Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Hoş geldin.
AL
Sunumunun başlamasına beş saniye,
dört, üç, iki, bir.
ABC, standart işaret.
Evet, "tek tıkla al" lafı Amazon'un patenti altındaydı.
Ve Jeff... Bu da Jeff'in fikriydi.
Kullanıcı deneyimi tasarım müdürüyüm.
Amazon'da 15 yıl çalıştım.
Ürün sayfaları hazırladım,
farklı ülkelerde farklı kategoriler çıkardım.
O sitede elimin değmediği bir sayfa yok.
Sistem, ihtiyacınız olan her şeyi
ve çok ama çok daha fazlasını
satın almanıza yardım etmek için inşa ediliyor ve ayarlanıyordu.
PRIME'I İPTAL EDEYİM
Aman tanrım.
Siz orada çalışırken
ürünler satıldıktan sonra ne olduğu hiç düşünülüyor muydu?
Hayır.
Kargo geldi.
Alışveriş yapmak harika bir his.
Şahaneymiş bu.
Ama sorun şu ki her yıl
daha çok tüketip daha çok üretiyoruz
ve bunun da kimsenin görmenizi istemediği arka yüzü var.
Durmak bilmeyen bir nesil için
öne çıkacak şekilde tasarlandı.
Kesinlikle oyuna getiriliyorsunuz
ve bu bir bilim.
Kasıtlı,
karmaşık,
son derece incelikli bir bilim, amacı da size alışveriş yaptırmak.
Sırf Amazon da değil.
Bunu çoğu büyük şirket yapıyor
ve gerçekte olanları gizlemek için her türlü numara kullanılıyor.
Oha lan...
Mahvetmişler ya.
Adidas'ın marka müdürüydüm.
Kesinlikle suçsuz olduğumu düşünmüyorum.
Kesinlikle geriye bakıp düşündüğümde pişman olduğum şeylere katkım oldu.
Tam 500 tane iPhone aldım!
Aman tanrım!
Apple'da başladım, sonra Oculus'un kurucu ekibine katıldım.
"Şirketi korumalıyız" diyen sesler
"Gerçekten bunu yapmalı mıyız?" diyen iç sesimi bastırdı.
Şu an markaların yaptığı şeyler birçok insana zarar veriyor.
Bunlar sadece çer çöp değil.
Bunlar tehlikeli atık.
Onları içiyor, soluyoruz ama zehirler.
VOL-İ filmi gibi.
O kadar çok tüketmeye teşvik ediliyoruz ki
bunlar atık olarak her yere ulaşıyor
ve gezegendeki herkesi etkiliyor.
Müşterilerin kendi sonlarına
katkıda bulunduklarını fark ettiğinde
sinirleneceğini söylemek istedim
ama dinlemek istemediler.
Etrafıma bakıp dedim ki "Nasıl oldu bu?
Şimdi ne yapacağız?"
Başlığı göster.
"HEMEN ALIN" TÜKETİM TUZAĞI
Merhaba.
Ben Sasha.
İş dünyasında başarıya ulaşmak adına
dobra bilgiler sunmak üzere yaratılmış bir kişisel asistanım.
İstediğim görüntüleri yaratabiliyorum.
Yeni sahne, doğada hızlandırılmış büyüme görüntüleri.
Bu eşsiz ve keyifli etkileşim süresince
kâr maksimizasyonuna dair en önemli beş dersi edineceksin.
Ayrıca en sona kadar kalanları bir sürpriz bekliyor olacak.
1. DAHA ÇOK SAT
Birinci kural.
Daha çok sat.
DAHA ÇOK SAT
Satış, başarının anahtarıdır.
Ama alım miktarını artırmaları için
tüketicileri motive etmek gerekir.
Neyse ki moda sektörü hızlı, kendinden gelen büyümeye dair
kusursuz bir örnek sunuyor.
Kimseye yeni kapüşonlu, yeni tişört, yeni ayakkabı lazım değil.
Dünyada çok fazlası mevcut ve çoğumuzda fazlasıyla var.
O ürünü almanız için ikna edici bir sebep lazım.
ERIC LIEDTKE ESKİ ADIDAS MARKA MÜDÜRÜ
Yönetim kurulu üyesi olarak en önemli görevlerimden biriydi.
Ne kadar satış yapıyoruz?
Ve ne kadar kâr ediyoruz?
Bu ikisini yapamıyorsak başarısızdık.
Spor ayakkabısı Amerika'da büyük bir sektör.
Sadece geçen yıl neredeyse yarım milyar satıldı.
Adidas, bu hafta sözde akıllı ayakkabısını sundu.
Kendimizi Nike'dan, Puma'dan, başkalarından farklı kılmalıyız diyoruz
ama mesele o değil.
Mesele tüketici ilgisini çekmek.
Tüm ürünlerden, tüm iletişimden,
tüm dijital çalışmalardan ve bütün stratejiden sorumluydum.
Adidas 2014'te hızla kan kaybediyordu, yerlerdeydik.
Her şey ters gidiyordu.
Şirket tarihinin, hatta belki de sektör tarihinin en iyi dönüşüydü.
Adidas hissesi hız kaybetmiyor.
Şuna baksanıza,
Adidas hissesi bu sabah %7,5 yukarıda açtı.
Nasıl bu hızda büyüdük? Hep kendime sorarım.
Bence birkaç faktörün birleşimi.
İlk olarak
bir hikâye olmalı.
Bir İngiliz futbol takımını düşünün.
Sizce bir yılda kaç forma çıkarıyorlar?
Tek forma yok.
Ev sahibi forması, deplasman forması, üçüncü forma.
Farklı günleri kutlamak için giyilen farklı formalar var.
Sizce bunun sebebi ne?
Yeni bir hikâyeyle alım fırsatı yaratmak için.
Adidas'ta spor kültürünün,
maç bitince, düdük çalınca bitmediğinin farkındayız.
Sokaklara, müzik mekânlarına, okulların koridorlarına kadar gidiyor.
O yüzden müzisyen ve sanatçılarla çalışmaya başladık.
Beyoncé Knowles.
Pharrell Williams.
Ve insanlık tarihinin
en tartışmalı sanatçılarından biri Khanye West.
Bu sektörde tüketimi artırmak için
hikâye anlatımı hayati öneme sahip.
Adidas ve diğer tüm moda markalarının da görevi bu,
arzu edilen nesneler yaratmak.
Moda sektörü bu konuda çok iyi. Sizi tanıyorlar.
Yani biz sizi tanıyoruz.
Farklı tüketicileri anlamak için araştırmalara vakit harcıyoruz.
Farklı mesajlara yaklaşımlarını biliyoruz.
Gucci'den Adidas.
Kariyerim boyunca
daha hızlı ve daha fazla üretime katkıda bulundum.
Sırf Adidas'ı demiyorum. Tüm moda markaları böyle.
Neredeyse 20 yıldır bu sektördeyim.
Amerika'da satılan her altı gömlekten birini biz üretiyoruz.
Hizmet verdiğimiz müşterilerimiz standart giyim mağazalarından
küresel satış yapan tasarım markalara kadar uzanıyor.
İlk başladığımda yılda iki sezon olurdu, bir ürün altı ay satılırdı.
Günümüzde hızlı modanın gelişiyle
diğer markalar da her ay yenilik getirmek zorunda kalıyor.
Resmî rakamları kimse bilmese de
internetten bakarsanız Gap, yılda 12 bin yeni ürün üretiyor.
H&M de 25 bin civarı.
Zara da 36 bin civarı.
Ve SHEIN yılda yaklaşık 1,3 milyon yeni ürün üretiyor.
Bence internette görülen bu rakamlar düşük bile olabilir.
Geçen hafta sipariş verdim.
- Muhtemelen ayda bir. - En az ayda bir.
Bazen ayda iki kez alıyorum.
Nereden başlayayım?
Sektörümüz yılda 100 milyar parça giysi üretiyor.
Yüz milyar.
Muhteşem bir elbise.
Dünyada kaç kişi var?
Kişi başı kaç parça? Bu kadar giysiye ihtiyaç yok.
Hırslıydım,
rekabetçiydim,
disiplinliydim, çalışkandım,
agresiftim.
Hızlı ve başarılı bir kariyerim oldu.
Adidas'ta çalışırken yarattığım etkiyi öğrenmeye başladığımda
artık görmezden gelmem imkânsız oldu.
İnsan anca bir noktaya kadar kendini kandırabiliyor.
Tekrar merhaba.
Birçok kişi zirveye giden yolda hırsını yitirecek.
Onlardan biri olma.
Lütfen 19,2 saniye boyunca
şirin kedi ve ördek videolarının tadını çıkar.
Aman tanrım!
Unutma, dikkat dağıtma sanatını öğrenmek başarıya giden yolda elzem olacak.
Yeni sahne, New York.
Reklamların ana fikrini açığa çıkar.
DONUT ALMAYA DEVAM ET
TÜKET
Tüketicilerle açık iletişim
daha çok satabilmenin şartlarından biri.
AL
Ama kâr maksimizasyonuna ulaşmak için
tüketicinin ürünleri arzuladıktan sonra
olabildiğince çabuk alabilmelerini sağlaman gerek.
Her saniye değerli.
Vizyonuna asla sınır koyma.
Hayal edebiliyorsan yaratabilirsin.
Ne hediyeni paketledim Ne de evden çıkmam gerekti
Hatta hediyeni hiç görmedim Tek tıkla geliverdi
Alışveriş merkezini katetmedim Bir günümü bile yemedim
Sağ olsun Amazon nokta com
Amazon nokta com
Orada çalışmaya o kadar erken başlamıştım ki
o zamanlar insanlara internetten bir şey satmak
imkânsız gibi geliyordu.
Ama insanların internetten bir kere bile pantolon almasını sağlamak
hoş bir meydan okuma gibi gelmişti.
"İki yıl çalışır, işi öğrenip giderim" demiştim.
Ama şaşırtıcı derecede heyecanlıydı.
Hızlı ve risk eşiği yüksek bir ortamdı.
"Evet, hadi yapalım" diyorduk.
"Fikrin mi var? Al sana ekip ve para, git yap."
Bir şeyler icat ediyorduk yani. Ben patent sahibiyim, eğlenceliydi.
Dört beş kişiyle birlikte Jeff Bezos'la toplantılar yapardık.
Onunla konuşup fikirlerine karşı çıkabiliyorduk.
Sıradan bir kovboy şapkası gibi görünse de
iş güvenliği kurulu onaylı bir baret.
Dünyanın en iyi matkabı da bizde.
Jeff, onun kadar akıllı olmayanlara karşı inanılmaz sabırsız biri.
İnsanların sözünü kesip yerden yere vurduğunu görüyordum,
"Sen akıllı değilsin, sen konuşma."
Bence Jeff başta
insanlara kitap, müzik, film ve DVD satabileceğini tahmin etmişti.
Ama asıl para
internetten giyim ve gıda satabilmekteydi.
Ben de güzellik mağazasını,
mücevher mağazasını, giyim mağazasını açan tasarımcıydım.
Ve çok farklı bir alışveriş deneyimiydi.
ŞİMDİ TEK TIKLA AL
Şöyle şeyler diyorduk,
"Bir sonraki alışveriş anınızda
yanınızda olmak istiyoruz."
Mesela yatakta yatarken "Havuç soyacağı alayım" diyorsunuz.
"Yastık kılıfı lazım. Bu kaşındırıyor."
Anlatabildim mi? Ne olursa.
Yani siz nerede olursanız olun,
bir ihtiyacınızı düşündüğünüz anda
aklınıza Amazon'un gelmesini istiyorduk.
Dedik ki "Sistem sihirli olsa nasıl işlerdi?"
Sistem sihirli olsa nasıl işlerdi?
Şöyle olurdu,
Ürün neredeyse oradan
mümkün olduğunca çabuk ve pürüzsüz şekilde
direkt kapınıza giden bir taşıma bandı olurdu.
Çok kolaydı. İşte tam o an...
O an
yapmak istediğiniz alışverişi eleştirel düşünecek vaktinizi
kısaltmamız gereken andı.
Gerçekten bilim bu.
Sürekli bir şeyler satmanın yeni yollarını geliştiriyorduk.
Dün gece 2.00'de aldıklarım bunlar.
Hiç fark etmeyeceğiniz kurnaz yöntemlerle davranışlarınızı etkiledik.
Mesela şöyle bir cümle olabilirdi,
"25$ ve üstüne ücretsiz teslimat."
Birinde "25$"ı turuncu yazıyorsunuz.
Diğerinde de yeşil yazıyorsunuz.
Böyle birbiriyle karşılaştırdığınız dokuz on şey olabiliyor.
Ve bu cümlenin hangi versiyonunun
daha çok para kazandırdığına dair
istatistiksel önemi olan veri topluyorduk çünkü sitenin yeterince ziyaretçisi vardı.
O sayfadaki her bir piksel
test edildi ve defalarca en iyi şekilde ayarlandı.
ŞİMDİ TEK TIKLA AL
Ve Amazon bu sistemi tasarlarken
sitede doğru öge, renk ve ürün kombinasyonuyla
alışveriş yapma ihtimalinizi
en yükseğe çıkarma amacıyla tasarladı.
SEPETE EKLE
Bir kişinin aldıklarını düşünseniz
ve bunu da Amazon gibi sitelerde alışveriş yapan kişi sayısıyla çarpsanız...
SEPETE EKLE
Alışveriş deneyimini iyileştirdiğimi,
ürün bulmayı kolay ve keyifli hâle getirdiğimi düşünüyordum.
Daha da verimli bir sisteme dönüştüğünde
doğuracağı sonuçları düşünmüyordum.
Bence bu ürünlerin nereye gideceğini hiç düşünmüyorduk.
Yeni sahne, rüzgârda uçuşan poşet.
Unutma, daha çok satmak için daha çok üretmelisin.
Çok daha fazla.
Bu noktada spesifik örnekler görmen eğlenceli olur diye düşündüm.
Artan internet satışlarını karşılamak için gereken küresel üretimi görselleştir.
Her saat imal edilen 2,5 milyar ayakkabıyı görselleştir.
Önceden arada bir engel vardı.
Düşünsenize.
Kalkıp arabanıza binmeniz,
mağazaya gitmeniz, raflara bakıp ürünü bulmanız gerekiyordu.
Ve eve dönmeniz.
Epey uğraşlı.
Ama tek yapmanız gereken bir tuşa basmaksa
ve kapınızın önüne geliyorsa
tabii ki daha çok ürün alacaksınız.
Her saat imal edilen 68.733 telefonu görselleştir.
Her dakika imal edilen 190 bin giyim ürününü görselleştir.
Muhteşem.
Her saniye imal edilen 12 ton plastiği görselleştir.
AL
Dünyanın en büyük şirketlerden biri Unilever'ı yönettim.
Unilever ev ürünlerinin en büyük imalatçılarından biri.
Örneğin şampuan, deterjan.
Her gün yaklaşık 3,5 milyar tüketiciye ulaşıyor.
Bence aslında burada tüketici suçlu değil.
Tabii tüketiyorlar ama neden tüketiyorlar?
Çünkü inanılmaz derecede teşvik ediliyorlar.
AL
Bir şeyi attığımızda o şey yok olmuyor.
"Yok olmak" diye bir şey yok.
Yine bu gezegende bir yere gidiyor.
Ve bedeli giderek büyüyor.
Tebrik ederim, birinci kuralı tamamladın.
Çok iyi gidiyorsun
ve kâr maksimizasyonunda bir sonraki aşamaya geçmeye hazırsın.
Şimdi de sana
ürünleri satın alındıktan sonra kontrol etmeyi öğreteceğim.
Ve tüketicilerin eskisini yenisiyle değiştirme süresini belirlemeyi.
Ayrıca sürprizini görmeye bir adım daha yaklaşacaksın.
Oley.
DAHA ÇOK İSRAF ET
İkinci kural.
Daha çok israf et.
Kâr için israf yaratmakta ustalaşmak için
bu noktada ek içerikler görüntülemen yararlı olacaktır.
Broadway'de eski toprak sesiyle konuşan bir ampul hayal et.
Merhaba.
Ben çok özel bir gruba dâhilmişim,
sebebi de 100 yaşında olmama rağmen hâlâ parlamammış.
Artık benim gibilerden pek kalmadı, orası kesin.
Galiba fazla iyiydik.
15 Ocak 1925'te dünyamız altüst oldu.
Phoebus Karteli'nin ortaya çıktığı o malum gün.
Zamanı geri sar.
Geri dön...
Büyük ampul imalatçılarının üst düzey yöneticilerinden oluşan bu grup
birlikte komplo kurup ömrümüzü kısaltarak kârlarını artırdı.
Sık değişimi teşvik etmek için
her ampulün ömrü 2.500 saatten
sadece 1.000 saate düşürüldü.
Dağlar kadar gereksiz atığa sebep oldular.
Muhteşem israf.
Adını da planlı eskitme koydular.
Artık pek komploluğu da kalmadı.
Ürünleri bozulacak veya kısa sürede atılacak şekilde üretmek
neredeyse her sektörde normal oldu.
Birkaç kez yıkandıktan sonra paçavra olan kıyafetlerden
pilini değiştiremediğiniz elektrikli diş fırçalarına.
İçinde mürekkep olsa bile kasti olarak çalışmayan yazıcılara kadar.
Her şeyi hatalı yazdırıyor.
Yeni yazıcı almak zorundayım. Bunun ömrü bitti.
Ama daha üç yıllık!
Günümüzde planlı eskitme başarılı şirketlerin vazgeçilmezi oldu.
Kuruluşumuzdaki tasarım vizyonunun
en kasıtlı evrimi olan bir ürün yarattık.
Apple, ürünlerinin ilk günden kusursuz olduğu fikrini sattı.
Kusurlar giderildi,
malzemeler arasında kusursuz bir geçiş
ve saf, ayna gibi bir yüzey üretildi.
Bu işin zirvesi, ideali, kusursuz ve mühürlü bir nesne yaratmaktı.
Yıllar önce aldığınız o Apple ürününü kullanmanızı istemiyoruz.
En yeni, kusursuz nesneyi alıp onu kullanmanızı istiyoruz.
Biri gelsin, biri gitsin.
Artık 10 yılı aşkın süredir tüketici elektroniği sektöründeyim.
Apple'da başladım,
Oculus'un kurucu ekibine katıldım, oradaki donanım ekibini yönettim.
Yani ta 2009'da Apple'da çalışmaya başladım.
Birkaç ay ailemle kaldıktan sonra
Apple'dan haber geldi
ve şirkete girip yazılım yazmaya başladım.
O da nihayetinde FaceTime oldu.
İletişimimizi ebediyen değiştirecek.
Mühendis ekibinde üniversiteyi yeni bitirmiş biri olarak
bu sihre dair birkaç ipucu görmeye başlamıştım
ama bence harika bir kullanıcı deneyimi sunma odağı
gerçekten de vardı ve hâlâ da var.
Bunun bazı yan etkileri son derece kötü olmuş olsa da.
Ve adını iPhone koyduk.
Bugün...
Bugün Apple, telefonu baştan yaratacak.
Biraz çılgınca
ama bu şirketlerin odağı esasen ürün lansmanında, şu anda.
Büyük açılış konuşmalarıyla Apple'da defalarca gördük.
Bir üst düzeye taşıyacağız.
Bugün iPhone 3G'yi tanıtıyoruz.
Daha fazla ülkede iPhone satmamız gerek.
Ve ondan sonra çıkan her iPhone'da
orijinal iPhone'un vizyonu üzerine eklemeler yaptık.
Apple bu yöntemle
inanılmaz başarılı olduğu için de
diğer her tüketici elektroniği şirketi bunu taklit ediyor.
Galaxy Note 8.
Tüm tüketicilerin zaten sahip olduğu laptop veya akıllı telefon üretiyorsanız
iş modelinizin temeli
tüketicinin elindeki ürünleri yenilemesi gerekmesine dayanıyor.
Dört, üç, iki, bir!
Planlı bir süreç bu.
Bir ürün tasarlıyorsunuz,
ürünü imal ediyorsunuz, satıyorsunuz,
piyasaya sürüyorsunuz,
ürün kullanılıyor,
sonra da atığa dönüşüyor.
Her gün yaklaşık 13 milyon telefon çöpe atılıyormuş,
bu da akılalmaz, delice bir sayı.
Ve topluca düşünürsek
hepimiz bu ürünleri iki üç yılda bir değiştiriyoruz.
İnanılmaz ileri teknoloji olsalar da pahalı olsalar da
ve bazı açılardan
medeniyetin endüstriyel kapasitesinin zirvesi olsalar da
basbayağı kullanat ürünler.
Ben buna baktığımda
ne açıdan bakılırsa bakılsın tamamen bozuk bir sistem görüyorum.
Unutma
devamlı bir yeni ürün akışı sağlamak
tüketiciyi eski ürünlerini atmaya teşvik eder.
Bu da büyümenin temelidir.
Maalesef bazı bireyler değiştirilmeye hazır gördüğün ürünlerin
bakım veya onarımını yapma isteği duyacaktır.
Bu insanlar her fırsatta yıldırılmalıdır.
Kyle Wiens, iFixit'in kurucusu ve CEO'su.
Bu şirket binlerce cihaz için alet, parça ve onarım kılavuzu sunuyor.
Eskiden normal olan onarımdı.
Onarım kılavuzları vardı, şirketler yedek parça satardı,
ama bunlar son 30 yılda sistematik olarak hayatımızdan çıktı.
Bu tek kullanımlık bir ürün.
İki yıl kullan, çöpe at, yenisini al.
Hiç hoş değil.
Hep mümkün değil diye, ekonomik olarak imkânsız diye
onarım yapmadığımızı sanırdım.
Ama aslında onarım yapılmamasının sebebi
avukatların bu bilgileri sansürlemek için çabalaması.
Hâlâ iFixit'i sansürlemek isteyen şirketlerden
telif hakkı bildirimleri geliyor.
Geçen gün geldi.
"Siktirin gidin" dedik.
Sorun sadece şirketlerin
ürününüzün onarımına dair bilgileri kaldırtması değil.
Genel olarak ürünleri de onarması çok daha zor yapıyorlar.
Apple, yeni iPhone onarılsın istemiyor.
Arka kapağı kurcalanamayacak şekilde tasarlamışlar.
Sık görülen yıldız vidalar yerine
sözde pentalobe vidalar kullanıyorlar.
Vidalar neden değişti?
Apple, kendi donanımımıza erişememizi tercih ediyor,
böylece eskiler atılıp yenileri alınacağı için
Apple daha çok cihaz satacak.
Ürün onların ürünü, kalite kontrolü için onlara kızamayız.
Açıkçası daha da kötüye gidiyor.
Telefon, tablet ve laptopları
yapıştırıcıyla birleştiren şirketleri daha çok görüyoruz.
Böylece tamir etmesi çok zorlaşıyor.
Şu an çok rahatsız olduğumuz,
maalesef çok popüler bir ürün kategorisi var,
AirPods ve genel olarak kablosuz kulaklıklar.
Her kulaklıkta ve şarj kutusunda birer batarya var.
Bunların hiçbirini açıp bataryayı değiştirmek mümkün değil.
Bataryalar 18 ayda, birkaç yılda bozulmaya başlayacak
ve tek seçenek yenisini almak olacak.
Kötü niyetli bu.
Ben bir kulaklık yüzünden radikalleşen aklı başında biriyim.
Saçmalık bu.
Apple bunların öncülüğünü yapıp bunları yaygınlaştırdı
ve telefonundan kulaklık girişini kaldırarak
herkesi bunu almaya zorladı.
Ve bence Apple'ın özel bir sorumluluğu var
çünkü onlar nereye, sektörün kalanı oraya.
Tükettiğimiz ürünlere dair inanılmaz gerçekler gizleniyor.
Teknoloji şirketlerindeki pazarlamacılar gözümüzü boyuyor.
Biz ne kadar tüketim çarkında koşuyorsak
onlar da bizden daha da çok kâr elde etme çarkında koşuyor.
Bugün tarihte ilk kez
bir trilyon dolar piyasa değerinde işlem gören şirket Apple oldu.
İş modelinizin temeli bu değiştirme döngüsüne yerleştiğinde,
nesnenin daha uzun süre kullanılmak yerine
tamamen yenisinin alındığı bir sisteme geçildiğinde
artık geri dönmek çok zor oluyor.
Siz o CEO'ysanız, o yöneticiyseniz
yönetim kuruluna gidip
"Yıllık 50 milyar ciromuzu 25 milyara düşüreceğiz" derseniz
size kapıyı gösterirler, yerinize de başkasını getirirler.
Devamlı katılımın için teşekkürler.
Seni ve bu etkileşime olan gayretli yaklaşımını takdir ediyorum.
DAHA ÇOK İSRAF ET
Doğru yönetildiği takdirde tüketici israfı şirketin için kâr demektir.
Ama ürünleri bizzat kendin elden çıkaracaksan
gizlilik elzemdir.
Asla ama asla
tüketiciler attıklarını görmemeli.
Asla.
Şu poşete bakın.
Bakın.
Burayı çeksene.
Aman tanrım.
Genelde israf kaldırımda, kamuya açık alanlarda oluyor.
Yani şirketlerin neleri attığını
açık ve net görebiliyorsunuz.
Hepsi çikolata.
Şirketlerin gayet iyi durumdaki satılmamış ürünleri
çöpe attığını her gün görüyoruz.
Ama yılın bazı dönemlerinde çok büyük artış görülüyor.
Her tatil döneminden sonra
satılmayan mallardan oluşan inanılmaz büyük bir atık çıkıyor.
Hafta sonu Kara Cuma indirimlerinde
226 milyon kişi mağazalardan ve internetten alışveriş yaptı.
Cadılar Bayramı var.
Sonra da Şükran Günü.
Sonra da hızlı bir dönüşüm gerekiyor çünkü Noel var.
İyi bayramlar.
Hanuka var.
Daha çok oyuncak al.
Duydun mu?
Ve Sevgililer Günü.
Bu poşet Sevgililer Günü ürünleriyle dolu.
Bir de Paskalya.
Paskalya ayakkabıların harikaymış!
Sonra da 4 Temmuz, Anma Günü, İşçi Bayramı...
Sonra da baştan başlıyor.
Birkaç yıl bir yatırım bankasında çalıştım.
Keyif aldığım birçok yanı vardı
ama ilk önceliğinizin şirket olması gerekiyordu.
Uyanıp birkaç sokak yürüyüp metroyla işe giderdim.
Birçok akşam da 21.00, 22.00 gibi taksiyle eve dönerdim.
Ertesi gün de aynısını yapardım.
İşten ayrılmamın sebebi
özünde daha anlamlı bir iş yapmak istememdi.
Bence benim gördüğüm, buz dağının görünen kısmı.
Kullanılabilir eşyaların atılması çok üzücü bir şey.
Yoga çemberi.
Ama arada sırada daha da korkunç şeyler görüyoruz.
Çok tatlı!
Delilik bu.
Satılmayan mallara bunu yapıyorlar.
Kimse kullanamasın diye çalışanlarına mahvettiriyorlar.
Bu da genelde ürünler indirimli satılmasın diye yapılıyor
çünkü şirketler indirimin marka imajını bozacağını düşünüyor.
Ama bir sürü başka sebebi var
ve hepsi de kâr maksimizasyonuyla ilgili.
Şöyle bir video paylaştım,
"Hiç sağlam ürünleri
kasıtlı olarak mahvettiren bir perakendecide çalıştınız mı?
'PerakedeZoruyla' hashtag'iyle hikâyenizi paylaşın" dedim.
İşte o anda bir çığ başlamış gibi oldu.
Barnes & Noble'ın bir kafesinde çalıştım.
Unlu mamulleri açıp çöp kutusuna atıp
üstüne de ıslak kahve telvesi dökmemiz isteniyordu.
Son tüketim tarihinden bir gün önce.
Panda Express'te vardiya sonunda
kimse yemesin diye bütün yemekleri karıştırıyorduk,
kayıpları takip etsinler diye tartıp çöpe atıyorduk.
GameStop, DVD'leri çizmemizi
ve bir sürü aksesuarı çöpe atmamızı istiyordu.
Her şeyi mahvettiriyorlar,
çöpleri de kamerayla takip ediyorlar.
Neden barınaklara yardım edemiyoruz? Saçmalığın daniskası.
Bath & Body Works'te çalışıyordum.
Çöplerimizi evsiz insanlar karıştırıyordu
ve bizim attığımız ürünleri
çöpten alıp kullanıyorlardı.
O yüzden müdürüm
ürünleri çöpe sıkmamızı söyledi.
Ve dedi ki
"Evsizlerin kullandığı marka olmak istemiyoruz."
Ben de istifa ettim.
GİZLİ KAMERA
Burası Amazon'un İngiltere'deki en büyük depolarından biri,
her yıl kusuru olmayan milyonlarca ürün yok edilmeye gönderiliyor.
Anonim kalmak isteyen eski bir çalışanları
onlardan istenenin ölçeğini ifşa ediyor.
Cumadan cumaya
hedefimiz haftada 130 bin parça üründü.
Ürünlerin imha edilmesinin hiçbir mantığı yok.
Amazon atık sahalarına
oyuncak döküyordu.
FRANSA, 2018
Amazon'un ürün imha ettiğinin kanıtını bulduk.
Bu Lego setinin ederi 128 avro.
Amazon için bunları çöpe atmak
tekrar dağıtmaya çalışmaktan ucuzdu.
Yakın zamanda yapılan bir saptamaya göre
Amazon da dâhil ürün iadeleri
sadece ABD'de 2 milyon tondan fazla atığa sebep oldu.
Ve ürün imalatı
küresel ısınmaya sebep olan emisyonlar oluşturuyor.
Bunun iklim değişikliğine katkısı olduğunu biliyoruz.
O yüzden bir kez bile kullanılmayan ürünleri yok etmek
düpedüz delilik demektir.
Nasıl bir hesap bu?
Ama şurası kesin, hesabı yapmışlar,
bir şekilde kâra denk geliyor.
Herkes çalıştığı şirketin
kötü niyetli olmadığına inanmak istiyor.
O yüzden işimi kaybetmemekten,
çocuklarıma bakmaktan başka bir şey düşünemiyordum.
Ben de oyuna gelmiştim, onlara inanmıştım.
Ama fark etmeye başlamıştım ki Amazon...
Amazon dünya için iyi değildi.
Evet, her şeyin bir bedeli var tabii.
Gerçek olamayacak kadar iyi geliyorsa muhtemelen bazı sonuçları
veya bilmeden ödediğiniz bir bedeli vardır.
Ve tabii ki bir noktada bedeli ödenecek.
Bir akşam arkadaşlarla barda oturuyorduk.
Bir arkadaşım da dedi ki
"Maren, çalışanlarına muamelelerini, gezegene zararlarını biliyorsun.
Nasıl orada çalışabiliyorsun?"
Birinin bunu yüzüme vurması gerekiyormuş.
İşte o an ağladığımı hatırlıyorum.
Dedim ki "Tamam.
Biliyorum.
Haklısın ve benim...
Benim ya bir şey yapmam ya da istifa etmem gerek."
Yeni sahne, rahatlatıcı görseller.
Dikkatine sunarım, bu noktadan itibaren
bu etkileşimde daha çok bağlılık ve inanç gerekecek.
Tüketicileri almaya devam ettirmek için
gerçeği yaratıcı şekilde yorumlamakta ustalaşman gerek.
DAHA ÇOK YALAN SÖYLE
Üçüncü kural. Daha çok yalan söyle.
3. DAHA ÇOK YALAN SÖYLE
Günümüzde insanların şirketlere karşı görüşü ilginç,
diğer büyük toplumsal kurumlara kıyasla
insanlar şirketlere daha çok güveniyor.
Ama bu güven her zaman haklı olmuyor.
Coca-Cola'nın "Hilltop" reklamını hatırlıyorum,
çok güzel olduğunu düşünmüştüm.
Ama Coca-Cola'nın kısmen olsa da yaptığı şey
büyüyen çevresel endişelere parmak basarak tüketicilerinde güven inşa etmekti.
DÜNYA GÜNÜ!
Şirketler kendilerini çevreye bağlayarak
pazarlamacıların her zaman yaptığı şeyi yapıyor,
bu taraftaki parlak nesneyi gösteriyorlar ki
bu tarafta yaptıklarınızı görmeyesiniz.
Coca-Cola ve benzeri şirketlerin dünyaya plastik pompalarken
geri dönüşümün sorunu çözeceğini söylemesi de
bence bunun kusursuz bir örneği.
Tadını çıkardıktan sonra geri dönüşüm yapınız.
Ama gerçekler çok farklı.
Altıncı His filminde "Ölü insanlar görüyorum" diyen çocuk gibi
her yerde etiket yalanları görüyorum.
Etiket yalanlarını yaymaya çalışıyorum, #etiketyalanları.
JAN DELL KİMYA MÜHENDİSİ
Binlerce mağazayı gezip
gerçekten geri dönüşüm yapan fabrika bulma çabalarımdan sonra
bana sorarsanız
günümüzdeki plastik ambalajların üstündeki geri dönüşüm ibarelerinin çoğu yalan.
En büyük, en tanınan markalarla çalıştım.
Ayakkabı, giysi, oyuncak imalatçılarıyla.
Şirketlere güvenli, verimli ve çevresel açıdan en iyi şekilde
imalat yapmanın yolunu bulmalarında yardımcı oldum.
Ve bu şirketler fabrikalarını
hem verimli hem de çevre dostu şekilde düzenlemek için çok çaba gösterdi.
Ama ürünü imal edip mağazada rafa koyduktan sonra
ellerini silkeliyorlar.
Ve diyorlar ki "Bu bizim sorumluluğumuz değil."
Gördüğünüz üzere günümüzde mağazalarda plastik ambalajlar her yerde
ve tüketicilerin bundan kaçışı yok.
Gerçek şu ki plastik ürünlerinin büyük bir kısmı geri dönüştürülemiyor.
Mesela bu üründe geri dönüştürülebilir ibaresi kullanılmış
ama bu düz plastik kapak geri dönüştürülebilen türden değil.
Bu konu hakkında geniş ve derin bir uzmanlığa sahibim
ve buna kayıtsız kalamıyorum.
Tuvalet kâğıdı reyonu neredeydi?
Buldum.
Şirketler bu devasa dönen okları
tüm bu plastik ambalajların üstüne koyuyor
ve ürünün geri dönüştürülebilir olduğuna tüketiciyi ikna etmeye çalışıyor.
Suçluluk hissetmeden alıp geri dönüşüme versinler diye.
Sorun yok...
Ambalaj kuralları gevşek.
O yüzden yaratıcılığını konuştur.
Açıkçası ciddi sonuçlarla yüzleşmeden istediğini söyleyebilirsin.
Örnek göster.
Altı numaralı plastik.
Tüketici anlayışı,
"Bu ürün defalarca tekrar kullanılabilir."
Gerçek anlamı,
"Bu ürün toplanacak, kategorilendirilecek,
sonra da muhtemelen gömülecek
ya da yakılacak."
Mağazaya teslim.
Tüketici anlayışı,
"Birazcık vakit ayırıp iyilik yap."
Gerçek anlamı,
Mağazalar bunları toplayacak, başka bir yere aktaracak,
muhtemelen gömülecek
ya da yakılacaklar."
Bu sembollerin çoğu anlamsız.
Ama tüketicinin iyi hissetmesini sağlıyorlar,
muhtemelen gömülecek ya da yakılacak şeyler alsalar da.
Küresel olarak ürettiğimiz plastiğin
%10'undan azını geri dönüştürüyoruz.
O yüzden plastik kirliğinin çözümü
geri dönüşümü artırmak demek bir hata.
Çözüm daha az plastik üretmek.
Bunlar geri dönüştürülemez.
Çöp.
Günümüzde şirketler diyor ki
"Daha çok alın, daha çok eşyanız olsun.
Geri dönüşüm yaptığınız sürece her şey yolunda."
Ama dünyanın dört bir yanındaki yığınlarca plastik atığı
bunun tersini kanıtlıyor.
Almamızı istedikleri bunca malı
geri dönüşüm yaparak telafi edemeyiz.
Asla unutma.
Bir ürün satılıp kullanıldıktan sonra artık sorumluluğundan çıkmıştır.
Endişelenme.
Ürünler satıldıktan sonra kendi başlarının çaresine bakar.
Bilinç sahibi bir cips paketinin hayatına dair bir kısa film kurgula.
Dramatik müzik ekle.
Ben dayanıklı yaratıldım.
Yaratıcılarım beni metal ve plastikten dokudu
ve sapasağlam bir kabuk yarattı.
Ama vahşice soyuldum.
Bir kenara atılıp ölüme terk edildim.
Ama pes etmeye hazır değildim.
Dünyayı katedip benimle bu kaderi paylaşanları bulacağım.
Benim için ağlamayın.
Dayanacağım.
Yeni sahne, ürünün on yıl sonraki hâli.
Yüz yıl sonraki hâli.
Gıda ambalajı harika bir şey.
Uzun ömürlü olsa da zarar potansiyeli olan ürünlerden bazıları
tablet ve telefonlar...
...sentetik plastik elyaflı kıyafetler,
çeşitli oyuncaklar.
Tüketiciler bu tür ürünleri almaya endişeyle bakmaya başlarsa
basit, yanıltıcı bir etiket yetersiz kalabilir.
Daha abartılı güven aşılamaya yatırım yapman gerekebilir.
Bu yaklaşım yeşil aklama olarak bilinir.
Ve neredeyse her zaman asıl sorunu çözmekten ucuz olacaktır.
Bir elbisenin gezegene katkıda bulunduğu
bir dünya hayal edin.
Kısaca yeşil aklama,
şirketlerin sürdürülebilirliği önemsiyormuş gibi yapıp
aslında "S... takmaması" diyebilir miyim?
Aslında sikine takmaması.
Reklamda doğal ortam kullanmak veya çocukları konuşturmak gibi
göze batmayan yöntemler de olabilir.
On bir yaşındayım
ve en sevdiğim şey geri dönüşüm yapmak!
Veya yeşil rengini aşırı kullanmak da.
Ama imal ettiğiniz tüm ürünler çevreye zarar veriyor.
Bence yeşil aklama gayet yaygın bir şey.
Bence yeşil aklama iki yüzlülüktür.
Bu terimi dikkatli kullanırım.
Kimi suçladığımıza dikkat etmemiz gerekir
çünkü "Yalancısın" diyoruz.
Bu da ağır bir suçlama.
Bence "yeşil hayalcilik" de çok görülüyor.
Yani yönetim kurulları, şirket yönetenler yeterli çaba gösterdiğini sanıyor.
Doğa Ana
Apple'a hoş geldin.
Yolda hava nasıldı?
Tüketicilerin şirketlere güvenmesinin sebebi
gerçekten de iyi şeyler yaptıklarını sanmaları.
Bazıları bunları yapıyor mu? Evet.
Ama fark yaratacak kadar mı? Hayır.
Büyük çoğunluğu yapmıyor.
Alexa, ışıkları kapat.
Yeşil aklama çifte kötülük gibi.
Hem sözünü verdiğin şeyi yapmıyorsun
hem de
insanlara boş güven satıyorsun.
ŞİMDİ TEK TIKLA AL
Benim açımdan öyle bir noktaya geldi ki artık değişim için adım atmam gerekiyordu.
ŞİMDİ TEK TIKLA AL
Diğer çalışanlarla toplandık.
Amazon'u daha fazla çabalamaya zorlamak istedik.
YENİ SOHBET GRUBU ÇEVRECİ AMAZON ÇALIŞANLARI
Bizi toplantıya çağırdılar.
Toplantıyı gizli tutmamızı istediler.
Çok agresiflerdi. Gerçekten...
"Ne oluyor ya?" dedik.
"20 yıl sonra çocuklarımın yüzüne bakabilmek istiyorum" dedim.
O zamanlar şöyle düşünüyordum,
"Şu an yaptığımızın sürdürebilir olmadığını biliyorum."
Amazon'un elle tutulur bir hedefi,
belli bir tarihi, planı yoktu.
"Karbon ayak izimizi ölçeceğiz" gibi bir şey de denmedi.
Amazon'un şirket çapında bir iklim planı olsun istiyorduk.
Müşterilerimiz için, dünyamız için
iklim krizinden daha önemli bir sorun yok
ama biz çok gerideyiz.
Onunla doğrudan konuşabilmek için
Jeff Bezos'u sahneye davet ediyorum.
7.700 çalışanını temsil ediyorum.
Bay Bezos daha sonra gelecek.
Bu konuşmayı duyacak mı?
Sanırım.
Öfkemizi kullanalım dedik
çünkü öfke eyleme sebep olacak,
eylem de umut doğuracaktı.
Amazon çalışanları bu hafta
şirketin iklim değişiğine kayıtsızlığını protesto edecek.
- Grevdeyim. - Grevdeyim.
Planlanan bu protesto
Amazon'un 25 yıllık tarihinde
Seattle merkezindeki çalışanların katıldığı ilk grev olacak.
Grevden önceki gece Amazon, iklim taahhüdünü yayımladı.
Amazon'un kurucusu ve CEO'su Jeff Bezos,
şirketinin Paris Anlaşması ve iklim sözlerini 10 yıl erken karşılayan
ilk şirketlerden biri olacağına söz verdi.
Şöyle düşündüm,
"Amazon gerçekten sebep olduğu zararı karşılayacak kadar değişebilir mi?"
Bilmiyorum.
Evet, hatalarını yüzlerine vuruyordum.
Bu da hiç istemedikleri bir şeydi.
Asla unutma.
Her zaman eleştirmenlerinin bir adım önünde olmalısın.
Ama bunu ne kadar iyi yaparsan yap
süregelen büyümen yine de zorlayıcı sonuçlar doğuracak.
Sınırlamayı öğrenmen gereken sonuçlar.
Hadi sana göstereyim.
Yıllık 400 milyon ton plastik atığı görselleştir.
Her yıl üretilen 50 milyon ton elektronik atığı görselleştir.
On yıl Unilever'ı yönettikten sonra
iş dünyasının dışına çıkarsam
dünya üzerindeki etkimin daha büyük olabileceğini düşündüm.
Sırf kısa vadeli kazanç için, sırf paydaşlar için
şirket işletirseniz...
...ve yaptıklarınızın kötü sonuçlarını hiç umursamazsanız
kökten bir sorun var demektir.
Ama aynen öyle yapıyorduk.
2050'deki yıllık atığı görselleştir.
Tokyo merkezini dolduracak kadar, şu anki üretimimizin iki katı.
Başarıyı daha çok mal üretmek,
daha çok kâr etmek olarak tanımladığımız sürece
bence maalesef
başımız belada.
Unutma, tüketiciler atık sorunlarının farkına varırsa
büyüme olumsuz etkilenebilir.
Dolayısıyla sorunu daha verimli şekilde gizlemeyi öğrenmen gerek.
Asla ama asla görülme.
DAHA ÇOK GİZLE
Dördüncü kural. Daha çok gizle.
Nereden geldiklerini görebiliyor musun?
Üzerinde künye veya...
Bunların çoğu Dell marka.
Her türlü marka var, evet.
Üçlü faks makineleri, yazıcılar, ne ararsan.
Bana "Atığın James Bond'u" dediler.
Nereden çıktı bilmiyorum.
Bütün kariyerimi eşyalarımızı "çöp" denilen büyülü yere attığımızda
ne olduğunu takip etmeye adadım.
Her zaman atık üretiyorduk
ama artık hacmi çok daha fazla yüksek, çok daha zehirli
ve çevrede çok daha kalıcı.
Şu an yaklaşık 400 cihazı takip ediyoruz.
Düz ekran monitör kullanmayı seviyoruz.
Böyle bir yerine takip cihazı yerleştiriyoruz,
cihazı birleştiriyoruz
ve sözde geri dönüşüm merkezine veriyoruz.
Sonra da gerçekten ne olduğunu görüyoruz.
Dresden, Almanya'daki bir geri dönüşüm tesisine
bir monitör bıraktık.
Almanya'dan Anvers, Belçika'ya kadar takip ettik.
Anvers de atık tüccarlarının sevdiği yerlerden biri
çünkü denetim gücü veya kapasitesi düşük.
Bu tür elektronik atıkları yurt dışına göndermek güya yasa dışı
ama şirketler kuralları aşmanın bir yolunu buluyor.
İhracatçılarla konuştuk ve dediler ki
"Evet, her konteynerin kapısına yüz dolarlık banknot koyunca
gümrükten geçiriyorlar."
Parayı alıp seve seve her şeyi geçiriyorlarmış.
Hareketi devam etti.
Nihayetinde Tayland'da durdu.
Burada bir sürü işaret görüyoruz.
Google Earth'e girip
yerine baktık, sonra da oraya gittim.
TAYLAND
Oraya vardığımda korkunç bir manzarayla karşılaştım.
İşçiler atıkları elle parçalıyordu.
Bu süreçte de bir sürü zehirli madde salınıyordu.
Bu ürünleri tasarlarken
kimsenin düşünmediği bir şey bu.
Kendi deneyimime dayanarak
bu şirketlerin birinde tasarımcı veya mühendisseniz
atık konusu konuşulmuyor bile.
Laptop, telefon veya başka bir cihaz üreten şirketlerde
"Ürünün ömrü sonunda ne olacak?" diye sorulmuyor.
Sanal gerçeklik gözlüğü tasarladığımız günlerden aklımda kalan
çok net anılarım var.
İçinde bir batarya oluyor.
Bu batarya da değiştirilip ürün ömrünü uzatmaya
müsaade etmeyecek şekilde ürünün içine yerleştiriliyor.
Ve dünyada saatli bomba gibi vaktini bekleyen,
hiçbir şekilde kurtarılamayacak, elektronik atığa dönüşecek
birkaç milyon adet sanal gerçeklik gözlüğü var.
Bunun için kısmen sorumlu hissediyorum.
Nihayetinde bir ürünün ömrü dolduğunda
atık zincirinde ilerleyip dünyanın, onu alabilen yerlerine gidiyor
ve bu bölgelerde de
bazen pek de güvenli olmayan yollarla elden çıkarılıyor.
Gezegenin bir ucundan diğerine gitmesinin sebebi
muhtemelen doğru şekilde yapıldığında çok maliyetli olacak bir işlemi
zayıf ekonomilerden yararlanarak onlara yaptırmak.
Bedeli başkasına ödetiyorlar.
Ama bu bedel parayla değil, sağlıkla ödeniyor.
Elektronik cihazlar ağır metaller içerir,
örneğin kadmiyum, kurşun, cıva,
çeşitli kanser ve üreme bozukluklarına sebep olan
bromlu yangın karşıtı maddeler.
Yani bunlar sadece çer çöp değil,
bunlar tehlikeli atıklar.
Tüketim her zaman atığa sebep olur.
İyisi mi daha eğlenceli şeylere odaklanalım.
Aman tanrım!
Ve unutma, sürprizini yakında göreceksin.
Unutma, satışların ne kadar büyükse
atık konusunda o kadar yaratıcı çözümler bulman gerekir.
Bunun en doğru olduğu yer de büyüyen moda sektörü.
Kullanılmış kıyafetler için çeşitli yenilikçi çözümler göster.
Yeni sahne, konuşan ayakkabı.
Hop, buradayım.
Ne haber?
Bu hâle nasıl düştüğümü merak etmişsindir.
İnan bana, ben şanslı sayılırım.
Sorun şu ki plastikten üretildiğimiz için
ömürlerimiz çok uzun oluyor.
Benim ailemin görmediği şey yok.
Babam, emekliliği için Şili'de çöle gönderildi.
Uzaydan görülebiliyormuş diyorlar.
Ama kuzenim Mikey'ye çok üzülüyorum.
Hayır kurumuna bağışlandı.
Yeni bir eve gideceğini sanıyordu.
Ama bir sürü başka ayakkabıyla balyalandı ve dünyanın öbür ucuna gönderildi.
Oraya vardığında
hiç de istenmediğini fark etti.
"Kıyafetlerimi bağışladım" diyorlar.
Öyle deyince de iyi bir yere gitti sanıyorlar.
Ama biz sahada çalışıyoruz.
Hepsi buraya geliyor.
Üniversiteye kadar çok ilgim olmadı ama tasarım yapmayı çok seviyorum.
Bence sabit bir tarza sahip değilim, hep yeni şeyler deniyorum.
Gana, inanılmaz bir tasarım, yenilik ve moda tarihine sahip.
Ama son on yılda giyim atıkları burada korkunç bir sorun hâline geldi.
Avrupa ve ABD'deki birçok marka
insanları kıyafet bağışlamaya teşvik ediyor.
Dolabımı boşalttım.
Atmam gereken iki çöp torbası kıyafet çıktı.
Eski kıyafetlerini H&M'e verince geri dönüşüm yapıyorlar.
Sonraki alışverişinde %15 indirim veriyorlar.
Bağışlanan kıyafetlerin birçoğu Gana gibi ülkelere ihraç ediliyor.
Sorun şu ki aşırı miktarda kıyafet geliyor
ve bu hacimle başa çıkmamız imkânsız.
O yüzden genelde kıyafetler çöpe dökülüyor
veya gelgitle sahillere vuruyor.
Vay be.
Dağ.
Aşırı fazla kıyafet geliyor.
Gana nüfusu aşağı yukarı 30 milyon falan.
Her hafta 15 milyon parça geliyor.
Artık susayım da H&M'e girelim.
Markalar insanlarda şu düşünceyi uyandırıyor,
"Çok ucuz, alabilirim."
Birkaç yıkamada mahvolsa da fiyatına değiyor.
Zara'nın yeni Barbie koleksiyonunu açalım ve deneyelim.
Bence bu açıdan markalar müşterinin zihniyetini değiştirdi.
Ama markalar bütün döngüyü düşünmüyor.
Atınca ne oluyor?
Şu an bundan sorumlu değiller.
500 dolarlık SHIEN siparişi verdim.
Bu, dünyadaki herkesi etkileyen bir sorun.
Polyester, petrolden üretiliyor.
Gördüğümüz en büyük etkilerden biri
sentetik polyester kıyafetleri yıkadığınızda
bir sürü mikroplastik çıkması.
Bunlar da su sistemine giriyor
ve gıdalarımıza giriyor.
Yediklerimizde de plastik olduğu keşfedildi.
Bunlar derin akciğer dokusuna giriyor, alyuvar zarını geçiyor.
Mikroskop altında baktığımızda sert köşeli, minik, sivri maddeler,
o yüzden istenmeyen yerlere saplanıp
iltihap oluşturuyorlar, her türlü hastalığa yol açıyorlar.
Gördüklerime inanamıyorum.
Baksana, plastik.
Baksana ya!
Markaları biliyorum.
Sahadaki gerçekleri insanlar görmesin istiyorlar.
Durun. Dünyada aşırı fazla kıyafet var.
Durun lan artık.
"Penceremden baktığımda
her yerde atık falan görmüyorum" diyebilirsiniz tabii.
Ama suyumuz, havamız zehir doluyor.
AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ
Atıklarımızdaki bu kimyasallar
dünyanın dört bir yanındaki atık sahalarında olduğu yerde kalmıyor.
BİRLEŞİK KRALLIK
Bunlar çevreye sızan zehirli maddeler.
Ve nihayetinde ciddi sağlık sorunlarına sebep oluyorlar.
Nörolojik bozukluklar,
kanser, ciddi kronik hastalıklar söz konusu.
BOSNA
Atık, halının altına süpürebileceğimiz bir şey değil artık.
Ve bence birçok kişi
bunun gizli kalmasını istese de gizli kalmayacak.
FİLİPİNLER
Çıkar yol yok.
Havaya, toprağa, suya gidiyor.
Sadece üç yer var.
Seç beğen.
Bence kişisel yolculuğumdaki durum
moda sektöründe yaptıklarıma bakıp
"Affet tanrım, günah işledim" dediğim bir an.
Her ay, her çeyrek, her yıl
satılan ürünlerdeki artışa baktığımızda...
Korkunç bir...
Korkunç bir acı döngüsüne dönüşüyor.
Size ve ailenize muhteşem bir yaşam tarzı sağlasa da
bir insan olarak sizin için önemli konularla
yüzleşmek zorunda kalıyorsunuz.
Suç ortağı olduğun gerçeğinden daima saklanamazsın.
O yüzden 2019'un sonunda görevimden istifa ettim.
Ömrümün kalanında tüm çaba ve enerjimi
katkıda bulunmuş olabileceğim sorunları çözmeye ayırmak istedim.
"Katkıda bulunmuş olabileceğim" değil, "katkıda bulunduğum".
Şu an sana karşı dürüst olmak zorundayım.
Kârı maksimuma çıkaran stratejiler
kaçınılmaz çevresel değişime sebep olur.
Üç, iki, bir...
Korkma.
Devam eden başarın sayesinde en kötü etkilere maruz kalman ertelenecek.
Sadece başkalarını sorunu çözdüğüne ikna etmen gerek.
5. DAHA ÇOK KONTROL ET
Beş.
Daha çok kontrol et.
DAHA ÇOK KONTROL ET
Yeni sahne, renkli ışıklar.
Merak uyandırmak için yavaşça uzaklaş.
Belli bir fiziksel biçimim olmasa da
ilişkimizin bu noktasında
kendime fiziksel bir biçim uydurmam yararlı olacaktır.
Beşinci kuralı tamamlamak için
mutlak kontrol adlı ince sanatta ustalaşmalısın.
Unutma, kontrol sendeyken sorunlar ortadan kalkıverecek.
Dünyayı uzaydan görmenin
dünyaya baktığınız pencereyi değiştirdiğini duymuştum.
Yukarıdan dünyaya bakınca
atmosfer incecik görünüyor.
Dünya çok sınırlı ve kırılgan duruyor.
Asla unutma,
kontrol her zaman kendi kurumundakilerle başlamalı.
Onları kontrol etmeyi öğrenirsen başarıyı garantilersin.
Bir şekilde yöneticiliğe geçme düzeyine,
müdürlük ve üzerine geçebileceğim bir seviyeye gelmiştim,
ve gördüm ki...
Müdür olmak için gereken rehberi okudum, tek sayfaydı.
Kısaca şöyleydi,
"Ne olursa olsun
şirketin arkasında durmaya
kendini adıyor musun?"
Hikâyeyi kontrol etmek istiyorlar,
herkesin inanmasını istedikleri hikâyeyi
tek bir ses anlatsın istiyorlar.
"Çevreci bir şirketiz.
Dünyanın en iyi işvereniyiz."
Bunu şirket içindekilere inandırmada çok iyiler
ve başka kimsenin bu hikâyeyi bozmasını istemiyorlar.
Seattle'daki KeyArena'nın isim haklarını satın alan Amazon
gezegenimizi en büyük önceliği yapıyor.
Amazon'un iklim taahhüdü kâğıt üzerinde harikaydı.
Ama karbon ayak izi hesaplarında
sattıkları ürünlerin sadece yaklaşık %1'ini sayıyorlardı.
Ve Jeff'in iklim taahhüdünü takip eden iki senede
Amazon'un emisyonu aslında %40 arttı.
Bence tarihin doğru tarafındaydım.
Daha fazla anlamlı değişiklik için baskı yapıp durduk
ve ciddi bir ivme kazanıyorduk.
Amazon hâlâ petrol ve benzin şirketlerinin
daha çok fosil yakıtı daha hızlı bulup çıkarmasına yardım ediyor.
Bu devam ettiği sürece
çalışanlar tepki göstermeye ve grev yapmaya devam edecek.
Depo çalışanlarıyla birlik olduk,
çevresel ve toplumsal sorumluluğunu daha ciddiye alması için
Amazon'u zorlayabilecek gücümüz olduğunu düşündük.
Ama sanırım sonrasında olanlar şoke edici olsa da
şaşırtıcı değildi.
İklim değişikliği sebepli hava koşulları
dünyanın birçok ülkesini mahvederken
Amazon çalışanlarını tehdit etmeyi seçti.
The Guardian gazetesiyle paylaşılan bir e-postada görülüyor ki
Amazon, Maren Costa adlı bir çalışanına soruşturma açmış.
Evde çalışıyordum, normal bir gündü.
Sanal bir toplantıya girdim.
LÜTFEN BEKLEYİN, TOPLANTIYA ALINACAKSINIZ
Görüntülü toplantıya girdim,
tanımadığım bir insan kaynakları sorumlusu vardı.
Ve dedi ki...
"Görüşmeyi kaydediyor musun?"
- "Hayır" dedim. - "Tamam" dedi.
"Şirket içi kuralları çiğnediğin için
Amazon'da çalışma hakkından feragat etmiş bulunuyorsun
ve şu andan itibaren
Amazon çalışanı değilsin.
Görüşme bitti."
KURUCU, TOPLANTIYI SONLANDIRDI
Yani 15 yıl çalıştıktan sonra birden kariyerim bitmiş oldu.
Sonra bir yıl ara verdim.
Neler yapabileceğimi düşünmeye çalışıyordum.
Değişmesi gereken sistemlerin değişmesi için
gerekli etkiyi yaratabileceğim yerin büyük teknoloji sektörü olmadığını
düşündüm.
Onların buna zorlanması gerek.
İşte o yüzden
en çok etkiyi
hükûmette sağlayabileceğimi fark etmeye başladım.
Şimdi Seattle'da belediye meclisi üyesi adayıyım.
Bireyler dünya görüşüne meydan okuduğunda
kontrol etmek her zaman zor olacaktır.
Sakin ol.
Bu kuralları takip ettiysen artık muhteşem bir servete erişmişsindir.
Gülümseyen havalı gözlüklü emoji.
Tebrikler.
Artık bu deneyimin beş kısmını da tamamladın.
Araştırmalar gösteriyor ki
bu derslerin pekişmesi ve insan beynine kazınmasının
en etkili yolu müzik.
Unutma, başarının en büyük tehdidi bireysel düşmanların birlik olmasıdır.
Her zaman tetikte kal.
Müzik başlasın.
İş dünyasında
İstediğin başarıysa eğer
Şimdi sana söyleyeceğim
Kurallara kulak ver
Bir, daha çok sat
Harika görün daima
- İki - Daha çok israf et
Nefrete aldırma asla
Onarım hakkı konusundaki duruşmamıza hepiniz hoş geldiniz.
Kurallarına uymayı denedim.
Rica etmeyi denedik ama fark ettik ki oyun hileli.
Kuralları değiştirmemiz gerek.
Onarım hakkının
Amerikan şirketlerine zararlı olduğu iddiasına cevabınız nedir?
Soru şu, eşyalarımıza ne olduğuna kim karar veriyor?
Her adımda bu kararı kim veriyor?
Müjde. Apple, dün duyurduğu programıyla
kullanıcılarının garantiyi bozmadan iPhone'larını onarmasına izin verecek.
Becky, kulaklarıma inanamıyorum açıkçası.
Üç...
Daha çok yalan söyle
Büyürken durmak bilme
Dört...
Daha çok gizle
Verdiğin zararı gösterme
Tüketici elektroniğinde bir CEO olarak
devlet denetimi çok kullanmayı sevdiğim bir söz değil
ama Avrupa'da çok başarılı olundu.
Şimdi de New York'ta,
oradaki onarım hakkı yasalarıyla da.
Şirketler sorunu kendileri çözmeyecekse
hükûmetler araya girip şirketleri
tüketiciler ve çevre için doğru adımları atmaya zorlayacak.
Son dersine hazırsan en önemlisi geliyor.
Beş...
Daha çok kontrol et
Ve dünya senin olsun
Sihirli bir değneğim olsa,
bugünlük dünyayı yönetsem
tüketici ürünü üreten her şirketin
ürünün ömrünün sonuna göre plan yapmasını sağlardım.
İster otomobil olsun...
İster moda olsun,
telefon olsun.
Ne olursa.
Her sektörün ürettiği ürünlerin
ömrü bittiğinde ne olduğuna dair sorumluluk alması gerek.
Tüketiciye yüklemeyin.
Bize yüklemeyin.
Sorumluluk sizin.
Bu kurallara uyarsan
Başarıyı bulacaksın elbet
Düşmanlarımızdan sakla bu sırları
Şüphe duyarsan da
İfade etme asla
Artık arkadaşız ya
Bir şey itiraf edeceğim sana
Sürpriz yoktu sonda
Yalandan ibaretti aslında
Kusura bakma
Hiç pişman değilim.
Lütfen bu etkileşimdeki bilgileri sadece güvendiğin kullanıcılarla paylaş.
Bu kuralların yayılması satışlarını olumsuz etkileyebilir.
Böyle yaşamak istemediğimize karar verip
başka bir yöne ilerletebiliriz.
Bazen umutsuz görünebilse de
gerçekten de hepimiz
şirketlerin işleyişlerini değiştirtecek baskı yapabiliriz.
Açıkçası heyecanlanıyorum.
Bundan utandığımı söylemem gerekirdi
ama çözüm olduğunu bildiğim için heyecanlıyım.
Elektronik cihazlarınızı daha uzun süre kullanın ve onarın.
Onaramıyorsanız yardım edecek birini bulun.
Kiminle konuşabilirsiniz? Araştırma yapın.
Yardımcı olabilecek meclis üyeleriyle, güç sahibi insanlarla konuşun.
Geri dönüştürülemez, geri dönüştürülemez, geri dönüştürülemez.
Fransa'da bir yasa var,
bardak kapakları plastik olamaz, kâğıt olmaz zorunda.
Bu da bana umut veriyor.
Dünyanın ilk %100 bitkiden üretilen ayakkabısı.
Bunu öğütüp toprağa koyabiliyoruz.
Biraz inekledim ama bayılıyorum.
Elektronik cihazlarımıza ihtiyacımız var tabii.
Yaratmaya değerler ama çok daha akıllıca davranmalıyız.
Bu benim kişisel dizüstü bilgisayarım.
Kapağı çıkarıyorum.
En altta bataryası var, değiştirmesi çok kolay.
Yapışkanla kapatılmak yerine
tamamen onarılabilir bir ürün.
Hızlı modaya hayır deyin, kullanat ürünlere hayır deyin,
su şişeleri, kahve bardakları,
eşantiyon, hepsi.
Bir şeye ihtiyacınız olduğunu düşünüyorsanız sepetinize ekleyin,
bir ay orada kalsın.
Bir ay sonra hâlâ istiyorsanız gerçekten ihtiyacınız olabilir.
O kadar. Daha az alışveriş yapın sadece.
Sorun olmaz.
Hayat, deneyimlerimiz ve sevdiklerimizden oluşur.
Eşyalar yardımcı olsa da nihai hedef eşya sahipliği değil.
En çok eşyayla ölen kazanmıyor yani.
Alt yazı çevirmeni: Deniz Fikirdanış