Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Cách đây rất lâu, vùng đồng bằng Đông Phi là quê hương tổ tiên xa xưa của chúng ta.
Vì những lý do cổ xưa,
một số tổ tiên này đã quyết định rời đi và tiến về phía bắc
để trở thành người Neanderthal.
Dần dần, số lượng người tăng lên.
Lãnh thổ của họ trải dài từ Nga đến bờ biển Đại Tây Dương.
Các thị tộc nhỏ rong ruổi khắp vùng đất hoang vu rộng lớn này.
Vượt qua mọi khó khăn trong hơn 300.000 năm
đến khi đột nhiên
họ biến mất.
Chỉ vài nơi là còn lại hài cốt của họ,
và một trong những nơi đáng kể nhất
được tìm thấy ở Trung Đông,
một kho tàng khảo cổ học
ẩn sâu trong dãy núi Kurdistan,
hang Shanidar.
Hang Shanidar
được coi là một trong những hang động được tôn kính nhất thế giới
ở thời của người Neanderthal và người Homo Sapiens.
Ở một nơi đã từng có con người sinh sống,
ta có thể tìm ra câu trả lời cho các câu hỏi.
Các câu hỏi vẫn còn là bí ẩn.
Người Neanderthal là ai?
Điều gì khiến họ thành công lâu đến vậy?
Và rốt cuộc tại sao họ lại biến mất?
BÍ MẬT CỦA NGƯỜI NEANDERTHAL
Hang Shanidar ở trong đồi dưới chân dãy núi Bradost,
nhưng gọi là đồi dưới chân núi không mô tả đúng hình ảnh.
Cảm giác như núi hơn. Nó khá lởm chởm và dốc đứng.
Hang Shanidar gây ấn tượng chỉ bởi kích thước và quy mô của nó.
Bạn phải tiếp cận từ bên dưới, và nó cực kỳ ấn tượng.
Nó rất lớn.
Miệng hang rất rộng, nên rất thoáng.
Trên đầu thì có chim bay liệng,
đại bàng lượn vòng bên trên, và sói hú vào ban đêm.
Đó là một nơi tuyệt vời.
Và thực sự được làm người khai quật nơi đó
cũng thật là vô cùng phi thường.
Emma thuộc đội khảo cổ người Anh
được các đồng nghiệp người Kurd mời đến để tiếp tục công việc trong hang.
Hang Shanidar rất nổi tiếng trong lịch sử nghiên cứu người Neanderthal,
và đóng vai trò then chốt trong việc chúng ta cân nhắc lại
những điều ta cho là người Neanderthal đã làm,
họ như thế nào, và khả năng của họ.
Mục đích của dự án mới này
là sử dụng toàn bộ lĩnh vực khoa học khảo cổ chúng ta có ở hiện tại
để làm sáng tỏ tập tính của người Neanderthal.
Con hào chưa hề được khai quật từ những năm 1960.
Và kể từ thời điểm đó,
cách chúng ta nghĩ về tộc người thân cận nhất với ta
đã thay đổi đáng kể.
Ta vẫn dùng từ Neanderthal
để mô tả một ai đó khá tối dạ.
Nó vẫn được dùng như một từ lăng mạ trong lối nói thông thường,
"Hắn đúng là đồ Neanderthal".
Về mặt khảo cổ học, họ càng lúc càng giống người Homo Sapiens,
và hầu hết sự cân nhắc lại đó bắt nguồn từ công việc
mà Ralph Solecki đã làm ở trong hang Shanidar này.
Ralph Solecki sinh năm 1917.
Vài năm trước, ông ấy mất khi tuổi đã cao.
Ông ấy vô cùng dẻo dai.
Ông ấy đứng trên một bãi mìn ở Thế Chiến thứ hai,
và đã sống sót một cách thần kỳ.
Ông ấy rõ ràng là người rất xuất chúng.
Tôi không rõ chính xác ông ấy nghe về Shanidar thế nào,
nhưng ông ấy đã đến...
HANG SHANIDAR 1957
...và làm việc ở đây trong năm mùa giữa những năm 1951 và 1960.
Ông ấy cho đào một con hào
chạy theo hướng bắc - nam trải khắp hầu hết đáy hang.
Lý do địa điểm này trở nên nổi tiếng
là vì ông ấy tìm thấy mười đàn ông, phụ nữ và trẻ em người Neanderthal.
Lúc bấy giờ,
chúng tôi vẫn còn trẻ.
Tôi khoảng tầm...
mười bảy, mười tám tuổi.
Tiến sĩ đã dạy chúng tôi.
Nhiều viên đá rơi ra khỏi hang, những viên đá lớn.
Họ đã dùng thuốc nổ.
Họ tìm thấy xương người Neanderthal. Đó là chuyện trọng đại.
Xương sườn và xương của họ rất dày.
Đầu của họ rất to.
Bàn tay họ...
Mọi thứ về họ đều gây ấn tượng.
Đây là khám phá lớn đầu tiên của Solecki.
Ông ấy gọi đó là Shanidar 1.
Bộ xương của một loài rất khác chúng ta.
Họ có nhiều đặc trưng mạnh khỏe hơn.
Xương lông mày lớn và hình dạng hộp sọ hơi khác,
còn ta có hộp sọ rất tròn.
Họ chắc nịch.
Chúng tôi cho rằng họ phải có ngôn ngữ nào đó.
Ta càng biết nhiều về họ,
thì càng rõ là họ phức tạp hơn nhiều
so với chúng ta tưởng 40, 50 năm trước.
Chúng tôi gọi nó là cây sự sống.
Mỗi con người và mỗi con vật
trở thành một nhánh trên cây sự sống.
ABDULWAHAB SULAIMAN HASAN NHÀ KHẢO CỔ HỌC
GIÁM ĐỐC CỔ VẬT VÀ DI SẢN Ở SORAN
Chúng ta là một nhánh, và người Neanderthal là một nhánh khác.
Ở một thời điểm nào đó, chúng ta tách riêng.
Tôi thật sự cảm thấy
rằng tôi đang ngồi trên hài cốt của anh họ tôi.
Hiện tại, chúng ta đang ở độ sâu cách bề mặt hang 4,5 mét.
Đây là về thời điểm 45.000 năm trước.
Đây là nơi mà chúng tôi tìm được
nấm mộ hoặc trầm tích của Shanidar 1.
MẤT 45.000 NĂM TRƯỚC
Ông ấy có chấn thương ở bên phải đầu.
Nhưng mắt trái cũng vậy,
chấn thương có thể làm mù con mắt đó,
và có thể liên quan đến một số vết thương khác.
Ông ấy cũng bị liệt tay phải,
và bị gãy cả hai phần tay phải ở nhiều chỗ,
nhưng cũng có vẻ phần cẳng tay đã bị loại bỏ một cách vô tình hoặc cố ý,
nên về cơ bản, ông ấy không có cẳng tay phía trên khuỷu tay.
Cũng có những vết thương khác. Ông ấy bị viêm khớp khá nặng ở đầu gối.
Bị rạn xương bàn chân.
Nên có lẽ về việc săn bắn,
hẳn ông ấy không thể đi săn theo cách thông thường,
nhưng đã sống sót đến lúc khá già.
Ý nghĩa của phát hiện mới này rất sâu sắc.
Khám phá ra Shanidar 1 có khả năng là một thay đổi lớn
vì nó cho thấy, có lẽ có yếu tố quan tâm và lòng trắc ẩn trong xã hội Neanderthal.
Đây là bằng chứng một người bị thương nặng được hỗ trợ bởi thị tộc của họ.
Và ngay sau đó, Solecki đã khai quật một thi thể khác
với câu chuyện đáng chú ý không kém.
MẤT 45.000 NĂM TRƯỚC
Shanidar 3 là một nam giới trưởng thành khác,
và ông ấy cũng có thương tích,
bao gồm cả vết thương nghiêm trọng ở xương sườn.
Một lời nhắc nhở rõ ràng về mặt bạo lực của Thời đại đồ đá mới.
Đáng chú ý, ở những nơi khác trong hang, họ tìm được thêm nhiều di vật
cho thấy manh mối về số phận của Shanidar 3.
Đây là một số hiện vật tìm được từ hang Shanidar.
Mẩu lớn hơn này chúng tôi gọi là "lõi". Lõi là một viên đá cuội.
Đá cuội, về cơ bản, là các viên đá tròn có thể ở sông.
Người Neanderthal chọn nó với ý định tạo các mảnh nhỏ,
để biến chính nó thành công cụ,
hoặc tách ra các mảnh, chúng tôi gọi là "vảy", để làm công cụ.
Tất cả đều có sẵn ở sông Zab, cách đây hơn 3 km về phía đó.
Tôi đang cố làm một thứ tương tự như mũi giáo.
Điều cơ bản tôi làm là
gõ vào bên mép
và tách các mảnh nhỏ hơn ra.
Làm thế này thực chất là tôi đang mài giũa nó.
Tôi chưa loại bỏ được nhiều,
nhưng chúng ta có thể thấy nó đã khá sắc rồi.
Vậy một mũi giáo nhọn như thế,
tôi chỉ mất khoảng năm hay sáu phút để tạo ra.
Đây là vũ khí nguy hiểm được dùng bởi đúng người,
và là người hiểu điều họ đang làm,
và thứ họ đang cầm.
Một trong những điều thú vị với Shanidar 3
là ông ấy có một vết thương xuyên thủng.
Điều đó cho thấy mũi đá nhọn của một ngọn giáo, hoặc bất cứ thứ gì đó,
đã được phi vào khung xương sườn.
Nó có thể đã làm thủng phổi và gây xẹp phổi.
Vết thương ở xương sườn nhất quán với vật được phóng đi.
Hãy tưởng tượng một ngọn giáo được ném đi.
Đó có thể là tai nạn săn bắn.
Có thể là bạo lực giữa người với người.
Nhưng điều ta có thể nói là họ đã có vết thương này,
và đã sống sót được một thời gian.
Điều đó có thể cho thấy họ được hỗ trợ và giúp đỡ để vượt qua chấn thương.
Mặc dù bị thương nặng, có vẻ cả Shanidar 3 và Shanidar 1
đều được chăm sóc bởi những người xung quanh.
Đây là quan điểm hoàn toàn mới về cuộc sống của người Neanderthal.
Và ở nơi khác, thêm nhiều bằng chứng về tập tính của họ
được tìm thấy trong một hang động xa tít về phía tây bắc của Shanidar.
Mọi bằng chứng mới về người Neanderthal,
đang thực sự cho thấy họ có tính người như thế nào.
Nhưng tập tính của họ khác với chúng ta.
Họ sống ở một thế giới hoàn toàn khác với chúng ta.
Đây là một phần của Bộ sưu tập Krapina.
Chúng khoảng 130.000 năm tuổi,
và là bộ sưu tập lớn nhất về người Neanderthal ở một địa điểm duy nhất.
Chúng tôi ước tính có thể lên đến khoảng 80 cá thể người Neanderthal.
Không có toàn bộ cơ thể được chôn.
Chỉ có những mảnh xương của từng cá thể.
Việc này là rất bất thường.
DAVORKA RADOVČIĆ QUẢN LÝ BỘ SƯU TẬP KRAPINA
BẢO TÀNG LỊCH SỬ TỰ NHIÊN CROATIA
Trên xương Krapina, cả xương sọ, tức xương hộp sọ, và các xương ở dưới,
có rất nhiều vết cắt do con người tạo ra.
Đây là xương chày,
và có khả năng nó đã cố ý bị làm gãy, nó đã bị đập vỡ.
Bạn cũng có thể thấy vết cắt ở đây và thậm chí một số vết khác.
Một trong những lý do để đập vỡ một xương dài
là vì nó giống như một cái hộp đựng tủy xương.
Đây là xương mác với những dấu vết khá thú vị khác
trên bề mặt của xương.
Chúng có thể được tạo ra khi ai đó đang gặm đi
phần thịt còn lại của xương hoặc mô cơ còn lại của xương.
Cũng tương tự như khi bạn gặm xương gà vào bữa trưa.
Khi nghe việc họ ăn thịt lẫn nhau, ngay lập tức bạn sẽ bị sốc.
Nhưng câu hỏi đặt ra là, "Kiểu ăn thịt người nào?"
Nó có ý nghĩa gì với họ?
Nhìn này, nó cắt như dao làm bếp thật sự.
- Gần như chẳng tốn sức. - Phải, thật dễ dàng.
TIẾN SĨ ANKICA OROS SRŠEN
TRỢ LÝ NGHIÊN CỨU VIỆN KHOA HỌC & MỸ THUẬT CROATIA
Tái tạo các công cụ, cách làm mọi việc,
chúng tôi đang cố tìm hiểu suy nghĩ của những người đó,
và để thấy quá trình nhận thức ở đằng sau.
Điều khác biệt là chúng tôi chỉ có các vết cắt
ở vị trí gần các khớp nối.
Và điều kỳ lạ ở những hài cốt Krapina là
chúng có ở khắp nơi dọc theo khúc xương dài.
Cứ như thể ai đó gặm nó liên tục thật.
Phải.
Tôi không thể tưởng tượng nổi, làm điều này với người mình quen biết.
Đây là hộp sọ Krapina 3 nổi tiếng.
Đây là mẫu sọ hoàn chỉnh nhất
trong cả bộ sưu tập, và là chiếc duy nhất có khuôn mặt.
Chúng tôi tin người này là một phụ nữ.
Một người Neanderthal trẻ ở độ tuổi 20.
Điều rất thú vị là trên xương trán
có một loạt những thứ như 40 vết cắt.
Có một sự quả quyết
để thực hiện 40 vết cắt từ từ và rất gần nhau.
Kể cả khi họ ăn những mẩu xương này,
tôi không nghĩ là vì họ đói.
Đó thực sự là tập tính vô cùng phức tạp.
Có lẽ với việc ăn thịt người họ quen biết,
họ muốn có được đức tính nào đó,
điều họ ngưỡng mộ ở người mà họ cùng chung sống.
Ở các tiền lệ dân tộc học mà ta biết,
cho đến gần đây, người ta ăn thịt những người thân yêu của họ
bởi vì bằng cách ăn thịt, họ đang cố nhận lấy thứ gì đó
để nó có thể tiếp tục ở các thế hệ khác, đó là một kiểu di sản.
Tôi không thể nói đây chính là động lực
đằng sau tập tính này của người Neanderthal,
nhưng đó là một khả năng.
Cách người Neanderthal đối xử với người chết
cho ta thấy sự phức tạp trong suy nghĩ của họ.
Và không nơi nào điều này được hiểu rõ hơn
trong khám phá nổi tiếng nhất của Ralph Solecki,
Shanidar 4,
hay còn được biết đến là "Mộ Hoa".
Ở trong hang này,
chúng tôi đã tìm thấy chín người Neanderthal,
trong đó có hai người quan trọng nhất.
Số một được tìm thấy ở đây, ở độ sâu năm mét...
GIÁO SƯ RALPH SOLECKI
...và một ở đây...
HANG SHANIDAR 1994
...Shanidar 4, được tìm thấy ở độ sâu khoảng bảy mét.
Ralph Solecki là một trong những nhà khảo cổ học vĩ đại nhất thế giới.
Chắc chắn thế, và là người kể chuyện tuyệt vời.
Điều này có vẻ cho thấy những dấu hiệu đầu tiên của sự tiến hóa tâm linh
và có thể là các hoạt động đầu tiên của tôn giáo.
"MỘ HOA"
Mộ hoa là một trong những tầm quan trọng có ảnh hưởng sâu xa
MẤT 75.000 NĂM TRƯỚC
vì đó là bộ xương Neanderthal hoàn chỉnh, một sự hiếm có đáng kinh ngạc.
Và nó được lấy mẫu để tìm phấn hoa,
đó là một việc khá cơ bản lúc bấy giờ.
Chúng tôi đã tìm thấy phấn hoa chiết xuất từ đất,
thứ đại loại như thế này.
và phấn hoa này chỉ ra tám loại hoa,
mà chúng tôi nghĩ đã được để chung với người đó.
Ông ấy không đi xa như là nói, "Họ đã tổ chức tang lễ",
nhưng đó là điều mà đoạn văn khiến bạn nghĩ đến.
Ai đó ở kỷ băng hà cuối cùng đã leo lên những dãy núi
trong nhiệm vụ ảm đạm là thu thập hoa.
ĐỌC BỞI CON TRAI JOHN
Nhận thức của công chúng về người Neanderthal luôn là
họ đã sống cuộc đời xấu xí.
Họ là những người xấu xí. Họ không có cảm xúc tốt đẹp hơn.
Họ không có suy nghĩ cao xa hơn.
Và đây là những người chu đáo nhạy cảm.
Và nó đã lên trang nhất của mọi tờ báo,
vì có người Neanderthal khóc lóc hái cây cỏ từ sườn đồi quanh đây
để tỏ lòng tôn kính người chết.
Đây là những "Người Hoa" đầu tiên,
một khám phá hoàn toàn chưa từng có trong ngành khảo cổ học.
Trong những năm kể từ khi khám phá ra Shanidar 4,
giả thuyết về Mộ Hoa đã được đưa ra bình phẩm.
Ai đó nghiên cứu về loài jird,
loài động vật đào hang có vú nhỏ, hơi giống hamster nhưng có đuôi,
đã phát hiện ra jird đem hoa về hang của chúng để ăn.
Vì vậy, đó là một sự thụt lùi theo nhiều cách,
đặc biệt là vì Solecki đã để ý thấy những thứ có vẻ là hang động vật.
Nhưng nhóm nghiên cứu có bằng chứng mới cho thấy hóa ra Solecki đã đúng phần nào.
Đây là cảnh quan có những loài như linh cẩu và sói,
và báo, thậm chí đến ngày nay.
Nếu họ để lại một cái xác,
gần như chắc chắn sẽ có loài nào đó đến và ăn thịt.
Về cơ bản đây là những cá thể nguyên vẹn chưa từng bị xảy ra điều đó.
Theo cách nào đó, những thi thể này đã được bảo vệ.
Suy đoán của tôi là có lẽ họ đã lấy cành cây
tạo ra một rào cản khá khó chịu cho những động vật hoang dã.
Và một phần cây cỏ và phấn hoa rơi vào khung xương sườn của thi thể
khi nó trở thành bộ xương.
Câu chuyện Solecki, tôi nghĩ đó là một câu chuyện tuyệt vời.
Tôi nghĩ trong hiểu biết của chúng ta giờ đã có đủ chi tiết
để biết đó không phải là câu chuyện chính xác,
bằng bất kỳ cách nào.
Nhưng tôi nghĩ ý tưởng về việc người Neanderthal quan tâm tới người chết,
có lẽ là bảo vệ họ...
thật ra, nó không xa xăm đến thế,
theo cách nào đó, từ những gì ông ấy nói.
Ralph Solecki khám phá ra Mộ Hoa năm 1960.
Ông ấy đã định quay lại vào năm sau,
nhưng ông ấy lại không bao giờ khai quật ở Shanidar nữa.
Người Kurd rõ là bậc thầy của những ngọn núi,
nơi xe tăng Iraq không thể tiếp cận.
CHIẾN TRANH VÙNG VỊNH
Đây không phải là Hoa Kỳ đấu với Iraq.
Bùm! Trúng rồi.
Mà là Iraq đấu với cả thế giới.
CHIẾN TRANH IRAQ 2003 - 2011
Thay đổi chế độ chính là thế này.
Saddam không còn nữa.
CUỘC CHIẾN CHỐNG IS 2013 - 2018
Bị vũ khí tối tân tấn công,
triều đại khalip tàn độc giờ đã bị những đội quân này bao vây.
Vào đầu những năm 2010, vì tình hình đã lắng xuống đáng kể...
Nhà nước Hồi giáo sắp kết thúc.
...chính quyền khu tự trị người Kurd đã tiếp cận Giáo sư Graeme Barker
để bắt đầu cuộc khai quật mới ở Hang Shanidar.
Chúng tôi không mong tìm thấy hài cốt người Neanderthal,
và đó không phải mục đích của dự án, mà là để củng cố công việc Solecki đã làm.
Vì vậy, thật là một bất ngờ lớn
khi vào năm 2018, nhóm nghiên cứu khám phá ra bộ xương người Neanderthal đầu tiên
được tìm thấy ở bất cứ đâu trong hơn một phần thư thế kỷ.
Thứ đầu tiên xuất hiện là một phần của hộp sọ,
quả là vô cùng hồi hộp. Thật ra nó là một phần của hốc mắt.
Và nó có những đặc điểm rất rõ ràng của người Neanderthal,
ở chỗ xương lông mày lớn hơn nhiều.
Và ngay dưới đó là tay trái,
cánh tay trái bị gập xuống dưới,
chéo qua người và chèn bên dưới đầu.
Xác định niên đại tân tiến
xếp nó vào số những khám phá lâu đời nhất của Solecki.
MẤT 75.000 NĂM TRƯỚC
Tôi nghĩ ta thấy 75.000 năm trước khá khó để hình thành khái niệm.
Thử nghĩ về lịch sử thành văn mà ta biết có vẻ là lâu dài,
đó chỉ là giọt nước ngoài biển khi nói về lịch sử loài người.
Khi bạn nghĩ điều gì đang xảy ra trên thế giới vào thời điểm đó,
người Neanderthal biến mất, người hiện đại định cư ở trái đất bất kể kết quả.
Nông nghiệp, thành phố, lối sống đô thị. Chủ nghĩa thực dân châu Âu.
TRÁI PHIẾU TỰ DO
Sự khủng khiếp của thế kỷ 20.
Qua suốt những sự kiện này,
ông ấy đã ở đó...
hoặc bà ấy, phẳng như bánh kếp,
bên dưới một đống đá lớn.
Và chúng tôi xuất hiện, vượt qua mọi trở ngại, và tìm ra nó.
Đó chắc chắn là một phát hiện thế hệ. Hoàn toàn không thể ngờ tới.
Hộp sọ bị nghiền nát nghiêm trọng.
Nên thực chất, toàn bộ hộp sọ đã bị đè bằng phẳng
và có lẽ chỉ dày khoảng hai, ba cm.
Nhiều mảnh rời rạc.
Và rất dễ vỡ.
Thậm chí một cái phẩy của chổi cũng có thể khiến mọi thứ vỡ vụn và gần như biến mất.
Nên tôi phải làm thật cẩn thận.
Mẩu đó là gì?
Đó là mặt trước của hàm dưới,
và hầu hết các răng dưới, nhưng không phải tất cả.
Chúng tôi lấy từng phần nhỏ của nó với toàn bộ đất cát
để giữ nó liền một khối.
Rất là khó nhọc, và đó là vì lý do chính đáng.
Chỉ có thể làm một lần.
Bản chất khảo cổ học là phá hủy.
Một khi đã khai quật nó
là không thể làm lại.
Rồi những gói nhỏ đó được mang về Anh
để chúng tôi có thể ghép chúng lại.
ĐẠI HỌC CAMBRIDGE, ANH QUỐC
Đội chúng tôi nhỏ, nhưng rất tuyệt vời. Họ đến từ khắp nơi trên thế giới.
Sau khi làm sạch và củng cố xương,
tôi có các mảnh nhỏ,
và tôi có thể bắt đầu phục chế, đó là một trò ghép hình lớn.
TIẾN SĨ LUCÍA LÓPEZ-POLÍN
CHUYÊN VIÊN BẢO QUẢN DỰ ÁN HANG SHANIDAR
Mảnh đầu tiên là phần dễ dàng.
Và sau đó nó trở nên phức tạp hơn.
Bạn cần phải thật kiên nhẫn,
vì trong tay đang cầm một mẫu vật độc nhất.
Trách nhiệm thật sự rất lớn.
Nếu hộp sọ có thể được ghép lại,
thì nhóm nghiên cứu hy vọng sẽ tái tạo lại khuôn mặt của Shanidar Z.
Và một phần khác của hộp sọ chứa nhiều manh mối hơn.
Hôm nay tôi thu thập vôi răng
hình thành trên răng của cá thể Shanidar Z.
Vôi răng là một lớp vảy bám trên răng.
Nha sĩ loại bỏ nó mỗi năm một lần.
TIẾN SĨ AMANDA HENRY PHÓ GIÁO SƯ ĐẠI HỌC LEIDEN
Nó hình thành tự nhiên trong miệng,
và khi hình thành, nó bao bọc mọi thứ trong miệng bạn.
Nên ta có thể thu được nhiều thông tin từ vật chất này.
Có một câu chuyện bất tận
rằng người Neanderthal là những thợ săn cấp cao,
họ ăn thịt, thịt, với món phụ là thịt.
Chỉ trong vòng 10 đến 20 năm qua, chúng ta mới nhận ra
rằng người Neanderthal cũng ăn thực vật.
Biết cách biến thứ có độc khi còn thô
thành thứ bổ dưỡng và ăn được,
đó là điều bạn phải học suốt cả quãng đời.
Và nếu chúng ta lấy những người kiếm ăn hiện đại làm ví dụ,
thì những người chuyên thu thập kiến thức
chắc hẳn là phụ nữ.
Bằng cách tái tạo những loại thực vật mà người Neanderthal đã ăn,
chúng ta có thể hiểu được vai trò của người phụ nữ trong xã hội của họ.
Ta sẽ không bao giờ biết toàn bộ câu chuyện của họ, tên của họ,
hy vọng và ước mơ của họ.
Nhưng thật thú vị khi được tham gia vào một dự án
mà bạn sẽ làm rõ dù chỉ là một mảnh nhỏ trong cuộc sống của họ.
Và bạn tự hỏi, "Người này là ai?
Họ như thế nào? Câu chuyện cuộc đời họ là gì?
Sao họ lại ở đây?"
Tôi thấy rất khó để biến
từ một cái đầu lâu trông như thế nào sang người đó trông như thế nào.
Đó là lúc cần đến những kỹ năng vượt trội của anh em nhà Kennis.
ARNHEM - HÀ LAN
Đây là hộp sọ, à không, dữ liệu Emma gửi cho chúng ta.
Ta có hộp sọ gần như hoàn chỉnh, một hộp sọ đẹp, và nó được in ra.
- Giờ ta có thể thấy ông ấy. - Chà.
Chúng tôi là anh em Kennis.
NGHỆ SĨ PHỤC CHẾ CỔ SINH VẬT
Anh em Kennis là cặp sinh đôi bị mê hoặc bởi sự tiến hóa của con người.
Xem nào, nhìn cái mũi này. Rất giống mũi người Neanderthal,
nhưng chúng ta thấy là phía bên kia của cái mũi rất hẹp.
Chúng tôi tái tạo loài người cổ đã tuyệt chủng.
Chúng tôi cố cho mọi người thấy tổ tiên ban đầu trông thế nào ở đời thực.
- Mắt to, mặt cao, mũi nhỏ. - Mắt to, phải.
Trông như... mắt kính, những mắt kinh to, khổng lồ như...
Nếu để bộ xương hàm phía dưới, trông giống như...
Chúng tôi học rất kém ở trường.
Không đọc nhiều sách.
Chúng tôi đến thư viện, và thấy vài bức ảnh đẹp về người Neanderthal.
Ta thấy ngay hàm răng đã hư mòn, quá tuyệt!
- Xuất chúng. - Người Neanderthal điển hình.
- Họ dùng răng như một chiếc êtô. Ừ. - Êtô. Như một công cụ.
Chúng tôi thấy hấp dẫn.
Làm sao một khuôn mặt, mặt vượn, lại có thể trở thành khuôn mặt người.
Với chúng tôi,
điều hấp dẫn về người Neanderthal là họ có một cái mũi to, khổng lồ,
một khuôn mặt sưng húp.
Trong quá trình tiến hóa của con người, chưa từng có khuôn mặt to và kỳ lạ thế.
Thật tuyệt khi được thấy.
Chủ yếu là chúng tôi có các hộp sọ. Hầu hết các hộp sọ đều bị méo mó.
Chúng tôi sẽ sửa lại chúng.
Chúng tôi sẽ làm chúng hoàn chỉnh bằng các phương pháp pháp y.
Khi hộp sọ hoàn chỉnh, chúng tôi sẽ gắn vào các lớp mô,
các cơ bắp trên đó và da thịt.
Chúng tôi lấp đầy nó bằng một lớp da.
Tôi muốn làm họ trông giống người,
không quá tàn bạo, giống người, mà cũng không quá sáo rỗng.
Ừ, anh có thể đến.
Tôi mong có nhiều người nhìn khuôn mặt này
và có thể xem nó kỳ lạ thế nào.
Họ có những đặc điểm kỳ lạ.
Và điều đó thật ấn tượng vì kích thước não cũng như ta.
Họ cũng là con người như ta, nhưng vẫn có sự khác biệt,
và điều đó thật thú vị, sao họ lại khác?
Đó là một kiểu tiến hóa song song với chúng ta.
- Được rồi. - Ừ, được rồi. Được.
Và vì sao một loài biến mất, một loài vẫn sống sót?
Thật thú vị. Đó là phiên bản khác của chúng ta.
Về lịch sử, những "phiên bản khác" này
được cho là không thông minh như loài của chúng ta.
Chỉ người Homo Sapiens mới có khả năng tưởng tượng, sáng tạo, phát minh.
Nhưng định kiến này đã bị phá vỡ
bởi những gì được tìm thấy bên trong một hang động bí mật và phi thường ở Pháp.
BRUNIQUEL - PHÁP
Đầu tiên, chúng tôi đi vào một nơi rất hẹp.
Bạn phải thật cẩn thận khi vào trong.
Đẩy túi ở phía trước mặt.
Ở đó bạn bước vào thế giới khác.
Thật không tự nhiên khi đi vào trong hang.
Đây là những nơi mà mọi người sợ hãi.
Và đặc biệt là vào tận đáy hang.
Hang động này ở đó đã rất lâu rồi.
Có lẽ là cả triệu năm.
Đó cũng là điều mà bạn cảm thấy khi bước vào đó.
Một kiểu môi trường đã có lịch sử rất lâu đời.
Khi đi xa hơn một chút, bạn sẽ thấy những hồ nước yên tĩnh.
Hang động được tạo hình bởi nước
chảy thấm vào và tạo thành những măng đá, nhũ đá rất đẹp.
Điều thực sự thú vị...
bạn thấy rằng ở đây có một kiểu mô hình.
Đây là những vòng tròn được tạo ra.
Đây không phải thứ có trong hang động tự nhiên.
Nó có cấu trúc.
GIÁO SƯ JACQUES JAUBERT
NHÀ KHẢO CỔ - ĐẠI HỌC BORDEAUX
Chúng tôi hiểu rằng đã có những thủ thuật kiến trúc.
Các yếu tố nhỏ để kết nối các măng đá lớn.
Tất cả những thứ này hoàn toàn có cấu trúc và được suy tính.
Với một nhà khảo cổ học, nó khá độc đáo. Chẳng có gì khác tương đương với nó.
Trong cấu trúc hình tròn lớn nhất ở đó,
chúng tôi thấy một lò lửa rất đẹp được tạo bởi măng đá.
Ở đây có sự biến đổi nhiệt, nhưng không phải là duy nhất.
Có khá nhiều...
- Ta đồng ý, đó là lò lửa. - Là lò lửa.
Đó là lò lửa.
Tại một thời điểm nào đó, vài nơi trong chỗ này đã được đốt lửa.
Số 38,
nằm ở ngay giữa chỗ này đây.
Giống như những gì chúng ta làm khi cắm trại,
ta sẽ lấy gỗ và làm lò lửa như một hình nón,
như kiểu có chóp nhọn.
Thật là thú vị vì ta có thể thấy dấu vết của bồ hóng,
sự biến đổi nhiệt độ.
Có bồ hóng đen, đỏ, tím.
Rõ ràng, trong tất cả các quần thể truyền thống hay tiền sử,
ta biết lửa có giá trị biểu tượng.
Chúng tôi tìm thấy trên mặt đất những mảnh gỗ nhỏ đã cháy.
Nên có lẽ họ đã dùng đuốc để đi vào hang.
Nếu bạn ở giữa hang động mà không có ánh sáng
thì thực sự nguy hiểm.
Nên bạn cần giao tiếp thật tốt.
Bạn cần làm chủ ngọn lửa,
ánh sáng.
Ý tưởng đầu tiên là xác định niên đại của các cấu trúc này.
Đây là các lõi của hang Bruniquel,
và các lõi này cho ta biết tuổi của các cấu trúc ấy.
Bằng cách nghiên cứu sáu lõi khác nhau,
chúng tôi có thể kết luận độ tuổi rất chính xác là 176.500 năm,
và điều này thật sự đáng kinh ngạc.
Một trăm bảy mươi lăm nghìn năm trước ở châu Âu, chỉ có người Neanderthal.
Bruniquel là công trình lâu đời nhất thế giới mà bạn có thể thấy.
Thật xúc động khi nhìn thấy những cấu trúc này,
và đặc biệt là khi bạn biết rằng chúng rất cổ.
Câu hỏi lặp đi lặp lại là, "Những cấu trúc này để làm gì?"
Cái vòng tròn có vẻ là thế giới.
Vì vậy, bạn ở bên trong và bên ngoài thế giới, kiểu khái niệm như vậy.
Với người Mỹ bản địa, nơi có những vòng tròn này,
con người có liên hệ với những linh hồn cao hơn.
Đó có phải là khởi đầu của tôn giáo?
Đây là một câu hỏi quan trọng, nhưng thật sự rất khó trả lời.
Vậy là càng lúc ta càng thấy ở người Neanderthal
một nhân loại lâu đời hơn,
càng lúc càng có nhiều điểm chung với loài người hiện đại.
Và do đó, với Bruniquel,
chúng ta đã làm tăng mối quan hệ này với một tổ tiên rất lâu đời.
Những vòng tròn bí ẩn ở Bruniquel là một phần tuyệt vời
về việc tái thẩm định văn hóa Neanderthal đang tiếp diễn...
điều đã bắt đầu ở Shanidar,
và tiếp tục cho đến ngày nay.
Năm nay, chúng tôi đã tìm thấy một vài mảnh biệt lập
của thứ mà chúng tôi nghĩ có thể là một bộ xương.
Có thể đã tìm được thêm người nữa.
Có xương vai trái.
Còn có một bàn tay phải khá hoàn chỉnh.
Thật ra chúng tôi tìm được bốn ngón tay,
ít nhiều là ở vị trí chúng nằm trên cơ thể.
Chúng tôi gọi là khớp nối.
Hài cốt mới nằm giữa một đám thi thể
bao gồm cả Shanidar 4 và Shanidar Z.
Quả là thú vị
vì đó là bằng chứng về việc người Neanderthal
đặt người chết vào nơi đặc biệt này.
Có lẽ họ sẽ quay lại chỗ đó vào nhiều dịp khác nhau,
có thể là cách nhau hàng thập kỷ hoặc hàng ngàn năm?
Nên bạn bắt đầu hỏi,
"Đó chỉ là sự trùng hợp, hay có thể là một điều gì đó có chủ ý?"
Nếu vậy thì tại sao? Và điều gì khiến họ trở lại đó?
Khi Shanidar Z được chôn cất, có một tảng đá đằng sau hộp sọ.
Và điều đó thật thú vị vì nó có vẻ không phù hợp.
Và một ý tưởng chúng tôi đã nghĩ đến là
liệu đây có thể là thứ được cố ý đặt vào?
Một điều thú vị khác là
ở phía bên kia của cơ thể có một phiến đá to thẳng đứng.
Rõ ràng, nếu có những phiến đá thẳng nhô lên từ mặt đất,
có khả năng nó đóng vai trò là một loại dấu hiệu nào đó.
Có vẻ như một số người đã được chôn ở đây,
và họ quay lại vì lý do đó,
và địa điểm này được đánh dấu bởi phiến đá rất đặc biệt,
ở trong một cái hang rất đặc biệt.
Càng lúc càng có vẻ như Ralph Solecki
lần đầu phát hiện ra rằng hang Shanidar là một nơi đặc biệt với người Neanderthal.
Họ sắp đặt các thi thể.
Họ ở một thế giới
nơi họ thường xuyên quay lại và sống ở đây.
Đám hài cốt có lẽ là bằng chứng về một nghĩa trang của người Neanderthal,
một khám phá có ý nghĩa sâu sắc.
Cách người ta đối xử với người chết
có thể cho ta hiểu biết thực sự quan trọng về suy nghĩ, trí tưởng tượng, cảm xúc.
Nó có lẽ cũng phản ánh cách chúng ta nghĩ về cái chết,
và liệu chúng ta có tin rằng có thể tồn tại kiếp sau hay không.
Đó là một phần của cảm nhận đang dần hình thành
về sự phức tạp của văn hóa Neanderthal.
Nhưng họ không còn.
Các nấm mộ chỉ là dấu vết mới nhất về tập tính của người Neanderthal
được bảo tồn bên trong hang động đặc biệt này.
Nhưng có lẽ bí ẩn lớn nhất vẫn còn đó.
Tại sao một hình thái loài người, từng phát triển trong 300.000 năm,
lại biến mất
bốn mươi nghìn năm trước?
Có lẽ nơi tốt nhất để tìm kiếm câu trả lời
nằm ở bờ biển Địa Trung Hải,
một trong những thành trì cuối cùng của người Neanderthal.
Chúng tôi đang ngồi trên bờ vực.
Rất gần nơi mà bạn tôi gọi là thành phố Neanderthal...
bởi vì nó là một dãy hang động ven sông,
ở phía đông của núi Gibraltar.
Quần thể hang động Gorham là một chuỗi các hang động,
và chúng là những bằng chứng rất rõ ràng
về sự hiện diện và cư ngụ của người Neanderthal trong thời gian dài.
Chúng tôi có bằng chứng về thời điểm ít nhất là 125.000 năm trước.
Nhóm nghiên cứu tìm được bằng chứng
cho thấy người Neanderthal đã sử dụng các hang động này cách đây 40.000 năm.
Trong hơn 100.000 năm cuối cùng của họ,
thế giới của người Neanderthal liên tục thay đổi.
Biến đổi khí hậu thật ác nghiệt.
Những kỷ băng hà trước đó là vậy,
nhưng lần gần nhất, người ta cho là lần có ảnh hưởng nghiêm trọng nhất.
Mảng băng Scandinavia lan rộng về phía nam.
Pháp và Trung Âu chẳng hơn gì lãnh nguyên - thảo nguyên.
Một thế giới rất khắc nghiệt.
Lãnh nguyên không xuống tận phía nam,
nhưng vẫn có những thay đổi rõ ràng.
Khi trời trở nên rất lạnh,
vô số nước bị kẹt dưới dạng băng trong các mảng băng, sông băng,
và mực nước biển giảm.
Khi mực nước biển thấp hơn hiện tại,
nó sẽ làm lộ ra vùng đồng bằng rộng lớn
nơi ở của tất cả những loài ăn cỏ này,
nơi ở của những loài chim,
nơi có những hồ nước ngọt nông.
Họ sẽ biết chính xác loài nào có thể ăn được,
tìm chúng ở đâu, và cách sử dụng chúng tốt nhất.
Đây chỉ là một mẫu rất nhỏ
trong toàn bộ xương và tàn tích tìm được trong hang.
Chúng tôi có hàng chục nghìn cổ vật được tìm thấy trong 30 năm qua.
Họ ăn thịt loài vật ngoài dự trù và không gần gũi người Neanderthal.
GIÁO SƯ GERALDINE FINLAYSON CEO BẢO TÀNG QUỐC GIA GIBRALTAR
Chúng tôi có bằng chứng cho thấy họ đi xuống bờ biển đầy đá
và nhặt con sao sao.
Thực tế, tôi có một con sao sao ở đây,
trên nó vẫn còn dính một dụng cụ đá lửa.
Người Neanderthal đã để nó lại.
Rồi chúng tôi tìm được cái xương đặc biệt này
của một con cá heo thông thường,
và nó có những vết cắt.
Có thể con cá heo đã chết ở trên bờ, nhưng họ đã róc thịt nó.
Họ lấy thịt của nó để ăn.
Người Neanderthal phát triển mạnh ở châu Âu lâu dài hơn chúng ta.
Chắc chắn là thế.
Với tôi, điều đó cho thấy họ thông minh,
và họ hiểu môi trường sống của mình.
Như vậy, họ đã cực kỳ thành công.
Người Neanderthal là con người. Họ rất kiên cường.
Họ rất giống chúng ta.
Nhưng rồi một ngày, tất cả đã kết thúc.
Điều đó càng làm sự biến mất của họ bí ẩn hơn.
Sau tất cả, nếu người Neanderthal ở Gibraltar đã kiên cường lâu đến vậy,
thì chuyện gì đã xảy ra?
Người ta liên tưởng Kỷ Băng hà với cái lạnh, dĩ nhiên là như vậy,
nhưng nó cũng khô cạn hơn.
Sự thay đổi ảnh hưởng đến người Neanderthal ở Gibraltar,
theo tôi là do một trong những vụ cây cối biến mất.
Bạn có cây, và tại sao chúng quan trọng?
Vì chúng giúp bạn phục kích để săn con mồi lớn.
Qua thời gian, toàn bộ vóc dáng của họ
đã trở thành khổ người kiểu đô vật, có thể nói vậy,
có khả năng cầm giáo nhảy bổ lên những con vật này,
đâm giáo và giết những con vật đó.
Đột nhiên, thế giới đó trở thành khung cảnh thoáng đãng.
Chưa đầy 2 km là chúng biết bạn đến. Bạn không thể tới gần.
Khi sự thay đổi đến,
nó nhanh đến mức hệ sinh học của họ không thể thay đổi kịp.
Và đó là điều khiến họ bị ảnh hưởng.
Chúng ta nghĩ rằng chúng ta là đỉnh cao của sự tiến hóa,
ta luôn tự họa bản thân như thế.
Dù liên quan đến người Neanderthal, ta vẫn còn đây, họ thì không,
vì chúng ta giỏi hơn họ.
Nhưng bạn có thể rất thích nghi, có thể tồn tại rất tốt trên một hành tinh,
có lẽ như những gì ta đang làm ngày nay.
Tuy nhiên, câu chuyện nói rằng có những cách khác để làm người,
và những cách đó đôi khi có thể thất bại.
Ta có thể nghĩ ta đang tồn tại rất tốt trên hành tinh này,
nhưng hãy cảnh giác.
Khoảng 40.000 năm trước, số người Neanderthal giảm nhanh chóng.
Không chỉ ở Gibraltar, mà là trên toàn thế giới.
Biến đổi khí hậu là một yếu tố khiến họ suy tàn.
Nhưng sự cạnh tranh ngày càng tăng từ các loài khác cũng vậy.
Cho đến ngày nay, tất cả chúng ta đều mang một ít ADN của người Neanderthal.
Di sản của tổ tiên thất lạc lâu đời.
Trong ít nhất 100.000 năm, làn sóng người Homo Sapiens
đã lan từ châu Phi vào châu Âu và châu Á,
chạm trán với người Neanderthal khi họ di chuyển.
Vài cuộc chạm trán này có thể là bạo lực.
Nhưng một số có lẽ là yên bình hơn.
Một nhóm người nhận ra nhân tính của nhóm kia.
Con đường của những cuộc hành trình hoành tráng này đưa người Homo Sapiens
đi qua Trung Đông.
Gần nơi chôn cất tổ tiên của người Neanderthal ở Shanidar.
Gien của người Neanderthal có trong nhiều người Homo Sapiens.
Và tôi thực sự tin rằng chúng ta có họ hàng.
Chúng ta có cùng huyết thống.
Chúng ta có cùng tổ tiên.
Một trong những điều tôi thấy thú vị về khảo cổ học
là sự đa dạng về cách làm người.
Việc nhìn vào bộ xương của con người
có thể cho ta biết về cuộc sống và trải nghiệm của họ về thế giới.
Khi khai quật Shanidar Z,
chúng tôi thấy vài đặc điểm cho thấy họ là người lớn,
nhưng chúng tôi không biết họ mất khi bao nhiêu tuổi,
không biết họ là nam hay nữ,
và cũng không biết nhiều về cuộc đời của họ.
Rất nhiều những câu hỏi như vậy mà chúng tôi đang tìm câu trả lời.
Ở đây chúng tôi có xương quay bên trái. Đây là một trong những xương cẳng tay.
Chúng tôi có thể biết đây là một cá thể tương đối nhỏ,
cao khoảng một mét rưỡi, hoặc 1,55 mét đến 1,60 mét.
Về cơ bản chỉ khoảng mét rưỡi.
Ở đây chúng tôi có một phần của quai hàm dưới với vài cái răng.
Một quan trọng cần lưu ý là nhiều răng trong số này,
đặc biệt là răng cửa, đều đã rất mòn.
Đó là lớp men răng, nó đã mòn hết rồi, tất cả các răng này.
Chúng tôi biết chắc
một người Neanderthal với hàm răng mòn thế này phải là người lớn tuổi,
có thể là khoảng 40 đến 50 tuổi.
Có nhiều cách để ta biết giới tính của người đó từ bộ xương.
Chúng tôi sử dụng một kỹ thuật gọi là proteomics,
kỹ thuật này phân tích một số protein trong men răng,
vì chúng tôi biết rằng
có một loại protein đặc biệt được tạo ra trong khi lớp men hình thành,
nó có một phiên bản khác được mã hóa
bởi những gì trên nhiễm sắc thể X so với nhiễm sắc thể Y.
Điều đó cho thấy rất rõ ràng đây là một phụ nữ.
Chúng ta thường nghĩ về người Neanderthal là đàn ông,
hoặc ta có xu hướng tập trung vào các khía cạnh tập tính của đàn ông.
Đây là một cơ hội thú vị để hiểu xã hội Neanderthal
một cách trọn vẹn hơn.
Tôi nghĩ việc tái tạo lại
hình dung của người phụ nữ Neanderthal này lúc còn sống
sẽ vô cùng thú vị.
- Chà, Tiến sĩ Pomeroy. - Hãy cùng xem nào.
Chúng tôi đã chuẩn bị một cái rồi.
Nào.
Mở cái này trước.
- Ôi chà. - Chà.
- Chà.
Thật tuyệt, ta nên xoay bà ấy lại để ai cũng thấy.
Chà.
Bà ấy đang nhìn tôi.
Phải. Có lẽ cô dành nhiều thời gian với bà ấy nhất, nên...
- Với cả, cô có nhớ cái mũi và... - Có.
- Thật tuyệt vời. - Phải.
Họ tái tạo biểu cảm của bà ấy hay thật,
những cảm xúc được bao bọc trong đó.
Tôi nghĩ đó là vẻ đẹp của những kiểu phục chế này,
đó là một số người có chút chê bai,
và nói, "Ta đâu thể biết người ta trông thế nào".
Ta phải đưa ra nhiều giả định, và điều đó rất đúng,
nhưng... Tôi nghĩ nó làm bạn cảm thấy bà ấy là một con người.
Bà ấy làm chúng ta cảm động, về ý nghĩa của việc là con người.
Ý nghĩa của việc là người Neanderthal.
Không hiểu sao, bạn biết được gì đó về...
không biết nữa, lịch sử cuộc đời sâu xa của người này.
Những người lớn tuổi, với kiến thức, kinh nghiệm của họ,
họ có thể biết những nơi nào là tốt.
Ký ức đó, dù chỉ là ở trong đầu bà ấy,
hay nó là điều gì đó từng ở trong đầu bà ấy,
mà bà ấy chia sẻ qua các bài hát và câu chuyện
với các con và các cháu,
sẽ rất quan trọng với quần thể bọn họ.
Theo nhiều cách, đó là sự khởi đầu của nền văn minh theo nghĩa thực tế hơn nhiều
so với lần đầu tiên ai đó xây một tòa nhà, hay tương tự như thế.
Bà ấy có thể có vai trò như một kho kiến thức
và vai trò quan trọng trong việc truyền lại kiến thức đó cho đời sau.
Và chúng ta ở hiện tại, 75.000 năm sau,
vẫn học hỏi từ bà ấy.
Hang Shanidar đã dạy chúng ta rất nhiều về người Neanderthal,
và nó vẫn đang tiếp tục dạy.
Nhưng nó khiến chúng ta suy ngẫm về ý nghĩa của việc làm người.
Những điều như có lòng trắc ẩn với nhau.
Cách đối phó với cái chết.
Và điều chắc chắn sẽ xảy ra với tất cả chúng ta.
Hiện giờ, ta chỉ có cái nhìn thoáng qua,
nó thật tuyệt vời và phong phú,
nhưng chắc chắn không có toàn cảnh,
và còn nhiều điều hơn nữa cần khám phá
về những gì chúng ta hiểu về "việc làm người" và "nhân tính".
Biên dịch: Lien Nguyen