Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Πολύ παλιά, οι πεδιάδες της ανατολικής Αφρικής
ήταν το σπίτι των μακρινών μας προγόνων.
Για άγνωστους λόγους, κάποιοι πρόγονοι
αποφάσισαν να φύγουν και ταξίδεψαν βόρεια
και έγιναν οι Νεάντερταλ.
Ο αριθμός τους αυξανόταν με τον καιρό.
Τα εδάφη τους κάλυπταν από τη Ρωσία μέχρι τις ακτές του Ατλαντικού.
Μικρές ομάδες που περιφέρονταν σε αχανείς εκτάσεις έρημης γης.
Επέζησαν παρά τις δυσκολίες για πάνω από 300.000 χρόνια,
μέχρι που, ξαφνικά,
εξαφανίστηκαν.
Τα λείψανά τους διατηρήθηκαν μόνο σε ελάχιστα σημεία.
Ένα από τα πιο σημαντικά σημεία
βρίσκεται στη Μέση Ανατολή,
ένας αρχαιολογικός θησαυρός
κρυμμένος βαθιά στα βουνά του Κουρδιστάν,
στο σπήλαιο Σανιντάρ.
Το σπήλαιο Σανιντάρ
θεωρείται ένα από τα πιο σημαντικά σπήλαια στον κόσμο
για την εποχή των Νεάντερταλ και του Χόμο Σάπιενς.
Σε ένα μέρος όπου πάντα υπήρχε ζωή,
ίσως βρούμε απαντήσεις σε ερωτήματα.
Ερωτήματα που ακόμα αποτελούν μυστήρια.
Ποιοι ήταν οι Νεάντερταλ;
Ποιος ήταν ο λόγος της μακροχρόνιας ακμής τους;
Και γιατί εξαφανίστηκαν τελικά;
ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΝΕΑΝΤΕΡΤΑΛ
Το Σανιντάρ βρίσκεται στους πρόποδες του Μπράντοστ,
αλλά η λέξη πρόποδες δεν δίνει την πραγματική εικόνα.
Είναι ορεινό το τοπίο, με απόκρημνες βουνοκορφές.
Το σπήλαιο Σανιντάρ εντυπωσιάζει λόγω του μεγέθους και της κλίμακάς του.
Η πρόσβαση γίνεται από χαμηλά. Είναι απίστευτα εντυπωσιακό.
Είναι πολύ μεγάλο.
Έχει μεγάλο στόμιο, και γι' αυτό είναι φωτεινό.
Πετούν πετροχελίδονα από πάνω σου,
οι αετοί κόβουν βόλτες και οι λύκοι αλυχτούν τη νύχτα.
Είναι καταπληκτικό το μέρος.
Είναι πολύ ξεχωριστό για μένα το ότι κάνω εγώ τις ανασκαφές εκεί.
ΔΡ ΕΜΑ ΠΟΜΕΡΟΪ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΟΣ
Η Έμα είναι μέλος μιας ομάδας Βρετανών αρχαιολόγων
που κλήθηκαν να εργαστούν στο σπήλαιο από Κούρδους συναδέλφους.
Το σπήλαιο Σανιντάρ είναι εμβληματικό στην ιστορία των Νεάντερταλ,
και έχει διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη αναθεώρησή μας
για όσα υποθέτουμε ότι έκαναν,
για το πώς ήταν και τις ικανότητές τους.
Σκοπός του νέου έργου
είναι η χρήση όλου του εύρους της αρχαιολογικής επιστήμης,
ώστε να ρίξουμε φως στη συμπεριφορά των Νεάντερταλ.
Η τάφρος δεν είχε ανασκαφεί ξανά από τη δεκαετία του '60.
Από τότε,
η ιδέα που είχαμε για τους προγόνους μας έχει αλλάξει αρκετά.
Σήμερα με τον όρο Νεάντερταλ
περιγράφουμε κάποιον που είναι κάπως χαζός.
Είναι υποτιμητικός όρος στην καθομιλουμένη,
λέμε "Τι Νεάντερταλ που είναι".
Αρχαιολογικά, πλησιάζουν όλο και πιο πολύ στον Χόμο Σάπιενς,
και η αναθεώρηση αυτή οφείλεται στη δουλειά που έκανε...
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΚΡΑΜ ΜΠΑΡΚΕΡ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΡΓΟΥ ΣΑΝΙΝΤΑΡ
ο Ραλφ Σολέκι εδώ στο σπήλαιο Σανιντάρ.
ΙΡΑΚ
Ο Ραλφ Σολέκι γεννήθηκε το 1917.
Πέθανε πρόσφατα σε μεγάλη ηλικία.
Απίστευτα σκληρός άνθρωπος.
Στεκόταν σε νάρκη στον Β' Παγκόσμιο
και επέζησε από θαύμα.
Ήταν ένας αξιόλογος άνθρωπος.
Δεν ξέρω ακριβώς πώς άκουσε για το Σανιντάρ,
αλλά ήρθε και εργάστηκε εδώ για πέντε σεζόν μεταξύ του 1951 και 1960.
Έφτιαξε μια τάφρο
που κάλυπτε σχεδόν όλο το έδαφος του σπηλαίου.
Το μέρος έγινε τόσο γνωστό
επειδή ανακάλυψε δέκα Νεάντερταλ, άντρες, γυναίκες και παιδιά.
ΑΜΠΝΤΟΥΛΑΧ ΜΠΑΡΖΑΝΙ
Εκείνο τον καιρό
ήμασταν νέοι.
Εγώ ήμουν κάπου
στα 17 με 18 χρονών.
Ο καθηγητής μάς τα έδειξε όλα.
Αφαιρέθηκαν πολλές και μεγάλες πέτρες από τη σπηλιά.
Με εκρηκτικά.
Βρήκαν σκελετούς Νεάντερταλ. Ήταν μεγάλη υπόθεση.
Είχαν χοντρά οστά.
Είχαν μεγάλο κεφάλι.
Τα χέρια τους,
όλα τους ήταν εντυπωσιακά.
Ήταν η πρώτη μεγάλη ανακάλυψη του Σολέκι.
Την ονόμασε Σανιντάρ 1.
Ένας σκελετός από ένα είδος πολύ διαφορετικό από το δικό μας.
Έχουν πιο έντονα χαρακτηριστικά.
Μεγάλα υπερόφρυα τόξα, διαφορετικό σχήμα κρανίου.
Εμείς έχουμε στρογγυλό κρανίο.
Είναι κοντόχοντροι.
Υποθέτουμε ότι μιλούσαν κάποια γλώσσα.
Όσο περισσότερα μαθαίνουμε,
τόσο πιο ξεκάθαρο γίνεται ότι ήταν πιο περίπλοκοι
απ' όσο νομίζαμε πριν από 40, 50 χρόνια.
Το αποκαλούμε δέντρο της ζωής.
Ο κάθε άνθρωπος και το κάθε ζώο
αποτελεί ένα κλαδί σ' αυτό το δέντρο της ζωής.
ΑΜΠΝΤΟΥΛΑΧΑΜΠ ΣΟΥΛΕΪΜΑΝ ΧΑΣΑΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ
Εμείς αποτελούμε ένα κλαδί και οι Νεάντερταλ ένα άλλο.
Κάποια στιγμή στον χρόνο χωριστήκαμε.
Νιώθω πραγματικά
ότι κάθομαι πάνω στα λείψανα κάποιου ξαδέρφου μου.
Αυτήν τη στιγμή είμαστε τεσσεράμισι μέτρα από την επιφάνεια της σπηλιάς.
Άρα, μιλάμε για 45.000 χρόνια πριν.
Είναι το επίπεδο στο οποίο έχουμε
τον ενταφιασμό ή την εναπόθεση του Σανιντάρ 1.
ΣΑΝΙΝΤΑΡ 1
ΑΠΕΒΙΩΣΕ ΠΡΙΝ ΑΠΟ 45.000 ΧΡΟΝΙΑ
Είχε ένα τραύμα δεξιά στο κεφάλι...
αλλά και στο αριστερό μάτι,
που μπορεί να τον άφησε και τυφλό,
και ίσως να συνδέεται με άλλους τραυματισμούς.
Το δεξί του χέρι ήταν παράλυτο...
και είχε σπάσει το δεξί του χέρι σε πάνω από ένα σημείο,
αλλά φαίνεται
ότι το κάτω μέρος είχε αφαιρεθεί είτε σκόπιμα είτε από ατύχημα.
Βασικά, δεν είχε δεξί χέρι από τον αγκώνα και κάτω.
Είχε κι άλλους τραυματισμούς. Είχε σοβαρή αρθρίτιδα στο γόνατο.
Κατάγματα στο πόδι.
Το κυνήγι, για παράδειγμα,
ίσως να μην μπορούσε να κυνηγήσει,
αλλά είχε ζήσει σχετικά μέχρι τα γηρατειά του.
Η καινούρια ανακάλυψη ήταν σημαντική.
Η ανακάλυψη του Σανιντάρ 1 ήταν τεράστια αλλαγή,
επειδή υπονοούσε την πιθανότητα
να υπήρχε φροντίδα και συμπόνοια στην κοινωνία των Νεάντερταλ.
Βρήκαμε τεκμήρια ενός σοβαρά τραυματισμένου ατόμου
που δεχόταν φροντίδα από τους γύρω του.
Αμέσως μετά, ο Σολέκι έφερε στο φως ακόμα ένα λείψανο
με εξίσου εντυπωσιακή ιστορία.
ΣΑΝΙΝΤΑΡ 3
ΑΠΕΒΙΩΣΕ ΠΡΙΝ ΑΠΟ 45.000 ΧΡΟΝΙΑ
Ο Σανιντάρ 3 ήταν ακόμη ένας ενήλικας άντρας,
κι αυτός με τραυματισμούς,
μεταξύ αυτών ένας σοβαρός τραυματισμός στα πλευρά.
Μια έντονη υπενθύμιση για τη βίαιη φύση της νεολιθικής ζωής.
Βρέθηκαν κι άλλα αντικείμενα σε άλλα μέρη του σπηλαίου,
τα οποία δίνουν στοιχεία για την τύχη του Σανιντάρ 3.
Αυτά είναι κάποια από τα τέχνεργα του Σανιντάρ.
Αυτό το μεγάλο κομμάτι είναι ένας πυρήνας, μία λίθος.
Είναι στρογγυλές πέτρες, ίσως από το ποτάμι.
Ο Νεάντερταλ το μάζεψε με σκοπό να αφαιρέσει κομμάτια,
είτε για να το κάνει εργαλείο,
ή να κάνει εργαλείο τα κομματάκια του, τα θραύσματα.
Όλα αυτά βρίσκονται στον ποταμό Ζαμπ, τρία χιλιόμετρα μακριά.
Προσπαθώ να δημιουργήσω αιχμή.
Αυτό που κάνω, στην ουσία,
είναι να χτυπάω στην άκρη
για να βγάλω μικρότερα κομμάτια.
Κι έτσι, το ακονίζω.
Δεν έχω αφαιρέσει πολύ,
αλλά ήδη βλέπουμε ότι έγινε αρκετά αιχμηρό.
Αυτή η αιχμή
μου πήρε πέντε με έξι λεπτά για να γίνει.
Σε επιδέξια χέρια αυτό είναι θανάσιμο όπλο,
όταν κάποιος ξέρει τι κάνει
και τι κρατάει.
Ένα ενδιαφέρον στοιχείο του Σανιντάρ 3
είναι το διατρητικό τραύμα.
Αυτό υποδεικνύει ότι η αιχμή του δόρατος
χώθηκε βαθιά στον θωρακικό κλωβό.
Ίσως και να τρύπησε τον πνεύμονα και να προκάλεσε πνευμοθώρακα.
Το τραύμα συνάδει με βλήμα.
Κάτι σαν δόρυ που εκτοξεύθηκε.
Ίσως ήταν ατύχημα στο κυνήγι.
Ίσως ήταν ένα βίαιο επεισόδιο μεταξύ τους.
Το σίγουρο είναι ότι υπήρχε το τραύμα
και ότι επέζησε κάποιο διάστημα.
Αυτό υποδεικνύει ότι δέχτηκε φροντίδα
για να ξεπεράσει τον τραυματισμό.
Παρότι σοβαρά τραυματισμένοι, φαίνεται ότι οι Σανιντάρ 3 και 1
δέχτηκαν φροντίδα από τους γύρω τους.
Ήταν μια νέα και επαναστατική οπτική για τη ζωή των Νεάντερταλ.
Βρέθηκαν κι άλλα τεκμήρια για τη συμπεριφορά τους και αλλού,
σε ένα σπήλαιο μακριά, βορειοδυτικά του Σανιντάρ.
ΖΑΓΚΡΕΜΠ, ΚΡΟΑΤΙΑ
Το κάθε νέο στοιχείο για τους Νεάντερταλ
υποδεικνύει πόσο ανθρώπινοι ήταν.
Η συμπεριφορά τους ήταν διαφορετική από τη δική μας.
Ζούσαν σε έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο από τον δικό μας.
Αυτό είναι ένα κομμάτι της συλλογής Κράπινα.
Είναι κάπου 130.000 ετών
και είναι η μεγαλύτερη συλλογή των Νεάντερταλ που βρέθηκε στον ίδιο χώρο.
Υπολογίζουμε κάπου στους 80 Νεάντερταλ.
Δεν ήταν θαμμένα ολόκληρα τα σώματα.
Βρήκαμε κομμάτια του καθένα.
Είναι πολύ ασυνήθιστο αυτό.
ΝΤΑΒΟΡΚΑ ΡΑΝΤΟΒΤΣΙΤΣ
ΦΡΟΝΤΙΣΤΡΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΚΡΑΠΙΝΑ ΜΟΥΣΕΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Στα οστά της συλλογής Κράπινα, στο κρανίο και στο υπόλοιπο σώμα,
βλέπουμε πολλές χαρακιές που έγιναν από ανθρώπινο παράγοντα.
Αυτή είναι κνήμη, και υπάρχει περίπτωση
το κάταγμα να προκλήθηκε σκόπιμα με χτύπημα.
Βλέπουμε εδώ χαρακιές και κάποια άλλα σημάδια.
Ένας λόγος να χτυπήσεις ένα μακρύ οστό
είναι το ότι περιέχει μυελό των οστών.
Αυτή είναι περόνη με άλλα ενδιαφέροντα σημάδια
στην επιφάνεια του οστού.
Πιθανόν να έγιναν όταν κάποιος αφαιρούσε
τη σάρκα ή τον μυϊκό ιστό από το οστό.
Όπως ακριβώς θα έκανε κάποιος
την ώρα που έτρωγε κοτόπουλο με κόκαλο.
Όταν ακούς ότι έτρωγαν ο ένας τον άλλον, αμέσως σοκάρεσαι.
Και έρχεται το ερώτημα "Τι είδους κανιβαλισμός;"
Τι σήμαινε γι' αυτούς;
Κοίτα εδώ, κόβει σαν κανονικό μαχαίρι κουζίνας.
- Γίνεται αβίαστα. - Ναι, πανεύκολα.
ΔΡ ΑΝΚΙΣΑ ΟΡΟΣ ΣΡΣΕΝ
ΕΡΕΥΝΗΤΡΙΑ ΚΡΟΑΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΩΝ
Με την αναπαράσταση των εργαλείων και των εργασιών
προσπαθούμε να μπούμε στο μυαλό αυτών των ανθρώπων
και βλέπουμε τις σκέψεις που έκαναν.
Το διαφορετικό είναι ότι κάνουμε χαρακιές
κοντά στις αρθρώσεις.
Το παράξενο με τα λείψανα στην Κράπινα
είναι ότι βρέθηκαν κατά μήκος των μακριών οστών.
Λες και κάποιος το έξυνε παρατεταμένα.
Ναι.
Δεν μπορώ να φανταστώ να το κάνω αυτό σε κάποιον που γνωρίζω.
Αυτό είναι το περίφημο κρανίο Κράπινα 3.
Είναι το πιο ολοκληρωμένο δείγμα κρανίου
σε ολόκληρη τη συλλογή και το μοναδικό που έχει πρόσωπο.
Πιστεύουμε ότι ανήκε σε γυναίκα.
Μια νεαρή Νεάντερταλ γύρω στα 20.
Το ενδιαφέρον είναι ότι στο μετωπιαίο οστό
υπάρχουν κάπου στις 40 χαρακιές.
Υπάρχει αποφασιστικότητα
για να κάνεις 40 χαρακιές αργά, τη μία κοντά στην άλλη.
Ακόμα κι αν κατανάλωσαν αυτά τα οστά,
δεν νομίζω να το έκαναν λόγω πείνας.
Είναι εξαιρετικά περίπλοκη συμπεριφορά.
Καταναλώνοντας τη σάρκα ενός ατόμου που γνώριζαν,
ίσως να ήθελαν να πάρουν ένα χαρακτηριστικό που θαύμαζαν
σε αυτό το άτομο.
Στα εθνογραφικά παραδείγματα που γνωρίζουμε,
μέχρι πρόσφατα, οι άνθρωποι έτρωγαν τους αγαπημένους τους,
επειδή καταναλώνοντας τη σάρκα τους ήθελαν να πάρουν κάτι
που θα συνεχιστεί στις επόμενες γενιές, κάτι σαν κληρονομιά.
Δεν μπορώ να πω ότι αυτό ήταν σίγουρα η κινητήρια δύναμη
πίσω από τη συμπεριφορά αυτή στους Νεάντερταλ,
αλλά είναι μία πιθανότητα.
Η αντιμετώπιση των νεκρών από τους Νεάντερταλ
δείχνει τον περίπλοκο τρόπο σκέψης τους.
Αυτό αποδεικνύεται περίτρανα
με τη διασημότερη ανακάλυψη του Ραλφ Σολέκι,
η οποία ονομάστηκε Σανιντάρ 4, γνωστή και ως "Ταφή με Λουλούδια".
Σε αυτό το σπήλαιο
βρήκαμε εννιά Νεάντερταλ,
εκ των οποίων δύο είναι εξαιρετικής σημασίας.
Βρέθηκε ένας εκεί, σε βάθος 5 μέτρων...
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΡΑΛΦ ΣΟΛΕΚΙ ΣΠΗΛΑΙΟ ΣΑΝΙΝΤΑΡ 1994
και εδώ βρέθηκε ο Σανιντάρ 4, σε βάθος 7 μέτρων.
Ο Σολέκι ήταν από τους σπουδαιότερος αρχαιολόγους του κόσμου.
Χωρίς αμφιβολία. Κι ήταν σπουδαίος αφηγητής.
Αυτό υποδεικνύει τα πρώτα σημάδια πνευματικής εξέλιξης
και ίσως τα πρώτα σημάδια θρησκείας.
ΣΑΝΙΝΤΑΡ 4
"Η ΤΑΦΗ ΜΕ ΛΟΥΛΟΥΔΙΑ"
Η ταφή με λουλούδια ήταν μια επιδραστική στιγμή,
επειδή το ότι βρέθηκε ένας ολοκληρωμένος Νεάντερταλ
ήταν εξαιρετικά σπάνιο.
Λήφθηκε δείγμα για γύρη,
το οποίο ήταν αρκετά ριζοσπαστικό για την εποχή.
Βρήκαμε γύρη στο χώμα,
κάτι τέτοιο,
και η γύρη υποδεικνύει οχτώ είδη λουλουδιών,
τα οποία θεωρούμε ότι θάφτηκαν μαζί με το άτομο.
Δεν λέει ξεκάθαρα "Έγινε κηδεία",
αλλά εκεί σε οδηγεί η περιγραφή.
"Στην τελευταία εποχή των παγετώνων, κάποιος τριγύριζε στα βουνά
μαζεύοντας λουλούδια για έναν πένθιμο σκοπό".
Η άποψη του κόσμου για τους Νεάντερταλ ανέκαθεν ήταν ότι είχαν άσχημη ζωή.
Ότι ήταν άσχημοι. Ότι δεν είχαν λεπτά συναισθήματα.
Ότι δεν είχαν προχωρημένη σκέψη.
Και τελικά ήταν ευαίσθητοι και στοργικοί.
Έγινε πρώτη είδηση.
Μάθαμε ότι οι Νεάντερταλ θρηνούσαν και μάζευαν λουλούδια
από τα γύρω βουνά για να τιμήσουν τους νεκρούς τους.
Ήταν οι πρώτοι που έβαζαν λουλούδια,
μια ανακάλυψη της αρχαιολογίας άνευ προηγουμένου.
Από την ανακάλυψη του Σανιντάρ 4,
η θεωρία της ταφής με λουλούδια έγινε στόχος επικρίσεων.
Κάποιος που μελετούσε τους γερβίλους,
τα μικρά θηλαστικά που ζουν σε λαγούμια, κάτι σαν χάμστερ με ουρά,
ανακάλυψε ότι οι γερβίλοι έπαιρναν λουλούδια στα λαγούμια για τροφή.
Αυτό ήταν μια ανατροπή,
ιδιαίτερα επειδή ο Σολέκι είχε εντοπίσει λαγούμια ζώων.
Η ομάδα, όμως βρήκε νέα στοιχεία που αποδεικνύουν
ότι εν μέρει ο Σολέκι είχε δίκιο τελικά.
Αυτό το μέρος έχει ύαινες, λύκους
και λεοπαρδάλεις. Ακόμα και σήμερα.
Αν άφηναν μία σορό,
σίγουρα ένα ζώο θα ερχόταν να τη φάει.
Αυτά είναι ολοκληρωμένα λείψανα που δεν υπέστησαν κάτι τέτοιο.
Κατά κάποιον τρόπο, οι σοροί τους ήταν προστατευμένες.
Εικάζω ότι έπαιρναν κλαδιά
και έφτιαχναν ένα δυσχερές εμπόδιο για τα άγρια ζώα.
Έτσι, ίχνη από κλαδιά και γύρη θα έπεσαν στον θωρακικό κλωβό του πτώματος
όσο μετατρεπόταν σε σκελετό.
Η ιστορία του Σολέκι είναι υπέροχη.
Πλέον γνωρίζουμε αρκετές λεπτομέρειες
ώστε να ξέρουμε πως η ιστορία δεν αληθεύει,
από καμία άποψη.
Η θεωρία ότι οι Νεάντερταλ φρόντιζαν τους νεκρούς τους
προστατεύοντάς τους,
δεν απέχει τόσο πολύ
από τα λεγόμενά του, κατά κάποιο τρόπο.
Ο Ραλφ Σολέκι ανακάλυψε την Ταφή με Λουλούδια το 1960.
Σκόπευε να επιστρέψει τον επόμενο χρόνο,
αλλά δεν κατάφερε ποτέ να συνεχίσει τις ανασκαφές στο Σανιντάρ.
Οι Κούρδοι είναι αναμφίβολα άρχοντες των βουνών.
Τα ιρακινά τανκ δεν πάνε εκεί.
Δεν στράφηκαν οι ΗΠΑ εναντίον του Ιράκ.
Ορίστε το χτύπημα.
Το Ιράκ στράφηκε εναντίον του κόσμου.
ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΤΟ ΙΡΑΚ 2003-2011
Τέτοιες εικόνες έχει η αλλαγή καθεστώτος.
Ο Σαντάμ έφυγε.
Χτυπημένο από σύγχρονο οπλισμό,
το χαλιφάτο έχει περικυκλωθεί από στρατεύματα.
Στις αρχές του 2010, αφότου η κατάσταση είχε ηρεμήσει ουσιαστικά...
Το Iσλαμικό Kράτος σβήνει.
η κουρδική κυβέρνηση προσέγγισε τον καθηγητή Γκραμ Μπάρκερ
για να ξεκινήσει νέες ανασκαφές στο σπήλαιο Σανιντάρ.
Δεν αναμέναμε να βρούμε λείψανα των Νεάντερταλ,
δεν ήταν καν αυτός ο σκοπός. Στοχεύαμε στην ενίσχυση
του έργου του Σολέκι.
Έτσι, ήταν τεράστια έκπληξη
όταν το 2018 η ομάδα ανακάλυψε τον πρώτο σκελετό Νεάντερταλ
που βρέθηκε οπουδήποτε τα τελευταία 25 και πλέον χρόνια.
Πρώτα ήρθε στο φως ένα μέρος του κρανίου,
που ήταν συναρπαστικό. Ήταν μέρος της κόγχης του ματιού.
Διαθέτει ξεκάθαρα χαρακτηριστικά των Νεάντερταλ,
όπως τα έντονα υπερόφρυα τόξα.
Ακριβώς από κάτω ήταν το αριστερό χέρι,
το οποίο ήταν διπλωμένο,
κρυμμένο κάτω από το κεφάλι.
Η σύγχρονη χρονολόγηση το τοποθέτησε
στις παλαιότερες ανακαλύψεις του Σολέκι.
ΑΠΕΒΙΩΣΕ ΠΡΙΝ ΑΠΟ 75.000 ΧΡΟΝΙΑ
Τα 75.000 χρόνια είναι δύσκολο να τα συλλάβει ο νους.
Αν η καταγεγραμμένη ιστορία μάς φαίνεται πολύς καιρός,
μπροστά στην ιστορία του είδους μας είναι σταγόνα στον ωκεανό.
Αν σκεφτεί κανείς τι έγινε στον κόσμο, οι Νεάντερταλ εξαφανίστηκαν,
οι σύγχρονοι άνθρωποι εποίκησαν τον πλανήτη.
Γεωργία, πόλεις, αστικοποίηση. Ευρωπαϊκή αποικιοκρατία.
Η φρικαλεότητα του 20ού αιώνα.
Ενώ συνέβαιναν όλα αυτά,
αυτός ήταν εκεί...
ή αυτή, σε ξαπλωτή θέση...
κάτω από μια τεράστια μάζα από πέτρες.
Και τον βρήκαμε, κόντρα σε όλες τις προβλέψεις.
ΣΑΝΙΝΤΑΡ Ζ
Είναι σίγουρα μια ανακάλυψη της γενιάς μας. Εντελώς απρόσμενα.
Το κρανίο είχε συνθλιβεί.
Ολόκληρο το κρανίο είχε θρυμματιστεί
και είχε μόνο 2-3 εκατοστά πάχος.
Ήταν κατακερματισμένο.
Και πολύ εύθραυστο.
Ακόμα και ένα άγγιγμα με το πινέλο μπορεί να διαλύσει κάτι.
Θέλει προσεχτικές κινήσεις.
Τι κομμάτι ήταν αυτό;
Η κάτω γνάθος
και τα περισσότερα κάτω δόντια, αλλά όχι όλα.
Τα ανασύραμε σε κομμάτια με όλο το ίζημα,
για να κρατηθεί ενιαίο.
Είναι επίπονη εργασία, και δικαιολογημένα.
Έχεις μόνο μια ευκαιρία.
Η αρχαιολογία είναι εκ φύσεως καταστροφική.
Όταν κάνεις μια ανασκαφή, δεν μπορείς να την ξανακάνεις.
Μετά, όλα τα πακέτα μεταφέρθηκαν στην Αγγλία,
για να τα συναρμολογήσουμε.
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΕΪΜΠΡΙΤΖ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ
Έχουμε μια μικρή, αλλά σπουδαία ομάδα.
Έρχεται κόσμος από παντού.
Μετά από το καθάρισμα των οστών,
ήμουν έτοιμη να ξεκινήσω την αποκατάσταση, ένα τεράστιο παζλ.
ΔΡ ΛΟΥΘΙΑ ΛΟΠΕΘ ΠΟΛΙΝ
ΣΥΝΤΗΡΗΤΡΙΑ ΕΡΓΟ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΣΑΝΙΝΤΑΡ
Τα πρώτα κομμάτια είναι τα πιο εύκολα.
Μετά, γίνεται πιο περίπλοκο.
Χρειάζεται υπομονή...
επειδή στα χέρια σου κρατάς ένα πολύ μοναδικό δείγμα.
Είναι τεράστια ευθύνη.
Αν το κρανίο συναρμολογηθεί,
τότε η ομάδα θα έχει ελπίδες για την αναπαράσταση του προσώπου.
Ένα άλλο σημείο του κρανίου περιέχει κι άλλα στοιχεία.
Σήμερα μάζεψα την πέτρα
που σχηματίστηκε στα δόντια του Σανιντάρ Ζ.
Η πέτρα είναι μια επίστρωση στα δόντια,
την αφαιρεί ο οδοντίατρος μία φορά τον χρόνο.
Σχηματίζεται φυσιολογικά
και παγιδεύει όλα όσα μπαίνουν στο στόμα μας.
Γι' αυτό μπορούμε να μάθουμε πολλές πληροφορίες απ' αυτήν.
Υπάρχει μια επίμονη θεωρία
ότι οι Νεάντερταλ ήταν εξαίρετοι κυνηγοί
και έτρωγαν κρέας, κρέας και μόνο κρέας.
Μόλις τα τελευταία δέκα με είκοσι χρόνια έχουμε αναγνωρίσει
ότι οι Νεάντερταλ ήταν και φυτοφάγοι.
Η γνώση του να μετατρέψεις κάτι δηλητηριώδες
σε κάτι θρεπτικό και εδώδιμο
σου παίρνει μια ζωή να την αποκτήσεις.
Αν πάρουμε ως παράδειγμα τους σύγχρονους τροφοσυλλέκτες,
τότε οι ειδικοί σε γνώσεις
ήταν μάλλον γυναίκες.
Στην προσπάθειά μας να δούμε τι είδους φυτά έτρωγαν οι Νεάντερταλ...
ίσως μάθουμε για τον ρόλο των γυναικών στην κοινωνία μας.
Δεν θα μάθουμε ποτέ την ιστορία τους, το όνομά τους,
τις ελπίδες, τα όνειρά τους.
Είναι συναρπαστικό, όμως, να συμμετέχεις σε ένα έργο
στο οποίο επαναφέρεις έστω και ένα μικρό κομματάκι της ζωής τους.
Κι αναρωτιέσαι "Ποιο είναι αυτό το άτομο;
Πώς έμοιαζε; Ποια είναι η ιστορία του;
Πώς έφτασε μέχρι εδώ;"
Το βρίσκω πολύ δύσκολο να φανταστώ
την όψη του ατόμου αυτού από το κρανίο και μόνο.
Σ' αυτό βοηθούν οι εντυπωσιακές δεξιότητες των αδερφών Κένις.
ΑΡΝΕΜ ΟΛΛΑΝΔΙΑ
Έχουμε το κρανίο και τα στοιχεία που μας έστειλε η Έμα.
Είναι σχεδόν ολόκληρο το κρανίο σε τρισδιάστατη εκτύπωση.
Μπορούμε να τον δούμε.
Είμαστε οι αδερφοί Κένις.
Είμαστε δίδυμοι και μας συναρπάζει η ανθρώπινη εξέλιξη.
Κοίτα τη μύτη του.
Μοιάζει με μύτη των Νεάντερταλ, αλλά
η άλλη πλευρά είναι πολύ στενή.
Αναπαριστούμε εξαφανισμένα ανθρώπινα είδη.
Προσπαθούμε να δείξουμε
πώς έμοιαζαν στην πραγματικότητα οι αρχαίοι πρόγονοί μας.
- Μεγάλα μάτια, μεγάλο πρόσωπο, μικρή μύτη. - Ναι.
Μεγάλες κόγχες, τεράστιες.
Αν βάλεις την κάτω γνάθο...
Ήμασταν κακοί μαθητές.
Δεν διαβάζαμε πολύ.
Πηγαίναμε στη βιβλιοθήκη και βλέπαμε φωτογραφίες των Νεάντερταλ.
Προσέχουμε αμέσως τα δόντια.
- Απίστευτα. - Κλασικός Νεάντερταλ.
- Χρησιμοποιούσαν τα δόντια με μανία. - Σαν εργαλείο.
Θεωρήσαμε συναρπαστικό
το πώς ένα πρόσωπο πιθήκου μετατράπηκε σε ανθρώπινο πρόσωπο.
Το συναρπαστικό με τους Νεάντερταλ
είναι η τεράστια μύτη τους,
το τεράστιο πρόσωπο.
Δεν υπήρξε ξανά στην ανθρώπινη εξέλιξη ένα τόσο παράξενο και μεγάλο πρόσωπο.
Είναι φανταστικό.
Συνήθως λαμβάνουμε παραμορφωμένα κρανία.
Κάνουμε επανόρθωση στα κρανία.
Τα ολοκληρώνουμε με μεθόδους της δικανικής επιστήμης.
Όταν ολοκληρωθεί το κρανίο, εφαρμόζουμε το πάχος των ιστών,
τους μυς και τη σάρκα.
Το γεμίζουμε με μια στρώση δέρματος.
Θέλω να φαίνονται ανθρώπινοι.
Ούτε άγριοι, αλλά ούτε κοινότυποι.
Ναι, έλα.
Ελπίζω ότι πολλοί θα δουν το πρόσωπο
και ίσως δουν πόσο παράξενο είναι.
Έχουν πολύ περίεργα χαρακτηριστικά.
Ο εγκέφαλος, όμως είναι ίδιος με τον δικό μας.
Είναι σαν εμάς, αλλά υπάρχουν διαφορές.
Γιατί είναι διαφορετικοί;
Είναι μια παράλληλη εξέλιξη με μας.
- Ωραία. - Ναι, εντάξει.
Και γιατί ο ένας να εξαφανιστεί κι ο άλλος να ζει ακόμα;
Είναι συναρπαστικό. Είναι σαν άλλοι "εμείς".
Ιστορικά, αυτοί οι άλλοι "εμείς"
δεν θεωρούνταν τόσο έξυπνοι όσο το δικό μας είδος.
Μόνο ο Χόμο Σάπιενς έχει ικανότητες φαντασίας, δημιουργικότητας και εφεύρεσης.
Αυτή η προκατάληψη κατέρρευσε
μετά από τα ευρήματα σε ένα μυστικό και εντυπωσιακό γαλλικό σπήλαιο.
ΜΠΡΟΥΝΙΚΕΛ ΓΑΛΛΙΑ
Πρώτα, μπαίνουμε σε έναν πολύ στενό χώρο.
Θέλει προσοχή όταν μπαίνει κάποιος μέσα.
Σπρώχνεις την τσάντα σου μπροστά σου.
Και μετά μπαίνεις σε έναν άλλο κόσμο.
Είναι εντελώς αφύσικο να μπαίνεις σ' αυτές τις σπηλιές.
Είναι χώροι που προκαλούν τρόμο.
Ειδικά το βάθος της σπηλιάς.
Η σπηλιά βρίσκεται εκεί πολύ καιρό.
Ίσως κι ένα εκατομμύριο χρόνια.
Κι αυτό το νιώθεις όταν βρεθείς εκεί.
Ένα περιβάλλον με μακρά ιστορία.
Όταν προχωρήσεις, βρίσκεις όμορφες και γαλήνιες λίμνες.
Η σπηλιά πήρε σχήμα από το νερό,
το οποίο στάζει και σχηματίζει όμορφους σταλακτίτες και σταλαγμίτες.
Το ενδιαφέρον είναι
πως βλέπεις ένα μοτίβο.
Σχηματίζουν κύκλους.
Δεν είναι κάτι που βλέπεις συνήθως σε φυσική σπηλιά.
Είναι πολύ δομημένο.
Καταλάβαμε ότι υπήρχαν αρχιτεκτονικά κόλπα.
Μικρά στοιχεία ώστε να στερεωθούν οι μεγάλοι σταλαγμίτες.
Όλα αυτά είναι εντελώς δομημένα και μελετημένα.
Για έναν αρχαιολόγο είναι κάτι μοναδικό. Δεν υπάρχει κάτι αντίστοιχο.
Στη μεγάλη κυκλική κατασκευή,
υπάρχει μια ωραία εστία φτιαγμένη από σταλαγμίτες.
Εδώ έχουμε μια θερμική αλλοίωση, αλλά δεν είναι η μόνη.
Έχουμε αρκετές...
- Εδώ συμφωνούμε, είναι η εστία. - Η εστία.
Είναι η εστία.
Εδώ έχουμε αρκετά σημεία όπου κάποια στιγμή υπήρχε φωτιά.
Αριθμός 38,
στη μέση.
Κάτι σαν αυτό που θα κάναμε σε μια κατασκήνωση.
Θα παίρναμε ξύλα, θα φτιάχναμε μια εστία σε τριγωνική μορφή,
με μυτερό σχήμα.
Είναι συναρπαστικό, επειδή βλέπουμε ίχνη αιθάλης,
θερμικές αλλοιώσεις.
Υπάρχει μαύρη αιθάλη, κόκκινη, μοβ.
Προφανώς, σε όλους τους παραδοσιακούς ή προϊστορικούς πληθυσμούς
η φωτιά είχε συμβολική αξία.
Βρήκαμε στο έδαφος πολύ μικρά κομμάτια καμένου ξύλου.
Μάλλον έμπαιναν στη σπηλιά με δάδες.
Αν βρεθείς στη μέση της σπηλιάς χωρίς φως,
είναι πολύ επικίνδυνο.
Πρέπει να επικοινωνείς πολύ καλά.
Πρέπει να ξέρεις να χειρίζεσαι καλά τη φωτιά,
τον φωτισμό.
Η πρώτη ιδέα ήταν να χρονολογήσουμε αυτές τις κατασκευές.
Αυτά είναι πυρήνες από το σπήλαιο Μπρουνικέλ
και μας λένε την ηλικία των κατασκευών.
Μελετώντας έξι διαφορετικούς πυρήνες,
μπορέσαμε να κάνουμε ακριβή υπολογισμό στα 176.500 χρόνια,
κι αυτό ήταν εκπληκτικό.
Στην Ευρώπη, πριν από 175.000 χρόνια
υπήρχαν μόνο Νεάντερταλ.
Στο Μπρουνικέλ υπάρχει η παλαιότερη ορατή κατασκευή στον κόσμο.
Είναι συγκινητικό να βλέπεις τις κατασκευές,
ειδικά όταν γνωρίζεις πόσο παλιές είναι.
Το ερώτημα που επαναλαμβάνεται συνεχώς είναι
"Σε τι χρησίμευαν;"
Ο κύκλος μοιάζει με τον κόσμο.
Είσαι μέσα και έξω από τον κόσμο. Είναι τέτοιες οι έννοιες.
Οι ιθαγενείς της Αμερικής είχαν παρόμοιους κύκλους
και ο κόσμος ερχόταν κοντά σε πνεύματα.
Είναι η απαρχή της θρησκείας;
Είναι ένα κρίσιμο ερώτημα και πολύ δύσκολα μπορεί να απαντηθεί.
Διαπιστώνουμε όλο και περισσότερο ότι οι Νεάντερταλ,
μια ανθρωπότητα πολύ αρχαιότερη,
έχει όλο και περισσότερα κοινά με τον σύγχρονο άνθρωπο.
Με το Μπρουνικέλ, επομένως,
αναπτύξαμε αυτήν τη σχέση που έχουμε με έναν πολύ αρχαίο πρόγονο.
Οι αινιγματικοί κύκλοι στο Μπρουνικέλ είναι ένα υπέροχο κομμάτι
της συνεχούς επαναξιολόγησης της κουλτούρας των Νεάντερταλ...
η οποία ξεκίνησε στο Σανιντάρ,
και συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Φέτος βρήκαμε απομονωμένα κομμάτια
πιθανώς ενός ολοκληρωμένου σκελετού.
Ίσως βρήκαμε άλλο άτομο.
Βρήκαμε τις αριστερές ωμοπλάτες.
Βρήκαμε ένα σχεδόν ολοκληρωμένο δεξί χέρι.
Βρήκαμε τέσσερα δάκτυλα,
στο σημείο όπου θα βρίσκονταν στο σώμα.
Σε ανατομική θέση, δηλαδή.
Τα νέα λείψανα βρίσκονται ανάμεσα σε μια ομάδα ατόμων,
οι οποίοι περιλαμβάνουν τους Σανιντάρ 4 και Σανιντάρ Ζ.
Είναι συναρπαστικό,
επειδή αποτελούν στοιχεία για το ότι οι Νεάντερταλ
έβαζαν τους νεκρούς τους σε συγκεκριμένο σημείο.
Μήπως επέστρεφαν στο συγκεκριμένο σημείο πολλές φορές,
με απόσταση δεκαετιών ή ίσως και χιλιάδων χρόνων;
Οπότε, αναρωτιέσαι
αν ήταν σύμπτωση ή αν ήταν σκόπιμο.
Κι αν ήταν σκόπιμο, τότε γιατί; Τι τους έκανε να επιστρέφουν;
Όταν θάφτηκε ο Σανιντάρ Ζ, υπήρχε μια πέτρα πίσω από το κρανίο.
Κι αυτό έχει ενδιαφέρον, επειδή φαίνεται άτοπο.
Μια ιδέα που μελετάμε
είναι το ενδεχόμενο να μπήκε εκεί σκόπιμα.
Ακόμα κάτι ενδιαφέρον είναι ότι
στην άλλη πλευρά υπάρχει μια μεγάλη, κάθετη πλάκα.
Βλέποντας μεγάλες, κάθετες πλάκες να εξέχουν από το έδαφος
σκέφτεσαι ότι θα μπορούσαν να ήταν και ταφόπλακες.
Φαίνεται πως θάφτηκαν αρκετά άτομα εδώ
και επιστρέφουν γι' αυτόν τον λόγο,
σε ένα σημείο που σημαδεύτηκε με μια χαρακτηριστική πλάκα,
σε μια χαρακτηριστική σπηλιά.
Είναι όλο και πιο προφανές ότι ο Σολέκι
ανακάλυψε πρώτος πως το σπήλαιο Σανιντάρ ήταν ξεχωριστό μέρος για τους Νεάντερταλ.
Τοποθετούν σορούς.
Είναι σε έναν κόσμο,
στον οποίο επιστρέφουν τακτικά, ζουν εδώ.
Η ομάδα από λείψανα ίσως αποτελεί τεκμήριο
για έναν χώρο ταφής των Νεάντερταλ,
μια ανακάλυψη με σημαντικές επιπτώσεις.
Ο τρόπος με τον οποίο ο άνθρωπος φέρεται στους νεκρούς
μπορεί να μας δώσει πληροφορίες για τη σκέψη, τη φαντασία, το συναίσθημα.
Ίσως αντικατοπτρίζει την αντίληψή μας για τον ίδιο τον θάνατο,
κι αν πιστεύουμε πως υπάρχει ζωή μετά θάνατον.
Είναι μια ανερχόμενη θεωρία για την πολυπλοκότητα των Νεάντερταλ.
Δεν είναι εδώ πια.
Οι ταφές είναι τα τελευταία ίχνη της συμπεριφοράς των Νεάντερταλ,
τα οποία διατηρήθηκαν εντός αυτού του εντυπωσιακού σπηλαίου.
Όμως, το μυστήριο παραμένει.
Γιατί εξαφανίστηκε μια μορφή ανθρωπότητας η οποία άκμασε για 300.000 χρόνια,
πριν από 40 χιλιάδες χρόνια;
Ίσως το καλύτερο σημείο αναζήτησης απαντήσεων
βρίσκεται στις ακτές της Μεσογείου,
σε ένα από τα τελευταία προπύργια των Νεάντερταλ.
ΓΙΒΡΑΛΤΑΡ
Καθόμαστε στο χείλος ενός γκρεμού,
στην πόλη των Νεάντερταλ, όπως είπε ένας φίλος.
Μια σειρά από σπηλιές στην ακτή, ανατολικά του βράχου του Γιβραλτάρ.
Το σπήλαιο Γκόραμ είναι μια σειρά από σπηλιές,
οι οποίες παρουσιάζουν ξεκάθαρα στοιχεία
παρουσίας και χρήσης των Νεάντερταλ για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Έχουμε στοιχεία τα οποία χρονολογούνται τουλάχιστον 125.000 ετών.
Η ομάδα έφερε στο φως στοιχεία
για το ότι οι Νεάντερταλ χρησιμοποιούσαν τις σπηλιές
μέχρι και πριν από 40.000 χρόνια.
Τα τελευταία 100.000 χρόνια της ύπαρξής τους,
ο κόσμος των Νεάντερταλ άλλαζε συνεχώς.
Οι κλιματικές αλλαγές ήταν σκληρές.
Υπήρξαν κι άλλες εποχές παγετώνων,
αλλά αναμφίβολα η τελευταία είχε τον χειρότερο αντίκτυπο.
Το σκανδιναβικό φύλλο πάγου επεκτάθηκε νότια.
Η Γαλλία κι η κεντρική Ευρώπη ήταν μόνο στέπα του μαμούθ.
Ήταν ένα πολύ σκληρό περιβάλλον.
Η τούνδρα δεν έφτασε τόσο νότια,
αλλά οι αλλαγές ήταν προφανείς.
Όταν υπάρχουν συνθήκες ψύχους, το νερό γίνεται πάγος,
και η στάθμη της θάλασσας πέφτει.
Με χαμηλότερη στάθμη της θάλασσας,
αποκαλύπτεται μια τεράστια πεδιάδα,
η οποία θα φιλοξενούσε φυτοφάγα ζώα και πουλιά,
με αβαθείς λίμνες με γλυκό νερό.
Θα γνώριζαν ακριβώς ποια είδη μπορούσαν να καταναλώσουν,
πού να τα βρουν και πώς να τα αξιοποιήσουν.
Είναι ένα πολύ μικρό δείγμα από τα οστά
και τα λείψανα που βρήκαμε στις σπηλιές.
Έχουμε δεκάδες χιλιάδες τέχνεργα που βρήκαμε τα τελευταία 30 χρόνια.
Καταναλώνουν ζώα τα οποία δεν συνδέονται με τους Νεάντερταλ.
Έχουμε στοιχεία ότι πήγαιναν στις βραχώδεις ακτές
και μάζευαν πεταλίδες.
Έχω μια πεταλίδα εδώ,
η οποία έχει ακόμα κολλημένο επάνω της έναν πυρόλιθο.
Ο Νεάντερταλ το άφησε εκεί.
Βρήκαμε κι αυτό το οστό από ένα κοινό δελφίνι,
και φέρει χαρακιές.
Ίσως να ήταν ήδη νεκρό το δελφίνι, αλλά το αποσάρκωσαν.
Έβγαλαν τη σάρκα για να το φάνε.
Οι Νεάντερταλ άκμασαν στην Ευρώπη για περισσότερο χρόνο από ό,τι εμείς.
Αναμφίβολα.
Αυτό μού δείχνει πως είναι ευφυείς
κι ότι κατανοούν το περιβάλλον τους.
Μ' αυτήν την έννοια, ήταν εξαιρετικά πετυχημένοι.
Οι Νεάντερταλ ήταν ανθρώπινοι. Ήταν ανθεκτικοί.
Έμοιαζαν πολύ με μας.
Μια μέρα, όμως, τελείωσαν όλα.
Αυτό εντείνει το μυστήριο της εξαφάνισής τους.
Εξάλλου, αν οι Νεάντερταλ του Γιβραλτάρ ήταν τόσο ανθεκτικοί για τόσο καιρό,
τι να πήγε λάθος;
Κάποιοι συνδέουν την Εποχή των Παγετώνων με το ψύχος, το οποίο έγινε μεν,
αλλά υπήρξε και ξηρασία.
Η αλλαγή που έπληξε τους Νεάντερταλ στο Γιβραλτάρ
θεωρώ πως ήταν η εξαφάνιση των δέντρων.
Έχεις δέντρα. Γιατί είναι σημαντικά;
Επειδή σου επιτρέπουν να κυνηγήσεις θηράματα στήνοντας ενέδρες.
Διαμέσου των χρόνων, η εμφάνισή τους
έμοιαζε με σωματότυπο παλαιστή,
ικανοί να χιμήξουν σε ζώα με ακόντια,
να επιτεθούν και να τα σκοτώσουν.
Ξαφνικά, ο κόσμος έγινε ένα ανοικτό τοπίο.
Τα ζώα σε βλέπουν από μακριά. Γίνονται απλησίαστα.
Όταν επήλθε η αλλαγή,
ήταν τόσο γρήγορη, που η βιολογία αδυνατούσε να ακολουθήσει.
Αυτό τούς έπληξε.
Θεωρούμε ότι είμαστε το απόγειο της εξέλιξης,
ανέκαθεν έτσι βλέπαμε τον εαυτό μας.
Συγκριτικά με τους Νεάντερταλ, είμαστε εδώ ενώ αυτοί όχι,
επειδή είμαστε καλύτεροι.
Μπορείς να προσαρμόζεσαι εύκολα, μπορείς να τα πας καλά στον πλανήτη,
όπως εμείς σήμερα, θα λέγαμε.
Όμως, η ιστορία μάς λέει πως υπάρχουν κι άλλες ανθρώπινες φύσεις,
κι ότι κάποτε αποτυγχάνουν.
Μπορεί να θεωρούμε ότι τα πάμε καλά, αλλά ας το γνωρίζουμε αυτό.
Πριν από 40.000 χρόνια, οι αριθμοί των Νεάντερταλ έπεφταν κατακόρυφα.
Όχι μόνο στο Γιβραλτάρ, αλλά σε όλο τον κόσμο.
Η κλιματική αλλαγή αποτέλεσε παράγοντα στην πτώση τους.
Αποτέλεσε παράγοντα, όμως, και ο αυξανόμενος ανταγωνισμός
με ένα άλλο είδος.
Μέχρι και σήμερα, όλοι μας κουβαλάμε ένα μικρό ποσοστό DNA των Νεάντερταλ.
Μια κληρονομιά από τους χαμένους προγόνους μας.
Για τουλάχιστον 100.000 χρόνια, κύματα από Χόμο Σάπιενς
είχαν εξαπλωθεί από την Αφρική στην Ευρώπη και στην Ασία,
συναντώντας τους Νεάντερταλ στα ταξίδια τους.
Κάποιες απ' αυτές τις συναντήσεις ίσως να ήταν βίαιες.
Κάποιες άλλες, πιθανόν να ήταν πιο ειρηνικές.
Μια ομάδα ανθρώπων αναγνωρίζει την ανθρώπινη φύση της άλλης.
Η διαδρομή των θρυλικών ταξιδιών
οδήγησε τους Χόμο Σάπιενς στη Μέση Ανατολή.
Κοντά στο προγονικό νεκροταφείο των Νεάντερταλ στο Σανιντάρ.
Πολλοί Χόμο Σάπιενς φέρουν τα γονίδια των Νεάντερταλ.
Πιστεύω ακράδαντα πως είμαστε ξαδέρφια.
Έχουμε το ίδιο αίμα.
Έχουμε τους ίδιους προγόνους.
Μια συναρπαστική πτυχή της αρχαιολογίας
είναι η ποικιλομορφία της ανθρώπινης φύσης.
Η μελέτη ανθρώπινων σκελετών
μάς λέει πολλά για τη ζωή και τις εμπειρίες τους.
Στην ανασκαφή του Σανιντάρ Ζ, είδαμε χαρακτηριστικά
που υποδηλώνουν πως είναι ενήλικας,
αλλά δεν γνωρίζαμε πόσων ετών ήταν όταν πέθανε,
δεν ξέραμε αν ήταν άντρας ή γυναίκα,
ούτε πολλά για τη ζωή του.
Αυτά τα ερωτήματα προσπαθούμε να απαντήσουμε τώρα.
Αυτή είναι η αριστερή κερκίδα. Είναι ένα από τα οστά του αντιβραχίου.
Μπορούμε να πούμε ότι ήταν μικρόσωμο άτομο,
κάπου στο 1,50 ή 1,55 με 1,60 ύψος.
Λίγο πάνω από ενάμισι μέτρο.
Αυτό είναι ένα κομμάτι της κάτω γνάθου με κάποια δόντια.
Είναι σημαντικό να προσέξουμε ότι πολλά δόντια,
ειδικά τα μπροστινά, είναι εξαιρετικά φθαρμένα.
Το σμάλτο εδώ
έχει φθαρεί ολοκληρωτικά σε όλα τα δόντια.
Είναι βέβαιο πως ένας Νεάντερταλ με τόσο φθαρμένα δόντια
είναι πιο μεγάλος σε ηλικία,
πιθανόν μεταξύ 40 και 50 ετών.
Υπάρχουν τρόποι να ξεχωρίσουμε το φύλο από τον σκελετό του ατόμου.
Χρησιμοποιήσαμε μια τεχνική που λέγεται πρωτεωμική,
στην οποία αναλύονται οι πρωτεΐνες
του σμάλτου των δοντιών,
επειδή γνωρίζουμε ότι μια συγκεκριμένη πρωτεΐνη παράγεται
κατά την παραγωγή του σμάλτου,
η οποία έχει διαφορετική εκδοχή
ανάλογα με το αν είναι χρωμόσωμα Χ ή χρωμόσωμα Υ.
Από εκεί καταδεικνύεται περίτρανα ότι πρόκειται για γυναίκα.
Συχνά σκεφτόμαστε τους Νεάντερταλ ως άντρες
ή επικεντρωνόμαστε σε πτυχές της αντρικής συμπεριφοράς.
Είναι μια συναρπαστική ευκαιρία να κατανοήσουμε την κοινωνία τους
πιο ολοκληρωτικά.
Μια απτή αναπαράσταση
της εμφάνισης αυτής της γυναίκας Νεάντερταλ
θα ήταν πραγματικά κάτι συναρπαστικό.
- Λοιπόν, δρ Πομερόι. - Για να δούμε.
Έχουμε ένα έτοιμο.
Ναι.
Ξεκινώ από δω.
- Λοιπόν. - Λοιπόν.
Απίθανη. Να τη γυρίσω να τη δουν όλοι.
Με κοιτάει.
Ναι. Εσύ ήσουν μαζί της τον πιο πολύ καιρό.
- Θυμάσαι τη μύτη... - Ναι.
- Απίθανη. - Ναι.
Έχει ενδιαφέρον η έκφρασή της,
τα αισθήματα που κρύβει.
Αυτή είναι η ομορφιά αυτών των αναπαραστάσεων.
Κάποιοι λένε επικριτικά "Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε πώς ήταν".
Λένε ότι πολλά πράγματα είναι υποθετικά. Ισχύει αυτό,
αλλά σου δίνει μια αίσθηση πώς ήταν ως άτομο.
Προσδιορίζει την ουσία της έννοιας της ανθρώπινης φύσης.
Την έννοια του να είσαι Νεάντερταλ.
Κατά κάποιο τρόπο αποτυπώνει
μια βαθιά ιστορία της ανθρώπινης ζωής.
Τα μεγαλύτερα άτομα, με τις γνώσεις τους, την εμπειρία τους...
ΣΑΝΙΝΤΑΡ Ζ
θα γνώριζαν τις καλές περιοχές.
Αυτή η ανάμνηση, είτε ήταν μόνο δική της
είτε ήταν μια γνώση την οποία μοιραζόταν με τραγούδια και ιστορίες
με παιδιά και εγγόνια,
θα ήταν ζωτικής σημασίας για την ομάδα.
Αυτή ήταν η αρχή του πολιτισμού με την πραγματική της έννοια,
παρά η πρώτη φορά που κάποιος έφτιαξε ένα χτίσμα.
Πιθανόν να ήταν ένα πρόσωπο εμπιστοσύνης
και είχε τον ρόλο να μεταλαμπαδεύσει τη γνώση στην επόμενη γενιά.
Κι εδώ εμείς, 75.000 χρόνια αργότερα,
ακόμα μαθαίνουμε απ' αυτήν.
Το σπήλαιο Σανιντάρ μάς έδωσε τεράστια γνώση για τους Νεάντερταλ,
κι ακόμα μας μαθαίνει.
Μας κάνει επίσης να αναρωτιόμαστε για το τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος.
Όπως η συμπόνοια για τον συνάνθρωπο.
Πώς αντιμετωπίζουμε τον θάνατο.
Κάτι που αναπόφευκτα θα συμβεί σε όλους μας.
Τώρα έχουμε μόνο ένα στιγμιότυπο,
και είναι απίθανο και πλούσιο,
αλλά δεν έχουμε ολοκληρωμένη εικόνα
και υπάρχουν τόσα πολλά προς ανακάλυψη
για το πώς κατανοούμε την ανθρώπινη φύση και την ανθρωπότητα.
Υποτιτλισμός: Μαρία Ρούσσου