Downloaded from YTS.MX
ANG PELIKULANG ITO
AY HANGO SA TOTOONG PANGYAYARI SA BUHAY NI ALBERT EINSTEIN
Official YIFY movies site: YTS.MX
ANG MGA SALITANG GINAMIT
AY KANIYANG SINABI O SINULAT NOONG NABUBUHAY PA SIYA
Ang unang atomic bomb ang naghudyat ng nakakatakot na bagong panahon.
Sa isang iglap,
ang lungsod ng Hiroshima sa Japan, at mga 70,000 na kalalakihan,
kababaihan at kabataan ay naglaho.
Simula noon,
ang mahalagang pangyayaring iyon ay lalong tinututukan.
Tama bang gamitin ang bomba sa pagkamit ang kapayap...
Ang mga physicist na lumahok sa pagbuo ng pinakamatindi
at pinakamapanganib na sandata sa kasaysayan
ay nababagabag dahil pakiramdam nila'y responsibilidad nila ito
at kasalanan.
Si Dr. Albert Einstein,
isa sa pinakamahusay na scientist sa mundo.
Isang higante sa larangan ng science
na minsan ay pinagmumulan ng kontrobersiya sa pulitika,
pati na ng mga pambihirang equation.
Binansagang ama ng atomic age,
ang malaking ambag ni Einstein sa kaalaman ng tao
ay ang kaniyang theory of relativity.
Nailantad sa mundo ang susi sa mga lihim ng atom
noong itinakda ng henyong si Albert Einstein
ang pagkakaugnay ng lahat ng matter at energy.
Ang E ay katumbas ng MC squared.
Kung alam ko lamang
na hindi magtatagumpay ang mga German sa paggawa ng atomic bomb,
hindi na sana ako nakilahok sa pagbukas ng kahon ni Pandora.
Seig Heil!
LABINDALAWANG TAON BAGO ANG ATOMIC BOMB
AY IBINAGSAK SA HIROSHIMA
LUMALAKAS ANG KAPANGYARIHAN MGA NAZI NI HITLER
AT PINAGMAMALUPITAN ANG MGA JEWISH
DAHIL NASA PANGANIB ANG BUHAY NIYA
NAPILITANG LUMISAN NG GERMANY SI EINSTEIN
Order! Motion sa ilalim ng ten-minute rule,
panukalang-batas para isulong at palawigin ang oportunidad ng pagkamamamayan
ng mga Jewish sa labas ng British Empire.
Commander Locker-Lampson.
Salamat, Mr. Speaker.
Hindi man ako Jewish,
pero sana hindi ko na kailangang maging Jewish
para kamuhian ang pang-aapi sa anumang panig ng mundo.
Pinili ng Germany
ang pinakamagagandang bahagi ng kaniyang kultura at dinurog ito.
Kinalaban niya kahit pa ang pinakatinitingala niyang mamamayan.
Si Einstein.
Sinalasa na ng ganid at mandurugas ng Europa ang bahay niya.
Kinuha pa nila ang kaniyang violin.
Ngayon, walang tirahan si Einstein.
Kinailangan niyang magsulat sa visitor's book sa England.
Noong isusulat na niya ang kaniyang address, ang isinulat niya...
"Wala."
Nandito na tayo, Professor.
Welcome sa Roughton Heath.
Di ba ang ganda?
Halina para magingkomportable ka.
Di ito bagay sa mahalagang tao tulad mo,
pero dahil sa sitwasyon mo...
Naniniwala ako na ang simple at payak na pamumuhay
ang pinakamainam sa katawan at sa isip.
Sumasang-ayon ako.
Ang pinakagusto ko, iyong tent sa damuhan,
simpleng ulam,
isang baso ng beer,
at ang masayang kasama ang mga...
mga kaibigan ko.
Para sa iyo.
Kapalit ng ninakaw ng mga umapi sa iyo.
Hahayaan na kitang mag-ayos ng gamit.
Ang kasalukuyang lagay ng Germany
ay ang pagkakagulo ng isip ng masa.
Pinulot ni Hitler ang mga patapon sa mga kalsada at mga inuman
at bumuo ng grupong ipapalibot sa kanya.
Ang pinakamasamang anyo ng pagiging sunud-sunuran,
ang sistemang militar na kinamumuhian ko.
Ang facism sa Germany ay napakarahas
sa pag-atake nito sa mga kapuwa ko Jewish.
INGAT, MGA JEW
AKO ANG PINAKAMATABANG BABOY SA BAYAN AT MGA JEW LAMANG ANG KINAKASAMA KO
TUMATAKAS NG GERMANY ANG MGA JEWISH
Walang kailangang gawin ang mga kaibigan ko sa Germany
para protektahan ako.
Sa katunayan, pag ginawa nila iyon, mapapahamak lang sila.
"LUMAYO AKO SA SARILI KONG BAYAN," SABI NI EINSTEIN
Di ko pa masasabi kung England na nga ang magiging tahanan ko.
Kumusta siya?
Gaya ng iniisip mo.
Nawala sa kanya ang lahat. Ang bahay niya, pera.
Nabalitaan kong pinatungan ng mga Nazi ng 20,000 marks ang ulo niya.
Di ko talaga alam na ganoon pala kahalaga ang ulo ko.
Tinitiyak ko sa iyo, Professor.
Talagang ligtas ka rito sa puwersa ng facism.
Ipinakikilala ko si Barbara Goodall.
- Hello po, Professor. - At si Margery Howard.
Hello po, Professor.
Natutuwa ako.
Ang mga binibining ito ang tagapagbantay mo.
Kung may lumapit na hindi awtorisado, maniwala po kayo, Professor...
Tatamaan sila ng isa o dalawang buckshot.
Pasensiya na, Professor, alam kong ayaw mo sa mga armas,
pero dapat talaga tayong mag-ingat.
Sana naiintindihan mo.
Ayos.
Bantayan ninyo nang maigi, ladies. Inaasahan ko kayo.
Pero, sa mundong ito, isang mahalagang pag-aari
ang sarili nating mamamayan
at gusto naming mamuno
at lumaban para sa mga taong ito.
At hindi kami mawawalan ng loob, mapapagod o mawawalan ng pag-asa.
Hanggang puwede akong pumili,
titira ako sa bansa kung saan ang karapatan at kalayaan,
pag-unawa, at pagkakapantay ng lahat ng mamamayan ay protektado ng batas.
Hindi ito nangyayari sa ngayon sa Germany.
Ang lugar na ito na pagmumugaran ng sakit
ay malapit nang maglagay sa peligro
sa ibang bahagi ng mundo.
Iisa lamang ang layunin natin,
at buong puso natin iyong gagawin at di tayo titigil hanggang sa kamatayan.
Sieg Heil!
Imposibleng manatili sa Germany para sa isang pacifist na katulad ko.
Hindi lamang ako pacifist, kundi isa akong militant pacifist.
Handa akong lumaban para sa kalayaan.
Inimbitahan ako dito ng dakila kong kaibigan.
Puwede akong mamuhay nang tahimik, maglutas ng mga equation sa mathematics.
Ang gusto ko lamang ay kapayapaan,
at may mahahanap pa ba akong mas payapa pa kaysa rito sa England?
Walang makakalam kung nasaan ako.
Wala talaga!
Puwede ka nang kunan?
ANG LIHIM NA SANTUWARYO NI EINSTEIN SA EAST COAST
"ANG GUSTO KO LAMANG AY KAPAYAPAAN"
EINSTEIN, NAKATIRA SA ENGLAND TINATAWANAN ANG BANTA NG MGA NAZI
Ang diary ng The Observer, ika-17 ng Setyembre 1933.
Hindi gaanong maganda na magtago sa England.
Nalaman ni Dr. Einstein, na pumunta rito para takasan ang pag-usig ng mga Nazi,
na ang kubo niya ay kinukunan ng litrato ng mga diyaryo
habang kitang-kita ang paligid,
at pinag-uusapan ng Cromer Council kung ilalabas nila ang address.
At ang Germany, sa tingin ko, ay hindi ito pinapansin.
Kailan po ba ninyo naisip ang tungkol sa oras at space
at iyong iba pa, Professor?
Noong apat o limang taong gulang ako,
may ipinakitang compass ang ama ko sa akin.
Malaki ang impluwensiya noon sa akin.
Na may dahilan ang paggalaw ng panturong ito.
Malamang, may nakatagong dahilan kung bakit ganito ang mga bagay.
Noong apat o limang taon po ako,
hindi ko po matali ang sintas ko.
Ang pinakamagandang bagay na mararanasan natin
ay ang kababalaghan.
Naaalala ko pa
ang mga nauna kong pambatang eksperimento
noong inaakala ko na ang mga iyon ay may impluwensiya
sa theory of relativity.
Paano kung hahabulin mo ang sinag ng liwanag?
Kung sapat ang bilis mo,
hindi na ba ito gagalaw?
Siyempre, imposible iyon.
Gustong-gusto ka siguro ng mga guro mo.
"Wala kang mararating, Einstein."
"Napakatalino mong bata, pero may malaki kang kapintasan."
"Hindi mo hinahayaang turuan ka."
"Dahil nandoon ka, nawawala ang respeto ng klase sa akin."
Parang mga drill sergeant ang mga guro.
Tumindi ang kawalan ng tiwala ko sa mga may kapangyarihan.
Hindi na nawala ang ganoong pag-uugali ko.
Ang mga tao lamang ang malaya,
ang mga gumagawa ng imbensyon at intelektuwal na bagay
na nagpapaganda sa buhay.
Ang nasa malayong dako ay ang napakalaking mundo
nasa harap natin bilang isang malaki at walang hanggang palaisipan.
Kumbinsido ako na ang kalikasan ay mauunawaan
kung ituturing na isang simpleng mathematical structure.
May bagyong kumawala sa isip ko.
Ang dakilang theory of relativity ni Einstein.
Sabay na sumenyas ang dalawang tore sa isang balloonist at sa isang nasa lupa.
Ayon sa nagmamasid sa lupa, magkasabay ang senyas ng mga tore.
Magkapareho ang haba ng mga light ray galing sa mga tore.
Pero dahil gumagalaw ang balloonist, mas matagal makarating sa kanya ang isa,
kaya ipinipilit niya na mas naunang sumenyas ang isang tore.
May kinalaman ang solusyon sa konsepto ng oras.
Ang dalawang tagamasid na magkaiba ang bilis
ay magkaiba rin ang nararanasang bilis ng oras.
Mahirap na bigyan ng kahulugan ang oras.
Nakadepende ang oras sa maraming bagay. Humahaba at umiikli ito.
Sa salitang pang-Earth, ang isang oras sa atin
ay maaaring isang siglo sa ibang planeta,
o baliktad.
Walang maririnig na tick-tock sa anumang panig ng mundo.
Ang nakaraan, kasalukuyan, at hinaharap ay ilusyon lamang.
Pero may isa pa akong naisip na maaaring mangyari.
Ayon sa theory of relativity,
walang mahalagang pagkakaiba ang mass at energy.
Ang energy ay katumbas ng mass
na minultiply sa square ng velocity ng liwanag.
Kaya, ang napakaliit na mass
ay maaaring gawing napakalakas na energy.
Pumayag ang kapalaran na makaisip ako ng ilang magandang idea
matapos ang ilang taong pagsisikap.
Mr. Einstein.
IPINAKITA NI EINSTEIN NA UMIIRAL ANG MGA ATOM
Einstein!
NATUKLASAN NI EINSTEIN ANG BUMUBUO SA LIWANAG!
PINATUNAYAN NI EINSTEIN NA NABABALUKTOT NG MGA BITUIN ANG LIWANAG
Professor Einstein. Professor.
Professor.
Professor Einstein.
Times of London.
Nagsimula kayo ng rebolusyon sa science at itinaob ang mga ideya ni Newton.
Sa New York Times po. Ang headline namin, "Bumaluktot ang liwanag sa kalangitan!"
"Sabik na ang mga dalubhasa sa science!"
"Nagtagumpay ang theory ni Einstein!" Ano ang nararamdaman mo?
Napasobra ang tingin nila sa kakayahan ko.
Professor, maipapaliwanag mo ba ang theory mo sa isang lalaki,
o, siguro, babae sa kalsada?
Sandali lamang ang isang oras kapag may kasama kang magandang babae sa parke,
pero sobrang tagal pag nakaupo ka sa mainit na kalan.
Iyon ang relativity.
Nakakatawa. Nakakatawa talaga.
Tulad ng lalaki sa fairy tale na ginawang ginto ang lahat,
ganoon din ako,
ang lahat ng ginawa ko ay nagiging balita sa diyaryo.
NAGTAGUMPAY ANG THEORY NI EINSTEIN
TINAWAG ITO NG ISANG BRITISH SCIENTIST ISA SA PINAKAPAMBIHIRANG NAGAWA NG TAO
Para parusahan ako sa kawalang-galang ko sa awtoridad,
ginawa akong isang awtoridad ng tadhana.
Ang inertia ng isang sistema pala
ay nakadepende sa taglay nitong energy,
at doon nagmula ang ideyang ang inert mass ay latent energy lamang.
Ang mass at energy ay magkaibang anyo ng iisang bagay.
Kaya, kahit maliit lamang ang mass
maaari ito gawing napakalakas na energy.
Paumanhin, Professor, pero...
sinasabi mo bang posible
na pakawalan ang energy na iyon?
Kung isasaalang-alang ang kalagayan ng science ngayon,
halos imposible na magawa natin iyon.
Parang babaril ka ng mga ibon sa gitna ng dilim
sa isang bansa na napakakaunti ng ibon.
Gayumpaman, nakakatakot na pakawalan ang ganoong klase ng energy.
Dapat laging unahin ang pag-aalala ng tao para sa sarili niy at sa kapalaran niya
para ang mga ilikha ng ating mga isip
ay maging biyaya at hindi maging sumpa sa sangkatauhan.
Ibaba ang mga baril, mga binibini!
May hinihintay ako. Kaibigan siya, di kaaway.
Tingin ko matutuwa kang makilala ang ginoong ito, Professor.
Madalas ninyong nakakausap si Professor?
Kadalasan, nakikinig lamang kami.
Mas ipinapaliwanag niya sa amin ang theory of relativity niya.
At?
At sigurado akong naiintindihan niya iyon.
Epstein.
Hindi. Einstein.
Professor, siya si Jacob Epstein.
Ang iskultor.
Ay!
Professor, interesado ako sa ulo mo.
Alam kong di ka nila gusto sa Germany, Professor.
Kailan lamang, nabasa ko na 100 professor na mga Nazi
ang nagsabing mali ang theory mo.
Kung mali ako, isang professor lamang, sapat na.
Akala ko, physicist ako.
Hindi ako nabahala na hindi ako Aryan
hanggang sa ipinamukha sa akin iyon ni Hitler.
DALAWANG TAON MATAPOS MATALO SA WWI
NAPUNO NG KAGULUHAN ANG GERMANY
IBINAHAGI NI ADOLF HITLER SA GERMAN WORKERS' PARTY
ANG KANIYANG 25 POINT PLAN
Ang mga may dugong German lamang, ang maaaring maging bahagi ng bansa.
Dapat mapigilan ang immigration ng mga hindi Germany.
Walang Jew na magiging miyembro ng bayan.
Ipinapangako ng mga pinuno ng partido na magsisikap,
at kung kinakailangan, magsasakripisyo sila ng buhay para mapatupad ang programa.
6 NA BUWAN ANG NAKALIPAS IKA-24 NG AGOSTO 1920
UNANG PULONG NG SOCIETY FOR THE PRESERVATION OF PURE SCIENCE
Sa kasalukuyan, pinagtatalunan ng bawat kutsero at waiter
kung tama ba ang theory of relativity.
Heto ang isa pang gamit ng principle ng relativity
para masiyahan ang mambabasa.
Ngayon, kayo ay inilarawan sa Germany bilang isang "henyo na German,"
at sa England bilang "Swiss na Jewish".
Kung maging tadhana ko man na kainisan ng lahat,
Dapat "Swiss na Jewish" ako sa mga German,
at "henyong German" sa mga English.
"Ang kaganapang ito ay inorganisa
ng Working Society of German Scientists
for the Preservation of Pure Science".
Dumedepende ang paninindigan nila sa kanilang pulitikal na partido.
"Unang tagapagsalita, si Paul Weyland."
Ang paksa natin ngayong gabi
ay ang protektahan sa mga German mula sa panliligaw
ng mga kinikilalang scientists,
na ginulo ang mundo ng mga may interes sa science
gamit ang kanilang mga opinyong kulang sa pagpapatibay.
Parang hindi naman siya dalubhasa.
Doktor ba? Engineer ba? Pulitiko ba?
Maglalahad kami ng obserbasyon sa theory of relativity ni Einstein
at sa paraan ng paglalahad nito.
Bihira sa science
na ang isang scientific system na basta na lamang pinaniwalaan
ay matinding ipinangalandakan kagaya ng general principle of relativity,
na kung mas susuriin,
ay talagang kulang pala sa pagpapatibay.
Kahalintulad ng pagnenegosyo ang pamamaraan ng pasulong ni Einstein
sa kaniyang teorya at pangalan.
Sa madaling salita,
ang theory of relativity ni Einstein ay isa lamang siyentipikong Dadaismo.
Bunga ito ng panahon kung kailan magulo ang pag-iisip ng mga tao,
at isa pa, ginaya lamang niya iyon.
Sa katunayan, isa itong kasinungalingan
na isinusulong ng isang pangkat ng sumusuporta sa kanya sa akademya.
Ang lahat ng ito ay ang resulta ng nabubulok na pag-iisip
at moral ng lipunan ng Germany,
na sinasamantala at ipinagkakalat
ng isang pahayagan.
TUMUGON SI EINSTEIN SA ISANG ARTIKULO SA DIYARYO MATAPOS ANG ILANG ARAW
Ang tugon ko sa Anti-Relativity Theory Company Limited.
May dahilan para maniwala ako
na may nakatagong motibo maliban sa paghayag ng katotohanan
na nasa likod ng pangyayaring ito.
Kung German nationalist ako,
may swastika man o wala,
at hindi isang Jewish na liberal at international ang pananaw...
Hindi ako mamamayan ng Germany,
di rin ako naniniwala sa pananampalataya ng mga Jewish.
Ngunit Jewish ako,
at masaya kong mapabilang sa mga Jewish.
Professor,
puwede mo bang patayin ang pipa mo?
Mas gusto kong pagmasdan ang tao
sa gitna ng hamog at kaunting dilim kaysa sa liwanag.
Di ko na kasi kayo nakikita dahil sa usok.
Mga ginoo.
Puwede na ba?
May bisita ka, Professor.
Si Walter Adams.
Sa tingin ko, dapat makinig ka sa kaniya.
Professor, nandito ako bilang secretary
ng Academic Assistance Council.
Nabuo kami noong unang bahagi ng taong ito na ang layunin
ay ang tulungan ang mga academic na nangangailangang umalis ng Germany
dahl sa...
kasalukuyang kakila-kilabot na kalagayan ng mga Jewish doon.
Sa Germany, ipinagkakalat na isa akong masamang halimaw
at lahat ng pera ko ay kinuha.
Oo, nakakalungkot.
Professor, magpupulong kami bilang suporta sa mga academic refugee
at... gusto naming malaman kung papayag kayong magtalumpati.
Mr. Adams,
kung lalabas ako sa publiko
bilang prosecutor ng gobyerno ng Germany,
nakakapangilabot ang magiging epekto nito sa mga German na Jewish.
Oo, siguro nga.
Pero nakakapangilabot na ang sitwasyon nila
kahit hindi ka pa makialam.
Professor, ikaw ang pinakakilalang physicist sa panahong ito.
Kakalat ang boses mo sa buong mundo at makakatulong ito sa paglantad ng lawak
ng Jewish academic purge sa Germany.
Sinisigurado ko, maliit ang pagpupulong iyon
at kaunting kilalang tao lamang ang magsasalita.
Puwede bang pag-isipan ninyo?
Kaunting mga German ang may alam ng banta ni Hitler at mga Nazi.
Maliit ang epekto ng nabigong kudeta sa pagbabago ng imahen nila
bilang mahirap na army na walang kapangyarihan sa pulitika.
Ngunit, sa pagtatapos ng World War I,
niligawan ni Hitler ang maraming mga sundalong nawalan na ng pag-asa
para palakihin ang partido niya,
at maging daan iyon sa pagkamit niya ng kapangyarihan.
Naghihirap ang mga tao sa Germany.
Ang kasalukuyang bugso ng nationalismo ay isang malalang sakit.
Kaunting kalabit lamang ang kailangan,
o kahit wala pa,
para ito'y maging panatikong patriyotismo.
MGA ASSASSIN
ANIM NA BESES PINAPUTUKAN
MINISTER, PINATAY SA KOTSE
SI WALTER RATHENAU, ISANG KILALANG JEWISH STATESMAN
AT SIYANG GERMAN FOREIGN MINISTER
AY PINATAY NG MGA NASYONALISTA
Matindi ang pasasalamat ko kay Rathenau
para sa pag-asang bigay niya at pagdamay sa akin
sa lagim ng sitwasyon sa Europe.
Siya ang naging unang biktima ng Nazi propaganda.
Professor, ilang tanong lamang.
Professor, may mga usap-usapan na hindi ka na babalik ng Germany.
Ang nakita kong pag-uugaling ipinapamalas ng mga edukadong German sa mga Jewish
ang nagsilbing babala laban sa pagpapakita ko sa publiko sa Germany.
Mukhang kasama ako sa grupo ng mga tao
na pinupunterya ng mga nationalist assassin.
Pero itinatanggi mo na tumatakas ka Germany?
Pupunta ako ng Japan dahil ibig sabihin noon
may 12 linggo ako ng kapayapaan sa gitna ng karagatan.
Natutuwa akong nakapagbakasyon ako nang anim na buwan.
Masaya ang biyahe,
kahit na nakakapagod ang Japan.
MGA LECTURE NI EINSTEIN SA THEORY
Dito, nagbigay ako ng 13 mga lecture
at ilang libong beses na rin akong kinunan ng litrato.
Walang buhay na tao ang nararapat sa ganitong pagtanggap.
Nakatutuwang lakad sa baybayin.
Sa hapon, paglilibot sa tuktok ng bundok.
Sa Berlin at sa buong Germany, nagdurusa ang mga tao sa gutom,
at sa kawalan ng karaniwang pangangailangan sa buhay.
Ang kawalan ng trabaho at tumataas na inflation
ay malapit nang ibagsak sa bansa.
Halos wala nang halaga ang pera.
300 bilyong marks para sa kalahating pound ng mansanas,
at pababa pa nang pababa ang halaga ng mark.
Nabura na ang middle class.
Magdamag na naglilimbag ng mas maraming pera ang Reichsbank
pero pakaunti nang pakaunti ang nabibili.
Dumarami na ang bilang ng Nazi.
Mga walang pangarap at walang trabaho,
ang pinapangakuan ng kapangyarihan at ginto.
Ang mga tagasuporta ng Nazi party sa Berlin ay nasa Nuremberg kahapon
at bahagi sila ng 12,000 katao, karamihan mga Bavarian,
na pumarada sa harap ni Hitler.
Bumalik na sa New York ang palakbay-lakbay na si Professor Einstein
at sinalubong siya ng mga reporter.
Ang pinakadakilang scientist ng Germany
sa pinakamagandang siyudad sa mundo!
Natutuwa ako.
Walang kabuluhan ang tanong ng mga reporter
at sinagot ko ng mabababaw na biro.
Ano ang tingin mo sa mga pagbabawal, Professor?
Di naman ako umiinom, kaya wala akong pakialam.
Sa Germany at sa araw ng halalan,
ginulantang ni Herr Hitler ang mundo sa pagtaas ng bilang ng boto niya.
Ngayon, anim na milyon kababayan niya ang sumusuport sa mga Nazi,
at sila na ang ikalawang pinakamalaking partido sa Reichstag.
Di na ba mapipigil ang pag-abante ng taong tinatawag na "Führer" ang sarili niya?
Biglang naging seryoso at muntik nang maging emosyonal si Einstein
noong itinanong siya tungkol sa pagkapanalo ng partidong Nazi.
"Ayaw kong maiugnay kay Mr. Hitler."
"Ang gutom na tiyan ng Germany ang bumubuhay sa kaniya."
"Kapag nagbago na ang kondisyon ng ekonomiya ng Germany,
mawawalan na siya ng halaga."
Maliban sa sinabi niyang ito,
ayaw nang pag-usapan ni Dr. Einstein ang pulitika.
Ang hidwaan ng mga tao at ang pagkamuhi sa pagitan nila
ay pinapalaki ng partikular na mga partido.
Isang maliit, at walang kaanib na international clique
ang nagbabangga ng mga tao laban sa isa't isa.
Sila lamang ang maituturing na international elements
dahil ginagawa nila ang gusto nila kahit saan mang dako.
Einstein!
Walang mararating ang mga pacifist kung puro salita lamang.
Dapat silang umaksiyon.
Kailangang may mga gawin.
Kung sana, kahit dalawang porsyento ng mga sasali sa military service
ang magsabi na ayaw nila ng digmaan at igiit na,
"Hindi kami lalaban,"
mawawalan ng kapangyarihan ang mga pamahalaan.
Higit sa isang milyong Jewish sa buong United States
ang sasali sa protesta ngayong araw
laban sa pang-aapi sa mga Jewish sa Germany
ng pamahalaan ni Hitler.
Ang mga Brownshirt ay matagumpay na nagmamartsa,
dahil sa wakas, si Adolf Hitler na ang namumuno sa Germany.
Hakot-hakot na mga tao ang nagtipon noong inihayag
na tinanggap na ni Hitler ang pamumuno.
Ano na ngayon,
dahil 50 milyong mga German ang nagpahayag ng katapatan sa bandila ni Hitler,
ang tanyag na swastika?
Ngayong gabi, nananawagan ako sa ating mga kababayan
na sa bawat oras
ng bawat araw
ay isipin lamang ang Germany, ang Reich,
at ang bayan nating mga German,
ang mga mamamayan ng Germany.
Sieg Heil!
Sa Pasadena,
nagpaalam na sa kanilang mga kaibigan sina Mr. at Mrs. Albert Einstein.
Inilaan niya ang malaking bahagi ng dekada
sa pagbabalik-balik sa kaniyang bayan at sa ibang parte ng mundo.
Pero ang Germany na kaniyang babalikan
ay malayo na sa kaniyang iniwan.
Ngayon, si Herr Hitler na ang naghahari.
Naging lupain ng kademonyohan ang Germany sa gabi.
Kung saan ang hindi mo pinaniniwalaan ay dapat na wasakin.
At sa pagliliyab,
ang kalayaan, pag-uunawa, at kabutihan
ay nawala sa bayan.
Mga lalaki at babae ng Germany.
Ang panahon ng labis-labis na pagtingala sa katalinuhan ng mga Jew
ay nagtapos na.
Ang paglalakbay ng mga Einstein patawid ng Atlantic ocean ay nahinto
ng balitang ang kanilang bahay-bakasyunan ay sinalakay.
Kadalasan noon, ang bahay-bakasyunan ko
ay laging dinadalaw ng mga bisita.
Palagi silang tinatanggap.
Walang naging dahilan ang sinuman para loobin iyon.
Ang mga ito ay kagagawan ng baliw na militante ng mga Nazi.
Sa tingin ko, talagang maaari na ang magulong pulitika sa pinagmulan ko
ay magpapatuloy pa ng mahabang panahon,
at hindi na ako babalik.
Ano ang totoong ugali ng bagong diktador ng Germany?
Plano ba ni Hitler na patuloy na ipasailalim ang Germany
sa pamumuno niyang Nationalist Socialist,
o plano ba niyang ibalik ang sistemang monarkiya
na kung saan siya ang kapangyarihan sa likod ng trono?
Kung anuman ang mga plano ni Hitler
tiyak na sa mga plano niya,
siya lamang ang magkakaroon ng pangunahing papel.
Ito ang larawan ng Professor.
"Maraming papuri ang ibinigay sa kaniya ng Jewish Press
at ng mga inosenteng German."
"Nagpakita siya ng pasasalamat
sa pamamagitan ng paglabas ng mapanirang propaganda
laban kay Adolf Hitler."
At sa baba, ang nakalagay...
Ang nakalagay...
"Hindi pa naibitay."
Noong bata pa ako,
nais ko lamang na maupo nang tahimik sa kung sang sulok,
at gawin ang trabaho ko nang wala sa akin ang atensiyon ng publiko.
Ngayon, tingnan ninyo ang nangyari sa akin.
Ikinakalungkot ko iyon, Professor.
Hindi ko maintindihan ang pagiging tahimik ng buong sibilisadong mundo
sa harap ng modernong barbarismo.
Di ba nakikita ng mundo na giyera ang gusto ni Hitler?
Mukhang hindi.
Mahirap siguro iyon para sa iyo.
Ang ibig kong sabihin, bilang isang pacifist.
Tama, pero di ko na kailangang sabihin na talagang ayaw ko sa facism.
Ang buong populasyon ng Germany ay nilalason ng nasyonalismo
at ihinahanda para sa giyera.
Kinamumuhian ko ang kahit anong army.
At kahit anong anyo ng karahasan. Pero kumbinsido ako
na sa lagay ngayon ng mundo,
ang isang organisadong puwersa ay malalabanan lamang ng isa pa.
Wala nang ibang paraan.
Wala na.
Mas nailalagay ang mundo sa kapahamakan
ng mga hindi pumapansin at kumukunsinti sa kasamaan
kumpara sa mga mismong gumagawa nito.
Kung mananahimik ako, mararamdaman kong kasabwat na nila ako.
Magtatalumpati si Einstein. Stop.
Kalimutan mo na ang "maliit na pagpupulong".
Mag-iipon ka para sa mga Jewish na German, hindi ba?
Stop.
Ako na ang bahala sa pagdarausan. Stop.
Nakakuha na ako ng mas malaking hall.
Talaga?
Ang pinakamalaki.
Locker-Lampson. Stop.
Para kay Walter Adams. Urgent delivery.
Ikalawa ng Oktubre, 1933.
Daily Mail editorial. London.
HINDI PINAG-ISIPANG PANG-UUDYOK PANGINGIALAM
Magkakaroon ng malaking pagpupulong sa Albert Hall,
na ang layon ay ang pagkalap ng pondo para sa ipinatapon mula sa Germany.
Sa totoo lamang, ituturing ito kahit saan
na isang demonstrasyon laban sa rehimeng Hitler.
At sa palakad ng Nazi.
Nakikiramay kami sa mga Jewish na German,
pero ang pagtrato sa kanila ay hindi magbabago
dahil sa pagbatikos sa mga Nazi sa Albert Hall.
Umaasa kami kay Dr. Einstein,
na maisip niyang wag ituloy itong di pinagplanuhang pag-uudyok
sa bansang ito na lumaban sa rehimeng Nazi.
Una ang aking pasasalamat
bilang tao...
bilang mabuting European...
bilang isang Jewish.
Kakakausap ko lamang kay Mr. Adams.
Naibenta ang lahat ng ticket.
Sampung libong tao.
Naihanda mo na ba ang talumpati?
Ipinagmamalaki kita.
Handa na ang sasakyan.
Mga binibini at ginoo, si Professor Einstein.
"Natutuwa ako na binigyan ninyo ako ng pagkakataon...
ng pagkakataon...
"Natutuwa ako na binigyan ninyo ako ng pagkakataon...
...na ilahad sa inyo rito
ang malaking pasasalamat ko bilang tao,
bilang mabuting European,
at bilang Jewish."
"Hindi puwedeng maging tungkulin ko
ang maupo at manghusga sa mga ikinikilos ng isang bansa
na maraming taon din akong naging mamamayan.
"Marahil walang silbi
na subukan kong suriin nang paisa-isa ang mga palakad nito
kung kailan kailangan na kailangan nang umaksiyon."
"Ang mahahalagang tanong ngayon
ay kung paano natin maisasalba ang sangkatauhan
at ang kultural na pamana nito?"
"Paano natin mopoprotektahan ang Europe
sa mas matinding sakuna?"
"Ang kawalan ng kontento ay nagbubunga ng poot."
"At ang poot at nagbubunga ng karahasan,
rebolusyon,
at ng giyera.
"Ibig sabihin, makikita natin kung paano ang kahirapan at kasamaan
ay nanganganak ng bagong kahirapan at kasamaan."
"Kung lalabanan natin ang kapangyarihan na nagbabanta
sa intelektuwal at pansariling kalayaan,
dapat mabatid natin ang katotohanan na kalayaan mismo ang nakataya."
"Dapat makita natin ang pagkukulang natin sa kalayaan
na napanalunan ng ating mga ninuno matapos ang matinding pakikipaglaban."
"Kung wala ang kalayaang ito,
marahil, walang Shakespeare,
walang Goethe,
walang Newton,
walang Faraday,
walang Pasteur,
at walang Lister."
Ang maghinagpis lamang ba ang gagawin natin
dahil nabubuhay tayo sa panahon ng tensiyon, panganib, at pagkaganid?
Sa tingin ko, hindi.
Kung ihaharap lamang sa panganib at malaking kaguluhan sa lipunan
nagnanais ang mga bansa na gumawa ng agresibong hakbang.
Makakaasa na lamang tayo
na ang krisis sa kasalukuyan ay magbubunga ng mas magandang mundo.
Makakaasa na lamang tayo
na ang krisis sa kasalukuyan ay magbubunga ng mas magandang mundo.
PAGKATAPOS NG TALUMPATI NIYA PUMUNTA SI EINSTEIN SA UNITED STATES
HINDI NA ULIT NIYA MAKIKITA ANG EUROPA
NAKUHA NG U.S. SI EINSTEIN! TINANGGAP ANG POSISYONG PHYSICS HEAD
SA BAGONG "SUPER-UNIVERSITY"; INIMBITA NI DR. ABRAHAM FLEXNER, ISANG U.S. SCIENTIST
Itatayo ang Institute sa Princeton
at magbubukas ito sa 1944, sa taglagas, at ang School of Mathematics
ay pamumunuan ni Einstein.
Nagustuhan ko ang Princeton.
Isang magandang mumunting lugar.
Sa tingin ko, napakasuwerte natin
na magsisimula tayo kasama ang taong katulad ni Professor Einstein,
na isa sa mga tinitingalang scientists
sa kasaysayan.
Sa maliit na university town na ito,
halos hindi makalusot ang magulong boses ng hidwaan ng mga tao.
Parang nahihiya akong tumira sa ganitong uri ng lugar
habang ang iba'y naghihirap at nagdurusa.
Nag-aarmas pa rin si Hitler,
habang tinatapakan ang karapatan ng mga hindi sumasang-ayon sa kanya.
Ang mga Jewish, Katoliko, liberal, Protestant,
at kababaihan na, sa kaniyang rehimen, ay naging parang alipin na lamang,
ay nanginginig sa takot habang nagbabadya ulit ang giyera.
Noong tinanong ako kung bakit ko binitawan ang aking posisyon sa Germany,
ganito ang sinabi ko.
Habang may kakayahan akong pumili,
mananatili ako sa isang bansa kung saan ang kalayaan sa pananaw sa pulitika,
pag-unawa, at pagkakapantay-pantay ang batas.
Nararamdaman ko na sa America,
ang pinakamahalagang bagay sa buhay
ay posible.
Ang paglilinang ng isang indibidwal at ng kaniyang pagkamalikhain.
Ang gabi ng mga basag na salamin.
Dalawang daang synagogue at 7,500 na pamilihan ang sinunog.
Siyamnapu't siyam na Jewish ang pinatay, daan-daan ang sugatan,
libo-libo ang inaalipusta, at hindi iginagalang.
HUMANDA KAYO, MGA JEW
26,000 mga Jewish na lalaki ang hinuli at ipinadala sa mga concentration camp.
Magkapareho ang makikitang pagkawasak at ang dahas na ipinaranas
sa natitirang 250,000 Jews sa Germany.
At di kami mawawalan ng loob, mapapagod, o mawawalan ng pag-asa...
Dahil desperado at walang-wala,
napakahirap ng naging buhay nila.
Tinahak ng Germany ang madilim at masamang daan
kung saan wala nang balikan.
Ang mga scientist sa George Washington University
ay may nakuhang nakakagulat at napakahalagang ulat.
Ayon sa balita galing Germany,
kapag ang atom ng uranium, ay pinatamaan ng neutron,
ito ay mahahati sa dalawa.
Dahil sa nakakapukaw na balitang ito, nais ng mga scientist na kaagad umaksiyon.
Ang napakaliit na mass,
ay maaaring gawing napakalakas na energy.
Ikinakatakot ng military intelligence na maaaring ginawa na ni Hilter
ang mga unang hakbang sa paggawa ng atomic bomb.
Nakakatakot na pakawalan ang ganoong klase ng energy.
Kung isasaalang-alang ang kalagayan ng science ngayon,
halos imposible na magawa natin iyon.
Sa pag-aalala niya sa sakunang mangyayari
kapag ang Nazi Germany ang unang magtagumpay
sa pagpakawala ng atomic energy,
sumulat si Dr. Einstein ng personal na liham sa pangulo
at iginiit niya ang kahalagahan ng agarang aksiyon ng pamahalaan ng U.S.
Sir,
may bagong ginawa na ipinaalam sa akin,
at sa aking tingin, ang elementong uranium
ay maaaring gawin na bagong pagkukunan ng energy.
Ang bagong pangyayaring ito ay magiging dahilan din
ng paggawa ng mga bomba,
ng bagong uri ng napakamakapangyarihang mga bomba.
Dahil sa sitwasyong ito,
baka maisip ninyong mabuti kung bibilisan ang experimento
na ginagawa sa kasalukuyan.
Taos-pusong sumasainyo, A. Einstein.
Ang organisadong puwersa ay malalabanan lamang ng isa pa.
SETYEMBRE 1939
Pinasok na ng hukbo ng mga Nazi ang lupain at himpapawid ng Poland
a isang biglaang giyera.
Nilibot ng war machine ni Hitler ang Europe, at napabagsak nito
ang matagal nang kaaway na France.
Sisirain natin at guguluhin ang bawat ginagawa ni Hitler.
Lalabanan natin siya sa kalupaan at katubigan.
Hindi siya makakahanap ng kapayapaan, ginhawa, o ng makakausap.
Malamang ay kumbinsido si Churchill na mananalo ang Great Britain.
Hindi ako kailanman nagduda na ang mananalo ay Germany.
Sa pagbagsak ng Belgium, ang imbak niyang uranium
ay kinamkam na ng mga Nazi.
Ang Pearl Harbor,
ang ating Pacific outpost sa Hawaiian Islands
ay walang-awang binomba ng Japan sa patraydor na pagdeklara ng giyera.
Gaano man katagal abutin,
ang mga American at ang lakas ng kanilang pagiging makatuwiran
ay waalang-dudang mananalo.
SUMALI ANG ALLIES SA KARERA SA PAGGAWA NG UNANG ATOMIC BOMB
SA TOP SECRET NA MANHATTAN PROJECT
Ang E ay katumbas ng MC squared.
Ang simpleng formula na naging susi sa lihim ng atom.
HINDI NA PINAPASOK SI EINSTEIN
NAGING BANTA SIYA SA SEGURIDAD DAHIL SA KANIYANG PAGIGING AKTIBISTA
Mahalagang mamulat tayo
sa malawakang pagpaslang na ginawa ng mga German
sa mga sibilyan ng mga bansang nasakop nila.
Sa lahat ng mga lugar, pakay ng mga German
na puksain ang mga sumisimbolo sa malayang diwa ng isang bansa.
Sa Norway,
napakalaking pinsala ang dinulot ng Allied Forces
sa nuclear program ng mga Nazi.
Sunod-sunod na mga raid sa isang hydroelectric power plant
ang nagpahinto sa pagkuha nila ng mahahalagang chemical supply.
D-Day. Higit sa 150,000 mga troop, dala ng higit sa 5,000 mga vessel.
Ang pinakamalaking pagsalakay sa lupa at tubig sa kasaysayan.
Hindi na umaayon sa pabor ng Germany ang giyera.
Nakahanap ang Allied Forces ng itinagong files ng mga Nazi
na nagpapakita na hindi nagtagumpay ang kanilang atomic weapon program.
Habang papalapit ang Allies sa pangunahing teritoryo ng Europe,
nabunyag ang totoong katatakutan sa plano ni Hitler.
Mga kuha ng nakakagimbal na krimen
na ginawa ng mga Nazi sa Buchenwald concentration camp.
Ang mga butong ito ay mga lalaki, babae, at mga bata
na pinatay.
Ang krimen ng mga German ay ang pinakamasahol
na naitala sa kasaysayan ng tinatawag na mga sibilisadong bansa.
Sa opisyal na report,
ang Buchenwald Camp ay binansagan na extermination factory.
Iniluklok nila si Hitler
matapos niyang ihayag ang nakakahiya niyang mga intensiyon
at imposibleng iyon ay hindi lamang pagkakaintindihan.
Sieg Heil!
Dahil pinaslang nila ang mga kapuwa ko Jewish,
puputulin ko na ang ugnayan ko sa mga German.
Abril 1945.
Sinimulan na ng Soviet Army ang huling pag-atake nito
sa puwersa ni Hitler,
pinalibutan na ang Berlin, at papalapit na sa bunker ng Führer.
Dahil sa tiyak na pagkatalo, nagpakamatay si Hitler
sa pamamagitan ng pagbaril sa sarili niyang ulo.
Napagtagumpayan na ang digmaan sa Europa,
pero naghahanap pa rin ng katapusan ang puwersang pinamumunuan ng US
sa digmaan laban sa Japan.
Lima, apat, tatlo, dalawa, isa.
Pagkatapos ng ilang taon ng pagsisikap sa science,
nagbunga ng isang atomic bomb ang Manhattan Project.
Ang Alamogordo ang bagong disiyerto ng New Mexico.
Ang unang atomic test.
Ito ang nakakatakot na paunang bahagi ng pag-atakeng parating
sa mga walang-malay na nakatira sa Hiroshima.
Taas, halos 32,000 feet.
Direksiyon, 265 magnetic degrees. Bilis ng hangin, 250 knots.
Papalapit na ako sa target.
Mas mababa sa three-tens ang nakatakip na ulap kahit saan.
Clear sa mismong target.
Noong nakaraan lamang,
nagbagsak ng bomba sa Hiroshima ang isang American airplane.
Ang nangyari ang pinakamalaking natamo
ng pagtutulungan sa science sa kasaysayan.
Ang unang atomic bomb ang naghudyat ng nakakatakot na bagong panahon.
Sa isang iglap, ang lungsod ng Hiroshima sa Japan,
at mga 70,000 na kalalakihan, kababaihan, at kabataan
ang naglaho.
Simula noon,
ang mahalagang pangyayaring ito ay lalong tinutukan.
Tama bang gamitin ang bomba sa pagkamit ang kapayapaan?
SA MGA HULING TAON NG BUHAY NI EINSTEIN ISANG JAPANESE JOURNALIST, SI KATSU HARA
ANG NAGPADALA NG SULAT KAY EINSTEIN
AT PUMILIT SA KANIYANG HARAPIN ANG PAPEL NIYA SA PAGGAWA NG ATOMIC BOMB
Mahal kong Professor.
Sa ngayon, namulat na ang mga mamayan ng Japan
ang kanilang nagawa noong huling giyera.
At tapat silang nagsisisi para sa nagawa nilang krimen.
Ilang taon pagkatapos ng giyera,
hinarap ng mga Hapon sa unang beses
ang pagkawasak na idinulot
ng isang atomic bomb.
At ngayon, tanong namin sa iyo, Professor Einstein,
bakit ang science,
na ang pangunahing layunin ay pagandahin ang buhay at pasayahin ang sangkatauhan
ay naging instrumento sa pagkamit ng kahindik-hindik na resulta?
Hindi ko itinuring ang sarili ko na ama ng pagpakawala ng atomic energy.
Hindi ako nakisali mismo.
Kahit pa na totoo na mahalaga ang naging papel mo
sa paggawa ng mga atomic bomb?
Ang ambag ko lamang noong 1905,
itinakda ko ang ugnayan ng mass at energy.
Naniwala ako na ang atomic energy ay posible.
Hindi ko naisip, sa totoo lamang, na ang atomic energy
ay mapapakawalan sa panahon ko.
Isa lamang ang malaking pagkakamali ko sa buong buhay ko.
Iyon ay noong pinirmahan ko ang liham kay President Roosevelt.
Ang posibilidad na ang mga German ay ganoon din ang ginagawa
at na magtatagumpay sila ang nag-udyok sa akin na gawin iyon.
Kung alam ko lamang na hindi magtatagumpay ang mga German
sa paggawa ng atomic bomb,
hindi na sana ako nakilahok sa pagbubukas ng kahon ni Pandora.
Hindi ako gagawa ng kahit ano.
Bago ang raid sa Hiroshima,
inudyok ng mga nangungunang physicist ang War Department
na huwag gamitin ang bomba laban sa mga kababaihan at kabataan.
Kung ipinakita lamang sana natin ang test explosion sa New Mexico,
magagamit natin iyon para mag-alok ng kaayusan sa mundo.
Para matapos na ang giyera.
Ang mga physicist na lumahok sa pagbuo
ng pinakamapanganib na sandata sa kasaysayan
ay nababagabag dahil pakiramdam nila'y responsibilidad nila ito
at kasalanan.
Inihatid namin ang sandatang ito sa kamay ng mga American at mga British
bilang mga tagabantay ng buong sangkatauhan,
bilang mga mandirigma ng kapayapaan at kalayaan.
Ngunit,
wala kaming natanggap na garantiya ng kapayapaan
o ng kalayaan na ipinangako sa mga bansa.
Kailangan ng matapang na pagsisikap.
Para sa malaking pagbabago sa buong pagtrato natin
sa konsepto ng pulitika.
Kung hindi,
katapusan na ng sangkatauhan.
Naipanalo na ang giyera.
Pero hindi pa rin payapa.
Dahil sa anunsiyo ni President Truman
na gumawa ng atomic explosion ang Russia,
pumunta ang mga reporter sa Flushing Meadow,
kung saan si Vyshinsky ng Russia ay haharap sa United Nations.
Mr. Vyshinsky, may masasabi ka ba...
- Excuse me. - May atomic bomb ba ang Russia?
Isang bitak, isang pagsabog.
Ang pag-ulan ng nakamamatay na radioactive rain.
Sa loob ng ilang segundo, mawawasak ang downtown New York.
NAGKALAT ANG TAKOT SA MGA ANTI-COMMUNIST SA NEW YORK
Nasa giyera ang bansa natin.
Isang giyera na idineklara laban sa atin ng mga pinuno ng international communism.
Ito ang pinakamalaking krisis sa kasaysayan ng Amerika.
May mga senyales na ang Kremlin ay pinapalakas na
ang paggamit ng isa pa nitong armas.
Ang communist propaganda.
Nasa gitna tayo ng patuloy na pagtatalo
para sa mga tiwala ng mga tao.
Nauulit na naman ang kalamidad kagaya ng sa Germany ilang taon na ang nakakaran.
Nagiging marahas ang mga tao, walang kumakalaban,
at sumasama sila sa puwersa ng kasamaan.
Hanggang kailan natin pagtitiisan ang mga pulitiko
na gutom sa kapangyarihan o gustong kunin iyon sa ganitong paraan?
Isang palaisipan na ang science, na parang hindi makakapanakit noon,
ay naging bangungot na nagpapanginig sa lahat.
Isa lamang ang natutunan ko sa mahaba kong buhay,
na ang lahat ng science natin, kung ikukumpara sa realidad,
ay mababaw.
Ngunit, ito ang pinakamahalaga nating pag-aari.
Ang science ay hindi kailanman magiging madaling intindihin.
Ang bawat mahalagang pagvsulong ay nagdadala ng bagong mga tanong.
Pero sa maraming taon ng aligagang paghahanap sa dilim,
at sa paglabas na sa liwanag,
ang mga nakaranas lamang noon ang makakaintindi.
Hindi natin dapat tuligsain ang tao
dahil ang pagsisikap niyang kontrolin ang puwersa ng kalikasan
ay sinasamantala at ginagamit para makapanira.
Sa halip, ang kapalaran ng sangkatauhan
ay nakasalalay sa paglilinang ng moral ng tao.
PATULOY NA NAKIPAGLABAN SI EINSTEIN PARA SA KAPAYAPAAN
AT SA PAGBUNYAG NG SEKRETO NG SANDAIGDIGAN
HANGGANG SA HULI NIYANG HININGA
NAMATAY SI EINSTEIN NOONG IKA-18 NG ABRIL 1955
Mahal kong sumunod na henerasyon,
kung hindi pa kayo mas naging makatarungan
o mas payapa o mas makatuwiran
kumpara sa amin ngayon o dati,
sana ay kunin kayo ng demonyo.
Ako ay, o naging,
inyong Albert Einstein.
Tagapagsalin ng Subtitle: J.M.B. Descalso