Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
İnsanlar olarak bu gezegende birçok yeni şey keşfettik.
Ay'a bile uçtuk.
Ama kendi bağırsaklarını keşfe çıkan pek kimse olmadı.
Bağırsaklarımızdan çok utanıyoruz.
Halbuki sağlığımız üzerinde çok büyük etkisi var.
Hislerimiz üzerinde, kilolu olup olmamamızda,
geçirebileceğimiz hastalıklarda, bağışıklık sistemimizin işlevinde
ve dolayısıyla tüm yaşam sürecimizde etkili.
Ulus olarak obezite karnemizi aldık ve ülkece sınıfta kaldık.
- Kolorektal kanser oranı. - Kalp hastalıkları.
- Huzursuz bağırsak sendromu. - İshal!
-Otizmde artış. - Depresyon, anksiyete tavan yaptı.
- Ne sağlıklı? - Yemek yemek niye bir eziyet?
- Sağlıklı olmak için neyi değiştirmeliyim? - Niye kilo veremiyorum?
Bedenim için doğru olanı nasıl hâlâ bilmem?
Bağırsaklarım nasıl düzelir?
Ayda yüz dolar vitamine mi harcamalıyım?
Her yerden bir ses çıkıyor.
Ne bu? Diyet mi? Karbonhidrat mı? Diyet değil mi?
Sadece bağırsaklara odaklansan her şey çok daha kolay anlaşılıyor.
Bağırsak bizim için kakanın geldiği yer sadece.
Halbuki biyomedikal devrimin merkezi.
Anksiyete, depresyon, kanser, otizm
ve Parkinson gibi hastalıklar bağırsakla bağlantılı.
Bu yeni bir bilim, buz dağının görünen kısmı.
Yüzde 97'si daha keşfedilmedi.
DONDURMA
Ne yemen gerektiğini net söyleyebildiğimiz bir noktaya doğru geliyoruz.
Bağırsak esnektir. Beslenme şeklimize göre değişir.
Bunu fark ettiğimiz anda her şey değişir.
SAĞLIĞINIZIN KONTROLÜ SİZDE: BAĞIRSAKLARINIZDA SAKLI SIRLAR
MANNHEIM, ALMANYA
16, 17 yaşıma kadar ben de herkes kadar bağırsaklarım konusunda bilgisizdim.
Laktozu sindiremiyordum.
Cilt hastalığım vardı.
Durup dururken tombul bir çocuk oldum,
ki bunun belli bir sebebi yoktu.
Bağırsaklarla ilgili çok şey okudum
ve şunu fark ettim ki organın kendisine odaklanınca
cevapların çoğu ortaya çıkıyordu.
Oda arkadaşım bir sabah mutfağa girdi ve dedi ki
"Giulia, bağırsakları seversin. Ağzından iç düşmez.
Kaka nasıl oluyor?"
Hiçbir fikrim yoktu.
Ben de odama gittim, üç farklı kitaba baktım
ve öğrenince "Nasıl ya?" oldum.
"Bu kısmı bile çok iyiymiş" dedim.
Utanılacak bir şey yok aslında. Hepsi çok iyi.
GIULIA'NIN AKIL HOCASI
Konu bağırsaklarımız olunca suçluluk duyuyor ve utanıyoruz.
Aslında düşündüğünüzde gerçekten delilik çünkü hayatınızı bu organ devam ettiriyor.
Birkaç gerçeği öğrenir öğrenmez bağırsaklara büyük saygı duyuyorsunuz.
Bilim, sağlığımızla ilgili soruları çözmemize yardımcı olabilir.
Profesör Krammer'la bunu ilk yaptığımız zamanı hatırlıyorum,
"Bak, herkesin içi aynıdır" demiştir.
Yemek borusundan başlayalım.
Besini mideye taşır,
mide de onu ince bağırsağa aktarır.
Geriye kalan da kalın bağırsağa geçer.
İhtiyacımız olmayan her şey de anüsten çıkar gider.
İşimiz biter.
CORK, İRLANDA
Bağırsak bilimi on yılı aşkın süredir en gözde biyotıp dalı.
Yapbozun kayıp parçası.
Bağırsaklarımız tüm bedenimizi etkiler.
Bazı beyin hastalıklarını bile etkiler.
Vay canına!
Bunun çok önemli olduğunu asırlardır biliyoruz.
Konuştuğumuz dile baksak yeter.
Üzülsek mideme ağrı girdi, çirkin bir şey yapana midesiz diyoruz.
Heyecanlanınca da midemizde kelebekler uçuşuyor.
Mide ve bağırsaklar gerçekten ikinci beynimiz.
Vay canına!
Evrimsel açıdan bakarsak
bağırsaktan gelen sinyallerin olmadığı bir beyin asla var olmamış.
Bağırsaklarım beni yutuyor.
Yani mücadeleci olan bağırsaklar.
Bütün bu alan modern tıbbı sekteye uğratıyor.
HELSINKI, FİNLANDİYA
Bu sergi, kardeşimle beraber yazdığımız bağırsak kitabının sergisi.
Amaç da içimizi dışarı çıkarmak.
Bu muhtemelen daha iyi.
Aslında böyle bakınca çok daha doğru.
Bağırsak yolu dümdüz değildir.
Orası burası kıvrımlıdır.
Mesela mide bu şekildedir.
Üstünde de hava kabarcığı var.
Yani midenizde çok fazla hava varsa çıkarmak istersiniz, solunuza yatarsınız,
böylece hava kabarcığı da güzelce dışarı çıkabilir.
Bir yemek parçacığı olsam ince bağırsağa gelirim,
bütün bu kıvrımlar ve villuslar dışarı çıkar, ben de...
Ben de sindirilir ve kana karışırım.
İlginç olan kısım kendi başımıza sindirim yapamamamız.
Bunun için mikroplara ihtiyacımız var.
En minik virüs küçük bakterilerle,
daha büyük mayalarla ve süper iri insanla çalışır
ve mikrobiyom dediğimiz şey de budur.
MİKROBİYOM (İSİM)
VÜCUDUMUZDAKİ MİKROSKOBİK YAŞAM
Çoğu insan, bakterilerin kötü olduğunu zanneder
ama aslında yüzde 99'nun bize zararı yoktur,
hatta bazısının faydası bile olabilir.
Bazı bakterilerin sandığımızdan daha önemli rolleri bar.
Bizimle yaşamalarına izin verirsek bize yeteneklerini ödünç verirler.
Besini sindirmemize yardımcı olurlar.
Nefis!
Yangıyı giderir ve bağışıklık sisteminin
otoimmun hastalığa yol açma riskini düşürürler.
Bağışıklık sistemimizin yüzde 70'i bağırsaklarımızda yaşar.
Bakteriler immün sistemi eğitir,
sağlığımızı etkileyebilecek kötü organizmalara tepki vermesini sağlar.
Bizim üretemediğimiz kimyasalları üretmeye yararlar.
Mikroplar hormonlarımızı şekillendirir, aç veya tok hissetmemizi sağlar.
Beyin ve diğer organlarla iletişim kurabilirler.
Erken yaştan itibaren beynimizi şekillendirirler.
Vücudumuzdaki genlere baktığınızda
yüzde 99'dan fazlasının mikrop olduğunu görürsünüz.
Genelde sağlığımızı insan genetiğinin belirlediğine inanırız
ama artık biliyoruz ki mikrobiyom obezitede,
depresyonda, alerjide, stresli veya sakin hissetmekte çok etkili.
Bu alanlarda oynadığı rolün ne kadar büyük olduğunu bilmiyoruz.
Bazıları için çok önemli, bazıları için önemsiz olabilir.
Deneme bir.
Teşekkürler.
İtiraf etmek istemeyebiliriz ama zaman zaman hepimizin
bağırsak sorunları oluyor.
İnsanların gıdayla ve hastalıkla ilişkisi,
ilaçlara olan tepkisi ve yaşam geçmişi farklıdır.
Sebze olmayan bir şey yersem
midem ağrımaya başlıyor, bu da işimi inanılmaz zorlaştırıyor.
Bazı şeyleri hafife aldığınızı fark ediyorsunuz.
Kaka yapabilmek kadar basit şeyleri.
En ufak şeylere bile şükretmeyi öğrendim.
Kilomu kontrol etmeye çalışıyorum
ama ne kadar çok kilo verirsem daha da fazlasını geri alıyorum.
AÇLIK DUYMAYAN YEMEK YEME YARIŞMACISI
İnsanlar acıktıklarını söylüyorlar
ve yemek yedikten sonra çok mutlu görünüyorlar.
Bu insanları kıskanıyorum çünkü ben artık açlık hissi duymuyorum.
İnsanları farklı kılan bu çeşitlilik nedir,
anlamaya çalışıyoruz.
İşin merkezinde mikrobiyom olabilir.
Farklılıklarımızı anlayabilmemiz için
öncelikle mikroplarımızın nereden geldiğine bakmalıyız.
Çoğunlukla mikropsuz doğarız.
Dünyaya geldiğiniz andan itibaren mikroplar sizi istila eder.
Her şey doğduğumuz andan itibaren başlar.
Bir bebek vajinal yolla dünyaya geldiğinde anne vajinasındaki bakteriye maruz kalır.
Dışarı çıkınca da yüzü popoya bakar.
Popoya çok yakın olduğu için bağırsak bakterisinden de biraz alır
ve ilk mikrobiyal koloniyle tanışmış olur.
Onlar da diğer mikropların yaşayacağı habitatı oluşturmaya başlar.
Hayatımızdaki seçimlerimiz ve maceralarımızla
mikrobiyomumuzu şekillendiririz.
Öptüklerimizle, yediklerimizle, gittiğimiz yerlerle.
Yediğin yemekler, kardeşlerinle olan ilişkin,
evcil hayvanının olup olmaması.
Egzersiz, stres, çocukluk deneyimlerin,
güçlük çekip çekmemen.
Bu yüzden herkesin mikrobiyomu kendine özgüdür.
Mikrobiyal anı koleksiyonu diyebiliriz.
Mikrobiyomun sağlığın anahtarı olabileceğini bilmek heyecan verici
çünkü genlerinizi değiştiremezsiniz.
Ama beslenme ve yaşam tarzımızda ufak değişiklikler yaparak
hepimiz mikroplarımızı değiştirebiliriz.
Mis gibi yağlı. Aman tanrım.
Endüstriyelleşmiş mikrobiyom muhtemelen gayet sağlıksız
ve bizi en yaygın, en ciddi hastalıkların kucağına doğru itiyor.
Bu da en yaygın olan birçok kronik hastalığa yol açabilir.
Mesela obezite, diyabet,
yüksek tansiyon, gıda alerjisi.
O yüzden hastalıklarla ilgili genel fikrimizin değişmesi lazım.
Çevremizdeki büyük değişiklikler,
Batı diyeti, bebeklerin doğma şekli,
sezaryen, bebek maması,
sanitasyon, antibiyotikler,
tüm bunlar düşük mikrobiyom çeşitliliğine yol açar.
Endüstriyelleşmiş mikrobiyomda da bunu görüyoruz.
Ben sezaryenle doğmuşum. Meme emmişim ama ne kadar süre, emin değilim.
Devamlı çocuklarım veya işimle ilgili koşturma hâlindeyim ve hep çok stresliyim.
Nathan's'ın ünlü şampiyonu, Takeru Kobayashi!
Yaptığım işin
sağlıklı hiçbir yanı yok bence.
Vücuduma ne zararlar verdim acaba?
Bu, sağlığı nasıl etkiliyor, mikrobiyoma ne yapıyor, merak ediyorum.
Bağırsaklarımızdaki yüzlerce tür kayboldu.
Soyları tükendi.
Şu anda da fark ediyoruz ki
bu mikrobiyal toplumun sağlığını belirleyen en önemli şey
beslenme şeklimiz.
Tipik Amerikan diyetinde, hatta sağlıklı Amerikan diyetinde bile
çok büyük eksiklikler var.
Amerika'da şu anda tüketilen kalorinin yüzde 60'ını
aşırı işlenmiş yiyecekler oluşturuyor.
Yemekler çok rafine.
Asıl doğal içeriğindeki tüm besin çıkarılıyor,
sonra da envai çeşit kimyasal ve yüksek oranda şekerle
geri ekleniyor.
Ama insanlar ne yiyeceği konusunda kararsız
çünkü paketteki düşük kalori ve ekstra vitamin etiketleri yüzünden
bu gıdaları sağlıklı sanıyorlar.
SIFIR ŞEKER! SIFIR KALORİ! SIRF VİTAMİN İÇERİR!
Bu etiketlerden bazılarına bakınca
içlerinde ne olduğunu anlamak gerçekten çok zor.
Şu aslında fena değilmiş.
- Değil mi? Ben baktım. Bir sürü şeker var. - Öyle mi? Ben göremedim.
Yüzde 30 şeker. Evet.
Şuna bakıyorsun, lif dolu.
Meyve, kuruyemiş, bitter çikolata ve deniz tuzu var.
İlk bakışta bu bana çok iyi geliyor.
Anca içeriğine bakınca fazla şekerli olduğunu görüyorsunuz.
Gördün mü? Kandırıldım.
Ne yemen gerektiğine karar vermek çok zor
çünkü markete gittiğinde
ihtiyacın olan toz, tonik ve gıda listesi uzadıkça uzuyor.
Klorofil kanseri önler mi?
Şifalı mantar.
- Kırmızı şarap faydalı. - Vajina probiyotikleri.
Spirulina. Adaptojenler. Çikolata. Kolajen. Yaban mersini özü. Kahve!
Gıda dünyası ve sağlıklı yaşam kültürü müthiş kafa karıştırıcı, evet.
Bugün teriyaki soslu tavuk yapacağız.
Kırmızı sarımsak, zencefil,
şeker, soya sosu, susam yağı ve soğanımız var.
Kendine gerçekten çok güveniyorsun.
Dört yaşımdayken kendine güvenen bir aşçıydım.
Biraz soya sosu ve bol zencefil. Zencefilin fazlası olmaz.
Sarımsağın da hepsini koyalım çünkü onun da fazlası olmaz.
Aşçılık ve yemek benim kanımda var ve küçüklüğümden yaptığım bir şey.
Şimdi de benim tutkum, sanatım ve kariyerim.
İlk Michelin yıldızımı 23 yaşımdayken almıştım.
Eater'ın en seksi şef ödülünü kazandım. Böyle bir şey olması bile çok gülünç.
Ama insan bu gotik, tatlı pasta şefi imajını
geliştirmek istiyor gerçekten.
Üzerimde çok büyük bir baskı vardı
ve ondan sonra da işler biraz kontrolümden çıktı.
Uzunca bir süre anoreksiya hastasıydım.
Ama şimdi de yeme bozukluğum ortoreksiye doğru kaydı.
Kafayı sağlıklı yaşama ve beslenmeyi en üst düzeye çıkarmaya taktım.
Bunun içinde guarana, suma, reishi, aslan yelesi mantarı,
kordiseps, spirulina, klorella ve moringa var.
Temel olarak sebzeyle besleniyorum ve internete göre ihtiyacım olan
iksir ve tozlarla takviye yapıyorum.
Birçok şeyi tüketmeyi bıraktım
ve yerine de "eğlenceli gıdalar" koymayı denedim.
Ama şeker, domuz, tereyağı gibi şeyler tüketince
çok şişiyorum ve sonraki üç, dört gün hep midem bulanıyor.
Yemekle ilişkimi düzeltmeye çalışıyorum, o yüzden zor bir durum.
Sonra bir de vücudun sana ihanet ediyormuş gibi hissedince
onu aşması zor oluyor.
Sanırım en nihayetinde ne yemem lazım,
ne yememeliyim, bunu bilmeyi çok isterim.
Özellikle benim için ne sağlıklı?
Hastalarım "Mikrobiyomu sağlıklı yapan nedir?" diye sorunca
onu bir ormana benzetiyorum.
Ormana birkaç sağlıklı bitki ekip her şeyin değişmesini bekleyemeyiz.
Ormana lazım olan bitkilerin ve yaşamın koşullara ayak uydurduğu
sağlıklı bir dengedir.
Işık, su, topraktaki besinler,
hepsi birlikte çalışmalıdır.
Bağırsak bakterilerimize her gün sebze ve meyveden
birkaç gram lif gerekir.
Bunu başarmamızın bu kadar zor olması gerçekten çok acayip.
Amerika'daki güncel tavsiyeler
günde 28-40 gram arası lif tüketmemizi öneriyor.
Ortalama Amerikan diyetindeyse sadece 15 gram tüketiyoruz.
Mikrobiyom bilimi şunu fark ediyor ki
günde muhtemelen 50 gramdan fazla lif tüketmemiz lazım.
HANGİ GIDALARDA NE KADAR LİF BULUNUR?
BİR KÂSE PİRİNÇ 0,6 G LİF
BİFTEKTEKİ LİF ORANI 0 G
BİR KÂSE HAVUÇ 3,1 G LİF
BİR KÂSE PİŞMİŞ YULAF 4 G LİF
BİR KÂSE PİŞMİŞ ISPANAK 4,3 G LİF
BİR KÂSE BROKOLİ 5 G LİF
BİR KÂSE BEZELYE 7 G LİF
BİR KÂSE AVOKADO 10 G LİF
BİR KÂSE BADEM 16 G LİF
BİR KÂSE FASULYE/MERCİMEK 16 G LİF
BİR KÂSE CHIA TOHUMU 40 G LİF
Sosislide ne kadar lif var?
Ne? Sıfır gram!
Tabağınızda et olsun olmasın,
vegan olun olmayın, fark etmez.
Mikroplarınızı beslemek için tabağınızda mümkün olduğu kadar fazla,
çok çeşitli sebzenin yer alması lazım.
Neden sebze tüketmeliyim?
Bu konuya hayranım. Sebzeler bir sürü besin içeriyor,
işlenmiş gıdalardaki zararlı şeyler de yok.
Ama ayrıca vücudunuzun önü şeffaf olsa
sindirimi görür ve işlenmiş gıdayla sebze arasındaki farkı
gayet kolayca anlardınız.
İşlenmiş gıdaların,
ince bağırsağın ilk birkaç santiminde
neredeyse tamamı kana karışır.
Kan dolaşımında şeker dalgalanması olur ve hücrelerin şekeri hemen emmesi gerekir.
Vücut için aslında gayet stresli bir olay
çünkü "Bütün bu şekeri nereye koyacağım?" oluyor.
Her yere itelemesi lazım.
Fakat sebzedeki liflerin sindirimi daha dengeli bir olay.
Gıdalar biraz daha ileri, bir daha öteye taşınabiliyor.
Hatta kalın bağırsağa kadar geliyor, oradaki mikroplara besin kaynağı oluyor.
Enfes!
Tamamen farklı bir sindirim şekli.
Koşmak yerine uzun bir yürüyüşe çıkmak gibi.
Bağırsak mikrobiyomu ne kadar çeşitliyse, içinde ne kadar farklı bakteri varsa
hayatın sunduğu şeylere verdiği tepki de türlü olasılıklara sahip olur.
Kobayashi yemeye devam ediyor.
İyi iş çıkarıyor.
Baksanıza. Kollarını hareket ettiriyor...
Peki bu mikropları beslemeye yetecek kadar lif tüketmezsek ne olur?
Takeru Kobayashi!
Bağırsak mikroplarını lifle beslemezseniz bağırsak mikropları sizi yemeye başlar.
Bu mikroplar harika. Vücudunuza yardım ediyorlar.
Ama neticede onlar mikrop.
Arada dostane bir saygı duvarı olmalı ve onu da mukus sağlıyor.
Mukus bunu sağlamak için iyi bir yol çünkü biraz geçirgen.
O yüzden besinler falan içinden geçebiliyor
ama mikroplar biraz ötede tutuluyor.
Lif tüketmeyi bırakırsanız bağırsak mikropları başka bir şey yer.
Yedek besin kaynağı olarak mukus zarını yemeye başlarlar.
Zaman içinde o mukus zarını tamamen yok ederler.
Bakterileriniz de vücudunuzda gitmemesi gereken yerlere gider.
Oradaki immün hücreleri de bunun görür
ve savunma moduna geçer.
Bu da bir iltihap savaşına yol açabilir
ve bağırsağınızın mikrobiyal yapısını değiştirir.
Bu da inflamatuar bağırsak sendromu veya huzursuz bağırsak sendromu gibi
birçok hastalığa yol açan sebeplerden biridir.
Kronik inflamatuar hastalıkları incelemeye başladığımızda
bilim insanları şöyle bir şey düşündü,
"Bu hastalığa veya bu kötü hisse sebep olan
mikrobu veya mikrobiyal yapıyı bulabilir miyiz?"
Fakat şimdi bu ekosistemin içindeki etkileşimi düşündüğümüzde
daha yeni bir yaklaşımda bulunup kendimize şunu soruyoruz,
acaba normalde olup da bizi koruyan belli bakterilerimiz mi eksik?
Adım Daniell Koepke, klinik psikoloji doktora öğrencisiyim.
Anksiyete, acı ve rahatsızlıkla ilişkilendirmeden
yemek yemek nasıl bir şeydi, hatırlamakta çok zorlanıyorum.
Lisans öğrencisiyken çok kötü beslenirdim.
Bu beslenme şekli, şekerli gıdalar,
meyve ve sebzenin eksikliği bende IBS benzeri semptomlara yol açtı.
Hazımsızlık, gaz sıkışması yüzünden batmalar ve kabızlık çekiyordum.
Tuvalete hiç çıkmadığım bile oluyordu.
Bir kutuya sığmayan bir sürü bağırsak semptomunuz olunca
çoğu doktor ne yapacağını bilmiyor.
Şeker gibi antibiyotik dağıtıyorlar.
"İyi değil misin? Şöyle bir şeyin mi var? Antibiyotik al."
Son beş yıl içinde yılda altı kez antibiyotik kullandım.
Hastalanmaya başlayınca çok kilo verdim.
ve bir sürü şeyi diyetimden çıkarmam gerekti.
Şu an kaç şey yiyebilirim, bilmiyorum ama herhâlde 10, 15 arasıdır.
Bu bana çok kısıtlı geliyor ve genelde bir şeylerden mahrum kalmış hissediyorum.
Temel fonksiyonlarımı sürdürmek için de vitamin kullanıyorum.
ŞELATLI MAGNEZYUM
Bunlar da eskiden aldığım, artık etki etmeyen vitaminler.
Hapların çözüm olmadığını biliyorum
ama sıkıştım kaldım çünkü sağlıklı bir bağırsak mikrobiyomuna sahip olmak için
tüketmem gereken gıdaların çoğunu yemeden
bu bakterileri nasıl edinirim, bilmiyorum.
Diyetimizden gıda çıkardığımız zaman mikroplarımızda ciddi değişiklik olur
çünkü onları beslemezseniz orada kim yaşar?
Diyetimize yeniden lif sokmak isteyince de çok daha fazla zorlanırız.
Bir anda sağlıklı beslenmeye başlayanlar şişkinlik hisseder,
mide ağrısı çeker.
Bu, diyetlerindeki bir değişim süreci. Çok sert değil
ama bağırsaktaki mikropların adapte olabileceği şekilde.
Çok kısıtlı beslendiğim için
acaba vücudumdaki mikropları aç mı bıraktım diye merak ediyorum.
Vücudumun, gıdaları sindirme şekli değişti mi?
Gelecekte de bir şey yerken hep zorlanacak mıyım?
Yoksa kısmen zihinsel bir engel mi?
Neler olduğundan emin değilim.
Bu konuda daha çok şey öğrenmeyi isterim.
ZARAR VERİP VERMEDİĞİMİ ANLAMAK İÇİN BAĞIRSAĞIMI TEST EDEBİLİR MİYİM?
Süper.
TEST BAŞLASIN!
Noel gibi.
Bu ne acaba?
Hayır.
Çok acayip. Sağlıklı olmak umurumda değil artık.
"Bir ölçek katı gaita
veya dört ölçek sıvı gaitayı
tübe koyun."
"İyice karıştırın."
Dünyanın en iğrenç tarifi.
Bu bir ölçek işte.
Sanırım böyle yapıyorsun.
Bağırsak testi bana hep çok acayip gelmiştir.
Kendi vücudumda olanları bir anlasam harika olurdu.
Kilo vermek için bir sürü şey denedim.
Umarım aradığım çözüm bu olur.
Test, neden iştahsız olduğumu söylesin.
Organlarım ve yemek arasındaki ilişkiyi söylesin.
Bağırsak mikrobiyomumu hiç test ettirmedim.
Bu zamanda çok mantıklı olduğunu sanmıyorum.
Sağlıklı bir bağırsağa sahip olmak için beslenmeni değiştir, bağırsağına iyi bak.
Bunları yapmak için önden analize gerek yok.
Eğlenceli bir deney istiyorsanız yapın ama.
Araştırma için de harika bir araç.
SAN DIEGO SÜPER BİLGİSAYAR MERKEZİ
Mikrobiyom biliminin başında kendi kendimizin kobayıydık.
Ben ve meslektaşlarım kendi gaitamızdan numune alıp
dondurucuya koyuyorduk.
Kullanılmış tuvalet kâğıdından bir parça alıp,
kahverengi olana kadar kakaya çubuk sürüyorduk,
ondan da DNA alıyorduk.
Ama artık elimizde binlerce numune birikti.
Amerika ve dünyadan binlerce insanın numunesi var.
Bana mikrobiyom örneği versen de
ne kadar hastasın veya sağlıklısın, sana pek bir şey söyleyemem.
Seni geniş bir insan grubuyla kıyaslayıp neye uyduğunu görmem lazım.
Mikrobiyomun astımlılarınkine mi benziyor?
Astımın var mı?
Mikrobiyomun obezlerinkine mi benziyor?
Obez misin?
Bu doğruysa bir iz bulabilirim, bu da sorunu çözmeme yardım eder.
Her çay kaşığı gaitada, mikropların DNA'sına kodlanmış
terabaytlarca bilgi bulunur.
Yani ekrandaki her bir nokta, bir kişinin mikrobiyomunun
tek noktada özetlenmiş karmaşıklığını temsil ediyor.
Bu ekranda gördüğünüz şey
numuneler arasındaki ortak mikroplar.
Yani birbirine yakın iki numunede
çok benzer bir mikrobiyal yapı varken
birbirine uzak numunelerde
çok farklı yapılar bulunuyor.
Bağırsak mikrobiyomunu incelerken
sağlıklı Amerikalıların bağırsak mikrobiyomuna bakarsak
sağlıklı mikrobiyom nasıl olur, iyice anlarız diye düşündük.
Çalışma, en alttaki endüstriyel dünyanın mikroplarıyla
daha az endüstriyel dünyanın mikropları arasındaki farkı gösteriyor.
Endüstriyellemiş mikrobiyomun daha çeşitli olduğu
açıkça görülüyor.
Yani sadece Batı Dünyası'na odaklanırsak
sağlıklı bir bağırsak mikrobiyomunun nasıl bir içeriği var, veya vardı,
tam olarak anlayamayız.
Burada yürümek zor.
Geleneksel topluluklara gidip kakalarını bağışlamalarını isteyeceğiz.
- Namaste. - Namaste.
İnsan topluluklarına gidip "Kakanızı alabilir miyiz?" deyince
çoğu zaman "Hayır. Kaka mı? Olmaz" diyorlar.
Ama onlara ne yaptığımı anlatınca "Tabii. Neden olmasın?" diyorlar.
Kırsal popülasyonların bağırsak mikrobiyomunda
endüstriyelleşmiş bağırsak mikrobiyomunda görmediğimiz yüzlerce tür varmış meğer.
Hâlâ geleneksel bir yaşam sürdüren toplumları inceleyerek
endüstriyel toplumlarda hangi mikropların eksildiğini
ve bunun sağlığımızı nasıl etkilediğini anlamaya başlayacağız.
Hazır mıyız?
Selam Maya. Memnun oldum.
Sonuçlarını konuşmak ister misin?
Elbette. Evet.
Çalışmalarımız sonucunda gayet sağlıklı olduğunu gördük.
Ortalamanın üstündesin.
Her hafta yediğin bütün o sebzeler boşa gitmemiş.
Harika.
Yemekle düzensiz bir ilişkim olmasıyla hep mücadele etmişimdir.
Hep kısıtlayıcı bir beslenme tarzım oldu.
Birçok insan senin gibi düşünüyor,
her gün sadece karalahana salatası yiyerek
sağlıklı kalacaklarını sanıyorlar.
Ama bu sandığımız kadar sağlıklı değil.
Ne kadar farklı gıdalar tüketirsen mikrobiyomun da o kadar zenginleşir.
Bağırsaklarında da daha çok bakteri türü bulunur.
Bu da alerji ve intoleranslarla daha iyi başa çıkmanı sağlar.
- Evet. - Konu bir şeyleri kısıtlamak değil.
Yiyebileceğin gıda yelpazesini daha geniş tutmak.
Sanırım sorunun bir kısmı domuz eti gibi bazı gıdalara karşı
bendeki zihinsel engeller.
Bunları yiyince midem bazen kötü tepki veriyor.
Bu aşabileceğim bir şey mi?
Yoksa ömrüm boyunca pastırma yiyemeyecek miyim?
Öyle deme. Korkunç.
- Evet. Zor, değil mi? - Evet.
Bu sorunu gidermek için
küçük miktarda yemeye başlanabilir.
Mikro dozlamayla porsiyonu giderek artırmak
çok etkili bir rol oynayabilir.
Küçük miktarda diyetine eklemeyi dene.
Bunu aylara yayarak yavaş yavaş yaparsan
daha çok çeşit gıdayı tüketme becerini geri kazanabilirsin.
Cipsi mikro dozlama fikri hoşuma gitti.
Of ya. Benim de.
Çok heyecanlı. Düşünürken bile duygulanıyorum.
Pardon. Ama evet, çok uzun, zorlu bir yol oldu.
Cipsi mikro dozlama fikri beni gerçekten heyecanlandırdı.
Beslenmemi yavaş yavaş değiştiriyorum.
Çok eğlenceli. Yani bazen günde üç tane patates cipsi yiyorum
ve kötü hissetmiyorum.
Ama merak ediyorum, acaba doğru şeyleri mi yiyorum,
yoksa kimyasal olarak beynimde bir şey mi değişiyor?
Dünyaya, bütün o grafiklere ve şemalara göre
boyum ve kilom yüzünden hastalıklı şekilde obez sayılıyorum.
Kilomu kontrol etmeyi denedim. Çok pahalı bir spor salonuna yazıldım.
Rejim yapmayı denedim.
Zayıflama ilaçlarını denedim ama bende işe yaramadı.
Başta bir sürü kilo verir, sonra hepsini geri alırdım.
Ailemde herkes şeker hastası.
Yani şu anda sağlıklı olsam bile böyle bir şey olmadan
kilo vermek istiyorum. Çocuklarım için uzun yaşamak istiyorum.
Toplum, iri kadınlara kendini eksik hissettiriyor
ve ben de sıska veya 55 kilo olmayı istemiyorum,
daha sağlıklı olayım yeter.
Ben daima büyük beden bir diva olacağım.
Bedeninizden memnun olabilirsiniz
ama sağlığınızın da bilincinde olmalısınız çünkü sağlık şart.
Yemekle ilgili sorum şu,
benim yemediğim ne yiyorsunuz da
ben kilo veremezken siz veriyorsunuz?
REHOVOT, İSRAİL
Bir doktor olarak hastalarımıza
neden kilo veremediklerini anlatırken
kişiyi suçlamak, hastayı suçlamak gibi bir eğilimimiz var.
Toplum onlarca yıldır ne öneriyorsak onu yapıyor
ama obezite salgını ne yavaşladı ne de azaldı.
"Diyet" kafa karıştırıcı bir kelime.
Düşük yağ, düşük karbonhidrat.
Çoğu insan bunu kilo vermek için belli bir süre yapacağı
bir koşu gibi görüyor,
sonra eski yeme alışkanlıklarına dönüp ne isterse yiyeceğini sanıyor.
Ama diyet aslında yaşam tarzını, yaşamını değiştirmektir.
Diyetlerin işe yaramamasının bir sebebi de yanlış şeye odaklanmasıdır.
O açıdan bizi gerçekten yanlış yönlendirebilirler.
Kutulara kalori etiketlerini koyunca
hepimiz aynı şeyi yiyince şu kadar enerji alacağız sanıyoruz.
Ama tabii ki bu doğru değil.
Üç kişiye birebir aynı elmayı verseniz
üçünün de o elmaya verdiği tepki farklı olacaktır.
Bunu yiyemem ki.
Hepsi onu farklı sindirecek.
İçinden farklı besini alacak.
Farklı oranda enerji alacak.
Ömrün boyunca "Tamam, bu kalori" dersin.
"İkimiz aynı şeyi yersek
ikimiz de aynı sonucu elde ederiz."
Ama durum öyle değil işte.
O yüzden elmayı tartmak yerine
elmayı yiyen insanı tartmaya başlamak lazım.
Yemek yedikten iki saat sonra glikoz seviyesine bakıyoruz
çünkü yemekten sonraki kan şekerinizin
kilo kaybı ve alımıyla doğrudan ilişkili olduğunu biliyoruz.
Hastalık gelişiminde de etkisi olduğunu biliyoruz.
Güzel.
Biraz da krem peynir.
TIM'IN EŞİ
- Şekerime bakmalıyım. - Özellikle de onu yedikten sonra.
Bakalım seni geçmiş miyim.
Şekerin çok hızlı yükseliyor.
- Bu kez seni geçtim. - Evet.
Çörek beni böyle yapıyor.
Bende sorun yok.
Mikrobiyom alanındaki çığır açıcı çalışmalardan biri de
Jeff Gordon'ın tek yumurta ikizleri üzerinde yaptığı bir araştırma.
İkizlerden biri obez, öteki ise zayıftı.
Obez ve zayıf kardeşlerin bağırsak bakterisini alıp
farelere nakletti.
Obez kardeşin bakterisini alan fare
zayıf kardeşin bakterisini alan fareye kıyasla
aynı gıdalardan daha çok kilo aldı.
Bu da bazı insanların kilo vermekte niye zorlandığını
anlamamıza yardımcı oluyor.
Bazı insanlar kilo verir, kilo alır,
kilo verir, daha çok kilo alır ve bu böyle artarak devam eder.
Bu da bizce mikrobiyomla alakalı.
Ekosistemi baştan şekillendirmek için dokuz ila 12 ay diyet yapmak gerekir.
Yeniden bir hamburger yediğinde verdiğin kilolar fazlasıyla dönmesin diye.
Kişilerden aldığımız mikrobiyom verileriyle
kişiye göre en iyi gıdaların ne olduğunu öngörmeye başlayabiliriz.
Kan şekerine bakarak yani.
İstiridye, güzel.
Patlıcanlı sandviç yiyemem. Bu kötü oldu.
Takıntı sorunu olan benim gibi biri için
puan sistemi pek de faydalı olmayabilir.
Şuraya sosisli de ekleyelim.
Sosis de ekmek de sarı değerde.
- Çok fena değil, değil mi? - Ama iyi de değil.
Peynir ve avokadoyla daha iyi ama.
Avokado severim.
İnanılmaz.
Ne kadar malzeme eklersen o kadar iyi.
Tanrım. Domuz bonfile. Domuz iyi mi yani, onu mu diyorsun?
Daha bir şey demesin kimse.
FAVORİLER TAVUK SOSİS VE YUMURTA
Selam Kimmie!
Merhaba Annie!
- Selam. - Selam Eran.
Daha önce sormuştun,
kilo vermeye çalışırken niye veremiyorum demiştin.
Mikrobiyomuna baktığımızda
daha az çeşitliliğe sahip bir mikrobiyomun olduğunu gördük.
Özellikle de Prevotella adıyla bilinen belli bir bakteri türü sende hiç yok.
SIFIR
Provetella'sı olmayan insanlar
kilo vermekte zorlanıyor.
Başka bir bulgumuz da şu,
bağırsaklarında düşük miktarda bulunan üç belli başlı bakteri türü daha var.
Bunlar tok hissetmeni sağlayan belli bir bağırsak hormonunun
üretimiyle alakalı.
Bu yüzden devamlı aç olabilirsin.
Konu asla bir bakteri kadar basit değil çünkü bakteriler tek başına hareket etmez.
Ekosistem içindeki davranışlarını anlaman lazım.
Mikrobiyomu o yüzden bütün olarak inceliyoruz.
Açıklayıcı oldu mu?
Kesinlikle. Yani hayret içindeyim aslında.
Kendimle ilgili
bütün bu farklılıkları öğrendim.
Sadece kakama bakarak hem de.
Bilmiyorum, bana her şey çok zor geliyor.
Neden sıkışmış gibiyim?
Sıkıştım mı?
Hayır, sıkışmadın.
İyi olan şu, bu noktaya gelsen de bunun bir çıkışı var.
Bence yaşam tarzını değiştirmelisin.
İyi bakteriye daha uygun olacak şekilde
bir beslenme tarzına geçmelisin.
Evet.
Hem sağlığına yararlı, hem keyifli
hem de uzun süre devam ettirilebilecek bir şey de bulabiliriz belki.
Temel şeyleri konuştuk, hep sayacaksın, aldığın kaloriyi değil,
haftada yediğin meyveyi ve sebzeyi daima sayacaksın.
20-30 arası genelde iyi bir rakam.
Tamam.
Bir şeyler kafamda netleşti.
Farklı bakteriler, farklı yaşam tarzları.
Herkese farklı zamanlarda, farklı şeyler oluyor,
bu da farklı sonuçlara yol açıyor.
Hayatım çok hareketli.
Sorumlu olduğum çok insan var.
Sürekli baktığım hasta bir annem var.
Üç güzel çocuğu olan bekâr bir anneyim.
Oğlum otistik, o yüzden devamlı onu eğitiyorum.
Hepsi farklı şeyler isteyen, farklı yaş gruplarıyla dolu bir evde
yemek yerken kendine ayrı onlara ayrı yemek pişirmen gerek.
Bu da zor ve pahalı olabilir.
Çocuklarımı, herkesin sevdiği bir yemek konusunda ikna etmek,
benim projem bu.
Kariyerimin başından beri on bin tane sosisli yemişimdir.
DÜNYA YEMEK YEME ŞAMPİYONU
Japonum ama hep bir Amerikalı gibi beslendim.
Sanırım vücuduma zarar veren de bu oldu.
KYOTO, JAPONYA
Vay canına, aromaya bak.
Bu gerçek Japon yemeği, değil mi?
Çok güzel.
Yemek yeme yarışı midene zarar veriyor mu?
Beraber dışarı çıksak
hepimiz senden çok yiyoruz.
Evet, doğru.
Kobi hasta olduğunu sanıyor.
Ne açlık ne de tokluk hissediyor.
- Bunları hiç hissetmiyor. - Sahi mi?
Üç gündür yemek yemediğini fark ettiği zamanlar oluyor.
O kadar kötü mü ya?
Bence ne kadar çok abur cubur yersen
vücuduna o kadar zarar verirsin.
Bu kariyere başladığımdan beri
vücuduma ne gibi zararlar verdim,
merak ediyorum.
Beynime ve sinir sistemime ne zarar veriyor, bilmek istiyorum.
Eskiden kendimi şöyle görürdüm, kafam ve beynim, bir de gerisi vardı işte.
Hayatımı böyle yaşardım.
Hislerim, düşüncelerim burada üretilirdi.
Bu da biraz saçma, hatta aklıma yeğenimin çizdiği insan resimleri geliyor.
İki bacağı olan tek bir kafa.
Artık bağırsağın beynin baş danışmanı olduğunu biliyoruz.
Bilgiyi topluyor, beyne gönderiyor
ve bu da hislerimizi oluşturuyor.
Birinci beynimiz burada, bunu biliyoruz
ama karnımızın içinde ikinci bir beynimiz daha var.
Bu ikinci beyinde de omuriliğimizdekinden
çok daha fazla sinir var.
Bağırsak-beyin ekseni, karnımızda ve beynimizde olanlar arasında geçen
çift yönlü bir iletişim yoludur.
Beyni ve bağırsağı dost gibi düşünün.
Birinden biri çalışmazsa
diğeri de ona ayak uyduracaktır.
Yediğimiz yemekten keyif almamızı sağlayan,
neyi ne zaman yememizi söyleyen şey bu olabilir
ve beyni sadece mikroplar da etkilemez,
tükettiğiniz gıdalar da beyninizi etkileyen mikropları etkiler.
CORK, İRLANDA
İNGİLİZ PAZARI
Bugün İrlanda'daki İngiliz Pazarı'ndayız.
Cumartesileri buradan alışveriş yaparım.
Alışverişe hep bir listeyle çıkarım ama sonunda o liste çöp olur.
Kokular, renkler, buradaki her şey sizi çekiyor
ama mideniz de sizi yanlış şeylere çekebiliyor.
Yemek tercihlerimizi hep beynimiz idaresinde sanıyoruz
ama ya aslında ipleri çeken bağırsaklardan gelen sinyallerse?
Benim mikroplarım buna bayılıyor işte.
İçsel bir savaş vermem gerekiyor
çünkü bunlar kilo yapan şeyler.
Ne kadar açsın, bir şeyi ne kadar yemek istiyorsun,
tüm bunlar bağırsaklarındaki "Şu patateslerden yesek fena olmaz" diyen
minik bir bakteri grubundan kaynaklanıyor olabilir.
Şeker yersen şeker seven mikropların, yağ yersen yağ seven mikropların olur.
Çin'e gidince çok fazla şekerli gıda tüketmem
çünkü Çin mutfağında az şeker vardır,
mesela çikolata yeme isteğimi tamamen kaybederim.
Normalde Kuzey Amerika'da her gün canım çikolata çeker.
- Günaydın. - Günaydın.
- Nasılsın? - İyiyim, ya sen?
İyiyim.
Günaydın.
Bugün mikroplarım galip geldi.
Tercihimizi çikolatadan yana yapacağız.
Canım hep bir şey çeker.
Bazen canım sadece çok az pişmiş biftek çeker.
Genelde bunu bastırmaya, aldırmamaya çalışırım
ama bedenimi daha çok dinlemeye başladım.
Canım dondurma, tatlı veya hamburger çekiyor.
Keşke bunu yiyebilseydim.
Deniz ürünlerine bayılırım. Bol bol yemeye çalışıyorum.
Eskiden, çocukken falan
canım pasta ve yahni çekerdi.
Yemekten artık o kadar keyif almıyorum.
Sindirim, hayvanların geliştirdiği ilk düşünce biçimiydi muhtemelen.
Sindirim sırasında sinirler, besinin kalitesini,
çevre dokuların durumunu, gelip geçen immün hücreleri algılıyordu
ve bu fonksiyonlar geliştikçe
bir de duyuları kontrol eden bir beyin olması güzel bir eklenti oldu.
Selam Kimmie, gelmek istersen biz hazırız.
Bugün MR çektireceğim.
Biraz gerginim.
Ama vücudumda olanları anlamak için sabırsızlanıyorum.
Hâlâ kafam biraz karışık.
Vücudumun işleyişini anlamaya çalışıyorum ki
daha iyi bir ben olabileyim.
Pekâlâ Kimmie. Nasılsın?
İyiyim.
Sana bol fotoğraflı bir slayt gösterisi açacağız.
TV veya film izler gibi izlemeni istiyoruz. Oldu mu?
Peki.
Beyin aktivitesine bakıyoruz.
Kimmie ve Kobi uyarana, yemek fotoğraflarına ne tepki verecek?
Yüksek kalorili tatlılar veya yağlı, yüksek kalorili tuzlular var.
Kimmie'nin beyninde şunu görüyoruz ki Kimmie yemek görünce
beyninin duygusal kısmı devreye giriyor.
Ama asıl önemlisi
bu duygusal tepkileri kontrol etme yeteneği çok az.
Kobi'deyse durum çok daha karmaşık.
Açlık karmaşık bir süreçtir.
Birden fazla sistem söz konusudur.
Beyin, bağırsak mikrobiyomu,
yangı ama ayrıca ruh hâliniz, anılarınız, çevreniz.
Bunların hepsi açlığı etkileyen şeyler
ve bütün vücudu düşünmek gerek.
Doktorlar uzmanlıklara ayrılmış ve tek bir organa odaklanmıştır.
Vücudun geri kalanını göz ardı ediyorlar.
Her şeyin nasıl bağlantılı olduğuna dair çok fikir edinemiyoruz.
Mikrobiyomun güzel yanı her yerde olması ve etkileri de her yerde hissediliyor.
Daha bütünsel düşünmeliyiz.
En çok ilgimi çeken şeylerden biri de
bağırsak sorunlarının beyin sorunlarıyla birlikte görülmesi
ve bunun çok yaygın olması. Otizmde ve Parkinson'da çok yaygın,
ama ayrıca anksiyete ve depresyon gibi
strese bağlı psikiyatrik hastalıklarda da öyle.
O yüzden asıl soru, hangisi önce geliyor?
Geçtiğimiz beş yılda
bazı depresyon semptomları gösteren insanlarda
beyin kimyasını oluşturan kimyasalları üreten bakterilerin olmadığını gördük.
Bu da hislerinizi etkiliyor.
Depresyon benzeri semptomların baş göstermesine neden olabiliyor.
Normal bir fareye sağlıklı birinin mikroplarını verir
ve ona keşfetme şansı tanırsanız
parlak alanları görmek isteyecek ve genelde meraklı olacaklardır.
Fakat onlara depresif birinin mikroplarını verirseniz
kafaları karanlık yerlere gidecek
ve stres, anksiyete ve depresyon belirtileri göstereceklerdir.
Bağırsak ve beyinlerinde
duygu durum molekülü serotoninle alakalı kimyasallarda değişiklikler görüldü.
Depresyondaki insanlarda eksik olan bakteriyi hayvanlarımıza verdiğimizde
depresyon tepkisi azalıyor.
Yani hâlâ depresyonda olsalar da çok şiddetli hissetmiyorlar.
Evet, mantıklı.
Bir yarışmaya hazırlanırken
agresif hissediyorum.
İnsanlarla konuşmak istemiyorum.
Beyin ve bağırsağın bu kadar yakın olması çok ürkütücü bir düşünce.
Yediklerime daha çok dikkat etmek istememe sebep oluyor.
Gerçekten harika.
Of ya. Çok iyi gidiyorsun.
Ailesinde depresyon geçmişi olan
ve biri otizm, biri DEHB'li iki oğlan babası olarak
bunun mikrobiyomdaki bozukluklarla bir ilgisi var mı, çok merak ediyorum.
Araştırma kariyerimi şekillendiren de bu.
Hangi bakterilerin rol oynadığını araştırdım.
Birçok otizm vakasında
ishal ya da kabız birçok çocuk olduğunu gördük.
Parkinson gibi diğer beyin hastalıklarında
sık sık kabızlık başladığını görüyoruz.
Hatta bu durum, beyin hastalığından onlarca yıl önce bile başlayabiliyor.
Bu bağlantıyı anlamak için
Parkinson gibi belli hastalıkları olan insanlardan bakteri alıp
farelere veriyoruz.
Sonra bu farelere eksik bakteriyi verince semptomları iyileşiyor.
Bu doğal bir şey.
Vücudun içindeki ekosistemi ve kimyayı dengelemek kadar doğal.
Vücudu bütün olarak incelediğimizde,
bu kronik hastalıkları gerçekten kontrol altına alacaksak eğer,
bu ilişkinin ne kadar mühim olduğunu görüyoruz.
Çok memnun oldum Kobi.
- Merhaba doktor. - Selam Kobi, Maggie.
Memnun oldum.
Elimde bazı sonuçlar var.
Bakterilerinin gayet iyi olduğunu görmek bizi çok sevindirdi.
Vay canına. Buna çok şaşırdım.
Yemek yeme yarışı seni etkilemiş olabilir
ama normal, sağlıklı beslenmen, Japon mutfağıyla beslenmen,
mikrobiyomunu iyi yönde etkilemiş.
Çünkü mikrobiyomdaki bakteriler
yemekten 24 saat sonra tepki veriyor.
Ama iştahsızlık konusu
birçok şeyin birleşimi olabilir.
Midedenki esneme, hormonların,
hafif bir yangı veya sindirim hızı gibi.
- Bunları örnek verdim. - Peki.
Ama diğer kısım da kafa.
Genelde doktorların insanlara tamamen psikolojik demesinden hoşlanmam
ama beyin taramana baktığımda her yer yangın yeriydi.
Beyninde, yemekle, yemek yemeyle, mide bulantısıyla ilgili alanların
neredeyse hepsi çalışıyordu.
Kafası karışmış gibi.
Bu hoşuma gitmedi.
Bana tek mantıklı gelen şu oldu,
tokluk hissetme, daha fazla yemekten miden bulanmasın diye
acaba her şey açlığını bastırmak için birlikte mi çalışıyordu?
Vücudun, kendine zarar verse bile
istediğin şey için ne kadar ileri gidiyor, görüyorsun.
"Biliyorum, çok korkuyorum" dedi.
"Beynim iyi mi, bilmiyorum" dedi.
Evet ama bir şey kapanmış, iptal olmuş veya bozulmuş değil.
Hepsi orada. Her şey çalışıyor.
Sadece şu anda farklı bir ayarda.
Beynin yarıştığını, o işlenmiş gıdaları tükettiğini düşünüyor hâlâ.
Burada çok karmaşık bir durum var.
Şunu denemek ilginç olabilir.
Vücudunu dinlemeyi öğrenebilirsin.
Sadece bir koku veya çok basit bir şey bile olsa
onu hissetmeyi öğrenebilirsin.
Uzun bir yolculuk. Çok uzun.
"Bayağı uzun bir yolculuk olacak, değil mi?" dedi.
Yemek yeme yarışmacısı olduğum için aşırı yiyorum.
Ama normal insanlar da bazen çok yer.
Çok yediğiniz zaman yemeğin keyfine varamaz,
kokusunun tadını çıkaramazsınız.
Aynı tokluk hissi gibi vücudun verdiği sinyalleri görmezden gelirsiniz.
Erken başlıyor.
Birçok çocuğa küçüklükten beri
tabağında bir şey kalmasın çünkü uslu çocuklar böyle yapar deniyor.
Biz de iştahımızı boş vermeyi öğreniyoruz,
yemek yediğimiz zamanlara alışıyoruz.
Sürekli telefon veya bilgisayardayız. Beyin ve ekran.
Bedenle yeniden iletişim kurmak bedenini dinlemekle ilgili.
Umarım uzun ve sağlıklı yaşamım olur.
Günaydın.
Yemek yeme yarışını bırakmaya karar verdim.
Son 20 yıldır başka bir şey yapmıyorum.
Bir sonraki adım bana ne getirecek, korkuyorum
ama geleceğim için heyecanlıyım da.
Duygularım karışık.
Ama önce
beynimi ve bağırsaklarımı düzeltmek istiyorum.
Farklı mikrobiyom terapilerinin sayısını artırmak üzere çalışıyoruz.
Mikrobiyomunuz bozulduysa bunu kakayla düzeltebilir miyiz?
Bu çok değerli, altından bile değerli.
Bir doktor sana başkasının dışkısı hayatını kurtarabilir dese ne dersin?
Kısaca FMT olarak bilinen Fekal Mikrobiyota Transplantasyonu,
enfeksiyonlu hastaya başkasının dışkısını nakleder.
Kolonoskopi, lavman ya da hapla tedavi öneriyor.
Fekal mikrobiyom nakli, mikrobiyomla alakalı
bugün klinisyenlerin elindeki tek FDA onaylı tedavi şekli.
Fakat sadece tek bir hastalıkta kullanılabiliyor.
C. diff. Şiddetli ishale yol açan kalın bağırsak enfeksiyonu.
Sağlıklı birindeki bakteri topluluğunu alıp
spreyle kalın bağırsağın içine sıkıyoruz,
böylece bağırsak bakterileri kalın bağırsakta yeniden çoğalıyor.
İyileşme oranı yüzde 90 olan bir prosedür.
Bilim insanlar, zihinsel ya da fiziksel yüzlerce başka hastalığı da
tedavi edebilir mi, onu araştırıyor.
Fekal mikrobiyom nakliyle ilgili çok ikna edici kanıtlar var
ama bilim hâlâ gelişiyor.
Daha geniş kitlelere fayda sağlar mı, faydası uzun süreli mi, araştırıyoruz.
İşte burada. Yiyeceğimiz yemeğin yanında.
- Sağlıklı durumda mı? - Bu iyi.
Bence çoğu insan için
fekal nakil korkutucu olabilir.
Özellikle de kendin yapıyorsan.
Yine bence çoğu sağlıklı insan
yaşam kalitenin bu kadar düşmesi nasıl bir şey, onu da bilmiyor.
Başka seçeneğim yoktu.
Aşk bu mu?
Evet, gerçek aşk.
İlk fekal transplantasyonu yaptığımda donör olarak abimi kullandım.
Diyetimi neredeyse hiç değiştirmesem de yavaş yavaş kilo almaya başladım.
Üç yıl sonra ilk defa
kendiliğimden tuvalete çıktım.
Ama sivilcelerim çok fena azdı.
Abimin de hormonal akne geçmişi var.
Sonra donör olarak erkek arkadaşımı kullanayım dedim.
Fiziksel sağlık sorunu yok
ama onun da psikolojik sorunları var.
Aylarca erkek arkadaşımın ilaçlarını kullandım. Sivilcelerim durdu.
Ama zamanla çok fena depresyona girdiğimi fark ettim.
Ondaki bakterilerin hepsini aldım
ve bu da bendeki depresyonu körükledi.
Tekrar abimi donör olarak kullandım.
Bir hafta içinde depresyonum tamamen geçti.
Şuraya koyuyorum.
Dondurmanın yanına.
FMT'nin riskleri var.
FMT yaptırırken iyi bakteriyi alırsınız
ama yanında kötü bakteriler de gelebilir.
Mükemmel çözüm olsa çok sevinirdim.
Ama tanıdığım tüm gastroenterologlar çok dikkatli.
Her tür hastalığa yatkınlığı aktarabiliriz.
O yüzden insanlardan rica ediyorum,
bu agresif tedavileri kendi üzerinizde denemeyin.
Fekal transplantasyonla, açlık ve tokluk hissini geri kazanacak olsan
bunu yapar mıydın?
Evet, sorunlarımı çözmeme faydası olacaksa
kesinlikle denerdim.
Kobay olurum.
Başkasının dışkısı hayatını kurtarabilir.
Fekal mikrobiyota...
Bana çok tuhaf geldi
ama bütün bu kaka muhabbeti sayesinde kaka yapmanın normal olduğunu anladım.
Hayatın bir parçası. Herkesin yaşadığı bir şey.
Niye konuşulmasın?
Konuyu açarım, sıradan bir kaka muhabbeti olur işte.
Telefonu kapatınca "Tuhaf mı oldu?" derdim.
Eskiden öyle olurdu ama şimdi "Yok, normal" derim.
Fekal mikrobiyom nakli epey kör bir alet.
Sağlığı belli bir şekilde iyileştirmek için
prebiyotik gibi hedefe yönelik yaklaşımları tercih ediyoruz.
Marketteki probiyotiklerin çoğu gastrointestinal bakteri değil.
İçimizde yaşamak için tasarlanmadılar.
Fermente süt veya peynirde bulunan bakteriler bunlar,
lactobacillus organizmaları.
Vücudumuza yerleşmezler yani.
Bu, bir ev bitkisini alıp Amazon ormanına atmak
ve bir anda büyümesini beklemekle aynı.
Modern tıp, hastalığa yol açan gizli sebepleri değil de
semptomları tedavi etmekle ilgileniyor.
İleride olumlu etkiler elde etmek ve birçok sorunu
başlamadan çözebilmek için bağırsaklarımızdaki mikropları hedef alan
daha zekice bir yaklaşım geliştirmek istiyoruz.
Mikrobiyom tıp adına ezber bozan bir şey
çünkü sadece doğru yemekleri seçerek
herkes kendi eczacısı olabilir.
Bulgularımızdan ilham alan bir meslektaşım
her gün, 60 bitki türü içeren smoothie'ler içmeye karar verdi.
Normal diyetine devam ederken burada, bu kırmızı alandaydı.
Ama smoothie'lerden sonra şimdi bu turuncu bölgeye geçti.
Birkaç hafta sürdü ama tamamen farklı bir bölgeye geçti.
Bu sürecin sonunda, yani birkaç ay sonra,
en başındakinden çok daha çeşitli bir mikrobiyom yapısına sahip olacak.
Ama sen daha içmedin mi?
Yok, tadına baktım.
Bu alanda bilim insanları ve şefler arasında iş birliği olması şart.
Hem istediğin her şey içinde olsun
hem de tadı güzel olsun.
Bu ne demek, bilmiyorum ama sorun değil.
Pekâlâ, başlayalım.
60 BİTKİLİ SMOOTHIE
Kırmızı ve yeşil marul, tamam.
Ispanak, tamam. Mor lahana, tamam.
Havuç sapı, tamam.
Domates, havuç, kabak, avokado.
Turp ve hurma henüz denemediğim bir ikili
ama yeni bir macaron aroması olur belki.
Ne kadar smoothie içiyor yahu?
Buradaki malzemeleri ben anca bir haftada yiyorum.
Bir bardak su.
Fen deneyi yapar gibi.
Bir tutam zencefil atacağım.
Çünkü zencefilin fazlası olmaz.
İlk tepki olarak "Kimin bunu yapacak vakti var?" dedim.
Bir bütün incir atalım. İncir severim.
Pembe renkli şeyler sağlığa çok daha faydalı herhâlde.
Antioksidan.
Patates. Bu da...
Çok şey olacak...
Her şeyin bir ilki var.
Bir çay kaşığı.
Hepsi bu kadar galiba.
Tamam.
Bence inanılmaz ilginç bir renk olacak.
Fena görünmüyor. Yani müthiş değil.
Ama daha iğrenç smoothie'ler de içtim.
Çok yeşil kokuyor.
Çok yoğun.
Belli bir dokusu var.
Fena değil aslında.
Güzel. Sağlıklı bir tadı var.
Nasıl daha iyi yaparsın?
Brüksel lahanası gibi tadı baskın olan şeyleri çıkarırım.
Onları koyacaksan da gazpacho yap daha iyi.
İçtiğim yeşil smoothie'ler ne olduğunu kabul etse
tadı daha güzel olacak.
Biraz tuzla sirke koysan al sana gazpacho işte.
Kulağa hoş geliyor da smoothie'yi çeşnilendirmek gerek sanırım.
Gıdanın insana neler yapabileceği ve yediğiniz şeylerin
vücudunuzu nasıl değiştirdiği gerçekten inanılmaz bir şey.
Bugün yediğin yarın, 24 saat içinde mikrobiyomunu etkileyecek.
Benim temel kuralım her zaman saymak.
Yediğin sebze meyveyi her zaman sayacaksın.
Her hafta 20-30 tane farklı sebze meyve tüketiyorsan
bence iyisin.
Basit kurallar mı lazım?
Bizden önceki nesillerin neler yediğini düşün.
Sebze, meyve, kuruyemiş, fasulye,
hatta farklı türde mikroplar içeren fermente gıdalar.
Hakiki probiyotik aslında fermente gıdalardı.
Sebzeleri alın, biraz tuz ekleyip oda sıcaklığında dinlendirin,
leziz turşunuz birkaç güne hazır olsun.
- İyi gidiyorum. - İyi mi gidiyorsun? Aferin canım.
Mısır, mısır değilken böyle mi görünüyor?
Paket değil de taze hâlini mi diyorsun? Evet.
İçinde mısır var.
Evet.
Geçmişte kafam çok karışıktı.
Bilimi öğrenerek şunu anladım ki
sadece diyetteyim demekle olmuyormuş.
Yaşam tarzını değiştirmen gerekiyor.
Her gün minik adımlarla.
- Patates doğrandı, yıkandı. - Doğrandı.
Çocuklarım çok rekabetçi.
Bana yardım ediyorlar. Bunu bir yemek yarışına dönüştürdüm.
Onları markete götürüyorum.
Sonra yemek pişiriyoruz.
Bunu yaparken daha çok vakit geçiriyoruz.
Ne yapıyorsun?
- Sana yardım ediyorum. Aşçı olacağım. - Aşçı mı olacaksın?
Evet, her gün yemek yapmak istiyorum. Aşçı olacağım.
İnsanların bedenleri hakkında nasıl konuştuğunu duydum,
bedenleriyle ilişkilerini gördüm.
İki yumurta ve iki yumurta sarısı.
Her şey düzelsin diye yiyebileceğin tek bir süper sağlıklı gıda
veya uyabileceğin tek bir tavsiye yok.
Konu aslında bağırsakla bir ilişki kurmakla ilgili.
Harika bir iş çıkarıyorsunuz. Çak.
Bilim ve bilgi, bedeninizle yeniden iletişim kurmanızı sağlar
ama bunu hissederek, gerçekten hissederek de yapabilirsiniz.
Carbonara, korktuğum yemeklerin en gerçek örneği.
Bağırsak konusuna girdiğimden beri
çok daha rahatladım aslında.
Ona iyi davranırsam
bu organının ne kadar dayanıklı, güçlü ve dengeli olabileceğini biliyorum.
Daha akıllı bir beden hissi kazanmak için olay, vücudunuzu dinlemekte bitiyor.
Kariyerim boyunca beni etkileyen
yemek yeme yarışından çok sosisliydi.
Tamam, avokado, shiso, shiitake ve sarımsak ekleyelim.
Evet! Çok iyi.
Sağlıklı Japon malzemeleri kullanarak
daha sağlıklı bir sosisli yapacağım.
Çok iyi.
Çok lezzetli!
Bu yeni bir şey. Durdurulamaz.
Bir şey yiyip nasıl hissettiğinize bakın.
Bir buçuk, iki saat sonra kan dolaşımınıza katıldığında nasılsınız?
Pasta, kızarmış patates, cips, bunlar ilk saniyelerde harikadır,
biraz daha yemek istersiniz
ama sonra çok yorgun veya bezgin hissedersiniz.
Pirinç ve sebze içeren bir yemek o kadar çekici olmayabilir
ama daha dengeli hissettirir.
Ya da belki size hissettirmez.
Yemekten daha çok keyif almak için kendime izin vermem çok doğru bir duygu.
Kocamla bir tabak yemek yemek
ve yemedim diye ertesi gün
kendimi cezalandırmamak
çok güzel olurdu.
Mısır çok güzel olmuş anne.
Annemin güzel yemeklerinin şerefine.
- Peki. - Evet!
Önemli olan tek şey sizin nasıl hissettiğiniz.
Ne düşündüğünüz, ne yaptığınız.
Başka kimsenin önemi yok.
Belki vücudumun farklı olması benim için en iyisidir.
Asıl uzman sizin bedeniniz ve onu dinlemelisiniz.
Bağırsak hakkında bilgi sahibi oldukça onunla gurur duydum.
Bağırsaklarıma, hatta anüsüme karşı bir sadakat hissi duyduğumu bile
söyleyebilirim sanırım.
Herkes sürekli kaka muhabbeti yapmasın,
özellikle de istemiyorlarsa.
Ama bence bilmeniz gereken bir şey var.
Mesela Bristol Gaita Skalası'na göre
yedi farklı kaka kıvamı bulunuyor.
Yedi ve altı nispeten sıvı dışkı.
Sindirim sisteminizde bir enfeksiyon varsa böyle oluyor.
Üç ve dört tuvalette görmeniz gereken.
Sosis veya yılan olarak tanımlanıyor, yumuşak ve pürüzsüz.
Bir de keçi boku gibi olanlar var,
bunlar da kabızlığa giriyor.
Yani kıvam ve şekil çok faydalı birer bilgi olabilir.
Bağırsağınızdan gelen bir mesaj gibi.
Arada dönüp kontrol etseniz iyi olur yani.
Sonra da mesajı alırsınız.
Alt yazı çevirmeni: Zeynep Tangün