyük bir şirket inşa ediyordu.
Tamam Fred Astaire, haydi.
Emily'nin fotoğrafı...
Tompkins moda tasarımcısı değil.
Esprit görüntüsünü eşi Susie yarattı.
Ama şirketin imajı ve bunun halka ulaştırılmasıyla ilgili
geri kalan her şeyi o denetliyor.
Evet, o harika. Julie Hall.
- Kesinlikle. - Tamam.
Esprit'nin Milan'da kendi dairesi vardı.
Esprit'nin Paris'te dairesi vardı.
Esprit'nin New York ve Tokyo'da dairesi vardı.
Evine giderdiniz. Beş milyon dolarlık Francis Bacon triptiki
şöminenin üstünde
duruyor olurdu.
Esprit'nin zirvede olduğu dönem, onun kendini adadığı
ve bir mega moda şirketinin
dünya çapındaki girişimcisi olmayı
istediği dönemdi.
Derken bir şeyler değişti.
Çok değiştiğini düşündüm.
Ben, bilirsiniz,
80'lerin sonlarına doğru bir yerlerde...
...bir kapıdan geçtim
ve başka bir şey yapmalıyım dedim.
Bence o...
...kaybolmuştu.
Kendi yüzünden kaybolmuştu.
Moda sanayinde öncelik
yeni şeylere ihtiyacınız olduğu
hissini yaratmaktır.
Bunu yapmamam gerektiğini anlamaya başladım
çünkü dünyanın yok oluşuna katkıda bulunuyordum.
SORUMLU TÜKETİM SAVUNMASI
İHTİYAÇLARIMIZ SIK SIK BİZE KATKISI OLMAYAN ŞEYLERCE BELİRLENİR.
Esprit'nin sonraki yıllarındaki
kataloglar ve içlerindeki notlar
sizi kıyafet almaktan caydırmaya çalışır.
ESPRIT YENİ ÇAĞIN RUHUNU MU TAŞIYOR? SADECE İHTİYACINIZ OLANI ALMAK.
Hem bunu yapıp hem herkesin maaşını
nasıl ödeyeceğinizi, şirketi nasıl ilerleteceğinizi düşünemezsiniz.
YENİ "ÇEVRE DOSTU" BİR TARZ
90'ların başlarında
artık katlanamıyordum.
Şirket zorlanıyordu ve bir karar vermeli,
Esprit'yi kurtarmayı denemeliydim.
Susie ile ayrıldılar
ve...
...şirketi de paylaşmaları gerekti.
Susie onu satın aldı.
Sebebi Doug'ın başka yönlere gitmekle ilgilenmesiydi.
Muhtemelen en son mutlu olduğu yere
dönmek istedi ve o, Patagonya'ydı.
Bence büyük bir değişimdi ama onun için çok önemliydi.
LITO TEJADA-FLORES DAĞCI, FİLM YAPIMCISI
Aynı adamdı ama farklıydı. Daha ilginç biri olmuştu.
Bir tür hayali andıran bir projeye kendini adamak için
Güney Amerika'ya taşınmak...
Çünkü mantrası buydu:
Önce kendini ada, sonra çöz.
Ve aynen öyle yaptı.
Her şeyini adadı.
Buraya bir planla gelmedi.
CAROLINA MORGADO REWILDING CHILE YÖNETİCİSİ
Şili'ye geldiğinde tek istediği Esprit işinden uzaklaşmaktı.
Pilot olduğundan
çiftliklerin sahiplerinin burada olmadığını kavradı.
Taşınmak isteyen küçük çiftçilerden
küçük çiftlikleri aldık.
Doug 800 hektarlık Reñihue çiftliğini aldı.
Aslında tam şimdi...
...oturduğumuz yer.
Burada bir buçuk yıl yaşadım.
Tam burada.
Burası oturma odası, mutfak,
ve yemek salonuydu.
Karşıdaki eski çiftlik evini onardım.
Elektrik yoktu.
Üç metre veya üç buçuk metreye
iki buçuk metre de olsa
bu...
- Evet. - Anlıyor musun?
- Neyse. - Neyse işte.
Şey yapamazsın...
- İki yatak odamız var. - Evet. İkiyle çarp.
Bu iki odalı bir ev.
Bir sürü parası vardı.
Milyarder değildi.
Ama büyük paraydı. 150 milyon falan.
Aklına eseni yapabilirdi.
Ve aklına eseni seçti.
İlk yaklaşımımız o toprağı korumaktı.
Ama o bölgelerde, mümkün olan yerlerde,
örnek çiftlikler yapacaktık.
Öncelikle kendimize, sonra geri kalanlara
bu bölgede ağaçları kesmeden
yaşamanın mümkün olabileceğini,
burada yaşamak için
tek seçeneğinizin o olmadığını göstereceğimiz çiftlikler.
Çiftliklerle başladık,
böğürtlen ektik,
bal ürettik
ve reçel yaptık.
Koyunlarımız vardı. Yünümüz oldu.
Yünle el işi ağı oluşturduk.
Kârlı mıydı? Hayır, değildi.
Ne zaman bir kavanoz bal satsak size beş dolar vermiş oluyorduk.
Doug öyle derdi.
Ama bunu yapabileceğini söyledi.
Ekonomik olmasa da ekolojik
sürdürülebilirliği seçebilirdi.
Bir sürü insana iş verme şansımız oldu.
Bana gülerdi.
Şirketimi satıp...
...onun yaptığını yapmamı söylerdi.
Kendisinin doğru olanı yaptığını, benim yanlış yaptığımı söylerdi.
Şirketimi sorumlu bir şekilde yönetmek istiyordum.
Şirketime tutunmak ve onu araç olarak kullanmak.
Bunu yapmak için
yaptıklarımızı yeniden değerlendirmeliyiz dedim.
Yeni görev bildirimiz şu,
gezegenimizi kurtarma işindeyiz.
Şirketin en üst kademedeki
on iki kişisini aldım
ve Patagonya'ya gittim.
Doug, Kris ile o seyahatte tanıştı.
Günün bu saatinde mi? Evet.
Calafate'deydik. O zamanlar küçük bir kasabaydı.
Bir restorandaydık.
Derken Doug Tompkins içeri girdi.
Yanımıza geldi, yanıma oturdu.
"Bom" dedi.
"Nasılsın ufaklık?”
Sonra dedi ki... Bu klasik Doug.
"Ne yapıyorsun?" dedi.
"Yarın sabah gidiyoruz." dedim.
"Neden gidiyorsun?" dedi.
"Bu, seyahatin sonu."
"Evet ama neden?
Neden kalmıyorsun?
Aslında neden kalmıyorsun,
sonra seni ABD'ye geri uçururum?"
"Hayır. Bir daha da sorma." dedim.
"Uçmayacağım."
Sonra ikimiz de döndüğümüzde beni
San Francisco'dan aramaya başladı.
"Ne yapıyorsun?”
"Şey, bilirsin..."
Başkasıyla birlikteydim
ama parçalandığını biliyordum.
Oldukça etkileyiciydi.
Çok etkileyiciydi.
Doug beni aradı.
"Şu arkadaşın Kris var ya," dedi.
"O iyi arkadaşın, değil mi?"
"Ah, evet, en yakın arkadaşlarımdan." dedim.
"Üç çocuğumun da vaftiz annesi."
Devam etti.
"Evet, hakkında ne düşünüyorsun?"
Ona ne harika olduğundan bahsettim.
Resmen aynı gün
Kris beni aradı.
"Yvon'un arkadaşı Doug Tompkins var ya...
Uzun zamandır onunla tırmanıyorsun.
E? Nasıl biri? Onu iyi tanıyor musun?" dedi.
"Ah." dedim.
Eşim Doug'ın
Kris'le ilgilendiğini duyunca "Aman tanrım. Facia." dedi.
Çünkü Doug'ın geçmişte kadınlara nasıl davrandığını biliyordu.
Doug çılgın, genç, keyfine düşkün...
...ilişkileri bol biriydi.
Kris insanlarla konuştuğunda, bu iyi bir şey mi diye sordu.
Doug'ı tanıyanlar "Hayır, Doug değişti." dedi.
"Doug iyi olacak. Doug değişti."
Ve diğer kadınlar devam ederdi.
"Bu çocuğa yaklaşmak istemezsin. Bu çılgınlık."
Doug'ın pislik bir yanı vardı.
Yani biraz tedirgindik.
Yvon'la çalışmaya başladım.
Gençtim.
Sanırım...
...öyle geçen 23 yıldan sonra
artık bunu yapmak
istemiyorum diye düşündüm.
Bitmiştim.
O hayatla işim bitmişti.
Çoğu insan bunları söylediğimde
Patagonia şirketinden bahsettiğimi sanıyor.
Bahsettiğim o değil. Kendimden bahsediyorum.
Hayatım bitmişti.
Onu değiştirmeliydim.
Gerçeklerden bahset.
Dışarıda başka, daha büyük
bir şeyler olmalıydı.
Bir şey yapıyoruz.
Doug zaman zaman beri arardı.
Bir gece "Paris ofisinde çalışmaya
Paris'e gidiyorum." dedim.
"Harika, orada görüşürüz." dedi.
LOUVRE SARAYI - COMÉDIE FRANÇAISE
Gerçekten dediğini yaptı, Paris'teydi.
Paris'teki favori restoranında yemeğe çıktık.
Etrafta dolaşıyoruz, Paris'te dolaşıyoruz.
"Şili'ye beni görmeye gel." dedi.
"Hayır, kesinlikle olmaz.
Sen meşhur bir zamparasın." dedim.
Durdu,
yere baktı,
sonra başını kaldırıp bana baktı.
"Başına kötü bir şey gelmesine izin vermeyeceğim." dedi.
Birinin kendi kafasında bile değiştiğini gördüğünüz
ender anlardandı.
Çok sonra dedi ki,
ne olduğunu çok iyi biliyormuş.
Ben de biliyordum.
Evleneceğim adam bu...
...dedim içimden.
Ama bu... Çılgıncaydı. Çok çılgınca.
Başkasıyla nişanlıydım.
Sonuçta...
...o nişanlıyı terk ettim.
Sonra on günlüğüne Doug'ı ziyarete Şili'ye gittim
ve beş hafta kaldım.
Kimyamız harikaydı.
Yıldırım çarpmışa dönersiniz ya.
CEO'luktan istifa edeceğim.
Yerimi alacak birini arıyoruz.
Umudum ekime kadar birini bulmak,
onu eğitmek, üç ay beni izlemesini sağlamak
ve 1 Ocak'ta çekip gitmek.
Muhtemelen Şili'ye gideceğim.
Evimin orası olacağını sanıyorum.
Yani hayatımı altüst ettim.
Tam bir skandaldı.
Özel hayatım altüst oldu.
Ama haklıydım. Sonuçta harika oldu.
Gözümü karartıp yaptım. Yani...
İyi de kötü de sonuçlanabilirdi.
Yaptığımız şey delilikti.
Doug ile ilk randevumuz.
"Aman tanrım, ne yaptım?" diye düşünmüştüm.
Şimdi gideceğimiz çiftlik
dünyadan...
...tamamen kopuktu.
4 Nisan 1994.
Doug'ın burada inanılmaz bir mülkü var.
Tüm yarımada,
güzelim buzullar,
şelaleler, nehirler.
5 Nisan 1994. Sabah uyku tulumlarımızda buz var.
Hava inanılmaz açık ve güzel.
Coihue ormanından güneye gidiyoruz,
Nires otelinde uyuyoruz, yemek yok,
sarılarak uyuyoruz.
20 Mayıs, şimdi dördüncü günümüz ve fırtına var,
rahat yok.
Rüzgâr, suyu evin içine kadar sokuyor.
Sabah ikide bacayı bağlamak için kalkıyoruz.
Dev bir fare öldürüyoruz.
Gitme şansımız yok.
Telefon yoktu...
PATAGONIA ŞİRKETİ ORTAĞI MALINDA CHOUINARD'IN SESİ
...içeri girmenin,
dışarı çıkmanın yolu yoktu.
Doug ile dünyadan kopmuşlardı.
40'lı yaşlarımızdaydık ve tüm bunları yapmak istiyorduk.
Büyük ve zor şeyler.
Burada bunu yapan insanların olduğu
bir tarihçeleri yok.
Yani yaptıkça öğreniyorsunuz.
Yeni bir evlilikti.
O evliliğin dokusunun bu koşullarda birlikte çalışmanın,
birlikte yaşamanın baskısına
dayanacağını umuyorsunuz.
Başlangıçta ilk aşama
doğayı koruma alanı yaratmaktı.
Bu toprağı korumanın bir yoluydu.
Ama ilerleyen yıllarda
Doug ve Kris millî parklar yaratma fikrini geliştirdi
ve o zaman çalışmalarımız büyük bir değişim geçirdi.
PASİFİK ATLANTİK
SANTİAGO BUENOS AİRES ARJANTİN ŞİLİ
Buradan başladık.
Burada yaşıyorduk.
REÑIHUE ÇİFTLİĞİ
Bütün bu bölge Pumalín oldu.
Arjantin sınırından Pasifik'e kadar.
Bu ilki.
763.000 dönüm aldık ve zamanla arttırdık.
PUMALÍN PARKI 763.000 DÖNÜM
Bunların hiçbirini oturduğumuz yerden yapmadık.
Hemen dışarı çıktık
ve herkesle konuştuk.
Belediye başkanlarıyla, ilgili herkesle.
Şüphe çoktu.
Pek çok kez
çok tepki aldık.
Belediye başkanıyla konuşmaya geldik.
Bölgesindeki bu araziyi bağışlama fikrini
açıklamak istiyoruz.
Bunu destekleyeceğini düşünüyoruz.
Çevreciliği anlıyor.
Proje, Cabo León'dan başlayan ve doğa koruma alanını içeren
bir millî park yaratmak.
"Millî parkımız var." demeliyiz
çünkü millî parklar turist çeker.
PUMALÍN PARKI 763.000 DÖNÜM
Bu bölge hep ılıman yağmur ormanı, girilmesi imkânsız.
Yani bu noktada itiraz
büyük ölçüde federal hükûmetten.
Beş yıllık ciddi
siyasi...
...ve sosyal çatışma burada gerçekleşti.
ARJANTİN ŞİLİ
Douglas Tompkins'in projesinin nesini sevmiyorsunuz?
İlerleme istemiyorlar.
Biz yoksul bir ülkeyiz.
JAIME ORPIS ESKİ MİLLETVEKİLİ, ŞİLİ
Yaşam standardının yükselmesi için
bize ilerleme lazım.
RODRIGO NORIEGA PİLOT, PUMALÍN PARKI
20 yıllık bir diktatörlükten çıkmıştık.
Bunlar hayırseverlikten anlamayan
aşırı sağcı politikacılar.
Şili'nin Amerikalılardan şüphelenmek için nedenleri var.
1973'te
Nixon hükûmeti General Augusto Pinoche'nin
17 yıllık zalim diktatörlüğünü başlatan
darbeyi destekledi.
PINOCHET REJİMİ 1973 - 1990
Yine de Tompkins'ler doğayı korumak için ucuz yaşam alanlarını
toplamaya başladıklarında
"Çirkin Amerikalı" damgası yiyince çok şaşırdılar.
Açıkçası aynı zamanda
Şili çok uzun ve çok ince bir ülke.
Ve...
Doug ve Kris bir sürü toprak alıyordu.
ANDRÉS VELASCO ESKİ EKONOMİ BAKANI, ŞİLİ
Bu, Şili'nin bir bölgesinin ciddi bir bölümüydü.
Ordu ve deniz kuvvetlerinin temel endişesi
Bay Tompkins'in yabancı bir ülkenin sınırdan okyanusa uzanan...
PEDRO PABLO GUTIÉRREZ AVUKAT, TOMPKINS CONSERVATION
...bu kadar fazla toprağına sahip olmasıydı.
Ülkeyi ikiye bölmekle suçlandı.
Şili'nin sağcıları deliye dönmüştü,
bununla baş etmenin yollarını arıyorlardı.
13 Mart 1995.
Şili'deki hemen her gazete...
ENDİŞELİ ULUSUN GÖZÜ DOĞA SEVDALISININ BÜYÜYEN İMPARATORLUĞUNDA
...ve televizyon kanalları dün gece ve bu sabah
bizden bahsediyordu.
AMERİKALI EL DEĞMEMİŞ ORMAN ARAZİLERİNİ SATIN ALIYOR
Aşırı sağcılar ve somon sanayinden ağır saldırılar.
Ticari somon çiftçiliğiyle savaşıyorduk.
Bunlar balık çiftlikleri.
Domuz çiftliklerine denkler.
Okyanus tabanına giderseniz bu kafeslerin altında ölü bir deniz
görürsünüz.
Deniz ekolojisi mahvediliyor.
Bu kafeslerin altında hiçbir şey yaşamıyor.
Deniz aslanları yemek için kafeslere doğru gider.
Kumsallarda kurşun yemiş
deniz aslanı leşleri bulurduk.
ÖDÜL DENİZ ASLANLARINI KURTARMAK İÇİN
Doug Aranıyor posteri astı.
Bizi deniz aslanlarını öldüren kişiye
götürene 2.500 dolar vereceğiz.
Bu, ateşe körükle gitmekti.
TOMPKINS'E YENİ SALDIRI
21 Nisan 1995.
Gazetelerde Doug'a ve bana karşı yeni saldırılar çıktı.
TOMPKINS YİNE BİR İHTİLAFIN MERKEZİNDE
Artık ölüm tehditleri alıyoruz.
FREI, DOUGLAS TOMPKINS'E KARŞI: "ÜLKENİN SAHİBİ OLDUĞUNU SANIYOR"
17 Ekim. Telefonlarımızın dinlendiği kesin.
Ordu bize yeni suçlamalar yöneltti.
DOUGLAS TOMPKINS: GRİNGONUN BAŞI BELADA
Sırada ne olduğunu merak ediyorduk.
Doug'ın güvenliğinden endişeliydik.
Bir süre ABD Büyükelçiliğinde saklanmak zorunda kaldılar.
Ölüm tehditleri aldılar.
FBI bana ve eşime telefonumuzun dinlendiğini söyledi.
Tompkins'lerin arkadaşıydık.
BELISARIO VELASCO ESKİ İÇİŞLERİ BAKANI, ŞİLİ
Hükûmet onu taciz etmiyor.
Bir sürü şüphe vardı.
Arazileri ucuza alıp yüksek fiyattan satmanın...
CLAUDIO ALVARADO ESKİ MİLLETVEKİLİ, ŞİLİ
...ilk adımı gibiydi.
Toplumun ortak hayal gücü birçok şeye yol açar.
O zamanlar şey değildim...
Bakandım, evet, bakandım.
Savunma konularıyla ilgileniyordum.
Ordunun bir sürü teorisi vardı. Bu, İsrail'in Şili'nin bir bölümünü
satın almaya çalışması diyorlardı, falan filan.
ABD için yeni bir nükleer atık alanı...
TEHLİKE - GİRİLMEZ KİMYASAL ATIK DÖKÜM YERİ
...Anglikan olduğumuz hâlde
yeni bir Yahudi devleti,
Arjantin ordusunun gelip
Şili'nin işini bitirmesi için yeni bir askeri üs
yaratmakla suçlandık.
En iyilerden biri de
güney Şili'nin tüm büyükbaşlarını alıp
Amerikan bizonlarıyla değiştireceğimizdi.
Şili ve Arjantin'deki tüm projelerinizi katarsak
ikinizi toplayınca
kaç dönümden bahsediyoruz?
İki milyon.
- İki milyon mu? - Evet.
İki milyonun biraz altında.
Çok fazla dönüm bu.
Bu bir şey değil.
Her yıl kurtarılanlarla
yok edilenleri kıyaslarsanız
kaybeden takımdayız.
Yılda 40 milyon dönüm vahşi yaşam alanı kaybediyoruz.
AMAZONAS, BREZİLYA 2009... 2022
Bu hızla önümüzdeki 50 yılda tüm vahşi yaşam alanlarını kaybedeceğiz.
MATO GROSSO, BREZİLYA 1984... 2020
BOLİVYA 1984... 2020
İnsanlar Tompkins'ler iki milyon dönümü
kurtardı diyebilir ve bu bir sürü toprak...
OREGON, ABD 2017... 2020
...ama bu, her gün olanlarla kıyaslanırsa okyanusta bir damla.
İster Endonezya'nın ormanında olsun
ister doğu Afrika otlaklarında, neresi olursa olsun...
FİLDİŞİ KIYISI 2010... 2022
...savaşı kazanıyor değiliz.
Kıyımı engellemeye çalışıyoruz, hepsi bu.
Nüfus artışından,
tüketim artışından ve doğal kaynakların...
KÜRESEL ORMAN TAHRİBATI (1980-2022)
...azalmasından kaynaklanan bir fırtınanın ortasındayız.
Buna rağmen durumu değiştirebilecek konumdakiler
buna gönüllü değil
çünkü bu değişimlerin kültürel etkisi
göze alamayacakları kadar büyük.
ARJANTİN ŞİLİ
ARJANTİN
Corcovado Parkı'nı yaratmayı denediğimizde...
CORCOVADO PARKI 988.445 DÖNÜM
...doğruca orduya tosladık.
Park olacak yerlerin çoğu
ordunundu
ve bölgeyi bombalama taliminde kullanıyorlardı.
Doug generallerle görüşüp
onları burayı korumaya, bombalamayı kesmeye
ikna etmeye çalışıyordu.
Hükûmete teklif götürmeden önce
toprağa bu yatırımı yaptık
demeye hazırız.
Hükûmete dedik ki
"Bir dönümümüze karşılık kullanılmayan federal topraklardan
dokuz dönüm verirseniz tüm alt yapısıyla
parkımızı bağışlayacağız."
Bu pazarlık bize
tek başımıza yapamayacağımız kadar
büyük şeyler yapma fırsatı tanıyor.
SANTİAGO BUENOS AİRES ARJANTİN ŞİLİ
Patagonya Parkı başka bir çekişmeli projeydi.
Arjantin'de binlerce dönüm toprak aldık,
sonra da eski bir Estancia'yı.
ŞİLİ ARJANTİN ESTANCIA CHACABUCO VADİSİ
Şili'de de 200.000 dönüm aldık.
Toplam birkaç milyon dönümü korumak için
parkın ileride Arjantin sınırını geçmesi...
PATAGONYA PARKI
...gibi bir fikrimiz vardı.
Çevredeki yerleşimlere gelirsek,
büyük ölçüde çiftliklerden oluşuyordu.
Bazıları Şili'nin
en büyük çiftliklerinden birini kapatacağımız için
kızgındı.
SANTİAGO BUENOS AİRES ARJANTİN ŞİLİ
Ve Iberá'ya gelince...
PARAGUAY ARJANTİN BREZİLYA
İnanılmaz zordu.
IBERÁ PARKI 1.760.000 DÖNÜM
Bazı sakinler bazen Eco Baronlar dedikleri insanlar tarafından
evlerinden atılıp görmezden gelindiklerini söyledi.
IBERÁ CORRIENTES DOĞA KORUMA ALANI
Tompkins'in birdenbire hayırsever kesilen
bir milyoner olduğuna inanmıyoruz.
PUMALÍN PARKI 763.000 DÖNÜM
Pumalín'de tapular ve haklar
konusunda da tartışmalar vardı.
Yaklaşık 200 aileyi temsil eden yüzde bir veya ikilik grup
bölgedeki varlıkları tehdit edilmiş gibi hissediyordu.
Rahat etmeleri için beş yıl uğraşıp
herkesin tapusunu çıkarttırdık.
Böylece neyin sizin neyin parkın malı
olduğu konusunda soru işareti olmayacaktı.
Toprak tartışmalarını çözmede
bu ülkedeki herkes kadar iyiyiz.
En çok yaralayan o mu?
En çok yaralayan o
çünkü şimdiye dek tam tersi oldu.
Karşı çıkan sadece bazı bireyler ve politikacılar değildi.
Bazı kurumlar da vardı.
Tompkins’lere muhalefeti körükleyen
Katolik kilisesinden başkası değil.
Pumalín Parkı'nın kayıp halkası bu.
Huinay olarak bilinen ve Katolik kilisesine ait olan
30.000 hektar arazi.
Douglas Tompkins, Huinay'ı almaya bu kadar yaklaşmıştı.
Katolik Üniversitesi'ne bize satmaması için baskı yapıldı
ve elektrik şirketine, büyük bir elektrik tekeli olan
Endesa'ya sattılar.
Çok haince bir harekete benziyor.
Öyleydi.
Tamam. Şeydeki mülk...
- Onu alacak mıyız? - Evet.
Yaptıkları işe inançları büyük.
İnsanların yüzde 98'i pes eder
ve sizin ülkenizde yaşanmaz derdi.
Çünkü biz Şilililer çok kötü davrandık.
25 Şubat,
her gün yeni kötü haberler geliyor.
Doug, öfke ve hayal kırıklığının pençesinde.
Bende sinir diye bir şey kalmadı.
Bunu neden yapıyoruz?
Eve ciddi kavgalara gidiyorum.
Bir sürü gözyaşı ve dürüstlük
ve sevgi dolu bir tepki.
Tüm bunları doldurmayı düşünebilirim
ama çok düz bir şey istemiyorum.
Böyle ve sonra dışarı kıvrılır.
Böylece doğal görünür.
Erişimin halka açık olmasına inanırım.
Halka açık altyapılar inşa etmeliyiz.
Danışma bürolarınız, kamp alanlarınız,
hatta otelleriniz,
park yerleriniz, patikalarınız, giriş yerleriniz,
idari ofisleriniz, tabelalarınız var.
Millî park yapmak için gereken
her tür şeyiniz var.
Tam bir mükemmeliyetçi.
Esprit'yi yönetirken masasının üstünde bir yazı vardı.
HİÇBİR DETAY KÜÇÜK DEĞİLDİR
"Hiçbir detay küçük değildir." derdi.
Doug, güzelliğin olmadığı bir dünyaya değmeyeceğine ikna olmuştu.
Doug için bunların beyaz sayfalar olduğunu hatırlayın.
Yaptığı
durmak bilmeyen bir güzellik arayışı
yaratmaktı.
Traktör sürücüsü sanatçı gibi.
Traktörle doğayı boyayabilirsiniz
ama iyi bir tekniğiniz olmalı.
Çünkü sonra fotoğrafını çekeceğiz
ve ürününüzü göreceksiniz.
Şili ve Arjantin'de ilk çalışmaya başladığımızda
sadece engin arazileri koruduğumuzu düşünmüştük.
Ama aslında,
dedikleri gibi
yaşamın olmadığı bir doğa sadece manzaradır.
Iberá'ya geldiğimizde her şey değişti.
Jaguarlardan daha küçüklere kadar bir sürü türün
kayıp olduğunu anladık.
Artık millî park yapma işinde değiliz.
Tamamen işleyen ekosistemler yaratma işindeyiz.
Vahşi hayvanları katma vakti.
En yalın hâliyle,
vahşi hayatı geri kazandırma türleri ait oldukları
ama bir süredir görülmedikleri yerlere geri getirmektir.
Kaçak avcılar, avcılar,
otlanan çiftlik hayvanları.
Her tür, ekosistemde büyük bir rol oynar.
Guanakoların sayısı pumalara
yiyecek sağlamak için yüksek.
Pumalar guanakoları avlıyor ve leş yiyicilere besin sağlıyor.
Bu tek bir türün kurtarılması olayı değil,
etkileşimleri.
Vahşi yaşamı kazandırma programında park bekçilerimiz var.
CRISTIÁN SAUCEDO VAHŞİ YAŞAM YÖNETİCİSİ, REWILDING CHILE
Çoğu eski kovboy
ama bugün pumaları izliyorlar.
Arcelia baş puma avcısının oğluydu.
Babasıyla ava giderdi.
Onlara maaş ödenirdi
ama getirdikleri her post için ikramiye alırlardı.
Baban seni, yaptıklarını bugün görse...
...ne düşünürdü?
Bir sürü pumayla!
Bir sürü pumayla, onları öldürmeden!
Hiçbirini öldürmeden!
Bu bir değişim!
Elbette bir değişim. Benim için büyük bir değişim.
Ahlaki açıdan
biyoçeşitlilik prensibine hizmet etmeliyiz.
Gezegeni diğer canlılarla paylaşmalıyız.
Yani evrimin devam etmesi için
onlara yaşam alanı bırakmalıyız.
Aşırı yayılarak bu canlıları yaşam alanlarından ediyoruz.
Bu kendine zarar veren bir gelişme
ve patolojik bulduğumuz bu.
Kaçınılmaz çöküşe dek
yayılmayı sürdürüyoruz.
18 Şubat,
neden dağımıza birlikte hiç tırmanmadık ki?
Burada olmak,
bunları senin gözünden görmek büyük bir lütuf.
Zirveye ilk çıkan Doug'dı.
Geleneksel olarak bir zirveye ilk siz çıkarsanız
ona ad verirsiniz.
Doug ona Kris adını verdi.
Harika bir gayretti.
Evet, inanılmazdı.
Kristine
parkın en yüksek noktası.
Bir bakıma baş tacı.
Eşinize bundan iyi sevgililer günü hediyesi
veremezsiniz.
Evet. Benim için hep böyle şeyler yapardı.
Hayır, zorluydular
ama deli gibi âşıktılar. Anlaşılıyordu.
Doug hep onunla ilgilenirdi, o da Doug'la.
Onları birlikte görürdünüz ve...
...köşede öpüşen...
TIMMY O'NEILL DAĞCI
...ergenler gibiydiler.
Bütün mesele sevgiydi.
Öncelikle sanırım her gün
ona bu mesajları gönderirdi.
SEVDİĞİM VE BAYILDIĞIM GÜZEL BİR EŞİM VAR
Foto-mesajlardı.
BIRDY & LOLO BİRBİRLERİNİ SEVİP TAPIYORLAR
Birbirlerine taktıkları lakaplar vardı.
LOLO BIRDY'Yİ SEVİYOR
O, Birdy'ydi.
SEVDİĞİM VE TAPTIĞIM GÜZEL ENDER KUŞLAR
Yaptığı
çok hoş bir DVD'yi
hatırlıyorum.
Hayatımın aşkı tüm mevsimlere yaraşır dünya çapında bir kadın.
60'ında çok güzel.
Sen bir numaram, biriciğimsin.
BIRDY, BİR TANEM! SENİ SEVİYOR, TAPIYORUZ!
BIRDY VE "LOLO"SU ARTIK İKİSİ DE 60'LARINDA!
Doug'ın hiç görmediğim gizli bir yanı ama...
İşte.
Ne zirve ama, değil mi?
Öyle.
Burada olduğum için mutluyum.
Jimmy ve ben buraya daha önce geldik.
12 yıl önce Doug ve Yvon ile
buradaydık.
Evet.
- Bizim için bir tane daha. - Sonunda yaptık.
İlk Medicaid tırmanışı.
Daha iyisi olamaz.
Dün geceki gibi mükemmel bir
günbatımı hatırlıyorum.
Doug'ı düşünüyordum.
Hayır, biyolojik saatim işliyor.
Gerçekten hissediyorum.
Bitireceğin daha çok iş var.
- Projelerim var. - Hatırlıyorum...
Uzun vadeli projeler. İnsan düşünüyor...
Bunu bitirmeliyim diyorsun.
- Hatırlıyorum da... - Onu, bunu
bitirebilecek miyiz merak ediyorum.
Çok zaman alıyor.
- Zaman her şeydir. - Evet.
En kıymetli şey o.
- Ömür... - Hep öyle.
Ömür geçip gidiyor.
Evet.
Doug'ı bu seyahate gitmeye ben ikna etmiştim.
Başlangıçta.
Sonra o çok heveslendi.
Patagonya Millî Parkı'na çok uzak olmayan bu büyük gölde
kano yapmanın eğlenceli olacağını düşündük.
Onları göle götürdük
ve kanoları hazırlamaya saatler harcadılar.
Haydi tatlım.
Dünya çapında kanocular
ama seyahati planlaması için
birini tuttular.
Zodiac'la açılıp kanoları suya indirdiler.
Doug ve ben iki kişilik kanodaydık.
Yvon ve Weston tek kişiliklerdeydi.
Jeb ve Lorenzo bir diğer iki kişilikteydi.
Dördüncü gün rüzgâr feci şiddetlendi.
Rüzgâr iki buçuk metrelik dalgaları bize doğru savuruyordu.
Ödünç aldığımız teknenin dümeniyle sorun yaşıyorduk.
Doug ve benim rüzgârı arkamıza almamız
iyice zorlaşıyordu.
Dalga bize çarptı.
Birden alabora olduk.
Doug'a "Tanrım, acaba
yüzmeyi mi denesek, çünkü gölün ortasına gidersek
öldüğümüz kesin."
dedim.
İkimiz birden tamam, şansımızı deneyelim dedik.
On dakikamız kalmıştır
diye düşünüyordum.
O soğukta suyun altında en fazla yarım saat kalabilirsiniz.
Derken bir dalga... Bir dalga üstümden geçti.
Boğulmaya başladım.
Derken bir şey beni kendime getirdi.
"Hayır." diye bağırdım.
Var gücümle yüzmeye başladım.
Bir dakika sonra Jeb ve Lorenzo iki kişilik kanoyla geldi.
Arkaya tutundum, beni çekmeye başladılar.
Tesadüfen Doug'a ilk ben ulaştım.
Kanomun arkasına...
WESTON BOYLES ÇEVRE KORUMACI
...tutundu ve kanoyu
kıyıya çevirip kürek çekmeye başladım.
Panik içinde değildi.
Ayaklarını çırpıyordu.
Tutunup beni devirebilirdi.
Ama yerleşmeye başlayan hipotermi ile savaşmanın
yolu yoktu.
Ayak çırpacak, tutunacak gücünün kalmadığını
hissedebiliyordum.
Son anında Doug, Aviano Vadisi'ne bakıyordu
ve sadece...
...kendi kendine mırıldanıyordu.
Tutunacak gücü kalmadığında
başını suyun üstünde tutmak için ona kolumu uzattım.
Biz... Hem onu tutup...
hem kürek çekemezdim.
O noktada küreğimi kaybettim.
Doug'la bir, bir buçuk saat kadar
öyle sürüklendik.
Derken...
...helikopterin geldiğini duydum.
Bizi kıyıya götürdüler.
Oradan da hastaneye.
Kesik mesajlar yavaş yavaş geliyor.
Sonunda, Doug, Rick, helikopter.
Kötü durumda olduğunu biliyorum.
İçgüdüsel olarak bilmesem de biliyordum.
Dışarıda tanrılara yalvarıyorum,
lütfen, lütfen, lütfen,
onu bana geri verin.
Bizi pansiyona götürdüler. Telefon çaldı.
Pansiyon sahibi açtı
ve... kısa bir dakika sonra,
kapayıp bize baktı.
"Şimdi Doug gerçekten öldü." dedi.
Saatlerce senin üzerinde çalıştıkları odaya koştum.
Soğuk beden, yumuşak.
Yatağına kıvrılıyorum ve yanına uzanıyorum.
Tek istediğim ikimizin kozaya girmesi
ve geri kalan her şeyin, herkesin geçip gitmesine izin vermekti.
Öylece çorbama bakıyordum.
Yvon'un da çorbasına baktığını hatırlıyorum.
Derken o...
...kaşığı alıp
çorbayı yavaş yavaş
içmeye başladı.
Sonra bana baktı.
"Çorbanı iç. Çok iyi." dedi.
Boğazımdan geçen...
...her kaşık çorbayı
büyük bir saygıyla içtim.
Ertesi gün onu uçakla götürdük.
Tabutla beraber arkadaydım.
Çantamda bir bıçak vardı.
Adlarımızı kazımaya başladım.
Fark etmedim ama...
...o büyük harfleri kazırken
ve bütün gücümle kazıyordum,
kendimi kesiyordum.
Kutuda kan var,
üzerimde kan var.
Ve...
...emniyet kemerimi çıkarmıştım.
Birdie ve Lolo'yu o kutuya koymaya kararlıydım.
Pilotun yanında oturan Rick
sonunda arkaya geldi,
"Koltuğuna dön, otur,
kemerini tak ve o bıçağı bana ver.
İşin bitti.
İndiğimizde insanlar bunu mu görsün istiyorsun?" dedi.
Çok kötü durumdaydı.
Yaşamak istemiyordu.
Onsuz... yaşamak istemiyordu.
Doug üç gün önce
en iyi arkadaşlarıyla seyahat ederken öldü.
Can dostu Yvon Chouinard,
az kalsın ölen Rick Ridgeway
ve son ana kadar onunla kalan,
grubun ufaklığı
Weston Boyles ile.
Onu hiç yalnız bırakmadı.
Buna sonsuza dek minnettarım.
Bu insan, Douglas, yüzyıllara yetecek bir hayat sürdü.
Onsuz bir hayatı hayal edemiyorum ama işte buradayız.
Geldiğiniz için teşekkürler.
Doug'ın tabutunu mezara indirdik.
Ardından gelen herkes,
çevre kasabaların sakinleri, yüzlerce kişi,
ellerimizle tabuta toprak attık.
Onunla gitmemeye karar vermek
uzun zamanımı aldı.
Gelmek için iyi bir yer.
O öldükten sonra... uzun süre her şey çok çıldırtıcıydı.
Her gün.
17 Mayıs.
Esprit'den ayrıldığında
sırada neyin olabileceğini araştırmaya başladın.
Yeni bir hayat sürmek için büyük bir jest.
Şimdi de ben aynı noktadayım.
Bir şekilde yeni bir hikâye olmalı.
Belki de olay budur, Birdie.
Hepsini yazma vakti.
Hâlâ bir kayıp gibi değil...
...uzvum kesilmiş gibi
gelse de
Doug'ın...
...bu cüretkâr vizyonunun
beni tek parça tutacağını hissediyorum.
Bana can simidi oldu.
Hiç durmadık.
Her şeyi ben yönettim.
Sürdürülemez olduğunu bildiği her şeyi kesti.
Evet, hepsini bıraktı.
Ve o... Toparlanıp her şeyi devraldı.
Tüm çiftlikler gitti.
Bir noktada 13 çiftliğimiz vardı.
Kendilerine yetmelerini sağlayamadık.
Çok pahalıydı.
Doug'ı hayal kırıklığına uğratıyormuş gibi hissettim.
Devam etmelerine izin verme seçeneğim yoktu
ama onları bırakırken zorlandım.
Benim için her şey siyah beyazdı.
Şüphe yoktu.
Evet, hayırdı. Hayatım ikili seçeneklere indirgenmişti.
Ölmek istiyorum, yaşayacağım.
Bunu yapacağız. Onu yapmayacağız.
Doug bunu yapmak istemişti, yapmayacağız.
Onu kapa.
Pumalín, sen bittin.
Valle Chac, sen neredeyse bittin.
Iberá, bunu yapacağız.
İki kat hızla, iki kat kapsamla
devam edeceğiz.
Sadece gideceğiz. Kaybedeceğimiz bir şey yok.
Mantram buydu. "Kaybedeceğim bir şey yok."
Olabilecek en kötü şey olmuştu.
Hayatının tamamen yeni bir aşamasındaydı.
Ve yavaş yavaş
Kris sadece yaşamaya devam etme sebebini bulmakla kalmadı,
daha da güçlü, daha cesur
biri oldu.
Hep akıntıda sürüklenen çakıl gibi hissetmiştim.
Artık değil.
Ne yapmak istediğimi iyi biliyorum.
Bir sürü niyetle yaşıyorum.
Yeni park...
KAWÉSQAR MİLLÎ PARKI
...2,3 milyon olacak.
2,3 milyon dönüm.
Başka bir Pumalín veya Corcovado.
Evet.
20 milyon dönüm.
İşte bu.
Kendisine sırada ne var diye sorması kaçınılmazdı.
Görüyorsun ya...
Bence en enerji verici fırsat vahşi yaşamı geri kazandırma.
Yani bunlar
salınan ilk gruptan iki tane.
Evet.
Ama vahşi olanlarla etkileşim içindeler.
- Evet, biliyorum. - Yani doğada
çok daha iyiler.
Sadece toprağı korumaktan çok daha fazla iş vardı.
Herkes geri gelmeden
o yerlere onarılmış veya sağlıklı diyemezsiniz.
Kris şimdiye dek on küsur türün
geri kazandırılmasını sağladı.
Buna son kertede jaguar da eklendi
ve bu hiç yapılmamıştı.
Jaguarları geri getirmek için
ne gerekiyorsa yapmak Doug'ın fikriydi.
Jaguar bir sembol.
Burada besin zincirinin tepesinde.
Hayallerinden biriydi bu.
Salınacak dokuz tane kaldı.
Tabii ikisi de dişi olan
iki yavrunun...
Evet.
...iki yavrusu olacağını varsayarsak.
Belki. Belki bir.
- Evet. - Evet.
İnanılmaz!
Ne zaman bunu düşünsem ağlayasım geliyor.
Gerçekten.
Belki de millî parklar...
...deney tüpleri gibidir.
Ve...
...her şey kötüye gittiğinde
millî parklar, büyük koruma alanları evrimin kendini baştan başlatacağı
deney alanları olabilir.
Kim bilir?
Kris'in yaptığı gibi biyoçeşitliliği korumak
aslında iklim değişimiyle
doğrudan bağlantılı.
Ve oradan da
gezegende türümüzün sağ kalmasıyla.
2 Mart 2017,
hükûmet bugün duman işareti gönderdi.
15 Mart'ta burada anlaşma imzalayacağız.
Başta büyük bir rahatlama, sonra yerini sana olan
sonsuz hayranlığıma bırakan anlık bir mutluluk.
Sensiz buraya kadar nasıl gelebilirdim diye kendime sordum.
Sonra beni hiç bırakmadığını hatırladım.
Sadece servetinizin değil hayatınızın büyük bölümünü de
bir şeye adadığınızda
ve oraya gömülmeyi seçtiğinizde...
Birinin "Ah, sadece ziyaret ediyor." demesi
imkânsızlaşır.
Ülkenin her yerinde...
...bu dul için
taşkın bir keder vardı.
Herkesi güçlendirdi...
"TOPRAĞI ONARMAK VE TOPLUMA GERİ VERMEK İSTİYORUZ"
...ve yapmaya çalıştıklarına...
DOUGLAS TOMPKINS MİLLÎ PARK RESMİLEŞTİ
...olan muhalefet buharlaştı.
TOMPKINS CONSERVATION PARKLARI DEVRETMEYE HAZIRLANIYOR
Tarihi. Tarihi bir an.
Cidden, daha önce kimse bunu yapmadı.
Cumhurbaşkanıyken Kristine ile görüştüm
ve iki kadının Doug'ın önem verdiği bu hayalde
ısrar etmeye devam etmesinin ilginç olabileceğine
karar verdik.
Ama gerçek şu ki
bu parkları bitirmeliydik.
Büyük yükler taşıdığımızı unutmamalısınız.
VİZYON
Geçtiğimiz yıllarda
yılda neredeyse altı milyon harcadık.
Yani onları bağışlamamak
er geç ekonomik facia olurdu.
Ola!
En iyi marangozlarımız tabelayı yerleştiriyor!
Buna inanamıyorum!
Çok cürekârcaydı ve bir seferde beş millî park yapma,
üçünü de büyütmeyi...
ŞİLİ CUMHURİYETİ PUMALÍN DOUGLAS TOMPKINS MİLLÎ PARKI
...başarma ihtimali
öyle düşüktü ki.
Ama ya şimdi ya asla dedim.
Doğru an gelmişti.
"Pumalín" deyin.
Pumalín!
Bu inanılmaz bir ekip.
Yüzlerce kişi katkıda bulundu.
Hükûmetin onları tutmasını istiyoruz.
Ama ne olacağını kim bilir?
KAPALI
Bazılarını tekrar göreceğiz, bazılarını görmeyeceğiz.
Ama bir sürü insan
bir şeyin sonuna geliyor.
25 yıldır...
Gerçekten.
...bir aileyiz.
Birbirimizi onurlandırıyor ve seviyoruz.
Ekibim adına
Douglas ve Pablo Carrasco şerefine kadeh kaldırıyorum.
- Evet. - Evet.
Cumhurbaşkanının törene gelmesinden önceki hafta sonu
bir şey okudum.
Koşul ifade eden iki kelime hemen dikkatimi çekti.
Olabilir, mümkün deniyordu ama yapabilirsiniz denmiyordu.
Bu, parklardan birinin
sekizlik koleksiyondakilerin en büyüğünün
kesin onay almadığını gösterdi.
Benim için ya hep ya hiçti.
Ya hepsini yaparız ya hiçbirini.
Anlaşma gerçekleşmezse senin için büyük risk.
Başlarına gelen onca şeyden,
farklı hükûmetleri
böyle bir şey yapmak için ikna etmekle geçen
ve hiç ilerleme kat edilemeyen yıllardan sonra
şüphelerinin olması normaldi.
Her şeyin değişebileceğini düşünüyordu.
Törenden bir saat öncesine dek
olacak mı olmayacak mı
hiçbir fikrim yoktu.
Bu kadar.
Gidelim.
O geldiğinde yüzümden duygularım okunmuyordu.
Tekrar buluştuk.
Doug'ın mezarında, oradaki küçük mezarlıkta
buluşmak istedi.
MEZARLIK CHABUCO VADİSİ
Doug'ın mezarına saygı gösteriyor,
Doug'dan bahsediyordu
ve tüm bu çalışmaların fişini çekmeye hazırlanıyorum diye düşündüm.
İki konuşma hazırlamıştım.
Biri bir şey ters giderse diye
öfkeli ve kavgacıydı.
Diğeri kutlama amaçlıydı.
Derken biri yanıma geldi
ve "Oraya eklendi." dedi.
"Sorun yok."
O zaman cumhurbaşkanına döndüm.
Tanrım, ne tarihi bir gün dedim.
Sadece tanrıların hayal edebileceği bir yerin haritası var bende.
Doug için 1992'de hayal olan şey
Pumalín Millî Parkı olacak.
Bu parklar size ait.
Onları tüm kalbinizle koruyun.
Yaşamı seçin.
Güzelliği seçin.
Lolo, başardık!
Aman tanrım. Çocuklar...
Bir bakıma akıl hocalığı ettiğim biri,
iyi bir dostum, Şili cumhurbaşkanının yanında durmuş
parkları yaratma belgelerini
imzalıyordu.
Evet. Gözlerim dolmuştu.
Çok gurur verici bir andı.
O yüzden dünyanın en büyüğü.
- Gurur duymalısınız. - Evet, sanırım.
İnsanlık tarihinin en büyük toprak bağışını gerçekleştirdiler.
Doug çıtayı çok yükseltmişti.
Böylece biri kendisini geçerse gurur duyacaktı.
Daha büyük parklar, daha çok koruma.
Aman tanrım!
Şuna bak. Bak, bak.
Bir akbaba.
Doug'la birlikte korudukları
şu göz alabildiğine uzanan...
...vahşi topraklara bakın.
Latin Amerika'da doğayı koruma yaklaşımını değiştirdi.
İnsanlar artık bu parkları kurmak istiyor.
Şimdi Tierra del Fuego'da
yeni bir park başlatmakla ilgileniyorum.
750.000 dönüm.
Bu fikri buldum ve Kris'in organizasyona verdim.
Ona Dünyanın Sonu Parkı diyoruz.
Doug tam burada
onun yaptığını yapmam için başımın etini yiyordu.
Şimdi başlıyorum.
İkinize karşı
hep tatlıydım.
Tatmin edilmesi kolay,
geri çevrilmesi zor olandım.
Ama...
Tanrım, ne hayat.
Evet.
Ne hayat.
TOMPKINS CONSERVATION, ŞİLİ VE ARJANTİN'LE İŞ BİRLİĞİYLE
17 MİLLÎ PARKI YARATTI VEYA BÜYÜTTÜ
14,7 MİLYON DÖNÜM TOPRAĞI KORUDULAR VE SAYI BÜYÜMEYE DEVAM EDİYOR.
REWILDING ARGENTINA VE REWILDING CHILE TOMPKINS CONSERVATION'IN ÇALIŞMASINI
SÜRDÜRÜP TÜRLERİ PARKLARA GERİ KAZANDIRIYOR VE PARKLAR YARATIYOR.
2022'DE YVON CHOUINARD ARKADAŞLARININ ONURUNA
GEZEGENİ KURTARMAYA FON SAĞLAMAK İÇİN
ÜÇ MİLYAR DEĞERİNDEKİ PATAGONIA ŞİRKETİNİ BAĞIŞLADI.
SEVGİLİ JENNIFER RIDGEWAY ANISINA
VAHŞİ YAŞAM
Alt yazı çevirmeni: Zeynep Simpson