Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Ang mga leopard ang pinakamataas na predator.
Ang kakayahan nilang magtago...
ang kakayahan nilang umakyat, ang kakayahan nilang manghuli...
kalkuladong-kalkulado 'to.
Napakatalino.
Maraming leopard ang nakasama at na-film ko sa paglipas ng mga taon,
at bawat isa, may kakaibang personalidad.
Noong una kong nakilala si Mochima,
kayang-kaya niyang tumalon sa mga sangang may taas na 10 o 12 metro,
at planado ang pagpuwesto niya.
Hindi ko alam ang ginagawa niya.
Tapos may nangyaring kakaiba.
Di pa ako nakakita ng leopard na nakipagsapalaran
para makahuli ng biktima.
Pero di nagtagal, ipinakita niya ang dahilan.
Nang masilip ko ang lungga at makita ang maliliit na batang ito,
naintindihan ko kung gaano sila kahina.
Napakadelikado ng unang dalawang taon
kaya wala pa sa kalahati ng mga batang ito ang umaabot sa paglaki.
Hindi ko alam kung saan papunta ang kuwentong 'to.
Pero alam ko na sa pagsunod sa pamilyang 'to,
maiintindihan ko ang mundo ng leopard na wala pang nakakakita.
Mahirap i-film ang mga batang leopard
dahil itatago ang mga ito ng isang mabuting ina
para di makita ng mundo.
Habang lumalaki ang mga bata,
nagiging alerto na sila sa mundo.
Pero hindi sila makikipagsapalaran
sa labas ng lungga.
Pagkalipas lang ng tatlong buwan
magsisimulang lumabas ang mga bata sa lungga.
Ito ang panahon kung kailan lalabas ang tunay na mga ugali nila.
Ito na ang tamang panahon para pangalanan sila.
Ang ibig sabihin ng Kutjira ay "ang mahiyain".
At siya ang katulad ng kanyang ina.
MOCHIMA "ANG MATAPANG"
Di lang sa itsura, kundi pati na rin sa ugali.
Makikita siyang nanonood at pinag-aaralan ang mundo.
May tunay na katalinuhan sa likod ng mga mata niya.
Tinawag kong Dakunga ang batang lalaki,
na ang ibig sabihin ay "ang may gusto ng kapangyarihan".
Kabaligtaran siya ng kapatid niya.
Mas malakas ang loob niya.
Mas walang ingat.
Kung gusto mong mabuhay sa kagubatan, hindi puwede ang padalos-dalos.
Mapanganib ang lumaki dito.
Kailangan ng dedikasyon at pagmamahal sa pag-film ng mga leopard.
At alam ko na kung gusto kong sundan ang pamilyang ito,
hindi ko ito magagawa nang mag-isa.
Kinailangan kong bumuo ng masigasig na team
at handang maglaan ng ilang taon ng buhay nila
sa pagsunod sa mga leopard na 'to.
Lumaki ako sa siyudad,
at di ko alam kung paano haharapin ang kagubatan.
Hindi natuwa ang nanay ko.
Inisip niya na baka saktan ako ng isa sa mga mababangis na hayop.
Hindi ko alam na mapupunta ako dito.
Di pa malawak ang karanasan ko sa camera at sa kagubatan.
Hindi ako handa sa ganito at kailangan kong patunayan ang sarili ko.
Tinago ni Mochima 'yong mga anak niya sa Leopard Central
at papunta na siya sa Mongoose Tree Line.
Naghahanap yata ng makakain.
Makikitang tutok na tutok siya.
Isa lang ang nasa isip niya.
Ang maghanap ng pagkain.
Pag di siya nagtagumpay,
baka tatlong araw na di kumain ang mga anak niya,
at delikado 'yon.
Kalkulado ang bawat galaw nila.
Makikita mo kung paano sila mag-isip.
Habang naghahanap ng pagkain...
ang talinong 'yon, samahan pa ng kakayahang magtago,
ang nagpapakita ng pagiging leopard.
Nakakabilib na kayang lumapit ng leopard
nang di namamalayan ng biktima niya.
Nakita ko kung paano manmanan ni Mochima ang biktima niya.
Halos isang oras siya sa puwesto niya bago umatake.
Kayang lagutan ng hininga ng magaling na maninila ang biktima niya
sa pamamagitan ng pagkagat sa bibig at ilong nito
para maiwasang maalerto ang ibang mga predator.
Mas tahimik na pagpatay, mas matagumpay.
Kayang hilahin ng mga leopard ang bangkay paakyat sa puno
para mailayo sa mga scavenger,
pero kadalasang itatago ito sa lupa ng inang may maliliit na anak.
Nang tinawag ni Mochima ang mga anak,
agad na lumapit si Kutjira, tulad ng nakagawian.
Pero walang bakas ni Dakunga.
Siguradong naglalaro siya nang mas malayo sa dapat niyang puntahan.
At sa ganitong mga lugar, mapanganib ang ginagawa niya.
Ilang beses siyang tinawag ni Mochima bago siya lumapit.
Wala siyang pakialam.
Pakiramdam niya ay kaya na niya.
Oportunidad ang bangkay na 'to para matuto ang mga bata.
At may nakakatawang ritwal na nagaganap...
kung saan parang halos inaalala nila ang panghuhuli.
Mahalaga 'to dahil binubuhay nito ang kanilang pagnanasa
at mahalagang hakbang ito para matuto silang makapanghuli.
Ngayong busog na at mataba at masaya ang mga bata,
kailangan bantayan ni Mochima ang teritoryo niya
na 20 square kilometers ang laki.
Kailangan niyang libutin ang teritoryo niya
at mag-iwan ng amoy sa bawat dadaanan niya.
Malaking hamon ang pagsunod sa kanya.
Kaya niyang maglakad nang hanggang pito, walong oras.
Sobrang nakakapagod ang sumunod sa kanya.
Minsan nakakalimutan na naming kumain
dahil ayaw naming mawala siya sa paningin namin.
Ang pag-iiwan ng amoy ang nagsasabi sa ibang babaeng leopard
na lugar niya ito
at dapat na iwasan.
Pero hindi ito hadlang sa mga lalaking pumapasok sa teritoryo niya.
Ang nangungunang pumapatay sa mga batang leopard ay ibang leopard.
At banta ang lalaking ito kay Kutjira at kay Dakunga.
Papatayin nila ang mga bata para bumalik sa estrus ang babae
para makapagpalahi sila.
Ang tanging makakahadlang sa kanya...
ay si Mokhanyo...
MOKHANYO "ANG MALAKI"
...ang leader ng lugar at ama ng mga bata.
Nang maamoy ni Mokhanyo ang dayo,
agad niya itong hinanap.
Hindi nagtagal,
naabutan din ni Mokhanyo ang medyo maputlang lalaki.
Nagkaroon ng sitwasyon
na kinikilatis ng dalawang lalaki ang isa't isa.
Patindi nang patindi ang tensiyon.
Sa huli, dumating sa punto kung saan nag-away ang dalawang lalaki.
Nangyari ito sa madamong lugar na walang nakakakita.
Mapanganib ang sitwasyon.
Nakasalalay sa away na 'to
ang buhay o kamatayan ni Kutjira at ni Dakunga.
Naunang lumabas ang batang dayo.
Pero walang bakas ni Mokhanyo.
Nakakatakot ang kawalan ng katiyakan.
Sa wakas ay lumabas din siya, malubha at sugatan.
Pero dahil umalis na ang dayong leopard...
si Mokhanyo ang panalo.
Nakahinga kami nang maluwag
nang malaman naming ligtas ang pamilya ni Mochima
at maipagpapatuloy namin ang kuwento nila.
May mga araw at linggo na wala kang nakakausap ni isang tao.
Kaya mahalaga na nasa tamang pag-iisip ka.
May pagka-introvert ako,
at tamang-tama sa ugali ko
ang pagiging payapa at tahimik ng lugar na 'to.
Dapat maging alerto sa gabi kapag natutulog sa labas
dahil laging puwedeng may dumaang mga ahas, mga alakdan o mga leon.
Pero nasa ilalim ka rin ng mga bituin...
na hindi na nararanasan ng mga tao ngayon.
MAKALIPAS ANG ANIM NA BUWAN...
Pagkagising mo, nanamnamin mo ang paligid.
Di lang mga leopard sa mga puno o naglalakad ang binabantayan mo.
Binabantayan mo rin ang ibang hayop para makita kung kalmado ba sila o alerto.
Palatandaan din ito kung may leopard ba sa malapit o wala.
Mga kasama, may mga bakas ng babaeng leopard sa daan
papunta sa Pangolin Forest.
Mukhang sariwa pa. Susundan ko.
Kailangan mong mag-isip at kumilos na parang leopard.
'Yan ang susi para mahanap sila.
Kailangang paglaanaan ng panahon at ng pagod araw-araw.
Nahanap ko na si Mochima.
Kasama niya si Kutjira, papunta sila sa Mangosteen Crossing.
Pag nag-isang taon na ang batang leopard,
dito na nagsisimula ang instinct nila sa panghuhuli.
Sa panahong ito, sinasama ni Mochima si Kutjira sa panghuhuli
para makita niya at matuto siya.
Minsan, pinapanood ni Kutjira ang nanay niya sa panghuhuli.
Nagmamanman ang ina.
Mailap, ayaw niyang makita siya.
Tapos, biglang pumasok si Kutjira dahil gusto niyang yakapin ang nanay niya.
Dapat pansinin ang mga anak, pero di sa oras ng trabaho.
Maganda ang intensiyon ni Kutjira,
pero wala pa siyang kakayahan at karanasan.
Pero handa naman siyang matuto.
Ibang-iba si Dakunga sa kapatid niya.
Wala siyang tiyagang matuto kahit kanino.
Gusto niyang kumilos ng sarili niya.
Lagi siyang napapahamak.
Sa dalawang anak ni Mochima,
laging may pangamba na baka di mabuhay si Dakunga.
May isang panahong nawala siya nang ilang araw.
Di karaniwan 'yon. Di namin siya makita. Di namin alam kung nasaan siya.
Napakadali para sa isang leopard sa gano'ng edad
na patayin ng mga predator.
Nasa Velvet Tree Line ako ngayon, wala si Dakunga dito.
May malapit na pamilya ng cheetah dito, kaya baka do'n muna ako.
Isang ina na may dalawang anak na lalaking di pa lubos na malaki.
Nakapatay sila ng impala.
Nakita ko silang kumakain.
At sino ang nakita ko?
Si Dakunga.
Papunta siya sa bangkay ng impala na nasa pamilya ng mga cheetah.
Papalapit siya nang papalapit.
Susubukan niyang kunin ang impala,
siya na bata pa lang, sa tatlong malalaking cheetah na 'to.
Ganitong-ganito ang ugali ni Dakunga.
Wala pa akong nabalitaang leopard na hinabol ng cheetah.
At wala pa akong nabalitaang leopard na umakyat sa palm tree.
Oras-oras, araw-araw, linggo-linggo naming binabantayan ang mga leopard na 'to
na walang ginagawa.
Pero sa isang araw na 'yon, kailangang siguruhin mong alerto ka.
Akala siguro ni Dakunga ay suwerte siya
nang makaamoy siya ng panibagong huli.
Kaya sinundan niya ang amoy, para lang malaman
na kay Mokhanyo pala ito, ang ama niya.
Huwag kang magtatangka sa huli ng leader na lalaki.
Pero dinala si Dakunga ng gutom niya dito.
Walang pinagkaiba kahit ama pa niya 'yon.
Naglalaro siya ng apoy.
Sa tuwing nabibigo si Dakunga,
akala ko matututo na siya at susuko.
Pero wala siyang pakialam sa panganib, at nagpumilit pa siya.
Nagbunga ang katapangan niya.
Hindi ko akalaing matatapos sa ganito ang sitwasyon,
at hindi ko alam kung bakit nagpaubaya si Mokhanyo.
Baka may pagkilala mula sa ama niya, na nakakagulat.
Totoong patunay ito ng ugali ni Dakunga.
At sa mga sandaling ito makikita
ang kakaibang katangian ng mga leopard na di pa natin nakikita.
Sa pagtatapos ng araw, magkakasama ulit ang pamilya.
Ang sarap ng pagsasama sa mga sandaling 'yon.
Naglalaro, nagtatalunan.
At harutan naman para kay Dakunga.
Paunti nang paunti ang masasayang sandali.
Papalapit na sila sa panahon na mas magiging independent na sila...
at di ito maiiwasan bilang leopard.
Noah?
Oo, Greg, sige.
Tahimik dito. Wala akong nakikita,
kaya pupunta na ako sa camp para mag-refresh.
Copy, Greg. Tahimik din dito, susunod na rin ako sa 'yo.
Kita na lang tayo sa camp.
Hindi rin maganda na isang linggo kang nakaupo sa kotse, walang galawan.
Kaya 'yong pagpunta camp para makapaglaro ng sport,
para makapag-ahit,
'yong alagaan mo ang sarili mo, importante 'yon.
Parang naging magkakapamilya na ang buong crew.
Kung wala kaming team dynamic,
hindi magiging posible ang lahat ng ito.
May ugali kami na pag bumabalik kami sa camp,
pakiramdam namin napag-iiwanan kami sa mga nangyayari sa labas.
Kaya gawin mo na sa camp lahat ng kaya mong gawin
pero pilitin mong makabalik sa labas.
MAKALIPAS ANG ANIM NA BUWAN...
Umiihip ang hangin sa lupa pag nasa pinakamainit ang Okavango,
at nagsisimulang mamuo ang bagyo.
Pero kapag bumagsak na 'to, bumubuhos.
Nagse-celebrate ang lahat sa pagdating nito.
Ginhawa 'to mula sa tuloy-tuloy na init
at pag-asa ng mas madaling panahon...
kapag nagkakabuhay ang kapaligiran.
Halos lahat ay nanganganak sa panahong 'to.
Wala nang mas magandang panahon para sa 18 buwang gulang na mga leopard...
para maging pamilyar sa magiging biktima nila sa hinaharap.
Sinusundan ko si Kutjira.
Malapit kami ngayon sa Mongoose Tree Line.
Nagpapahinga siya.
Mga dalawang oras na siya sa damuhan
nang magdatingan ang malaking grupo ng mga baboon.
Naisip siguro ni Kutjira, "Kumuha kaya ako ng bata?"
At nagtagal siya sa damuhan.
Napapalibutan siya ng malalaking lalaking baboon
na may malalaking ngipin na ginagamit para makapanakit.
Nasa panganib siya.
Di pa siya nakatakbo nang ganito kabilis sa buong buhay niya.
Pero nalaman niya na mabilis magbago ang mga bagay dito.
Mas maraming oras ang ginugol namin sa mga leopard sa project na 'to
kaysa sa ibang nilalang sa planetang 'to.
Nakakatuwang makilala ang napakailap
at malihim na pamilyang 'to,
ang malaman ang mga sikreto nila.
Mapapalapit ka talaga sa mga pusang 'to
dahil araw-araw, linggo-linggo, kasama mo sila,
at dadating ka sa puntong susuportahan mo sila.
Tumatawa at umiiyak ka kasama nila,
at minsan nasasabi mo sa sarili mo, "Mahal ko ang pusang 'to."
Pero dapat alam mo kung hanggang saan ka lang.
Ito 'yong hahayaan mo silang mamuhay bilang mga leopard
at ikaw ang tagamasid.
Hindi maiiwasang magpakasta ulit si Mochima.
At no'ng dalawang taon na ang mga bata...
panahon na para magpalahi siya.
Gusto niyang makuha ang atensiyon ni Mokhanyo
kaya minarkahan niya ng amoy ang teritoryo niya.
Kapag nagsama ang dalawang leopard,
matinding relasyon 'yon.
Daan-daang beses silang magkakastahan sa loob ng apat o limang araw.
Kadalasan, babae ang nagyayayang magpakasta.
Lalandiin niya ang lalaki...
at bubusugin niya ng pagmamahal at atensiyon.
Sa tatlong araw na kastahan, pagod na ang lalaki.
Ubos na ang lakas niya.
Pero gusto pa ring makasiguro ng babae na matagumpay ang kastahang 'to.
Sinisigurado lang niyang alam ng lalaki na magiging anak niya ang mga 'to.
Matapos magpakasta, magkakaroon ng bagong pamilya si Mochima.
At delikado ang mga magiging anak niya kay Kutjira at kay Dakunga.
May tatlong buwan na lang si Mochima
para mapaalis ang dalawa bago dumating ang bagong pamilya niya.
Kaunti na lang ang panahon niya.
Marami nang natutunan si Kutjira
pero hanggang ngayon ay wala pa siyang napapatay.
Sa kabilang banda, patuloy pa ring nagkakamali si Dakunga.
At nakakapag-alala 'to.
Alam ni Mochima na kailangan ni Dakunga ng tulong.
At bilang mabuting ina,
tinuro niya kung saan makakahanap ng biktima.
Alam ni Mochima na may mga batang warthog sa lunggang 'to
kaya dinala niya ang anak niya sa magandang pagkakataong 'to.
Hindi ito instinct lang. Pinag-isipan 'to.
Nakakamanghang masaksihan ang pambihirang kilos na 'to.
Pero di niya inaasahan na nando'n ang ina.
Imposibleng harapin ang matandang warthog na nasa lungga.
Kaya silang wasakin ng matatalim nitong pangil.
Pinagmamasdan ni Kutjira si Dakunga at si Mochima
at natututo sa mga pagkakamali nila.
Pumasok sila sa labang di nila maipapanalo.
Makalipas ang ilang linggo,
nakaupo lang si Kutjira, 25 metro mula sa lungga ng warthog.
At naghihintay siya.
Makalipas ang isang oras, palabas na ng lungga ang inang warthog.
Saka ko naintindihan na pinag-aaralan pala ni Kutjira 'to
mula nang huminto kami sa tabi ng lungga ng warthog.
Ang galing!
MAKALIPAS ANG DALAWANG BUWAN...
Di lang nadadagdagan ang kakayahan ni Kutjira,
nadadagdagan din ang laki niya
at nagiging sexually mature na siya.
Nagsimula na siyang mag-iwan ng amoy
sa buong teritoryo ng kanyang ina.
Aakitin nito ang mga gumagalang lalaki,
at banta ito sa mga magiging anak ni Mochima.
Walang magagawa si Mochima kundi paalisin si Kutjira.
Naamoy niya agad si Kutjira
at sinundan niya 'to.
Nakilala ni Kutjira ang nanay niya.
Pero iba ang kinikilos nito.
Mas seryoso at nakatutok ang dating niya.
Nang matapos ang away,
makikita ang pagkalito sa mukha ni Kutjira.
Hindi niya maintindihan ang agresyon.
Patuloy siyang itinulak ni Mochima palayo sa teritoryo niya.
Nang maramdaman ni Kutjira na wala na siyang ibang mapupuntahan
at kailangan niyang lumaban at magmatigas,
naging hamon ang dating nito.
Iyon na ang katapusan ng relasyong 'yon.
Kailangan nang magkanya-kanya ng mag-ina.
Bilang tao, mahirap intindihin 'to.
Hindi gano'n kabilis nahihiwalay
ang magulang sa anak niya.
Masyado itong brutal na makita sa buhay ng mga leopard.
Pero gano'n talaga ang likas na mundo.
Itinulak si Kutjira sa kawalan,
at di na siya makakabalik pa.
Para ligtas na makapanganak si Mochima,
kailangang umalis ng dalawa niyang anak,
pero di pa rin umaalis si Dakunga.
Imbes na mag-isip at gamitin ang kakayahang ipinasa sa kanya ng ina,
bigla na lang siyang sumusugod sa mga sitwasyon,
at di ganito manghuli ang leopard.
Paulit-ulit siyang nabibigo.
Di pa handa si Dakunga,
at kung paaalisin siya ngayon, hindi siya mabubuhay.
Minsan inakyat ni Dakunga 'yong lungga ng warthog.
Nakita kong minamanmanan ng ibang mga leopard 'yong lungga...
pero wala pa akong nakitang nagtangka sa pinakamalaking warthog.
Ang sabretooth.
Di na siya papayag na mabigo,
kaya sinundan niya ang warthog,
at sinubukan niya ulit...
na patayin ang malaking warthog na lalaki.
Pinatunayan niyang mali tayo.
Nakakabilib ang sandaling 'yon.
Binago ng napatay na warthog ang pag-iisip ni Dakunga.
At apektado nito ang kanyang ina.
Nadadaig ni Dakunga ang ina sa lakas at nagiging banta na siya,
hindi lang kay Mochima kundi sa mga isisilang niya.
Nagsisimula nang masira ang relasyon nila.
Tuwing nagkikita sila, tumitindi ang agresyon.
Di na nakapagpigil si Mochima.
Wala na ang kabaitan at ang pagiging malapit.
Tinalikuran niya ang teritoryo ng kanyang ina
at nagpasyang tahakin ang sarili niyang landas.
Ginawa na ni Mochima ang lahat para kay Dakunga.
Hinarap ni Dakunga ang mundo nang may pinakamagandang pagkakataon.
Pinanood lang namin siyang umalis,
at di namin alam kung makikita pa namin siya.
Masaya pero malungkot din.
Kahit ano pa ang nararamdaman mo,
kailangan niyang makahanap ng sariling teritoryo
at balang araw ay bumuo ng sariling pamilya.
May pagmamalaki na naabot niya 'to.
Nagawa niya ang pinakamahirap na parte ng buhay niya.
Alam mong magtatagumpay siya.
Malaki siya, malakas, at magiging kampante ka do'n.
Sa pag-alis ni Dakunga,
tapos na ang pagsilip sa buhay-pamilya ng mga leopard.
Wala sigurong taong naging parte nito
ang hindi mababago ng mga karanasang pinagsamahan namin.
Sa dalawa't kalahating taon na pag-film sa mga leopard,
nagbago ang pananaw ko sa buhay namin.
May kakaiba sa buhay nila.
Napakaayos at hindi komplikado,
at kung mas magiging gano'n lang ako sa buhay...
makakabuti 'yon.
Dalawang buwan matapos kaming tumigil sa pagsunod kay Mochima,
tinawagan ako ni Noah, nakita raw niya si Mochima...
nakahiga sa gubat, patay na.
'Yong isiping nahawakan lang namin siya no'ng patay na siya...
ang sakit no'n.
Isa ito sa pinakamahirap na sandali na kailangan kong harapin...
ang makita ang pusang nakilala ko at sobrang minahal ko...
na wala na.
Hindi ako makakasiguro sa nangyari sa kanya.
Pero mapanganib at maikli ang buhay ng mga hayop na 'to.
At kakaiba ang sa kanya.
Masuwerte kami na nasaksihan namin ang isang parte nito.
Pagkamatay ni Mochima, parang nawala na ang lahat sa mundo.
Walang mga leopard sa paligid namin.
Hanggang sa tumawag si Greg at sinabing nakita niya si Kutjira.
Nasa dulo siya ng teritoryo ng nanay niya.
Tuwang-tuwa ang buong crew na bumalik siya.
Nasa itaas siya ng mga sanga ng puno.
May napansin akong mga impala sa malapit.
At sa isip ko, may kutob ako
na pag pumunta 'yong impala sa puno, baka manghuli si Kutjira.
Katagalan, ilang mga ram ang pumunta sa ilalim ng puno.
Grabe, biglang lumabas 'yong ulo.
Nagawa niya, nagtagumpay siya.
Napanatag kami dahil nagpapatuloy ang alaala ni Mochima.
Naging parang simula ng kuwento 'yong katapusan.
Isang bagong kabanata sa buhay ni Kutjira kung saan nagiging...
katangi-tanging pusa siya dahil sa mga kakayahan niya.
Tagapagsalin ng Subtitle: Janice Ruth Geronimo