Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Film opiera się na faktach historycznych.
Bohaterki filmu żyły naprawdę,
a opisywane wydarzenia rzeczywiście miały miejsce.
Kiedy myślisz o czarownicach,
czy to właśnie sobie wyobrażasz?
Gdy byłam mała, jak wiele dziewczynek
chciałam być…
czarownicą.
W szare zimowe dni słyszałam ich śpiew w lesie.
Nocą tańczyły w moich snach.
Pragnęłam przyłączyć się do ich tajemnych rytuałów.
Warzyłam mikstury z kwiatów i ziół.
Spisywałam księgi zaklęć, które ukrywałam pod poduszką.
CZAROWNICTWO
I powtarzałam swoje pragnienia w kółko i w kółko,
próbując sprawić, żeby zdarzyło się coś, cokolwiek,
w moim cichutkim świecie.
Czytałam książki o czarownicach,
widziałam je w telewizji,
ale przede wszystkim oglądałam je w kinie.
Dziewczyny, uważajcie na tych dziwaków.
My jesteśmy dziwakami, proszę pana.
Pamiętam, jak obejrzałam po raz pierwszy „Czarnoksiężnika z Krainy Oz”.
Od chwili, gdy Dorotka wkroczyła do krainy technikoloru,
byłam jak zaczarowana.
Film pokazał mi, że istnieją dwa typy czarownic.
Mamy Glindę z jej białą magią i słodkim usposobieniem,
i olśniewającą, klasyczną urodą.
Czy jesteś dobrą czy złą czarownicą?
Wcale nie jestem czarownicą.
Czarownice są stare i brzydkie.
Tylko złe czarownice są brzydkie.
I mamy Złą Czarownicę z Zachodu,
której chorobliwie zielona skóra i podłe zachowanie
wżarły się w kulturę.
Dostanę cię, moja śliczna.
I twojego pieska też!
Chciałam być dobrą czarownicą.
Nie rozumiałam, dlaczego jakakolwiek kobieta chciałaby być złą.
Nie wiedziałam wtedy tego, co wiem teraz: że bycie dobrą albo złą
nie jest wyborem, którego kobieta dokonuje samodzielnie.
Zła Czarownica miała nas przestraszyć,
ale powstała także jako ostrzeżenie dla kobiet i dziewcząt.
Zachowuj się grzecznie i bądź piękna, inaczej cię zniszczymy.
Kobiety uczyły się tego od wieków,
więc dziś mamy to wyszyte na kościach, zmieszane z naszą krwią,
wytatuowane w naszych bijących sercach.
To tkwi w naszej kulturze, w każdej naszej historii.
Kobiety nastawia się przeciwko sobie.
Dziewica.
Nierządnica.
Panna.
Starucha.
Dobra czarownica
i zła wiedźma.
To wszechobecna narracja, która jest tak przekonująca,
że powtarzamy ją sobie nawzajem.
Pilnujemy naszych sióstr, sąsiadek i przyjaciółek.
Szmata.
Co powiedziałaś?
Słyszałaś.
Nie ma na sobie stanika.
Ta złośliwa narracja dodała sił tym,
którzy mają uwierzyć, że ich strach i nienawiść wobec kobiet są właściwe.
Że słusznie nas prześladują.
Kilka miesięcy po seansie „Czarnoksiężnika…”
uczyłam się w szkole o kobietach zabitych podczas polowań na czarownice,
które toczyły się w Europie i Ameryce setki lat temu.
Ich historie mnie prześladowały.
Wpadłam w obsesję na ich punkcie, niosłam ich imiona ze sobą jak amulety.
Recytowałam je, kiedy czułam się niespokojna i samotna.
Anna Moats,
Elizabeth Clarke,
Mary Scrutton,
Katherine Grady,
Mary Hicks,
Isabella Rigby,
Janet Horne,
Ruth Osborne,
Agnes Waterhouse,
Elizabeth Device,
Anna Whittle, Jane Bulcock, Susannah Smith…
Anna Moats.
Niektóre z tych wiedźm były znachorkami, położnymi,
pomagały swoim społecznościom dzięki nabytej wiedzy.
Inne były wyrzutkami żyjącymi na obrzeżach swojej wioski.
A niektóre z nich postradały zmysły.
Te historie do mnie przemówiły, bo zawsze nękał mnie cień szaleństwa.
Jako dziecko zawierałam pakty z nieznanymi siłami
w wierze, że pewne zachowania dadzą mi bezpieczeństwo.
Nocą godzinami rozmawiałam z ludźmi, którzy nie istnieli.
Tworzyłam światy w swojej głowie, tak namacalne, pewne i żywe,
że chciałam w nich pozostać na zawsze.
Kiedy dorastałam, przeniosłam swoje szaleństwo na prace
i odkryłam, że potrafię je kontrolować, a nawet z niego korzystać.
Pożegnałam się z czarownicami,
pozwoliłam im pozostać w moim dzieciństwie.
Byłam szczęśliwa.
Byłam bezpieczna.
Ale to była tylko iluzja.
Trzy lata temu urodziłam syna.
Po miesiącu trafiłam na oddział psychiatryczny.
Szaleństwo znów mnie odnalazło.
A czarownice?
Były już tak blisko mnie, że czułam ich oddechy na karku.
Kiedy chodziłam po pokojach, dostrzegałam je na chwilę.
Czułam na sobie ich kościste ręce, kiedy nie spałam w nocy.
Wzywały mnie śpiewem z morza.
Wołały mnie do lasu,
zapraszając, bym do nich dołączyła.
Aż w końcu…
zrobiłam to.
Zawsze bałam się tego, że będę brzydka i niechlujna.
Bałam się pokazać swoją niegodziwość i słabości.
Ale już mnie to nie obchodzi.
Chcę, żebyście wiedzieli, jak to jest całkowicie postradać rozum.
Chcę, żebyście zobaczyli to, co widziałam,
poczuli to, co czułam.
Dlatego wciągnę was w ten urok za sobą,
bo choć ja przeżyłam,
zbyt wiele innych kobiet
nie.
Ciąża to dziwny czas.
Monotonny i magiczny jednocześnie.
Z perspektywy widzę, że to właśnie wtedy zaczęło czołgać się do mnie szaleństwo.
Gdy moje ciało szybko się zmieniało,
granice rzeczywistości zaczęły się zacierać.
Nie czułam już powiązania z teraźniejszością.
Zamiast tego istniałam w dziwnej zawieszonej przestrzeni,
związana ze wszystkimi kobietami w historii,
które odbyły tę podróż przede mną.
Drzwi do przeszłości i przyszłości były otwarte
i czułam się, jakbym spacerowała pomiędzy dwoma światami.
We śnie i na jawie.
Nikt mi nie powiedział, że można przeżywać ciążę w ten sposób.
Filmy nauczyły mnie, że mam być spokojna,
ładna, łagodna i różowa.
O co chodzi?
Poruszyło się!
Co się poruszyło?
Dziecko!
Ale ja się tak nie czułam.
Nie miałam kontroli.
Byłam burzą,
dziką i nieokiełznaną.
Byłam ogniem.
Byłam tak odrealniona, że ciąża stała się dla mnie czasem lęku i samotności.
Odliczałam dni do rozwiązania.
Czekałam, aż będę trzymać syna w ramionach,
czując jego ciepłe ciało na mojej skórze.
Po jego narodzinach byłam jak na haju.
Nie mogłam spać, bo nie potrzebowałam snu.
Byłam zbyt podekscytowana, wariowałam z miłości.
Ale wtedy
wszystko zaczęło iść w złą stronę.
Oto moje świadectwo.
ZAKLĘCIE PIERWSZE POPADNIJ W SZALEŃSTWO
Zjednocz się z nocą, gdy twój umysł otwiera się na oścież.
Dziękuję.
Mój syn urodził się w środę, podczas fali upałów,
a w niedzielę wieczorem zaczęłam czuć się bardzo dziwnie.
Pamiętam, że mój mąż trzymał naszego synka
i poprosił, żebym go wzięła na chwilkę.
Nie byłam w stanie.
Stał w salonie.
Pamiętam, że zaczęłam mimowolnie wycofywać się do kuchni.
Byłam przerażona. Nigdy wcześniej nie doświadczyłam takiego strachu.
Chciałam uciec.
Pojechaliśmy na SOR o północy.
Nasz malutki synek jechał w swoim foteliku.
Usiedliśmy w lepkim, dusznym pokoju, gdy lekarz…
Pamiętam to wyraźnie, miał rude włosy i jasnoniebieski kitel.
Doktor Ben.
Zadał mi serię pytań.
Jak często w ciągu tygodnia doświadczała pani uczucia przygnębienia lub beznadziei?
Jak często nie czuła pani przyjemności i chęci do działania?
Czy wystąpiły u pani problemy ze snem albo nadmierna senność?
Miałam usłyszeć te pytania jeszcze wiele razy w ciągu kolejnych miesięcy.
Jak często czuła się pani źle ze sobą,
doświadczała poczucia porażki, tego, że zawodzi pani siebie i rodzinę?
Po wysłuchaniu moich odpowiedzi
Doktor Ben stwierdził, że to klasyczny przypadek depresji poporodowej,
która prawdopodobnie przejdzie samoistnie.
Wróciłam do domu i próbowałam żyć normalnie.
Próbowałam ukryć swoje uczucia,
ale mój stan psychiczny szybko się pogarszał.
Nie mogłam jeść, spać,
zaczęłam myśleć o tym, by zrobić sobie krzywdę.
Pewnej nocy nagle poczułam porażającą potrzebę,
by wyjść z domu i iść w stronę pobliskiego wiaduktu nad autostradą.
Widziałam tam już wcześniej zostawione wiązanki.
Wyblakłe fotografie podpisane nazwiskami.
Nigdy nie rozumiałam jednak, po co ktoś miałby się wspinać na poręcz.
Dlaczego ktoś miałby skakać…
Ale teraz powstrzymywałam się z całych sił, by tam nie pobiec.
Zadzwoniliśmy do szpitala, dyspozytorka była bardzo miła.
Powtarzała tylko: „Wiem, wiem. To coś okropnego”.
I wezwała pogotowie.
Kiedy przyjechali ratownicy, siedziałam na kanapie
i nie spałam już od około dziesięciu dni,
nie mogłam jeść. Fizycznie nie mogłam nic przełknąć.
Była piąta rano, a ja chciałam umrzeć.
Jednym z ratowników był facet po pięćdziesiątce czy sześćdziesiątce.
Spojrzał na mnie, usiadł na sofie i powiedział:
„Tak wygląda rodzicielstwo”.
I pomachał rękami.
Pomyślałam sobie: „Naprawdę?
To jest normalne?
Mam się tak czuć? To ma tak wyglądać?”.
Był bardzo miły.
Gdy byłam na oddziale ratunkowym, przyszedł, żeby sprawdzić, co u mnie.
Ale słowa, które wypowiedział w tym momencie mojej choroby,
dały mi sygnał, że coś jest ze mną nie tak.
Jakby to nie było dla mnie,
jakbym nie miała umiejętności niezbędnych do bycia mamą.
Pęka mi serce przed tym, co teraz powiem, bo wiem, co czuję do mojego syna.
Ale właśnie wtedy zaczęłam czuć,
że popełniłam błąd zostając matką i wszyscy o tym wiedzieli.
Wszyscy to dostrzegali.
Wszyscy wiemy, jaka powinna być matka.
Dobra matka jest bezinteresowna, jej tożsamość pochłania miłość do dziecka.
Jest nieskazitelna.
Pełna młodości, niewinna, niemal dziewicza w swej czystości.
Jej włosy powiewają, gdy idzie przez pole kwiatów
i karmi dziecko piersią.
Pachnie świeżo upieczonym chlebem,
nosi bawełniane sukienki i nie ma makijażu,
promieniuje miłością.
Ma poukładane życie. Czuje wieczną łaskę i spełnienie.
Ma co najmniej trójkę dzieci, jest ich główną opiekunką.
Szczupła, atrakcyjna i stylowa.
Nie zna stresu i złości, przepełnia ją współczucie, radość
i nieskończone pokłady emocji.
Jest li i jedynie matką, i to jej w pełni wystarczy.
I jest szczęśliwa.
Otaczały mnie doskonałe matki. Były wszędzie.
W niczym ich nie przypominałam.
Bardziej przypominałam postać Marlo z „Tully”,
filmu, który już znałam, ale zrozumiałam na nowo,
kiedy obejrzałam go ponownie o 4 rano, próbując karmić piersią.
Zszokowało mnie to, jak głęboko się z nią utożsamiałam.
Marlo wydaje się uwięziona w swoim życiu z noworodkiem,
powtarza te same trzy godziny w kółko,
tracąc coraz więcej siebie z każdą mijającą sekundą,
aż staje się jedynie duchem, który zapomniał, kim kiedyś był.
Jej dawne życie zniknęło na zawsze.
W końcu znalazłam kobietę,
która wyglądała, zachowywała się i czuła się jak ja.
Ale jej historia nie skończyła się dobrze.
Coraz częściej podejrzewałam, że moja też się źle skończy.
Gdy wzeszło słońce,
wróciłam na SOR.
Przepisano mi leki na sen i rzeczywiście spałam.
Zaczęłam karmić mieszanką, co na pewno pomogło,
ale również pogłębiło moje przygnębienie,
wstyd i poczucie winy, że nie jestem odpowiednią matką.
Ale ten niepokój i poczucie końca wciąż narastały.
To było jak żywe, oddychające wcielenie strachu.
Nie wiedzieliśmy, co robić. Nie wiedzieliśmy, co mi dolega.
Przez to zaczęłam częściej myśleć:
„Wszystko było w porządku.
Potem urodziłam dziecko i teraz gram w horrorze.
To musi być przez dziecko”.
Na początku udało mi się odsunąć od siebie te myśli.
Ale im dłużej trwała choroba,
tym trudniej było mi uciszać głos w mojej głowie,
który mówił, że jestem w tej sytuacji tylko dlatego, że zostałam mamą.
Moje myśli o synu stawały się coraz bardziej ponure.
Może gdyby go tu już nie było, nie czułabym się w ten sposób.
Może właśnie to zakończyłoby te cierpienia.
W swojej desperacji zaczęłam myśleć, że zostało mi już tylko jedno wyjście.
Nikomu nie powiedziałam o tych myślach.
Były potworne.
Nikt nigdy by mnie nie zrozumiał i nikt by mi nie wybaczył,
że je miałam.
Wiedziałam, co się działo z kobietami, które skrzywdziły swoje dzieci.
Wiedziałam, jak społeczeństwo je potraktowało,
więc nie odważyłam się nikomu powiedzieć.
Nawet lekarzom.
Codziennie budziłam się z przerażeniem.
Poczuciem końca.
Odczuwałam rozdzierający, niemal fizyczny ból.
I nikt nie mógł nic z tym zrobić. Nie mogli go uśmierzyć.
Mogą przepisać leki i skierować na terapię,
ale listy oczekujących na pomoc,
zwłaszcza w Wielkiej Brytanii, są bardzo długie.
Lek może zacząć działać po czterech tygodniach.
Jeśli w ogóle zadziała.
To naprawdę było nie do zniesienia.
O chorobach psychicznych związanych z porodem
do czasu, gdy zachorowałam, wiedziałam jedynie
z filmów, w których widać jedynie „baby blues”.
„Z powodu zmian hormonalnych ponad 80% kobiet
doświadcza depresji poporodowej”.
A ja nie zamierzam.
Kobieta ma na swetrze ślady ulanego mleka,
ma włosy w nieładzie, nie może przestać płakać,
dzwoni do mamy i wypłakuje się jej przez telefon.
A kto to?
A w następnej scenie kupuje buty czy coś podobnego.
Czułam się jak w horrorze.
Mój dom,
który niegdyś wydawał mi się całkowicie bezpieczny,
był teraz najbardziej przerażającym miejscem na świecie.
To przenikało moje ciało.
Czułam smak zła w ustach.
Wiem, że to brzmi przesadnie, ale nie wiem, jak inaczej to wytłumaczyć.
Czułam się jak opętana.
Jakby istniały dwie wersje mnie.
Dobra ja…
Miło mi.
…i ta zła.
Nie mogę być sama, bo się siebie boję.
To ja tworzę własne zło.
To najdziwniejsze uczucie w życiu,
w twoim świecie, którego elementy wciąż są na miejscu.
Twój dom, przyjaciele, rodzina, partner.
Wszystko nadal tam jest. Możesz je zobaczyć, dotknąć.
Ale wszystkie barwy i radość się wypłukują.
To, o czym nigdy,
przenigdy byś nie pomyślała, właśnie się dzieje.
Te niegdyś niewyobrażalne sceny właśnie rozgrywają się wokół ciebie
i czujesz się tak bezsilna, bo nie ma sposobu, żeby to zatrzymać.
Moi przyjaciele, moja rodzina, mąż – wszyscy starali się mnie wspierać.
Jednak coraz częściej miałam poczucie, że jestem dla nich ciężarem
i że wszystkim byłoby lepiej beze mnie.
Mojemu synowi też.
Myślałam, że gdybym umarła, gdybym się zabiła,
pojawiłby się u nich smutek, ale też stwierdzenie:
„No cóż, tak będzie najlepiej. Wyjdzie nam to na dobre”.
Naprawdę w to wierzyłam.
Zaczęłam myśleć o tym, jak to zrobić.
Nie tyle planowałam, ale na pewno rozważałam dostępne opcje.
A potem prawie weszłam pod furgonetkę.
Zatrzymałam się tylko dlatego,
że nie chciałam wpędzić kogoś w poczucie winy.
Bałam się być sama.
Jeszcze bardziej bałam się zostać sama z synem,
bo nie wiedziałam, co mogę mu zrobić.
Mój mózg odtwarzał ciągły montaż okropnych scen.
Widziałam, jak duszę naszego syna poduszką,
upuszczam go z okna na trzecim piętrze,
topię go w wannie.
A mimo to kochałam go bardziej niż kogokolwiek czy cokolwiek innego.
W nocy stale sprawdzałam jego oddech.
Patrzyłam, jak jego mała pierś unosi się i opada.
Gdy go nie trzymałam, z tęsknoty bolało mnie serce.
Zrozumiałam, że mogę nosić w sobie to, co dobre i co złe jednocześnie.
Czułam wpływy obu tych sił.
To mnie przerażało.
Czułam się taka samotna.
ZAKLĘCIE DRUGIE WEJDŹ DO KRĘGU
Gdzie wiele kobiet, tam wiele wiedźm.
Przez cały ten czas prosiłam o pomoc wszystkich, których znałam.
Pisałam na Twitterze,
czasem tego żałuję,
bo nie byłam do końca przy zdrowych zmysłach.
Mimo to – pisałam na Twitterze.
Pisałam do wszystkich znajomych rodziców,
rozmawiałam przez telefon z nieznajomymi kobietami.
Chciałam tylko, żeby ktoś powiedział, jak mogę z tego wyjść.
A potem znajoma dodała mnie do grupy na WhatsAppie
dla kobiet, które cierpiały na podobne choroby,
i to wszystko zmieniło.
Nazywam się Shema Tariq, jestem lekarką
i badaczką w University College London, zajmuję się wirusem HIV.
I jestem twoją przyjaciółką.
Czy możesz mi przypomnieć, jak się poznałyśmy?
Poznałyśmy się latem 2020 roku. Właśnie urodziłaś Bertiego.
Ile wtedy miał? Dwa, trzy tygodnie?
Dołączyłaś do grupy „Matczyna Miłość” na WhatsAppie.
Możesz się przedstawić?
Oczywiście. Nazywam się Milli, jestem mamą dwójki dzieci
i mieszkam w Londynie.
Matczyna Miłość jest grupą wsparcia dla kobiet,
które borykają się z macierzyństwem
i nie mają z kim porozmawiać o jego ciemniejszej stronie.
Założyłyśmy ją, by jakby spotkać się przy wspólnym stole
na herbatę i ciastko z innymi kobietami,
które czują, że nie pasują do „normalnego” świata matek.
Zrozumiały mnie i potraktowały mnie poważnie.
Okazało się, że nie byłam jedyną osobą,
która miała popierdolone myśli, ktoś też przez to przeszedł.
Przeżyły to, były w tej sytuacji.
Stały się dla mnie źródłem nadziei, wsparcia i po prostu wiedzy,
której nie mogłam znaleźć nigdzie indziej.
Nikt nie mówi o tym, jakie to trudne.
Każdy oczekuje, że odpowiesz: „Jest wspaniale, taka jestem szczęśliwa.
Dziecko stało się centrum mojego świata”.
A ja tego nie czułam.
Kiedy urodziłam pierwszą córkę,
byłam naprawdę nieszczęśliwa ze sobą, ale uwielbiałam być jej mamą.
Ale zaczęłam mieć matczyne zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne
i wierzyłam, że ją skrzywdzę.
To bardzo trudny temat do rozmów,
bo każdej nocy układałam ją do snu
z myślą, że mogłabym wykorzystać seksualnie własne dziecko.
Wypowiedziałam te słowa na głos. Prawie nigdy tego nie mówiłam.
I to było przerażające.
Nigdy z nikim na ten temat nie rozmawiałam.
Okaleczałam się, bo tylko tak mogłam zdusić te myśli.
I po prostu z tym żyłam.
To mnie niszczyło.
Dlaczego ludzie o tym nie rozmawiają? Dlaczego to ukrywają?
Boją się. Myślę, że społeczeństwo boi się angażować
w dyskusję o trudnych stronach macierzyństwa.
Chcemy czuć się bezpiecznie przy mamach.
Lubimy myśleć, że matki tworzą strefę pełnego bezpieczeństwa.
I myślę, że nawet gdy jesteśmy dorośli,
myśl, że matka może nie lubić swojego dziecka, głęboko nas przeraża.
To bardzo pierwotny strach przed wchodzeniem w kontakt
z tą ciemniejszą stroną.
Tak bardzo bałam się mówić szczerze o tym, co dzieje się w mojej głowie.
Myślałam, że zabiorą mi syna.
Ale po tym, jak Milli, Shema i inne kobiety w grupie
zaczęły mi opowiadać o swoich doświadczeniach,
pozwoliłam sobie na szczerość.
Nie osądzały mnie.
Okazały mi miłość i współczucie.
Dzięki nim uświadomiłam sobie, jak poważnie choruję
i że taka sytuacja może przynieść potencjalnie tragiczne skutki.
Kiedy im powiedziałam, że znów mam myśli samobójcze,
wkroczyły do akcji.
Pamiętasz dzień, kiedy przyszłaś do mojego domu?
Tak, bardzo dokładnie, również dlatego, że mój mąż się martwił.
Mówił: „Idziesz się spotkać
z osobą, której nie znasz i o której nic nie wiesz,
która mówi, że jest w bardzo złym stanie.
Co zamierzasz zrobić?”.
Powiedziałam: „Zamierzam ją zawieźć na SOR”.
Martwiłam się o ciebie.
Martwiłam się o ciebie przez kilka tygodni.
Nie wiedziałam, czy zostaniesz potraktowana poważnie.
Pamiętam, że gdy jechałyśmy, niemal robiłam ci coaching.
Chciałam, żebyś uzyskała pomoc, której uważałam, że potrzebujesz.
W drzwiach szpitala Shema powiedziała mi:
„Musisz im wszystko powiedzieć”.
Obie rozumiałyśmy, co to oznacza.
Powiedziała mi, że to jedyny sposób, by uzyskać kolejny poziom opieki.
Wiele razy próbowałam uzyskać pomoc.
Ale dopiero gdy Shema to powiedziała,
poczułam odwagę, by powiedzieć lekarzom o myślach, które miałam.
A kiedy to zrobiłam, wysłuchali mnie.
Pomagasz tak wielu ludziom od dawna i pomogłaś mnie, uratowałaś mi życie.
Ta grupa uratowała mi życie.
Bardzo ci dziękuję.
Ale czy to nie jest smutne?
To bardzo smutne, gdy pomyślimy o naszej sytuacji,
jak się poznałyśmy i że trzeba było
praktycznie obcej losowej osoby, która mogła cię wspierać i mówić:
„To właśnie powinnaś zrobić”.
Zdzwoniłam się z Shemą i zapewniałyśmy siebie nawzajem:
„Musimy zabrać ją do szpitala”.
Dlaczego muszą robić to zwykli ludzie?
Bo gdybym nie istniała ja
czy ta grupa, kto by to zrobił?
I to jest właśnie bardzo smutne:
wiele innych kobiet nie zostanie złapanych w tę sieć wsparcia.
I to wprawia mnie w rozpacz.
Dwa dni po tym, jak Shema zawiozła mnie na pogotowie,
czwarty i ostatni raz trafiłam na oddział matki i dziecka,
oddział psychiatryczny dla młodych matek,
gdzie ich dzieci przebywają z nimi w szpitalu.
Wchodząc po raz pierwszy na oddział,
czułam się oderwana od rzeczywistości.
To się nie dzieje. Nie ma mnie tu.
To nie moje życie.
ODDZIAŁ PSYCHIATRYCZNY
Miałam ze sobą synka.
Spał w wózku,
ale ze względu na COVID mojego męża nie wpuszczono na oddział.
Pomachaliśmy sobie na pożegnanie
zza naprawdę grubej szyby,
bo zamknęli za mną drzwi.
Zaprowadzili nas do sali
i pamiętam, że pomyślałam, że to jest całkiem miłe.
Było czysto, cicho. Przez okno widziałam drzewa.
A potem do sali weszła kolejna kobieta,
kazała mi otworzyć torby
i założyła z trzaskiem lateksowe rękawiczki.
Zaczęła przeglądać moje rzeczy, wyjmować je i pytać: „Co to jest?”.
Zabrali mi kable,
pasek od szlafroka,
wszelkie plastikowe torby,
nożyczki, pęsety i brzytwy.
Wszystko, czego mogłam użyć, by zrobić krzywdę sobie lub dziecku.
Prosiłaś o to?
Będziesz patrzeć?
Obawiam się, że tak.
Dlatego jest tu tak wiele kobiet z puchem na nogach.
A potem zostawili mnie samą z dzieckiem.
Wpadłam w popłoch, bo w tym momencie był to mój największy strach:
zostać sama w pomieszczeniu z synem.
Oddziały matki i dziecka stawiają na to, by dziecko było w sali z matką,
licząc, że nawiążą więź, kiedy matka otrzymuje pomoc.
To znacznie zwiększa ich szanse na wyzdrowienie,
co jest wspaniałe.
Niestety, większość pacjentek na tych oddziałach
doświadcza trudnych emocji związanych z dzieckiem.
Dlatego większość kobiet w tym momencie panikuje.
Tak samo jak ja.
Zaszła jakaś pomyłka.
Nie powinno mnie tu być.
Pracownik usiadł przy drzwiach do mojej sali,
które, nawiasem mówiąc, były szeroko otwarte,
a oni mnie obserwowali.
Co 15 minut ktoś zaglądał przez drzwi
i zapisywał wszystko, co robisz, 24 godziny na dobę.
Świecą w ciebie jasnym światłem w nocy i sprawdzają, co robisz.
„O, śpi”.
Obca osoba patrzy, jak się myję, jem, rozmawiam przez telefon.
Cześć, nazywam się Sawyer Valentini.
Jestem w ośrodku zdrowia psychicznego Hyland Creek.
Jestem tu przetrzymywana wbrew mojej woli.
Proszę, wyślijcie wsparcie.
Wiesz, ile razy w tygodniu policja otrzymuje takie telefony?
Tamte są od szaleńców.
Wszystko obserwowali i spisywali.
Od razu poczułam, że popełniłam błąd i próbowałam się wyrwać.
Powiedziałam, że nie muszę tam być,
że powrót do domu zrobi mi lepiej, że wcale nie jestem tak chora.
Powiedzieli, że się mylę i zdecydowanie muszę tam być,
a jeśli spróbuję odejść, ubezwłasnowolnią mnie zgodnie z ustawą,
co oznacza, że zostanę zatrzymana wbrew mojej woli.
Odebrano by mi prawa.
Wtedy uderzyła mnie powaga mojej sytuacji.
W ciągu miesiąca poczułam się tak źle,
że utknęłam na zamkniętym oddziale, przekonując obcych ludzi,
że nie oszalałam.
Ale w głębi serca wiedziałam, że jestem szalona.
I po raz pierwszy pomyślałam:
„A jeśli nigdy stąd nie wyjdę?”.
Poczułam się jak więzień.
Nie mogłyśmy odwiedzać się w pokojach ani dotykać cudzych dzieci,
a gdy pozwalano nam wyjść, obowiązywał zakaz rozmów i spotkań.
Dostawałyśmy pigułki w małych papierowych kubeczkach.
Pamiętam, że myślałam: „Są dokładnie takie, jak w filmach”.
A potem poznałam pozostałe pacjentki.
Miały rozbiegane oczy,
poplamione ubrania, szurając kapciami po podłodze.
Niektóre płakały, inne patrzyły z gniewem,
ale większość z nich wyglądała na przestraszone i zagubione.
Teraz byłam otoczona przez czarownice.
Zaglądały do mnie przez okno.
Szeptały do siebie przed moim pokojem.
Kołysały się w cieniu i czekały.
W porze obiadowej do mojego stołu
przysiadła się kobieta, której nigdy nie widziałam.
Cześć, jestem Emily.
Po chwili dołączyła kolejna.
Cześć, jestem Jude.
Od razu poczułam więź z Emily i Jude, które opowiedziały mi swoje historie.
Przez długie miesiące
czułam się
coraz gorzej.
Był taki jeden konkretny dzień.
Poprosiłam moją przyjaciółkę, która jest pielęgniarką na SOR-ze,
by spotkała się ze mną w parku.
Po prostu jej powiedziałam: „Nie poznaję siebie.
Patrzę w lustro i nie poznaję tej osoby”.
Powiedziała: „Teraz zabiorę cię do domu.
Naprawdę uważam, że musimy zacząć działać,
bo gdyby ktoś w takim stanie trafił do mnie na SOR,
natychmiast wezwałabym zespół psychiatryczny”.
Co to znaczy, że siebie nie poznawałaś?
Patrzyłam w lustro i to już nie byłam ja.
Widziałam osobę, ale czułam się zupełnie od niej odcięta.
Byłam przerażona.
Emily, co działo się z tobą?
Zaraz po urodzeniu syna jakby przestałam spać.
To stawało się coraz bardziej niepokojące.
Narastająca potrzeba ucieczki.
Co planowałaś? Jak chciałaś uciec?
Myślałam, że mogłabym złapać pociąg,
ukryć się gdzieś w hotelu, nikomu nie mówiąc… To było dziwne.
A potem te myśli stały się bardziej rozpaczliwe i mroczniejsze.
I zaczęłam dosłownie zastanawiać się, jak mogę uciec.
Rozmowy z Emily i Jude mi pomogły,
ale to wciąż było za mało.
Musiałam porozmawiać z ludźmi, którzy cierpieli na to samo i wyzdrowieli.
Znajoma dała mi numery telefonów dwóch kobiet.
Zadzwoniłam do nich z mojej sali na oddziale.
Cześć, nazywam się Krystal. Jestem doktorką i wykładowczynią
na Manchester Metropolitan University. Jestem mamą czteroletniego Williama.
Cześć, jestem Lucy, Lucy Warwick-Guasp.
Jestem jedną z dwóch mam wspaniałej córki,
która wkrótce skończy dziewięć lat.
Krystal i Lucy leżały na różnych oddziałach
kilka lat przede mną.
Obie czuły się już dobrze i wykorzystały te doświadczenia
w swojej pracy, by pomóc innym kobietom, które znalazły się w podobnej sytuacji.
Rozmawiałam również z Sophią,
która nigdy nie była na oddziale matki i dziecka,
ale doświadczyła depresji i lęku poporodowego.
Napisała do mnie z dużym wsparciem, dowiedziawszy się, że byłam na oddziale.
Poczułam z nią bliską więź.
Nazywam się Sophia DiMartino i jestem aktorką.
A czy masz dzieci?
Tak. Dwoje.
Poprosiłam te kobiety, by opowiedziały o swoich doświadczeniach,
chcąc wykorzystać ich historie o zdrowieniu
jako księgę zaklęć,
która pomogłaby mi znaleźć drogę przez burzę.
Opowiedz mi, jak twoje uczucia lęku i depresji objawiały się na początku.
Na początku przepełniała mnie miłość.
Po porodzie, do czasu, aż mąż wrócił do pracy.
A kiedy to tylko ja byłam odpowiedzialna za dziecko,
mój stan popsuł się naprawdę szybko.
Doświadczyłam bardzo długiego porodu,
więc przeżyłam poważną traumę.
I to przeciągało się w czasie.
Pamiętam rozmowę z lekarką rodzinną, której dość wcześnie powiedziałam:
„Dużo płaczę. Pewnie nadal jestem w szoku”.
Myślę, że chciała się upewnić,
czy doświadczyłam psychozy poporodowej, ale to nie było to.
Wszystko inne zostało po prostu pominięte.
Była to depresja poporodowa i lęk poporodowy,
ale zaczęło się od chronicznej bezsenności.
Myślałam, że umrę.
Pamiętam, jak zapytałam położną: „Ile nieprzespanych godzin potrzeba,
by zabić człowieka? Czy można umrzeć z braku snu?”.
Usłyszałam: „Oczywiście, że nie. Nie umiera się od braku snu!”.
Ale myślę, że się da, ponieważ czułam, że moje ciało się poddaje.
Nie mogłam sobie z niczym poradzić.
Pamiętam, jak rano odkładałam okulary i myślałam:
„Położę je tutaj, żeby o nich pamiętać”.
Zastanawiałam się, jak radzić sobie w domu razem z dzieckiem.
Miałam z tym duże problemy.
Kiedy urodziło się moje drugie dziecko, poczułam, że pęka mi serce.
Oczywiście, bardzo kocham moje dziecko,
ale zdałam sobie sprawę, że nie mogę dać z siebie tyle,
ile dałam przy pierwszym dziecku.
Czułam się z tym źle.
Bycie w szpitalu z dala od niego przez kilka dni
zwyczajnie złamało mi serce.
Rozpaczliwie nie chciałam być z nim sama.
Jechałam do przyjaciółki na kilka godzin, żeby nie być sama.
Zastanawiałam się z rozpaczą, czym wypełnić dzień.
Ale wszystko się psuło coraz bardziej, aż trafiłam na oddział matki i dziecka.
Wszystkie kobiety na oddziale cierpiały na choroby psychiczne związane z porodem.
Niektóre były tam miesiącami.
Niektóre nawet rodziły na oddziale.
Większość, jak ja, cierpiała na stany lękowe i depresję,
ale niektóre kobiety zmagały się z psychozą.
ZAKLĘCIE TRZECIE WYPOWIEDZ SWOJE ZŁO
Odnajdziesz miłosierdzie w wyznaniu.
Catherine Cho,
autorka książki „Piekło: wspomnienia o macierzyństwie i szaleństwie”,
która opisuje jej doświadczenie psychozy poporodowej.
Nie byłyśmy razem na oddziale, ale ona i jej książka
pomogły mi lepiej zrozumieć te choroby.
Czym psychoza różni się od lęku i depresji?
Psychoza jest całkowitym oderwaniem od rzeczywistości.
Ściana pomiędzy tym, czego doświadcza twój mózg
a wspomnieniami i podświadomością, pęka.
Czułam, jakby wszystko, czego doświadczyłam, o czym czytałam,
co wiedziałam, przetwarzało się jednocześnie.
Co widziałaś podczas tej psychozy?
Zaczęło się od obrazu diabłów w oczach mojego syna.
To był pierwszy sygnał, że coś jest nie tak.
Zaczęłam widzieć demony.
Słyszałam głos Boga, który do mnie mówił.
Widziałam wiele postaci.
Czułam je, co mnie przerażało.
Jakby ocierały się o mnie.
Jedzenie wyglądało jak ludzkie mięso.
Widziałam, jak je przyrządzają i mi je podają.
Mój mąż miał inną twarz. Widziałam roboty.
Obrazy były bardzo wyraziste,
pojawiały się diabły
i demony.
Pielęgniarki przypominały diabły.
Czułam, jak mnie ciągną i rozrywają, choć teraz wiem, że to się nie działo.
Mąż zabrał mnie na oddział, kiedy zorientował się, że jest źle.
Myślałam, że to czyściec.
Widziałam ludzi pchających mikrofony, światła, ekrany
i podśmiewających się, jakby to było zabawne.
Próbowałam go przekonać, że to plan filmu, czyściec, z którego musimy wyjść.
Uciszył mnie.
Jak obudziłaś się na oddziale psychiatrycznym?
Obudziłam się w pustym białym pokoju, nie pamiętając, co się działo.
Obudziłam się sama.
To było po czterech dniach psychozy.
Zanim przywieziono mnie na oddział, rozebrałam się i wysikałam na podłogę.
Zostawili mnie tam, bym doszła do siebie po podaniu środków uspokajających.
Poczułam się, jakbym była w filmie, zastanawiając się, gdzie jestem
i co się stało.
Nie pozostało mi nic innego, jak wstać z łóżka,
ubrać się i wyjść na zewnątrz, co właśnie zrobiłam.
Catherine zachorowała podczas podróży do Ameryki
bez dostępu do oddziału matki i dziecka, który miałam ja.
Zamiast tego oddzielono ją od syna i leczono na ogólnym oddziale.
Większość osób w ośrodku stanowili bezdomni lub weterani wojenni,
osoby, które miały problemy z nadużywaniem narkotyków.
To ludzie, którzy wpadli w system.
Zanim twój stan się pogorszył, co wiedziałaś o psychozie poporodowej?
Znałam przypadek Andrei Yates, bardzo znany w USA.
Ale dopiero gdy zdrowiałam, zrozumiałam, że postawiono nam tę samą diagnozę.
Nie wiedziałam, że cierpię na psychozę poporodową.
Możesz opowiedzieć coś o Andrei Yates?
Jej historia przydarzyła się w 2001 roku. Mieszkała w Teksasie.
Utopiła pięcioro swoich dzieci w wannie.
Oskarżono ją o morderstwo i domagano się kary śmierci.
Ale wtedy wkroczył jej mąż i powiedział, że nie winił jej za to, co zrobiła.
Opinia publiczna tego nie zrozumiała i była przerażona.
Andrea nadal jest bardzo polaryzującą postacią w USA.
W USA są tylko dwa oddziały matki i dziecka.
W Wielkiej Brytanii jest ich 22, co po części wynika
z tragicznej śmierci dr Dakshy Emson, genialnej psychiatrki,
która mieszkała zaledwie kilka mil od miejsca, w którym urodziłam.
Nazywam się Dave Emson,
byłem mężem Dakshy i ojcem Freyi.
Zanim została matką, u Dakshy zdiagnozowano chorobę:
cierpiała na depresję maniakalną i brała leki.
Jaki wpływ na to miała ciąża?
Musiała odstawić lit, antydepresant i tyroksynę.
I mieliśmy dużo szczęścia, bo od razu zaszliśmy w ciążę,
a potem poroniliśmy.
Od razu zaszliśmy w kolejną ciążę, po czym zdarzyło się kolejne poronienie.
Przez cały ten czas nie brała leków.
Była jak tykająca bomba zegarowa.
I w końcu marzenie się spełniło,
była w ciąży z Freyą.
A kiedy urodziła się Freya,
o czym wiedzą wszyscy ojcowie, zwłaszcza przy pierwszym dziecku,
to było magiczne przeżycie.
Daksha bardzo chciała karmić piersią.
Zatem para ustaliła, za przyzwoleniem psychiatry,
że może odstawić leki na kolejne trzy miesiące.
Rozmawialiśmy o lekach, objawach i chorobie
przed zajściem w ciążę, w trakcie i po ciąży, codziennie.
Zrozumiałem dopiero w ostatnim tygodniu, że trzy miesiące karmiła piersią
i nie brała leków,
a wcześniej trzy razy poroniła.
Wspomniałem jej,
że chyba już czas wrócić do leków.
Nie chciała tego.
Daksha cierpiała na psychozę poporodową, ale nikt wokół niej o tym nie wiedział.
Bała się, że jeśli komuś powie, Freya zostanie jej odebrana.
Bała się napiętnowania przez kolegów, gdyby powiedziała psychiatrze prawdę.
W dniu śmierci Dakshy i Freyi Dave był w pracy.
Gdy dotarłem do drzwi wejściowych,
poczułem bardzo silny zapach.
Poszedłem do kuchni, stał tam wózek Freyi, ale jej w nim nie było.
Na stole leżała kartka A4.
Podniosłem tę notatkę…
przeczytałem pierwsze słowo
i wtedy…
wiedziałem, co to za zapach.
Dzień przed tym, jak Daksha zabiła siebie i Freyę,
Dave zrobił im to zdjęcie.
Była mistrzynią w ukrywaniu swoich uczuć.
Na zdjęciu, które zrobiłem,
gdzie uśmiecha się szeroko, w głowie miała już plan.
Wpływu historii Dakshy i Freyi na sprawy takie jak moja nie można lekceważyć.
Wykorzystano ją na całym świecie, by podkreślić znaczenie
szkolenia w zakresie okołoporodowego zdrowia psychicznego.
Dlaczego mówienie o tym jest dla ciebie ważne?
Muszę to robić.
Nie mogę pozwolić, by moje dziewczyny
oraz inne mamy i dzieci,
umierały na darmo.
To, co przydarzyło się Dakshy,
było potworną tragedią.
I, niestety, widziałam wyniki badań po jej śmierci
i śmierci Freyi, i chciałam wyciągać wnioski
z tego, co im się przydarzyło…
I wiesz…
Boże, trudno mi nie płakać, ale…
dla niej…
Przepraszam.
To naprawdę zszokowało świat medyczny.
Lekarka, bardzo utalentowana lekarka, odebrała sobie życie.
I stało się to jasne dla osób zajmujących się leczeniem,
że jest różnica pomiędzy tym, jak psychoza objawia się zazwyczaj
i tym, jak objawia się wśród osób, które rodziły.
Choroba pojawia się szybciej.
Objawy mogą zmieniać się w kilka minut,
a w populacji ogólnej te same zmiany mogą zająć tygodnie lub miesiące.
Jest to stan nagły,
których jest niewiele.
Z biegiem lat często myślę,
jak musiała się czuć, żeby wpaść w taką psychozę.
Nie mam pojęcia, co działo się w jej głowie. I nikt się nie dowie.
Nawet jej mąż nigdy się tego nie dowie.
Ale żeby dojść do punktu psychozy, w którym to właśnie była droga wyjścia,
w którym sądziła, że w ten sposób ocali siebie i Freyę…
Nie wiem.
Minęło ponad 20 lat od śmierci Dakshy i Freyi,
ale podobne przypadki odnotowujemy nawet dzisiaj.
W 2000 r. Wielką Brytanię, a także cały świat, zszokowała wiadomość,
że samobójstwo było główną przyczyną śmierci
w okresie ciąży i tuż po niej.
A w listopadzie roku 2022 r. powstał raport z ostatnich trzech lat.
Samobójstwo jest nadal najczęstszą przyczyną zgonów matek
w Wielkiej Brytanii. Nic się nie zmieniło.
Tak naprawdę okropne statystyki z ubiegłego roku są takie,
że wzrosła liczba samobójstw.
Nawet przy rozszerzeniu pomocy wciąż wiele kobiet
nie zgłasza się do ośrodków po pomoc.
Tyle kobiet nie ma odwagi powiedzieć swojemu lekarzowi rodzinnemu, położnej,
komukolwiek o tym, że cierpią, bo boją się, co się wydarzy.
Zdaniem, które słyszymy najczęściej, jest:
„Bałam się, że jeśli lekarz skieruje mnie do was, odbierzecie mi dziecko”.
Na palcach jednej ręki mogę policzyć kobiety,
którym odebrano dzieci.
A leczyłam tysiące kobiet.
Wokół zdrowia psychicznego panuje piętno, ale tak samo jest z macierzyństwem.
„Nie jesteś dobrą matką” to chyba najgorsza obelga,
jaką kobieta może usłyszeć.
Zostawia głęboką bliznę.
Zaczynamy wtedy porównywać się z kimś takim jak my,
zadając sobie pytanie: „Czy jestem porażką?”.
„Czy nie jestem dobrą mamą?”.
I myślę, że kobiety zmagają się z tym, jeszcze zanim trafią do gabinetu.
Czy kiedykolwiek czułaś się winna jako matka?
Myślę, że często czuję się winna jako matka.
Gdy dowiadujesz się, że jesteś w ciąży, pojawia się poczucie winy
i chyba nigdy nie znika.
Panuje tak wielka presja i tak wiele oczekiwań.
Czy robię wystarczająco? Czy daję im czas i przestrzeń?
Czy zapewniam im całe wsparcie, którego potrzebują?
Czujesz się winna, że pracujesz, że nie pracujesz,
że spędzasz za dużo czasu z jednym dzieckiem, za mało z drugim.
Nie spędzasz wystarczająco dużo czasu z dziećmi.
Że nie poświęcasz czasu sobie.
Jest też mnóstwo wstydu wokół bycia mamą,
a kobiety nie chcą pokazywać tej nieładnej strony.
Choroba po urodzeniu dziecka też jest obarczona wstydem.
Wszędzie jest wstyd.
Jak myślisz, dlaczego się bałaś
i nie powiedziałaś ludziom, że idziesz na oddział?
To wszystko wiąże się z osądzaniem.
Nie chciałam, żeby ludzie myśleli o mnie źle,
że poniosłam porażkę.
Tak.
Były jeszcze dwie inne kobiety,
które miały dzieci w tym samym wieku, co nasza córka.
Jedną z nich odwiedzili znajomi i pomyślałam: „Boże, jakie to odważne”.
Ukrywałam się przed przyjaciółmi.
Kiedy przyszli mnie odwiedzić, udawałam, że ich nie widzę,
bo nie czułam się sobą.
Co miałabym im powiedzieć?
Nie mogę prowadzić pogawędek,
kiedy oni przyszli do przyjaciółki, której już nie ma.
To poczucie winy i wstydu, które czułaś ty i które czułam ja,
wydaje się być uniwersalne, jeśli chodzi o macierzyństwo.
Jak myślisz, skąd się ono bierze?
Chciałabym wiedzieć. Znalazłabym to i załatwiłabym.
Nie wiem. Tu musi działać podświadomość,
w którą społeczeństwo wlewa to poczucie od samego urodzenia.
Sama nie wiem. A ty wiesz?
Może kobiety nie chcą rozmawiać o mrocznych myślach
i uczuciach, które mamy,
bo nie chcemy być tą złą wiedźmą.
A może to sięga jeszcze głębiej,
do kobiet oskarżanych o czary setki lat temu.
Tych, o których czytałam w szkole,
kobiet, których imiona krążą mi po głowie.
ZAKLĘCIE CZWARTE WEZWIJ DUCHY
Nie zapominaj o tych, które umarły jedynie za grzech bycia kobietą.
Ciężka księga.
To zeznania kobiet, które przyznały się do bycia czarownicami w XV i XVI wieku.
Ojej.
Mam czytać jedno po drugim? Dobrze.
„Anna Moats przyznała się w ciągu dwóch godzin od aresztowania.
Mówiła, że ukazał jej się diabeł, gdy była sama w domu,
przeklinając męża i dzieci.
Mary Scrutton wyznała, że diabeł ukazał jej się dwa razy: jako niedźwiedź…
…potem znowu jako kot i kusił ją pustym głosem,
by zabiła swoje dziecko.
Susannah Smith przyznała się dzień po aresztowaniu…
…że osiemnaście lat wcześniej
diabeł ukazał się jej pod postacią czerwonego psa
i namawiał ją, by zabiła swoje dzieci.
Priscilla Collitt wyznała, że objawił jej się diabeł,
gdy była chora dwanaście lat wcześniej…
…i kusił ją, by zabiła swoje dzieci, aby wyrwać się z biedy.
Położyła jedno z dzieci obok ognia, by je spalić.
Na szczęście kolejne dziecko odciągnęło je od płomieni”.
Powiedziałam, że to zachowanie osoby, która długo cierpiała na psychozę
lub ciężką depresję poporodową, powoli się w nich pogrążając.
Czy te świadectwa brzmią znajomo?
Głosy i przekonanie, że objawia się diabeł, zdecydowanie.
Diabeł pojawia się w psychozie cały czas.
Jak myślisz, skąd to się bierze?
To naprawdę ciekawe.
Myślę, że ma to coś wspólnego ze sposobem myślenia kobiet
w okresie poporodowym, gdy są przygnębione,
po czym zaczyna się u nich rozwijać depresja lub psychoza.
Zaczynają myśleć o swojej wierze czy religii,
a nawet bardziej globalnej interpretacji dobra i zła.
Z postaciami diabłów i aniołów.
Te procesy czarownic odbywały się dawno temu,
a mimo to mogę utożsamić się z wieloma wypowiedziami tych kobiet.
Przeraża mnie świadomość, że gdybym wtedy żyła,
zostałabym uznana za podłą
i zabita.
W XV i XVI wieku wykonano tysiące egzekucji,
zwykle przez powieszenie lub spalenie oskarżonej na stosie.
Procesy czarownic przetoczyły się przez społeczności jak kataklizm.
W Europie i Ameryce około 50 000 kobiet straciło życie.
W 1585 r. w dwóch niemieckich wsiach przy życiu pozostało po jednej kobiecie.
Profesor Marion Gibson, pracuję na Uniwersytecie w Exeter,
gdzie zajmuję się badaniami nad renesansem i magią.
Co panią interesuje w czarownicach?
Od zawsze ciekawił mnie ten temat.
Kiedy poszłam na studia, wpadło mi w ręce wydanie dziennika,
w którym opisano proces czarownic w elżbietańskim hrabstwie Essex.
Przeczytałam w nim słowa kobiet, które mnie zafascynowały,
bo nie dopuszczano ich wcześniej do głosu.
Nie było ich w literaturze, którą czytałam ani w podręcznikach.
To były zwykłe kobiety, które mówiły o swoim życiu.
Pokazywały je w opowieściach o czarach. Uważałam, że było to fascynujące.
Te okrucieństwa rozgrywały się na tle normalnego, codziennego życia.
Kobiety w swoich kuchniach czuły obecność diabła, gdy piekły chleb.
Diabeł mieszka w domowych przestrzeniach,
w jedzeniu i zwykłych przedmiotach.
A tych zwykłych przedmiotów można użyć do rzucenia uroku na sąsiadów.
To jeden z najstraszniejszych aspektów myślenia o czarownicach:
to wszystko jest takie zwyczajne, przyziemne.
Każda może być czarownicą.
Wszystko, co stanie ci na drodze w ciągu dnia, może być zaklęte.
Mamy więc myśl, że cały twój świat ci zagraża, że jest pełen czarów i diabła.
Myślę, że to przerażało wielu ludzi w tamtej epoce.
Wiele kobiet oskarżonych o czary żyło poza ustalonymi normami
i odważyło się zbuntować.
Nawet wtedy wiedźma była stereotypowym przeciwieństwem dobrej matki i żony.
Była kobietą, która starała się działać niezależnie od męskiej kontroli.
Procesy o czary opierają się na władzy i kontroli.
Chodzi o kontrolowanie kobiet. O kontrolowanie ludzi jako grupy.
Mówią, w co masz wierzyć i utwierdzać cię w tym przekonaniu.
Są więc mechanizmem kontroli.
Kobieta zostaje oskarżona o bycie czarownicą. Co dalej?
Zostaje przesłuchana przez sędziego,
a potem wsadzona do wózka i zabrana do najbliższego więzienia,
gdzie już na nią czekają.
Przebywa tam w strasznych warunkach,
do czasu powołania sądu. A to może trwać miesiącami.
A potem zostaje postawiona przed sądem w miejscu publicznym,
gdzie ludzie gniewnie krzyczą i skandują, panuje zamieszanie.
Następuje krótkie przesłuchanie,
ma opowiedzieć o swojej sytuacji.
Nie wiem nic o czarach.
Następnie zapada wyrok.
Większość procesów trwała około 10 minut. To zdumiewające, prawda?
Nie masz czasu pomyśleć, po czym zostajesz osądzona
i zabierają cię na stryczek.
Jak torturowano kobiety?
Tortury zostały oficjalnie zakazane wobec czarownic i innych osób w Anglii.
Stosowano je wobec zdrajców stanu.
Czyli kobiety, których świadectwa zobaczyłaś,
przyznały się bez tortur?
Wygląda na to, że przyznały się dobrowolnie.
Nikt tak naprawdę nigdy nie zdołał tego wyjaśnić.
Czy przyznałyby się, gdyby wiedziały, co się z nimi stanie?
Gdyby wiedziały, że zginą?
Widziały to już wcześniej w swoich społecznościach.
Wiedziały o tym.
Istnieją dobre dowody na to, że znały to z pierwszej ręki.
Mówią o tym choćby procesy Matthew Hopkinsa w latach 40. XVII wieku.
Czary były zakazane od 80 lat.
Od 80 lat wieszano ludzi za tę zbrodnię.
Mimo to ludzie nadal się przyznawali,
co jest bardzo trudne do wyjaśnienia, chyba że wchodziły w grę inne czynniki.
Na podstawie tych pytań mogę powiedzieć jedno:
poczułam, że w takiej sytuacji,
gdybym nie miała pojęcia o zdrowiu psychicznym,
a trafiłabym na oddział,
przyznałabym się do czarów, gdyby taka była narracja społeczna:
jeśli myślisz to i to, jesteś wiedźmą.
Zdecydowanie bym się przyznała. Na pewno.
W takiej sytuacji czujesz…
rozpaczliwą potrzebę wyjaśnień.
Myślę, że to by mnie przekonało.
Czy cieszyłabyś się, że idziesz na śmierć?
Tak… Tak.
W pełni mogę utożsamić się z wyborem: zostać powieszoną czy trwać w agonii.
To była forma tortur.
Bycie więźniem własnego umysłu to tortura.
Tak się nie da żyć.
Też bym się sama z siebie przyznała.
Ale minęło 400 lat.
Dlaczego kobiety wciąż tak się czują?
Dlaczego wzrasta liczba samobójstw?
Dlaczego wciąż tak mało się mówi i wie o tych chorobach, skąd ten brak wsparcia?
Gdybym w tamtej epoce zaszła w ciążę, kto by mnie leczył?
Poszłabyś do sąsiadki, która urodziła już wcześniej dzieci
i zapytałabyś, czy może się tobą zaopiekować podczas ciąży.
Zapytałabyś też: „Czy przyjmiesz mój poród?”.
Najczęściej była to sąsiadka, dużo starsza kobieta,
która robiła to już nie raz.
Uzdrowicielkami były kiedyś kobiety.
Byłyśmy lekarkami bez dyplomów, uczącymi się z doświadczenia,
by przekazywać naszą wiedzę kolejnym pokoleniom.
Pierwszymi farmaceutkami, aborcjonistkami, pielęgniarkami, doradczyniami.
Byłyśmy położnymi wędrującymi od domu do domu, od wioski do wioski.
Medycyna jest częścią dziedzictwa i historii kobiet.
Była niegdyś naszym prawem z urodzenia, ale potem wszystko się zmieniło.
Czy wiesz, że ta nagonka na czary,
która ruszyła już w XIV wieku, wyszła od lekarzy?
To prawda.
Chcieli wypchnąć akuszerki z branży porodowej.
Większość kobiet palonych na stosie były położnymi.
Czy to prawda?
Lepiej w to uwierz.
Kolejny przykład społeczności zawodowej zdominowanej przez mężczyzn,
która wykorzystuje kobiety do własnych egoistycznych celów.
Mężczyźni to skurwiele, prawda?
Ma prawie pełną rację.
Nie chodziło tylko o położne.
Chodziło o każdą kobietę, która leczyła sąsiadów,
która wytwarzała leki, która opiekowała się innymi.
Często podnoszono argument, że procesy o czary dotyczyły znachorek,
choć nie sądzę, że była to celowa strategia.
Według mnie to był raczej skutek ówczesnej sytuacji.
Jeśli ciągle atakuje się i demonizuje ludzi,
którzy twierdzą, że umieją leczyć,
by ich w końcu powiesić za czary,
powstaje pewna luka na rynku lecznictwa.
I tę lukę wypełnili pracownicy medyczni płci męskiej.
Ale lekarze płci męskiej w tym okresie rzadko stosowali to,
co dziś uznalibyśmy za zgodne ze sztuką.
Podczas szkolenia rzadko mieli kontakt z pacjentami
i nie uczyli się na denatach i denatkach.
Mądre kobiety, czarownice, pracowały w terenie,
lecząc ludzi, poszerzając wiedzę o kościach i mięśniach, ziołach i lekach.
Kiedy zachorowałam, wciąż i wciąż powracałam na pogotowie,
rozpaczliwie szukając pomocy, której nie otrzymywałam.
Żałuję, że zamiast tego nie mogłam trafić do domu
miejscowej czarownicy, która widziała już to wszystko.
Ale te kobiety zostały nam skradzione.
Wyprowadzone ze swoich domów.
Przyprowadzić Elizabeth Selwyn.
Oczerniano je, wyśmiewano, nazywano staruchami i wiedźmami.
Wiedźma!
Potępione na całą wieczność, odrzucone jako sekutnice
lub widma zagłady.
Straszą nimi małe dzieci,
i ostrzegają kobiety, by nigdy się nie zestarzały
i nigdy nie zachowywały źle.
Spalić wiedźmę!
Wykorzenienie ich historii jako uzdrowicielek
nadal wpływa na medycynę.
Uprzedzenia związane z płcią w medycynie, badaniach i praktyce tkwią głęboko.
Badanie z 2022 roku wykazało, że kobiety często nie są brane poważnie,
są ignorowane i uważane za „emocjonalne”, jeśli chodzi o ich choroby i ból.
Całkowicie naturalne poszerzenie miednicy. Można z tym walczyć zwykłą aspiryną.
Bałam się, że to może być ciąża pozamaciczna.
Pozamaciczna?
Myślałem, że nie będziesz czytać książek.
- Przyglądały mi się w aptece. - I tylko cię zmartwiły.
Idź do domu i je wyrzuć.
Za dwa dni ból ustąpi.
Ciąża pozamaciczna!
Mam przyjaciółkę, Rageshri Dhairyawan, która dużo o tym pisze.
Nazywamy to niesprawiedliwością zeznań.
Zachodzi wtedy, gdy twoja prawda nie jest traktowana poważnie.
Nie jesteś postrzegana jako wiarygodna narratorka własnej historii.
To przydarza się kobietom, zwłaszcza tym pochodzącym z mniejszości.
Im wierzy się najrzadziej.
To powszechne.
Jeśli mówimy o endometriozie, diagnoza pacjentki trwa średnio osiem lat.
W tym czasie prawdopodobnie szukała ona pomocy wszędzie, raz po raz,
a jej objawy lekceważono.
Leczono ból.
Wiemy, że czarne kobiety znacznie rzadziej otrzymują
odpowiednie znieczulenie po zabiegach medycznych
ze względu na przekonanie, że mają wyższą tolerancję na ból.
Przychodziłam i mówiłam wiele razy:
„Nie radzę sobie, mam depresję… Jako doświadczona lekarka mówię,
że mam ciężką depresję poporodową i stany lękowe,
i potrzebuję pomocy”, i jest to lekceważone.
Od lat wiemy, że czarne kobiety i Azjatki częściej umierają przy porodzie
i do niedawna nic z tym nie robiliśmy.
Nadal nie robimy wystarczająco dużo.
Jest to celowe działanie, bo można rozwiązać ten problem.
Udało się zebrać środki na szczepionkę przeciwko COVID-19 w ciągu 12 miesięcy.
Jeśli istnieje wola polityczna, aby zaradzić danej sytuacji,
zajmujemy się tym.
Nie ma woli politycznej, by odpowiedzieć
na dyskryminację etniczną w medycynie.
Mój syn urodził się jako wcześniak, ja cierpiałam z powodu infekcji,
ale mówiono mi, że mam się nie martwić, a wszystko minie.
I nie minęło.
Stopniowo, w ciągu następnych 2 dób, zaczynałam coraz bardziej majaczyć.
Pamiętam, jak szłam przez kuchnię i widziałam mnóstwo lśniących noży.
Zaczęłam myśleć o Dakshy Emson,
myśląc: „Boże, czy to właśnie przeżywała Daksha?”.
I ta myśl natychmiastowo mnie przeraziła.
Tak się bałam, choć nie był to jeszcze najgorszy moment.
Zrobiło mi się tak źle,
że wybiegłam z kuchni najszybciej, jak tylko mogłam.
Wiedziałam, że coś jest ze mną nie tak, ale nie wiedziałam co.
A potem w końcu…
upadłam.
W szpitalu Trudi miała problem z tym, by dać lekarzom pojąć, co się dzieje.
Powiedziałam, że jestem psychiatrką okołoporodową.
Nie wierzyli mi. Myśleli, że jestem chora.
Mój mąż musiał ich przekonywać. „Ona naprawdę się tym zajmuje”.
Czy kiedykolwiek spojrzałaś na siebie z dystansu?
Robiłam to cały ten czas.
W pewnym sensie byłam swoją własną psychiatrką,
szukałam przyczyny i zastanawiałam się nad metodami leczenia.
Ale rozumiałam to także dzięki tysiącom historii,
które słyszałam od kobiet na przestrzeni czasu.
Czy kiedykolwiek mówiłaś o tym publicznie?
Nie.
Nigdy wcześniej nie wypowiadałam się na ten temat publicznie.
Dlaczego?
Myślę, że musisz być gotowa,
żeby opowiedzieć swoją własną historię we właściwym czasie
i właściwym ludziom.
Choć byłam psychiatrką okołoporodową,
potrzebowałam lat, by zaakceptować, że cierpiałam na pełnoprawną psychozę.
Popadłam w psychozę.
I to jest skutek piętna.
Nie mówiłam w pracy otwarcie na temat nasilenia moich problemów psychicznych.
Nie sądzę, żeby ktokolwiek w pracy o nich wiedział.
Cała moja kariera zawodowa skupiała się na zwalczaniu piętna,
zwłaszcza piętna związanego z HIV.
Ale w kwestii zdrowia psychicznego nadal jest we mnie jakiś element wstydu.
Jakbym poniosła porażkę.
Jakby mój mózg lub umysł nie był na tyle silny, by sobie z tym poradzić,
więc to moja wina.
Egzekucje kobiet jako czarownic
miały oczyścić społeczności z kobiet z problemami psychicznymi,
tych, które nie pasowały
i tych, które za dużo wiedziały i miały za dużą władzę.
Te morderstwa odbijają się echem w naszym społeczeństwie.
Wiedźma!
Kobiety boją się oceny,
boimy się mówić o czarnych myślach, naszej wściekłości, szaleństwie.
Procesy czarownic pozostawiły po sobie ogromne brzemię
poczucia winy, wstydu i milczenie.
Uciszanie głosów kobiet, uciszanie kobiecych doświadczeń.
Może się wydawać, że działo się to dawno temu,
ale trwa nadal.
Przyglądałam się procesom czarownic na przestrzeni siedmiu stuleci.
I nie mogę przestać myśleć, że to samo dzieje się cały czas.
Jestem historyczką i to naprawdę do mnie przemawia.
Czuję te emocje tak samo, jak kobiety w przeszłości.
I myślę, że ma to ogromną wagę. Musimy opowiedzieć tę historię.
Procesy czarownic pozostawiają po sobie brzemię wśród kobiet,
które uważają, że nie mogą mówić o tym, co przeżywają,
które myślą, że coś jest ich winą,
które czują się bezsilne,
że w jakiś sposób są wrogiem społeczeństwa.
W ten sposób powstała wielka kula poczucia winy, wstydu i nieszczęścia,
trudności, przerażenia i niepokoju.
„O Boże, mylę się”.
O to chodzi, prawda?
Wszystkie to czujemy.
ZAKLĘCIE PIĄTE PRZYJMIJ CZAROWNICĘ
W ciemności jest piękno i siła.
Po miesiącu na oddziale stopniowo, magicznie
zaczęłam czuć się lepiej.
Spędzałam więcej czasu z Emily i Jude,
znajdując siostrzeństwo i zrozumienie w mroku.
Posiłki jadłyśmy razem.
Siedziałyśmy w drzwiach swoich sal i rozmawiałyśmy.
Przed gaszeniem świateł
rozsiadałyśmy się na kanapach i porównywałyśmy objawy.
Stałyśmy się czymś w rodzaju dziwnej rodziny, sabatu.
Wspierałyśmy się nawzajem, gdy robiło się ciężko.
Mój syn i inne dzieci również stały się częścią naszego sabatu.
Spędzałam całe dnie trzymając go w ramionach.
Stopniowo zaczęłam sama wyprowadzać go z oddziału.
Już się go nie bałam.
Zaczęłam go rozumieć i czuć, czego potrzebuje.
Pewnego dnia w końcu udało mi się zamknąć drzwi do mojej sali
i zostaliśmy sami.
Poczułam ogromną ulgę, że mi się udało,
że w końcu był bezpieczny.
Ja byłam bezpieczna.
Wypisanie z oddziału psychiatrycznego jest równie dziwne, jak trafienie tam.
Nie czekają, aż poczujesz się o sto procent lepiej.
Czy którakolwiek z nas kiedyś się tak poczuje?
W każdym razie – nie czekają na to.
Zamiast tego czekają na pewność, że poradzisz sobie w domu.
To dzieje się stopniowo.
Zaczęłam więc wracać do domu na popołudnia,
a potem wracałam do domu na cały dzień.
A potem na noc.
Po jednej z nocy Emily powiedziała, że słyszała od pielęgniarki,
że wkrótce wrócę do domu na dobre.
I naprawdę się bałam.
Nie sądziłam, że jestem gotowa.
Personel kazał mi spróbować wrócić do domu na weekend.
Dobrze, dziękuję.
Tam.
Mój mąż Jeremy przyjechał nas odebrać.
Kupił moje ulubione rzeczy do jedzenia
i bardzo się starał, by było mi przyjemnie i wygodnie.
Naprawdę byłam wzruszona, ale bałam się, że nie dam sobie rady,
że sobie nie poradzę i że go zawiodę.
Ale następnego ranka obudziłam się
i wszystko było w porządku.
Płakałam z poczucia ulgi,
bo wiedziałam, że cokolwiek się stanie,
przebrnęliśmy przez to.
Nastąpił świt.
Myślę, że wtedy, gdy nie mogłyśmy przestać się śmiać po raz pierwszy,
prosto z brzucha, płacząc ze śmiechu,
poczułam, że przestałam być otępiała. Nie mam wrażenia, że stoję za szybą.
Objęcia innej kobiety.
Długi uścisk.
Jakbym była dzieckiem, małą dziewczynką.
Wystarczy, że ktoś cię przytuli i powie: „Dasz sobie radę.
Przebrniesz przez to, wszystko będzie dobrze”. Podtrzymując cię.
Bo ty, jako matka, musisz sama tak wiele trzymać.
A kiedy ktoś cię podtrzymuje, obejmuje…
Jestem taka szczęśliwa, że mam mamę,
która mi pomaga.
W jaki sposób doświadczenie choroby zmieniło was jako kobiety?
Nigdy nie było ze mną tak źle, a parę razy było kiepsko.
Nigdy nie było gorzej, ale na szczęście się podniosłam.
Jako rodzina pewnie nie przejdziemy już przez nic tak trudnego.
Myślę, że teraz jestem bardziej wdzięczna
za małe rzeczy, za moją rodzinę, za wspólne chwile.
Jestem szczęśliwa, że otrzymałam pomoc i poczułam się lepiej,
i spędziłam niesamowite chwile z rodziną.
Z moją rodziną.
Zanim miałam dzieci, zawsze myślałam: „Dlaczego miałabym mieć kumpelki-matki?
Po prostu zostanę przy swoim gronie.
Nie potrzebuję nowych, to byłoby strasznie nudne”.
Potem urodziłam dzieci, przeżyłam załamanie
i naprawdę potrzebowałam tej społeczności.
Potrzebowałam otulić się miłością i troską innych kobiet.
To jest sabat, prawda?
Skarbnica zbiorowej mądrości, wiedzy, doświadczenia,
dzielenia się i wsparcia.
Co byś powiedziała kobiecie, która to ogląda,
a która być może przechodzi okołoporodowy kryzys zdrowia psychicznego?
- Jakiej rady byś jej udzieliła? - Nie musisz cierpieć w ciszy.
W każdym kryzysie zdrowia okołoporodowego możesz otrzymać potrzebne ci wsparcie.
Powiedz wszystkim wokół siebie.
Swojemu partnerowi, rodzinie, przyjaciołom.
Ale przede wszystkim uzyskaj profesjonalną pomoc.
Nikt nie zabierze ci dziecka.
Zawsze chciałam być czarownicą.
Dobrą czarownicą.
Taką, która używała swojej mocy z delikatnością.
Ale teraz wiem, że dobre czarownice też są więźniarkami.
Muszą tłumić swoją moc.
Odpaliłam go zapałką, Wally. Odtąd będę tylko prostą, pomocną żoną.
Albo z niej zrezygnować.
Muszą pozostać młode i piękne.
Nie mogą zboczyć ze ścieżki.
Teraz widzę, że ich magia nie ma znaczenia.
Jest jedynie sztuczką.
Dziękuję.
Wolałabym być złą wiedźmą.
Choć mój stan psychiczny jest obecnie stabilny,
powinnam brać leki do końca życia.
Teraz patrzę na świat inaczej.
Widzę, jak kruche są nasze umysły.
Jak łatwo można zniszczyć naszą rzeczywistość.
Teraz wiem, że nie wszystko jest takie, jakim się wydaje.
Dużo myślałam o tym, jak rozmawiać z synem
o tym, co się z nami stało,
o tym, jak został wciągnięty w moją ciemność, szaleństwo,
moje koszmary.
Nie chcę, żeby czuł się z tego powodu źle.
Mój syn ma teraz dwa i pół roku
i szaleję za nim.
To mój najulubieńszy człowiek na świecie.
I chociaż jest wiele osób,
którym mogę podziękować za mój powrót do zdrowia,
to mój syn uratował mi życie.
Dał mi miłość,
skupienie i powód, aby iść dalej.
Był przy mnie każdego dnia na oddziale.
Teraz cenię sobie ten czas sam na sam, który spędziliśmy razem.
Ty też zrozumiesz, że twoje poczucie rzeczywistości się zmienia.
Zostaniesz wciągnięta do światów, które są tak okropne,
że nie będziesz umiała ich pojąć.
Do pokojów, w których ugną ci się kolana.
Szaleństwo i ciemność, groza i ból zawsze będą tu czekać.
Przyjdą po nas wszystkich.
Ale czeka też na nas radość, piękno,
miłość i magia.
Każda kobieta jest czarownicą i każda czarownica potrzebuje sabatu.
O co chcecie mnie teraz zapytać?
W porządku. Dziękuję, możemy zrobić cięcie?
- Bertie, widzisz kamerę? O, tam? - Tak!
- Możesz się przywitać? - Pomachaj!
- Chcesz się przywitać? - Cześć.
Powiesz „dziękuję”?
Dziękuję.
Tekst polski - Zuzanna Błahuszewska Redakcja - Michał Tomaszewski