Downloaded from YTS.LT
Official YIFY movies site: YTS.LT
Nerede olursanız olun
kutlamalar var.
Beş, dört, üç, iki, bir! Mutlu yıllar!
MUTLU YILLAR
Yılbaşı, 1975.
Suç artmıştı.
Bu lanet şehirde geçen hafta
-on beş cinayet işlendi. -Çokmuş.
Tansiyon yüksekti.
Dans et piç, dans et!
Paranoya azmıştı.
Belki de CIA'in içinde bir CIA daha vardır.
Sözde gurular ve güzel zamanlar vardı.
Bu yanımdakinin şeyini…
Kaçın! Kaçın!
Amerika halkı kasvete kapılıyor.
Vietnam, Watergate, enflasyon, depresyon
hepsi ayrı vurdu.
Kapandılar, sustular, kendi boklarına battılar. Çare de yok.
Herkesin aklında bir soru vardı.
-Ne oluyor? -Ne oluyor be?
Ne sorun var, bilmek istiyorlar.
Dolayısıyla, ne oluyordu be?
Yeniden yapabiliriz. Teknolojiye sahibiz.
Amerika, sinirsel bir çöküşteydi.
DENİZİN DİŞLERİ
Şu an çekim yapamıyoruz, bekleyin.
Bir yere tutun.
Denizde ikinci günüm.
Eğer bunu atlatabilirsem çok şey öğrenmiş olacağım.
Ağır darbeler aldık.
Filmler onu kaldırabiliyordu.
YAZAR, SILVER SCREEN FIEND
Güvenli mi?
O dönemin filmlerinin modaya uyma derdi yoktu.
JOSH BROLIN AKTÖR
Kişisel bir bakış açısını ele alıyorlardı.
"Söyleyecek sözüm var."
Kayda girince söyleyin,
sokaktan çekileyim. İşaretle.
Yapımcılar, toplumun neden bu kadar boka battığını
insanlara anlatmak istediler.
Bence 1975 yılı, film endüstrisi tarihinde…
PETER BART YAPIMCI
…en önemli dönemdi.
Bir daha da hiç olmayacak.
Dans etmeyi sever misin?
Filmlerin gerçekten bize bizi göstermek istediği tek dönemdi.
WESLEY MORRIS ELEŞTİRMEN
Biz de bunu görmek istiyorduk.
Bu ülke, ekrana hiç bu kadar
dürüstçe yansıtılmamıştı.
İşte buna içerim!
İşte benim listem.
OLIVER STONE YAPIMCI
Denizin Dişleri, Başkanın Bütün Adamları, Taksi Şoförü, Barry Lyndon, Nashville.
Her birinin insanda iz bırakan…
JOAN TEWKESBURY YAZAR, NASHVILLE
…bir tarafı vardı.
Orada kal!
Tanrım, liste uzar gider. Guguk Kuşu, Şebeke.
Doğanın baş güçlerine bulaştınız, Bay Beale!
Filmler sanat eseriydi.
ELLEN BURSTYN AKTRİS, ALICE ARTIK BURADA OTURMUYOR
Motive eden şey de buydu.
İnsanlar iyi filmleri çok severdi.
SETH ROGEN EŞ YARATICI, THE STUDIO
YOLCU
Watergate ile ülkenin ikinci yüzyılı arasında
Amerika çözülmeye uğradı ve yeniden doğdu.
Ülkenin ruhunu yansıtan filmler aracılığıyla
bu film, yol ayrımındaki bir ülkenin portresini çıkarıyor.
Bir soru sorabilir miyim?
-Bir tane sorabilirsin. -Tek bir soru, hep aynısı.
Neden kaçıyorsun?
Ön koltuğa arkanı dön.
1975.
Eski hikâye. Orada olmanız lazımdı. Capcanlıydı.
Her şey kayboldu.
MARTIN SCORSESE YÖNETMEN, TAKSİ ŞOFÖRÜ
Eski buluşmalar kayboldu. Yeni bir dünya yaratıyorduk.
Mükemmel bir zamandı.
ÇÖKÜŞ: 1975
Tünaydın.
1975: DÜNYA ALTÜST OLDU
En büyük toplumsal mutluluğun
kademeli değişimden geçtiği söylenir.
Hızlı bir değişimden veya değişimsizlikten değil,
kademeli değişimden.
Son dönemde değişim o kadar hızlı oldu ki
can sıkıcı hâl aldı.
Şirin, tanıdık dünyamız altüst oldu.
Hollywood, Kaliforniya, 1975.
Eski Hollywood'un kovboy filmleri ve büyük bütçeli müzikalleri mazide kaldı.
Televizyon ve alaycı toplum, sonlarını getirdi.
Burada bir sürü hayalet vardır.
Stüdyolar her şeye izin veriyordu.
Bağımsız bir yapımcıysanız gidip…
ALBERT BROOKS YAPIMCI
…filminizi ortaya atma fırsatıydı. "Yap, ne tutar bilmiyoruz" diyorlardı.
Tımarhane yönetimi hastalara kalmıştı.
GUGUK KUŞU
Beyler, durun. Hemen şu anda durun!
Fırsat gördük, koşarak aldık.
"Böyle bir şey var da…" demedik. Gidip aldık.
Biri hayır derse ötekine git.
Bu sefer öteki mi kabul etti?
Kıskançlık falan derken iş başlıyordu. Bu anlamda acımasızdık.
ÖLÜM PATENİ
Bir stüdyo yöneticisi "Sanki toprak yanıyordu da
aynı anda laleler açıyordu" demişti.
Hayatım, inanamıyorum!
Bu noktaya nasıl geldiğimizi anlamak için bu yeni, garip dünyanın merkezindeki
bir aktörün yolculuğuna bakın.
1975'te kariyer zirvesini yaşıyordu.
"Yeni Hollywood" diyorlardı.
Özgürlüğün Bedeli gibi…
ÖZGÜRLÜĞÜN BEDELİ
…karşıt kültür filmler, 1960'ların sonunda beklenmedik
başarı yakalayınca başladı.
Birdenbire heyecan ve tutku uyandı.
İnsanlar da bunu hissedebiliyordu.
Bence bundan bu filmler başarıya ulaştı.
Bunları izlemek angarya değildi.
Sebze yiyor gibi hissettirmiyordu.
SON AYRINTI
Ben sahil güvenliğim, piç!
Sahil güvenliğim! Bu adama bir bira ver şimdi.
Jack, o dönemi yansıtmak istiyordu.
PETER BISKIND YAZAR
Amerikan yaşamının romantikliğine dair algıyı yıkma motivasyonu vardı.
Üstündeki cila kalkmış gibi.
BEŞ KOLAY PARÇA
Bu silsilenin başını bir anlamda Jack çekiyordu.
Yetmişlerin ortasına gelindiğinde Jack'e
Baba ve Belalılar'da başrol gibi
çok az aktörün reddedeceği roller geliyordu.
Evet doğru. Ben de hem Belalılar'ın hem de Baba'nın
büyük başarılar yakalayacağını bilecek kadar
piyasaya hâkimdim.
Aynı zamanda Çin Mahallesi'nin…
ÇİN MAHALLESİ
…daha ilginç bir film olduğunu düşünüyordum.
Film sıradan bir dedektif hikâyesi olarak başlıyor.
Ama ilerledikçe daha da çürük durumlar ortaya çıkıyor.
Sen pek meraklı bir tip çıktın ufaklık.
Meraklıya ne olur, bilir misin?
Burada senaryoyu yazdığımız sekiz haftalık süreçte…
ROMAN POLANSKI YÖNETMEN, ÇİN MAHALLESİ
…basından sürekli bir haber bombardımanı vardı.
Hepsi, Watergate'in başında oldu.
-Temsilciler Meclisi. -Sayın konuşmacı,
Birleşik Devletler Başkanı.
BAŞKANIN BÜTÜN ADAMLARI
1975'teki durumu anlamak için
döneme karanlık bir gölge düşüren olayı anlamak gerekiyor.
1975 yazında çekilen Başkanın Bütün Adamları,
Ulusal Demokratlar Kurulu'ndaki küçük bir sızmayı inceleyen
Washington Post gazetecileri
Bob Woodward ve Carl Bernstein'ın gerçek öyküsünü anlatıyor.
Watergate'i niye böyle zorluyorsunuz?
-Zorlamak mı? -Gazete için tehlikeli.
Çin Mahallesi gibi
Başkanın Bütün Adamları da bir dedektiflik öyküsü.
Sizinle konuşurken görseler mahvoldum.
Neden korkuyorsun? Kim tehdit etti?
-Kim dedi? -Bize bir tuzak mı var?
Bu iş için çok sıkıntı çekildi.
Dava olsun olmasın, niyetim açığa çıkarmak.
Pantolonsuz yakalanan ben değilim.
Neye bulaştığını anlamıyor musun?
Neyle uğraştığını bildiğini sanıyor olabilirsin
ama inan bana, bilmiyorsun.
Bu olay, tüm ABD istihbaratını ilgilendiriyor.
Hayatlarınız tehlikede.
Çin Mahallesi'ndeki savcı da öyle diyordu.
İki film de 1950'lerden beri kaynayan bir duyguyu açığa çıkarıyor.
Güneşli Los Angeles'ta da, Washington D.C. banliyösünde de olsa
Amerikan rüyasının altında bir karanlık pusuda bekliyordu.
Her şey çürümüş.
Daha kötüye gidiyor.
Özünde hayat gerilim filmine döndü.
İnsanlar, komplo teorilerine kafayı taktı…
NAOMI FRY YAZAR, THE NEW YORKER
…ama tabii Watergate olayında
komplo gerçekti.
WATERGATE'TE 7 SUÇLU
Zirveye kadar çıktı.
Beyaz Saray'daki güvenilir kaynaklar,
Washington Post'ta yer alan Watergate sızıntısının
Başkan Nixon'ın danışmanından çıktığı haberini doğruluyor.
Başkanın ihanetle suçlanacağı iddiaları artık boş laftan ibaret değil.
Bu soruşturma yapılsın istiyorum.
Halkın başkanının sahtekâr olup olmadığını bilmeye hakkı var.
Sahtekâr değilim.
Kovboy filmi seven ailemizden
kim iyi, kim kötü diye aldığımız fikirlerin…
RICK PERLSTEIN YAZAR
…artık bir önemi yoktu.
Robert Redford ve Dustin Hoffman sayesinde…
NIXON'IN SON GÜNLERİ
…kahraman, Woodward ve Bernstein'dı.
WATERGATE FİLM OLUYOR
Kaptan Amerika ve Süpermen oldular.
Başkanın Bütün Adamları, her şeyi mutlu sonla bitiriyor.
FRANK RICH YAZAR
Ya da mutlu bir… "Mutlu" fazla olabilir.
Ama iyi adamlar kazandı.
1974 WASHINGTON POST NIXON'DAN İSTİFA
Nixon devreden çıkmış, adalet yerini bulmuştu.
GERALD FORD BUGÜN 38. BAŞKAN OLUYOR
Tabii sonra adalet çözülmeye başladı.
Kıymetli vatandaşlarım, uzun süren kâbusumuz son buldu.
Ama kâbus daha yeni başlıyordu.
Daktilo yazmaya devam etse kitle nasıl hissederdi?
Selefime gelirsek ben, Gerald R. Ford…
BİR AY SONRA
…Richard Nixon'ın tam, koşulsuz affını onaylıyorum.
Amerikan halkına muazzam bir hediye verdiğini sanıyor.
Neden yapıyorsun? Daha ne kadar iyi yiyebilirsin?
Şu an alamadığın neyi alabilirsin?
Geleceği, Bay Gittes. Geleceği.
Halk "Bu da kanıtı oldu" dedi.
NIXON'A AF MI? O ZAMAN TAM AF…
"Herkes sahtekâr."
FORD'UN ÇİFTE STANDARDI
Bu genç yönetmenler de bunu diyor.
Evelyn, at şu silahı. Bırak polis halletsin.
Polis onun emrinde.
Çin Mahallesi, iyi niyetin beyhudeliğini yansıtan
bir ruh hâli.
SAM WASSON YAZAR
Gücünüz, kontrolünüz olduğunu sanıyorsunuz.
Oy hakkınız var, demokrasi var sanıyorsunuz.
Adaletin, gerçeğin kazanacağını, sevginin her şeyi yeneceğini sanıyorsunuz.
Öyle olmuyor.
Hayır!
1975'te Çin Mahallesi, Çin Mahallesi'ni değil, Amerika'yı yansıtıyor.
Verilen mesaj, kötü adamların genelde kazanacağı.
Amerika, 1 Ocak 1975 günü uyandığında
direnecek miydi?
Boş ver Jake. Çin Mahallesi zaten.
Can sıkan bir film yapıp
dev bir izleyici kalabalığını çekmek için
1975, zirve yıldı.
Mesela en popüler filmlerden Guguk Kuşu.
"Tatlım, bakıcı tuttum.
Yemeğe çıkalım, sonra filme gidelim.
İzleyeceğimiz film de deli taklidi ile tımarhaneye yatan
bir tecavüzcüyü anlatıyor.
Önce tuhaf, utangaç bir çocuğa seks için; sonra bir yerliye yardım ediyor.
Sonunda da utangaç çocuk kendini öldürüyor.
Adama lobotomi yapılıyor, kötü hemşire görevde kalıyor.
Yerli de kaçak durumuna düşüyor."
Bu, sinemada keyifli bir geceydi.
1975'in filmleri, gerçek dünyanın kaosundan
mükemmel bir kaçıştı.
Yılbaşı gecesi sinemaya gittiyseniz
muhtemelen Baba 2'yi izlemeye gitmişsinizdir.
Keyifli bir şey arıyorsanız birkaç seçeneğiniz vardı.
Genç Frankenstein onlardan biri.
Siyah beyaz! Üzerinize alınmayın.
Ya da Altın Tabancalı Adam.
Ya da Benji.
Bu bir köpek filmi değil. O köpeğin duyguları var.
Yaklaşan toplumsal çöküş sizi endişelendiriyorsa
kendinizi izlerken bulabileceğiniz şey…
Yangın Kulesi.
Yeni Hollywood belki zirvesini yaşıyordu ama o dönemde
felaket filmleri de altın çağını geçiriyordu.
HAVAALANI 1975
Poseidon Macerası, bayıldığım bir film.
Sonda Hackman ölüyor. İnsanlar bunu unutuyor.
Bir can daha mı istiyorsun? O zaman gel beni al!
Sert bir film. Hiç mutlu sonlu bir film değil.
TODD BOYD YAZAR
Watergate'ten sonra iyimserlik, yerini şüpheciliğe bıraktı.
Hollywood da bunları yansıtmayı seviyor.
YANGIN KULESİ
-Burada yangın var! -Ne bu telaş?
"Telaş" mı?
Dunc, bu yangın binanın boktan kablo düzeninden çıktıysa
her yerde yangın çıkabilir!
Doug, bence abartıyorsun.
Abartmıyordu.
O neydi lan?
İster Poseidon Macerası'nı,
ister Yangın Kulesi'ni izleyin;
gerçekler sinemanın dışında, değil mi?
İşin aslı, New York iflas etmiş durumda.
Siyasi yapı, büyük bir kriz olmadıkça…
BELEDİYE YARDIM BİRLİĞİ BAŞKANI
…aksiyon alamıyor.
Paranın bittiği yıl oldu 1975.
Onlarca yıl bütçe açığı verdikten sonra
New York, borç alamayan
ve faturaları ödeyemeyen bir hâle düştü.
Şehrin felaketini yaşadığının farkında değildim.
Çöpler birikti. Hoş mu? Değil ama burası New York.
Gözlem yapmıyordum. "Toplum böyle değişiyor."
Toplum buydu. Biz böyleydik.
Neden tenekelere tekme atıyorsunuz?
Burada bir sürü sıçan oluyor.
Tekme atmadan kaldırırsanız
sıçan kolunuza tırmanabilir.
Bu şekilde sıçan, siz kaldırmadan dışarı çıkıyor.
Mali kriz, sizin işinizi nasıl etkiledi?
İşe olan inancımı kaybettim.
Cuma günü para alacağınızı bilmeden
nasıl çalışabilirsiniz ki?
FORD'DAN ŞEHRE: GEBERİN YARDIM PAKETLERİNİ REDDEDECEK
İflası kabullenmenin sıcak bir duşa girip
bileği kesmek gibi olduğunu düşündüğümü söyledim.
İlk anda hiçbir şey hissetmeyebilirsiniz
ama o anda ölümünüz başlar.
Kriz sadece New York'ta değil, ülke çapındaydı.
Halk, Amerika'da refahın hiç bitmeyeceği fikriyle büyüdü.
Mesela enerji kesintisi olabileceği fikri.
ENERJİ: KONTROL
Hesapta bu yoktu.
DURGUNLUK BEKLENİYOR
ABD'nin İsrail desteğine karşı Arap ülkeleri, petrol ambargosu uyguladı.
PETROL ALIMI BİTTİ
İkinci Dünya Savaşı'ndan beri ilk kez ABD'de petrol alımına sınır geldi.
YAKIT KALMADI
Bence böyle olmamalı. ABD'de olmamalı.
Ekonomimiz, enerji kaynakları ile dönüyor.
Petrol üretimi giderek düşüyor.
Enerji yoksa iş de yok.
ENFLASYON - RESESYON - ENERJİ
İşsizlik ve enflasyon
yüzde 10'a yaklaştı ve artış sürüyordu.
KAPİTALİZM SÜRECEK Mİ?
Bu, teoride imkânsızdı.
STAGFLASYON
Birçok şok yaşanıyordu.
Travmatik şoklar.
Başkan Ford, Ulusa Sesleniş mesajını paylaştı.
Uzun zamandır hiçbir başkan
Amerika'nın durumuna dair böyle kasvetli bir değerlendirme yapmamıştı.
Şunu da belirtmem gerek.
Ülkenin durumu iyi değil.
Hemen sonra ne olacağını kimse tahmin edemezdi.
Kıpırdamayın. Kimse hareket etmesin. Şuraya geç!
KÖPEKLERİN GÜNÜ
Peki. Tamam. Alarmlardan uzak durun.
Haydi!
Bu film yapılırken ilk zorunluluk…
SIDNEY LUMET YÖNETMEN
…gerçeği göstermekti.
Gerçeği yakalamakta zorlandık.
Belki gerçeğe dair filmler yapmak
bundan ilgimizi çekiyordur.
Gölge!
Gerçek olaydan alınan hikâyeleri hep çok sevdim.
Pacino'nun bankanın içinde kayışı.
Bu insani bir şey. Onun için o kişi buydu. Çaresizlik gerçekti.
Şu anda görebiliyorum.
-O kim? -Polisler.
Sonra insanlar, polisten nefret ettiği için
ona tezahürat yapmaya başladı.
"Göster onlara günlerini!" diyorlardı sanki.
Alo. Sonny. Sonny, canlı yayındasın.
Birkaç soru sormamızda sakınca var mı?
-Yok. -Bunu neden yapıyorsun?
Ne? Ne demek istiyorsun?
Banka soyuyorum çünkü burada para var.
Bu yüzden.
Yok, hayır. Yani neden çalmak zorunda hissediyorsun?
-İş bulamadın mı? -Nasıl bir iş? Banka memurluğu mu?
Haftada ne kadar kazanıyorlar?
-Pek değil. -Pek değil.
Haftada 115, değil mi?
Ortağım ve dokuz kişi daha var.
Buradan cesedimiz çıkacak.
"Buradan cesedim çıkacak."
Sen ne kazanıyorsun?
Duymak istiyorum. Konuşacak mısın?
Yayında bir kesinti oldu. Lütfen bekleyin.
Özel konuğumuza…
Hepsi içten içe onu kemiriyor.
JEFFERSON COWIE YAZAR
Her yerine yayılmış.
Harry, aç şunu.
TAKSİ ŞOFÖRÜ
Bu gece şehrin dışında işe çıksan? Bronx? Harlem?
Her zaman her yerde çalışırım.
Amerika, kendinden soyutlanıyordu.
Kaçma ve boşanma salgını vardı.
Aileler birbirine yabancılaşıyordu.
Bu kırılmadan, yetmişlerin en ikonik karakterlerinden biri çıktı.
De Niro… Nedir, ne değildir
konuşmamıza gerek bile olmadı. Hissetmek yetti.
Hayatım boyunca yalnızlık peşimi bırakmadı.
Barda, arabada, kaldırımda, mağazada, her yerde.
Kaçış yok.
Ben Tanrı'nın yalnız kuluyum.
Yeraltından çıkan bir adam gibi düşündüm.
Yeraltından yukarı süzülecek bir adam.
Biz o kişiyi o ana dek bastırmıştık
ve savaş çıkacaktı.
İnsanlar böyle yaşıyordu. New York, o korkunç yerdi.
-Çek ellerini! -Peki, çık o zaman.
-Çek! -Tamam, çık.
Kalbiniz zaten kırıksa nasıl film yaparsınız?
Cehennemdesiniz, daha aşağı iniyorsunuz.
Cehennemdesin ve diğerlerimiz gibi
-orada öleceksin. -Hadi!
Filmde gördüğünüz, sürekli içinde bulunduğum bir şey.
Götür beni buradan.
Bağ kuramıyor. Kendini uzaklaştırıyor.
Dünyanın en kalabalık şehrinde
diğer insanlardan ayrı düşüyor.
Patlıyor.
Ölüyorum.
Bir gün gerçek bir yağmur yağacak ve sokakların pisliğini temizleyecek.
Manhattan'daki gökdelenlerde…
ŞEBEKE
…başka bir film deliliğin yayıldığını gösterdi.
Nasılsınız Bay Beale?
-Hâlimi kanıtlayacağım. -Tabii.
Durumun kötü olduğunu söylememe gerek yok.
Herkes biliyor zaten.
Şimdi ayağa kalkın.
Hepiniz sandalyelerinizden kalkın.
Ayağa kalkın ve pencereye gidin.
Pencereyi açın, kafanızı çıkarın ve bağırın.
"Ben kafayı yedim. Artık buna katlanmayacağım."
Şimdi ayağa kalkın. Kafanızı pencereden çıkarın.
Pencereyi açın, kafanızı çıkarın ve bağırmaya devam edin.
"Ben kafayı yedim! Artık…"
Ben kafayı yedim! Artık buna katlanmayacağım!
Ben kafayı yedim ve artık buna katlanmayacağım!
-Artık katlanmayacağım! -Artık…
Ben gerçekten… Kafamda bazı kötü fikirler var. Ben…
Bir film sizi uyutabilir ya da uyandırabilir.
Ben uyandırma tarafıyla ilgileniyorum.
En sevdiklerimiz, vanilya ve çilek.
SİHİRLİ DAĞ
-Teşekkürler. -Rica ederim.
13. BÖLGEYE SALDIRI
Bu normal vanilya.
John Carpenter'ın 13. Bölgeye Saldırı filmi gibi filmler
ülkenin kaygılarını perdeye yansıttı.
Sokaklarda 15. yüzyıldan beri hiç olmadığı kadar
vahşi suçlar işlendiği söyleniyordu.
SUÇ
Sebepsiz yere bana vurdular.
Dövdüler. Para bile istemiyorlardı.
Köyümüzü kurtarın!
Ne yapayım? Polisi mi arayayım?
Ne? Polis bir halt yapmıyor, biliyorsun.
Güven hissini özlüyorlardı.
TECAVÜZ EĞLENCE DEĞİL KARATE YAP
Yürüyüşler düzenlediler, savunma dersleri aldılar.
İlk kez şehrin fedaileri ortaya çıktı.
GAZETECİ
Polisin yardıma ihtiyacı var.
Vatandaşlar olarak eylem grubu kurmalıyız.
Kirli bir laf, kötü bir laf.
Ama kendimizi korumamız gerekiyorsa yapalım.
Fedailer şart!
Yığınla fedai filmi vardı.
KANUNSUZ JOSEY WALES
İNFAZCI
Suça karşı gelen bir kişi.
Bana mı diyorsun?
Ne?
Kiminle konuştuğunu sanıyorsun?
İşinin başına geç, orospu çocuğu!
Uğraşıyorum şerefsiz.
"Sınırı aştık" hissi vardı.
ÖLDÜRME ARZUSU
Suçluları şımartıyoruz, insanlar öfkesini çıkarıyor.
Bir şeyin ucundan tutan herhangi biri, özenilir hâle geliyordu.
Bir eleştirmen, bu filmlere "intikam draması" dedi.
Dünyanın en vahşi şehrini
temizlemeye karar veren bir adamın hikâyesi bu.
Öldürme Arzusu.
Tanıdık yıldız Charles Bronson'ın
eşi ve kızı tecavüze uğrayıp öldürülen
liberal bir mimarı oynadığı
bir kullan-at filmi olarak görülüyordu.
Ne istiyorsun?
Uzatma. Biliyorsun.
Filmde tam olarak terk edilmiş bir kovboy şehrine gidiyor,
John Wayne tarzı intikamcı olmayı öğreniyor,
New York'a geri dönüp suçluları vurmaya başlıyor.
İnsanlar tekrar tekrar izlediler.
Salonlarda tezahüratlar koptu.
Siz ne yapardınız?
Ne yapardınız?
Charles Bronson'ın yaptığını yapar mıydınız?
Belki… Yani… Muhtemelen.
Öldürme Arzusu o kadar aşırı değildi.
Temiz bir şiddeti vardı.
Bir adamı vurduğum zaman vuruluyordu. Bu kadar.
Beni asıl korkutan başka.
Geçen hafta kızımla Road Runner çizgi filmini izledik.
Kurt mu çakal mı neyse, üstüne kaya atıyorlar ve dümdüz oluyor.
Beni bu şoke ediyor.
Bu gerçek şiddet.
Ama kimi öldürüyor?
Doğru kişileri öldürdü.
Kahramanlıkla ilgisi olmasa da
kahraman olarak görülüyor.
Yolsuzluğu konu alan, ülkedeki havayı yansıtan
ve zamanın ruhuna ayak uyduran enerjiye rağmen
yetmişlerin Hollywood'undaki eksiklik siyah halktı.
Bence filmlerde çeşitlilik olmadığı için insanlar sıkıldı.
İçinde zenci olmayan filmleri sevmiyorum.
Logan'ın Kaçışı diye gelecekte geçen bir film var.
İçinde bir tane zenci yok.
Beyazlar herhâlde biz gelecekte yokuz diye düşünüyor.
Bu yüzden film yapmalıyız.
Film yaptılar.
SİYAH SÖMÜRÜ FİLMLERİ
Bu filmler bir kazaydı.
Melvin Van Peebles, zor topladığı 150.000 ile
film yaptı ve 16 milyon kazandı.
YÖNETMEN
"Bir dakika" dediler.
Bambaşka bir kitle buldular.
AKTÖR
Kentli siyahlar izliyor, dendi
ama herkes oradaydı.
Hep beyazlar, Yahudiler,
Porto Rikolular da vardı.
"Bu film olmuş" diyorlardı.
Sweet Sweetback's Baadasssss Song
tarihte en çok kazandıran bağımsız film oldu.
Hollywood, başarının siyah veya beyazlıkla ilgisi olmadığını anladı.
Yeşildi.
KORKUSUZ
Tehlike ortaya çıkınca Yan çizen korkak kim?
Tam isabet
Korkusuz o kadar başarılı oldu ki MGM'yi iflastan kurtardı.
Super Fly, gişede Baba'yı zirvedeki yerinden etti.
Bu muazzam bir başarı.
Bu puşt bizi öldürtecek.
Çoğu zaman filmlerin konusu suç ve seksti.
Bir süre bu çok ilgi çekti
ama bence insanlar ateş edip sikişilmesinden sıkıldı.
Siyah sömürü filmlerinin tek bir tür olduğunu düşünmek hata olur.
Birçok türün karışımı.
Bir tarafta Blacula var.
Diğer tarafta Cooley Lisesi gibi ev dramaları.
Bay Mason yüzünden tüm hafta dersleri kaçıracağım.
COOLEY LİSESİ
Hep yapıyor.
Bir ergenlik hikâyesiydi. "Geleceğim için bir şey yapmak istiyorum
ama ne yapacağıma dair hiç fikrim yok."
Benim karakterim böyleydi.
Çevresinin ötesini görüyordu.
İstediğine ulaşacaktı ve kimse onu durduramayacaktı.
Bu sömürü değildi. Yeni Hollywood'un kalanı gibi…
CORNBREAD, EARL VE BEN
…siyahların filmlerinin çoğu gergin bir ulusu anlatıyordu.
Tanrı'ya şükür! Tanrı'ya şükür!
ARAÇ YIKAMA
Amerika'daki en patlayıcı ses
bir komedyene aitti.
Aslında Bill Cosby'yi taklit etmeye çalışan biriydi
ama kendi tonunu bulmaya başlayınca
kültürel bir fenomene dönüştü.
Ne zaman gazete okusak
"Zenci yanlışlıkla kafasından 22 kez vuruldu" yazıyor.
Yani, yanlışlıkla nasıl sekiz kez göğsünden vurabiliyorsunuz?
Sonra herif çıkıp diyor ki "Sayın Yargıç,
adam düştü, ortalık karıştı…"
Harika bir halk ozanı gibiydi ama tersten.
Kendisine nasıl gözüktüklerini
beyazlara gösteriyordu.
Bence bu işe epey hazırsın.
SATURDAY NIGHT LIVE 1. SEZON
Burada hep yaptığımız bir psikoloji testi var.
Kelime çağrışımı testi. Ben birkaç kelime atacağım.
Aklına ilk geleni söyleyeceksin.
-"Beyaz." -"Siyah."
"Zenci tip."
"Beyaz tip."
"Katran bebe."
1975'te ülke genelindeki liberal topluluklar
siyah öğrencileri otobüslere doldurup
beyaz okullarına götürerek entegrasyonu hedeflediler.
Ama herkes bunu istemedi.
ZORLA TOPLAMAYIN!
Entegrasyona en çok karşı çıkanlardan biri Sue Connor.
Matthew Connor bu sabah okula gitmiyor!
Boykot!
Irkçı veya yobaz değilim ama olsaydım…
Önemi yok.
-"Renkli." -"Çomar."
-"Orman zencisi." -"Taşra beyazı."
Oraya gitmek benim için savaşa girmek gibi.
İnsan aynı anda eğitim alırken arkasını kollayamaz.
-"Diken kafa." -"Fukara beyaz."
Toplayıp Afrika'ya geri yollayın!
Bizi otobüslerden, okuldan attılar.
Üstümüze taş ve madde attılar.
-"Orman zencisi." -"Asalak beyaz."
-"Zenci köle." -"Ölü salak beyaz."
Pekâlâ Bay Wilson…
Bence işe uygunsunuz.
Başlangıç için 5.000 dolar nasıl?
Anana sor.
Richard, Saturday Night Live'a konuk olduktan sonra
dönemin en havalı kültürel figürü oldu.
AYRIM
Hassas konuları konuşup…
ENTEGRASYONLA MI?
…güldürebiliyordu.
İŞSİZLİK… EN YÜKSEK…
SUÇ ARTTI
Ama kimsenin konuşmak istemediği bir konu vardı.
1975'te Vietnam ile ilgili eleştiri yapan tek yapım
Kore'yle ilgili bir komediydi.
M*A*S*H 3. SEZON
Dinlesene, topla saldırıyorlar!
İmkânsız.
Aldığım istihbarata göre bölgenizde düşman birimi yok.
Saldırı altında değilsiniz delikanlı.
Herkes sakin olsun. Bu böyle sonsuza dek sürmez.
M*A*S*H dizisi
Robert Altman'ın aynı ada sahip kara komedisinin uyarlamasıydı.
Göremiyorum.
Mississippi Nehri'ne döndü.
Kayıt!
Vietnam Savaşı'nı konu almasını istedim…
ROBERT ALTMAN'IN SESİ
…ama böyle olamayacağı konusunda ısrarcılardı.
Çekimin son hâlini gördüklerinde
olayların Kore'de geçtiği notunu düşmemizi istediler.
BİR DE… KORE VARDI
Vietnam'da çekilmemiş olsa da M*A*S*H'te
ne anlatıldığını herkes biliyordu.
Savaş, cehennem değil. Savaş savaştır, cehennem cehennemdir.
Savaş cehennemden çok daha kötü.
Vietnam filmlerinin yapılmaya başlaması uzun zaman aldı.
İnsanlar buna bulaşmak istemedi.
Savaşın ilk 15 yılında
Hollywood'da yalnızca bir Vietnam filmi yapıldı.
Son Hücum.
John Wayne, M*A*S*H'ten farklı bir açıdan baktı.
ABD neden bu acımasız savaşta?
SON HÜCUM 1968
Komünizm egemenliği yüzünden.
Kimse filme inanamadı. Yani, izlediğimiz zaman güldük
ama hepsi yalandan ibaretti. Kazanıyoruz intibası yaratıldı.
İşte bütün mesele bu Bay Beckworth!
John Wayne, Vietnam'da olmanın ayıp olmadığını temsil ediyordu.
Bize göre yaptığı en kötü şeydi bu.
Yaşıtlarım gidip orada ölmek zorunda kaldı.
Çok çirkin bir savaştı.
OLIVER STONE'UN VİETNAM FOTOLARI
Herkesi bombalıyorduk. Tonla para harcıyorduk.
İlk yaramı
el bombasını yeterince uzağa atamayan
puşt bir çavuş yüzünden aldım.
Savaş konusunda Amerikalılar ikiye bölünmüştü.
Hollywood'da da durum aynıydı.
Huzurlarınızda Büyük Dük John Wayne.
1975 Akademi Ödülleri'nde
bu ayrım, ön plana çıktı.
Teşekkürler.
O geceki sunucular
eski Hollywood'un büyük isimleriydi.
Teşekkürler.
Ama yeni nesil yapımcılara sıralarını bırakırken
izleyiciler, iki tarafın birbirine dair hislerini görmüş oldu.
1975 ÖDÜLLERİNDEN HAFTALAR ÖNCE
Maalesef artık ödülün anlamı yok.
Çok gülünç bir yanı var.
Güzellik yarışması gibi.
-Evet. -Bir nevi aşağılayıcı.
Bence bu ülkenin en kötü tarafını gösteriyorlar.
Dustin Hoffman'ın fikrinin aksine
bu, yakışıksız bir akşam değil.
Ne hoppa ne de utanç verici.
Nihayetinde, nesil savaşı beklenmedik bir anda ayyuka çıktı.
Uzun metrajlı belgesel kategorisinde kazanan Kalpler ve Zihinler.
Columbia Pictures, Kalpler ve Zihinler'i yayına almayı reddetmişti.
Filmin savaştaki can kayıplarına teması fazla ihtilaflıydı.
KALPLER VE ZİHİNLER
Yine uçaklar geliyor.
Burası bomba çukuru.
Bomba buraya düştü, her şeyimi yok etti.
Vietnam özgürlüğüne kavuşmadan
hemen önce burada olmamız ilginç.
YAPIMCI, KALPLER VE ZİHİNLER
Şimdi Vietnam halkının okumamı istediği
küçük bir notu okuyacağım.
"Lütfen Amerika'daki dostlarımıza barış adına yaptıkları
her şeyin farkında olduğumuzu aktarın.
Tüm Amerika halkına selam ve dostlukla."
Çok teşekkürler.
Tabii çok gergin bir ortam vardı.
Hepimiz nefeslerimizi tuttuk.
Bert Schneider, Özgürlüğün Bedeli'nin yapımcısı.
En radikal figürlerden biriydi. Akademi'de skandal uyandırdı.
Akademi, çok muhafazakâr bir organizasyondu.
Sahnede böyle şeyler söylenmesini istemiyorlardı.
John Wayne ve Sinatra
Bert Schneider ile tartışınca arkada kıyamet koptu.
Sahne arkasına gittim. Sinatra yanımdan geçip gitti.
Yolundan çekildim çünkü ne yapacağımı…
Ne yapacağımı bilmiyordum.
Soğuk havayı hissettim.
Bob Hope, ödülün geri alınmasını istedi.
Akademi "Biz, siyasi açıklamalardan sorumlu değiliz.
Bu gece bunlar yaşandığı için üzgünüz" diyor.
Üç hafta sonra Kuzey Vietnamlılar, Saygon'un etrafını sardı
ve askerî telsizlerde White Christmas çaldı. Yani…
Tüm Amerikalılar hemen Vietnam'dan tahliye edilecek.
SAYGON'UN TAHLİYESİ
SAYGON'UN DÜŞÜŞÜ
Helikoptere doğru çılgın bir kaçış başladı.
Belki de yaşadığım en korkunç deneyimdi.
Güneyli pilotlar, ABD'li denizcilerin onları alması için atladı.
Karaya inebilenler ise
kenardan denize itildiler.
ABD'li denizciler insanları uzaklaştırmak için
göz yaşartıcı gaz kullandı.
Aynı insanlara Amerikalılar, Vietnam'dan çıkış sözü vermişti.
Bu insanlar burada kalarak intihar ediyorlar
ama elden ne gelir?
Vietnam'da savaş bitti.
6 MAYIS 1975 BİR HAFTA SONRA
Birçok açıdan üzücü ve trajik oldu
ama mevcut sorunlarımıza rağmen
güçlü bir ordumuz var
ve olası tüm düşmanlarımızın
onlara direneceğimizi bilmesini istiyoruz.
MONTY PYTHON VE KUTSAL KÂSE
Çekil yolumdan kıymetli düşman.
-Alt tarafı bir çizik. -Çizik mi?
-Kolun koptu. -Kopmadı.
Ne oldu o zaman?
-Daha kötüsünü yaşadım. -Yalancı!
Hadi oradan pısırık!
Saygon'un düşüşünden sadece iki hafta sonra
Mayaguez isimli Amerikan konteynır gemisine
Kamboçya'da komünistler el koydu.
ABD ordusundan dev bir misilleme geldi.
Ford hükûmeti, Amerika'nın hâlâ yabana atılmayacak
bir güç olduğunu kanıtlamaya kararlıydı.
Alt tarafı sıyrık.
Daha sonrasında
gemi kurtarıldı ve Ford'un popülaritesi zirveye çıktı.
Başkan, halkın ezici desteğine sahip.
İşte şimdi bittin sen!
-Ne? -Gel buraya!
Ne, kanını mı akıtacaksın?
Vietnam Savaşı'nda olduğu gibi gerçekler, çok daha karmaşıktı.
Aslında aşikâr.
Güvenlik toplantıları notlarında Henry Kissinger'ın sözleri var.
"Birilerini pataklamalıyız. Gerçek olması şart değil.
Amerika'ya bulaşılmayacağını göstermeliyiz" gibi.
Tabii her şey ters tepti.
Hiç uğruna birçok asker kaybettik.
Bok gibiydi.
Basında kutlama yapıldı.
KURTARIŞ
Sanki Ardenler Savaşı gibi.
"TEBRİKLER! DÖNDÜK, ŞAMPİYON!"
Amerikan ordusunda narsisizmin en berbat hâli.
Delilik.
Tamam, beraberlik diyeceğiz.
Birkaç ay sonra gerçekler ortaya çıkınca
birçok Amerikalı, kime güvenebileceğini düşünmeye başladı.
Güven, ne anlama gelebileceğini veya gelemeyeceğini
tahmin etmek zorunda olmak değildir.
Güven, kazanılmalıdır.
Ne şaka bombaları…
YAYIMLANMAYAN SEÇİM REKLAMI
…ne de son yılların hatıraları
halkı başkanlarından ayırabilir.
Amerika umutlarım çok güzel
Dallas sokaklarında bir limuzin ile geçit töreni yapılınca
Amerika'ya bir değişim geldi.
On yıllık gerilimin ardından
insanlar ve başkan, yeniden birleşti.
Amerika umutlarım çok güzel
"BİZ HALKIZ"
Bunu görmek ne güzel
Amerika umutlarım çok güzel
Amerika umutlarım…
Daha sonra iki suikast girişimi oldu.
Sacramento'da meşhur Manson çetesinin üyesi
"Gıcırtılı" Fromme.
San Francisco'da ise gerçekten bir silah ateşlendi.
Üç hafta içinde
iki kez suikast saldırısına uğraması açısından
farklı bir yeri var.
Bu her şeyi anlatıyor.
BABA II
1975'te siyasi şiddet, şoke edici ölçüde yaygındı.
YÜRÜTME EYLEMİ
Amerika halkının zihinlerinde anısı hâlâ taze bir
suikast de vardı.
Burası Dallas'taki Dealey Plaza.
İYİ GECELER AMERİKA
22 Kasım 1963 günü bir silah patladı.
Kennedy suikastından sonraki 12 yılda
birçok kişi tetikçinin ifadesini sorgulamıştı.
Geraldo Rivera, ulusal kanalda Zapruder kaydını ilk kez gösterdiğinde
haberi patlattı.
Gördüğünüz gibi kafa, sert bir şekilde geriye düşüyor.
Kennedy'nin kafasının patlayışını görmek korkunçtu
ama önemliydi.
Böylece dünyayı başka bir şekilde görebildim.
Kaydın yayımlanması, ölümüyle ilgili soruları yeniden alevlendirdi.
Resmî ifadeye dair güvensizliği artırdı
ve diğer suikastlar ile ilgili şüphe uyandırdı.
Kennedy öldüğünde neredeydin?
GECE KIMILTILARI
Hangi Kennedy?
Şimdilerde birçok kişi suç örgüsünün bir dizi komplo
olduğunu düşünüyor.
Belki tek, dev bir komplo.
KOMPLO PARANOYA
SUİKASTTAN ANLAR ÖNCE
Suikasttan beri
bu insanların altısı kazada öldü.
Onları kim öldürdüyse beni de öldürmeye çalışacak.
PARALLAX ESRARI
Hey.
Bir film yaptığım zaman insanların nasıl anladığı
ilgimi çekmiyor.
Derdim gerçeği anlatmak.
Warren Beatty, Hollywood'daki en yüksek siyasi seslerden biriydi.
Hem cinsel bir semboldü…
ŞAMPUAN
…hem de Richard Nixon'ın hasmı.
Mesela Parallax Esrarı'nda Warren Beatty,
siyasi suikast olayını açığa çıkaran bir gazeteciyi oynuyor.
Filmde paranoya haklı çıkıyor.
Bir zamanlar imkânsız gözüken şeyin…
…o anda tam anlamıyla gerçek olduğu gün yüzüne çıkıyor.
Çok önemli bir konu.
Hayatımızın son 25 yılının üstündeki
sır perdesinin tamamen kalkışı.
Kısa bir süre sonra New York Times'tan Seymour Hersh
CIA'in savaş karşıtı Amerikalılara karşı casusluk yaptığını iddia etti.
Liberal Senatör Frank Church, soruşturmanın sorumluluğunu aldı.
CHURCH KOMİTESİ
Ülke içi istihbarat operasyonlarının
tam muhasebesi hiç yapılmadı.
SEN. FRANK CHURCH KURUL BAŞKANI
Bu sebeple bu kurul, soruşturmanın sorumluluğunu üstlendi.
Hükûmetin fazla güçlendiğine…
MİLLÎ GÜVENLİK TARİHÇİSİ
…karanlık güçleri ortaya çıkardığına dair
bir korku hâli oluşmuştu.
Sonrası çorap söküğü gibi geldi.
KONUŞMA
Şuna bak. Hadi canım.
Sonraki aylarda
Church Komitei'nin ilk kez yabancı suikastlara,
Amerikalılara ilaç verilmesine ve insan hakları liderlerinin
gizlice dinlenmesine dair sırları açığa çıkarmasıyla ülkenin ilgisi uyandı.
Artık çok fena konularda gerçeği öğreniyorduk.
Karşısında durduğumuz her şeyi
aslında biz de yapıyorduk.
Elinden gelse bizi öldürür.
Konuşma ve Akbabanın Üç Günü gibi filmler
paranoyanın gerçek olduğunu gösterdi.
CIA'in insanları öldürmesini anlatan Akbabanın Üç Günü
duruşmalar devam ederken yayımlandı.
Ne yapıyorsun?
Benzerlikler rahatsız ediciydi.
Yalan söyleyip yakalanmamak, doğru söylemekle aynı mı sanıyorsun?
Hayır.
Church Komitesi'ni altmışların sonu gibi görüyorum.
Hangi kurumların doğruyu yapacağına güvenebilirsiniz?
Eğer bu hükûmet tiranlığa dönüşürse,
eğer bir diktatör bu ülkenin başına geçerse
istihbarat topluluklarının
hükûmete verdiği teknolojik kapasite ile
hükûmet, mutlak tiranlığa başlayabilir
ve karşı koymak mümkün olmaz.
Parallax Şirketi
İnsan Mühendisliği biriminin test odasına hoş geldiniz.
Ülkemize ne oldu?
Sahip olduğumuzu sandığımız bir idealizm ve umut vardı.
Onlar yok oldu.
Yaşadığımız Amerikan rüyası mı, Amerikan kâbusu muydu?
"Her şey çok yanlışmış, baştan başlamam lazım."
Ailelerimizden bize kalanların faydası yoktu.
Yerine koyabileceğimiz bir şey de yoktu.
Bir yazar dönemi "her şeyin sonrası, hiçbir şeyin öncesi" olarak tanımlamıştı.
Birçok insan için tek çıkış yolu, içerisiydi.
BEN
Bence 1970'lerin nihai metni
Martı Jonathan Livingston.
Sürüden kaçan, kendisi olabilen ve kendi başına uçabilen
bir martıyı anlatıyor.
Devasa satış rakamlarına ulaştı ve filme uyarlandı.
Martı Jonathan Livingston,
sen bizim gibi uçmuyorsun.
Şu andan itibaren sonsuza kadar sürüden kovuldun.
Kovulmak…
Toplumdan ayrılarak kendinizi gerçekleştirebileceğiniz fikri vardı.
Bu fikre göre toplum bir baskı kaynağı,
bir kısıtlama kaynağıydı
ve insanın çıkıp özgür bir martı olması gerekiyordu.
İnsan kendine yardım etmeden kimseye yardım edemez.
"Biz" neslinden "Ben" nesline geçişin
ilk dönüm noktasıydı.
Altmışların rüyası kaybolmuştu.
Birleşik Devletler hükûmeti
savaşı durdurmazsa…
SAVAŞ KARŞITI AKTİVİST
…biz Birleşik Devletler hükûmetini durduracağız.
Bence tüm bu süreç…
GİRİŞİMCİ, 1976
…kendimizin dışına, dış dünyaya bir arayıştı
ve gördük ki
savaşı yaratan aslında zihinlerimiz.
Zihnimiz huzurlu olmazsa dünyada da barış olmaz.
Tommy ve Brian De Palma'nın Carrie filmi gibi filmler
içeride gizli potansiyeli keşfetti.
Tuhaf Carrie, Tuhaf Carrie!
CARRIE WHITE BOK YİYOR
Kendinizi bırakmanızı isteyen
ve anlayamadığınız ama yaşadığınız zorluğu ortadan kaldıran
bir güç tarafından kontrol edildiğinizde ne olur?
1975 yılında
insanın kendini gerçekleştirmesinin yeni bir yolu vardı.
Din veya tarikat olmayan bir yol.
Amerika'ya has bir yol.
Bir iş.
Kendiniz olmak satılığa çıkmıştı.
Dengeli olmak, götünüzle…
KURUCU, EST
…yerdeki deliği ayırt edebilmek. Hepsi bu.
Götünüzle yerdeki deliği ayırt edemediğiniz için puştsunuz.
Bu adam, EST isimli yeni bir hareketin kurucusu Werner Erhard.
İnsanlar sıkılıyordu. "Belki gelişimim üzerine çalışmalıyım."
Eskiden bunu kim söylerdi?
EST belki psikoterapi yapmıyor
ama mutluluğu arayan, hayatta zorlanan insanların
ilgisini çekiyor.
Altmışlarda çok soru işareti vardı.
Yetmişler çıkıp "Boş ver" dedi.
"Boş ver." O sorular hiç cevaplanmadı.
Küçükken ailem beni birkaç kez…
EST SEMİNERİ
…yetiştirme yurduna verdi.
-Ve… -Ne güzel, değil mi?
-Beni üzüyor. -Hayır, üzmüyor. Sen üzmesini sağlıyorsun.
Üzülmenin getirisi ne?
Önemseyen insanlar.
Neden yurda yerleştiğini anlayalım.
Kendini yurda yerleştirdin
çünkü en iyi aracın yetimlik olacağını düşündün.
Daha iyi bir şantaj aracı bulamadın.
Peki getirisi neydi? Yetim olmaktan senin çıkarın ne?
Dünyadaki herkesten daha iyi olmam.
Aynen öyle.
"Gizli gizli istediğin için başına bu geldi."
Çok ürpertici bir tarafı var
ama aynı zamanda rahatlatıyor da çünkü bir sebebi var demek oluyor.
"Başka bir şekilde bakabilirim" diye de düşündürüyor.
Savaşlar ve yok olan halklarla yüzleşmeniz mümkün değil.
Kendi dramınızla yüzleşin.
Hayatın hiçbir tadı yok, her şeyi denediniz
ama hiçbiri işe yaramadı,
bir şey olsun diye çırpınıp duruyorsunuz ama bok gibisiniz.
Sizin hisleriniz, gerçekliğin kalanıyla ilgili olmak zorunda değil.
Hayatta kalmanız için olması gereken bu.
Kes! Kes şunu! Kes şunu!
İnsanların kaderlerine hükmedebileceği,
gerçeğin olgulardan çok hislere dayandığı mesajı
o dönem için mükemmel mesajdı.
Eğer kaderimize tamamen hükmediyorsak
o zaman başkaları da kendi kaderlerine hükmediyordur.
Böylece bazı EST takipçileri
Kuzey Vietnamlıların bombalanmak istemiş olacaklarını söyledi.
Tecavüzlerin, açlıktan ölen çocukların
ve hatta Holokost'un kurbanları tarafından istendiği söylendi.
Bu kendini gerçekleştirme meselesi, üçkâğıtçılıktan ibaretti.
Ben gerçekleşeceğim, bu da senin sayende.
Amerika'da birçok grup "Ben ne istiyorsam gerçek o" dedi.
Doğru, her şey olabilir.
KURT ANDERSEN YAZAR
Doğru olmasını istediğimiz her şey doğru olabilir. Öyle olsa da olmasa da.
Bazıları için o dönem, yüzlerce küçük "ben"in döndüğü
bir disko topu gibiydi.
Tom Wolfe dönemi "'Ben' Nesli" olarak adlandırdı.
Oradan çıkan sonuç korkunçtu.
İnsanlarla iletişim kaybı.
İnsanları daha da içine iten yeni bir araç ortaya çıkmak üzereydi.
Merkez beyin o, dünyanın beyni.
ÖLÜM PATENİ
Kurumsal kararlarla ilgili bilgi almak istiyorum.
Kim alıyor, nasıl alıyor?
Cevap ver.
-Olumsuz. -Cevap ver.
Olumsuz, olumsuz…
Olumsuz, olumsuz, olumsuz…
Cevap vermek zorundasın, Sıfır!
TEKNOLOJİ
Bilgi devrimi, insan beyninin gücünü genişletti
ve Amerikalıların çalışma, oynama ve düşünme şeklini sonsuza dek değiştirdi.
BİLGİSAYAR İŞLETME SİSTEMLERİ
O dönemlerde bilgisayarları genelde hükûmetler ve büyük şirketler kullanıyordu
ama bazı gençler için gelecek parlaktı.
Bugünkü müzik mağazaları gibi
gelecekte yazılım mağazaları olacağını tahmin eden çok insan var.
Binlerce böyle mağaza olacak deniyor.
Ben de buna katılıyorum.
Harvard Üniversitesi'nde öğrenciydim.
1975'te Breakout oynuyorduk.
Tuğlaları kırarak
topu tuğlaların arkasına geçiriyorsunuz. Neyse…
1975'in başlarında
Bill Gates, Harvard'ı bırakıp
yeni bir ürün için yazılım geliştirmeye karar verdi.
Kişisel bilgisayar.
Yeni şirketi, dünyayı değiştirecekti.
Microsoft'un sloganı
"Her masada ve her evde bir bilgisayar."
Bulunduğumuz yere göre
ikinci kısmı atıyorduk çünkü çok tuhaf geliyordu.
Kişisel kullanıma uygun olarak görülmüyordu.
Çok karmaşık, çok kafa karıştırıcı.
Nereden başlayacaksınız?
En önemlisi, parmaklarınızın ucunda
bu yeni aracın, bilginin olması çok olumlu bir şey.
Horace Enya, önündeki tam bilgisayarı
sesleri tanıması için eğitiyor.
Şıngırdama ve şıklatma.
Başka bir program aracılığıyla
20. yüzyıl icadı bu makine, müzik oluşturuyor.
Biz insan değil miyiz?
GERİ EVRİMLE İLGİLİ TAM GERÇEK
Biz Devo'yuz!
Biz insan değil miyiz?
D-E-V-O…
GELECEĞİN DÜNYASI
Filmlerde teknoloji, bir ilerleme aracından ziyade
baskı kaynağı olarak görülüyordu.
SORGU KAYITLARI
Programlama hazır.
Gerçek vakti.
Bazıları onlardan korkuyor, bazıları insanlıktan çıktığını düşünüyor
ve başkaları, işlerini onlara kaybedebileceğini düşünüyor.
1975'te kendinden şüphe hâli yaygındı
ama olumlu bir şüpheydi.
Birçok sorunu çözüyordu
ama beraberinde çok sorun getirmiyordu.
İnsanlar gelecek kaygısı duyuyordu.
Hiç olmadığı kadar birbirimize bağlıydık
ama birbirimizden giderek uzaklaşıyorduk da.
Robert Altman'ın Nashville filminde
bu duygu, mükemmel anlatılıyor.
Filmin bir olay örgüsü yok.
Amerika'nın ortasındaki olayların bir toplaması.
Öncelikli işim, gördüğümü yansıtmak.
Resim gibi, ben…
Gördüğümün kendi açımdan yansımasıyla uğraşıyorum.
Bir şey eklemiyorum, yorum yapmıyorum.
Yavaş bir film. Böyle bir film bugün yapılır mıydı?
Muhtemelen hayır.
Çünkü normalde
başrol ile düşmanının çarpışması beklenir.
Herkes "Böyle bir tezat istemiyoruz" diyor
ama yapmadığınız zaman da "Nerede bu tezat?" diye soruyor.
Zaten içindesiniz, bu sizsiniz.
Nashville, 24 karakterin hikâyesi
ama izleyici olarak siz de 25. karaktersiniz.
Yerleşik hükümlerinizi filme taşıyorsunuz.
Kıymetli mükellefler, hissedarlar
doğrudan sadede geleyim. Bazı ikameler yapacağım.
HAL PHILLIP WALKER İKAME PARTİSİ
İkame Partisi, film boyu kamyoneti görüyoruz.
Aslında ne yapacağını veya vaatlerini hiç söylemiyor.
Sadece bir şeyleri ikame edeceğini söylüyor.
Paranın kendi başına çözemeyeceği sorunlarımız var.
Filmin başında bana bir telefon geldi.
Adamın biri "Ben katılmak istiyorum" dedi.
"Bu adama oy vermek istiyorum, muazzam biri."
"Kusura bakmayın ama henüz gerçek değil" dedim.
Nashville, Amerikan gerçekliğinin içinin açılıp incelenmesi gibi.
Uyum eksikliğinin ötesinde bir öz eksikliği var.
Nashville, eleştirel bir güçtü ama herkes etkilenmemişti.
Kansas'ta bir izleyici şöyle diyordu…
"Biri, Nashville'i sevmediğimi söyledi
çünkü ben anlamamıştım.
Olabilir tabii
ama Amerika'yı anlamayan yapımcılar ve eleştirmenler var gibi gözüküyor."
Kayıt!
Kırsal kesimdeki insanların gerçek bir çekim gücü var.
Hayranları var.
Başkanı seçen onlar.
Nashville, gişede hayal kırıklığı yarattı.
İç kesimler ve sahil şeritleri arasındaki ayrım büyüyordu.
Saçını kestirirsen Nashville'e ait değilsin.
Geçen erkekler tuvaletine gittim,
atkuyruğu saçlı bir adam vardı.
Kalbim bir an tekledi.
Yanlış tuvalete girdim sandım.
1975'te
Yeni Hollywood'un ruhu, televizyonda da kendisini buldu
ve en popüler komedi dizisi, büyüyen ayrımın sesi oldu.
Durgunluktu enflasyondu derken
bu hükûmet bütün paranı kaybettiriyor.
-Çekil şuradan! -Kaçmanın…
Aile Arasında, televizyonu değiştirdi.
İnsan hakları, siyaseten ayrışan ailelerin dinamikleri gibi konular
kovboy filmlerinden, hukuk ve tıp programlarından
ve diğerlerinden farklı şekilde
oturma odalarına girmiş oldu.
Aile Arasında'yı herkes izliyordu
ama herkes aynı şeyi görmüyordu.
Bazıları Mike ve Gloria'yı tutuyordu.
Archie, okul tahvilleri umurunda değilse
ülkenin geleceği umurunda değil.
Bir de kendine Amerikan mı diyorsun?
Evet.
Gerici, bağnaz, bir açıdan sevimli,
tarihin kaybeden tarafındaki Archie'yi destekleyen çok kişi vardı.
Archie Bunker, dünya görüşünü temsil ediyordu.
Görüşlerinin avukatı olarak gördüler.
Siyahların bu ülkede senin kadar fırsatı olduğunu mu söyleyeceksin?
Daha fazla fırsatı oldu.
İş bulabilmem için milyon tane insan çıkıp protesto etmedi.
Hayır, amcası ayarladı işi.
O dönemde Archie, geçmişi temsil ediyordu
ama şu anda geleceğe daha yakın.
HARLAN COUNTY, ABD
Madencilerin birlik olma çabasını anlatan Harlan County, ABD gibi filmler,
beyaz işçi sınıfının geride kaldığını gösterdi.
Peki ya yüksek maliyetler? Peki hastalık izinleri?
Beş güncük.
-Hastalık izni aldın mı? -Hasta olmaya param yetmez.
Otuzlardan yetmişlere kadar
ekonomi, işlevsel olmakla kalmadı aynı zamanda paylaşıldı.
Amerikan tarihinde en eşit yıl, 1972'ydi.
95'LİK DİLİM - MEDYAN 20'LİK DİLİM
Levha fabrikaları, bira tesisleri, küçük şehir işleri…
LAVERNE VE SHIRLEY
En iyi işler bunlardı ama hepsi kaybolmuştu.
Ekonomi bomboktu.
Mesele, üretimden değil
finanstan para kazanmaktı.
Meyveyi şirket aldı, bize posasını bıraktı.
Bunu yaptılar!
Ford üreten bir fabrikada çalışan adam için
"Ben" nesli diye bir şey yoktu.
Ancak o hayali canlı tutabilirseniz Amerika iş görebilir.
Şuradan şuraya ulaşmanın gerçekten bir yolu varsa.
Bu kesildiği zaman sıkıntıya girersiniz.
Siz liberaller istediğinizi almaya devam ederseniz
hepimizin üstüne sifonu çekecekler.
ABD'nin klozetten akıp gidişinin sesini duyacağız.
Sınıflar ayrışırken
kültür, beyaz işçi sınıfının çıkarlarının ifadesi hâline geldi.
Miras Vakfı gibi siyasi örgütler…
KÜRTAJA KARŞI DURUN
…bu insanları örgütleyip sorunlarına çözüm olduğunu…
SİLAHI KISITLAYAN İNSANI KISITLAR
…söylemek için temsilciler yolladı.
AHLAKLI ÇOĞUNLUK
Sorunlarının çözümü, muhafazakâr cumhuriyetçilikti.
Şükürler olsun
Soldan taktik alarak protesto ve yürüyüşler düzenlediler.
1974 yılında…
KÜRTAJ KARŞITI YÜRÜYÜŞ WASHINGTON
…Yaşam Yürüyüşü'ne 20.000 kişi katıldı.
1975'te bu sayı 50.000 oldu.
ÖĞRENCİ ENTEGRASYONU PROTESTOSU
Grubun hedefindeki senatör konuşmak istedi.
-Dinleyecek… -İnsanlar seni dinlemek istemiyor!
Çocuklarını entegre et!
Senatör Kennedy ofisine doğru dönerken
kalabalık da…
Ülkemize hep verdik.
Bizden istenen her şeyi, Amerika'yı sevdiğimiz için verdik.
Amerika'nın 200. yılını kutlamak için…
AKTİVİST
…çocuklarımızı hiç direnç göstermeden
bu sosyal planlayıcılara vermekten
daha aptalca bir yol düşünemiyorum.
Bazı Cumhuriyetçi muhafazakârların Başkan Ford ile ilgili şüpheleri var
ve gizli liberal olabileceğini düşünüyorlar.
FORD SIKINTIDA
1976'da tüm adaylara açık bir toplantı istiyorlar
ve Bay Ford da birçok adaydan biri olacak.
Bu akşamki ilk misafirim, siyasi bir fenomen.
1975'in yalnızca başlangıç olabileceğini söyleyenler var.
Huzurlarınızda eski Kaliforniya valisi…
Ronald Reagan.
Sizi görmek ne güzel.
Burada olmak güzel. İki aylık işsizlikten sonra
beni ağırlaman da büyük nezaket.
Doğru…
Önemli meselelerde nerede durduğunu bilmiyor gibi hissediyordum.
İş arayan bir oyuncu gibiydi.
1975'te…
GÜLÜMSEME
…Reagan bir şey fark etti.
Cumhuriyetçi Parti, yıllardır popüler değildi.
O zaman neden siyasete film gibi yaklaşıp Amerikan rüyasını satmasındı?
Öncelikle Amerikalılar
etraflarına dönüp bir baksınlar.
Sıkıntılarımız üçe katlanıyor
ve dünyadaki diğer tüm halklardan iyiyiz.
Birçok açıdan Ronald Reagan
halkın olanları kabullenmeme,
olmadığına inanma arzusunu besliyordu.
GENÇ AMERİKAN HANIM
Bunun bir sebebi, her gün dayak yiyor olmamız.
Sürekli kötü şeyler, suçlamalar duyuyoruz
ve bunları kanıtlı gibi kabul etmeye alıştık.
SAĞ HAZIR
Her şeyin yoluna gireceğine inanmak isteyen…
CUMHURİYETÇİLER ISINIYOR
…birçok Amerikalının ilgisini çekmesinin sebebi de bu.
Sadece irade yoluyla Amerika'nın yeniden masum olabileceğine inanmak istiyorlar.
Neden korkacakmışız?
Dünyada yaşamış hiçbir halk bu kadar savaş vermedi,
özgürlüğe bu bedeli ödemedi,
onuru yüceltmek için bu kadarını yapmadı.
Biz Amerikalıyız, kaderle bir randevumuz var.
Nikita Khruschev'in Richard Nixon'a dediği gibi…
"İnsanlar görünmez bir nehir var sanıyorsa
olmadığını söyleme.
Görünmez bir köprü yap."
Selam Kimosabe.
Aile Arasında, neticede
televizyonun bir numarası unvanını kaybetti.
Amerika'ya sıcak bir yerden bakan…
MUTLU GÜNLER
…bir komedi, onun yerini aldı.
Mutlu Günler'i izlediğiniz zaman
filmlere benzemiyor.
Siyasetten tamamen arınmış, sadece geçmiş özlemini konu alıyor.
Geçmiş özlemi, Amerikan karakterinin hep bir parçasıydı.
Burada daha evvelsi gün olmuş bir şeye
duyulan özlem var.
GENÇLİK YILLARI
"1962'de gençler genç gibiyken ne güzeldi, değil mi?"
KOMİK KADIN
Dönem filmleri, müzik ve hatta geçmişten gelen restoranlar
mutlu günleri yeniden yaşama arzusunu ateşliyordu.
Burt Reynolds'ın oynadığı Cole Porter müzikali yapmak bile
iyi bir fikir gibiydi.
-En iyisi sensin -Şarkı mı? Başım dönüyor.
SONUNDA AŞK
Dans eden bir balerinsin En iyisi sensin!
Sımsıcak bir tamale'sin
Amerikalılar için duygusal fast food gibiydi
ama aynı zamanda… Bir bakıma anlıyorsunuz.
"Vietnam'dan, Watergate'ten, tüm bu karanlıktan önce hayat nasıldı?
Bir zamanlar coşku vardı, umut vardı."
Öldüm mü?
Yalanı istiyoruz çünkü iyi hissettiriyor.
İşte çıktı!
Kahramanlar istiyoruz. Mutlu son istiyoruz.
-Başardı! -Vay be!
-Harika atlayıştı. -Muazzamdı.
Mutlu Günler, beyninizi kapatmanızı istiyordu.
Çok iyi anlıyorum.
Geçmişle bugün arasındaki ayrımı yapmak çok zor.
GRİ BAHÇELER
Anlatabiliyor muyum?
Özlemin bir tehlikesi, seçici olması.
KÜÇÜK EV
Bugünün sorunlarının çözümlerine dair bir çarpıtma bu.
Doğruymuş gibi geliyor çünkü "O zamanlar iyiydik."
Bir yazar, bu hissi "radikal özlem" olarak adlandırıyor.
BEN ERKEĞİM
Bugün, geçmişle başa çıkamıyor…
BİRLEŞİN KADINLAR
…ve insanlar unutmayı seçiyor.
Ülkenin çoğu için hayat, Mutlu Günler'deki gibi değildi.
ALICE ARTIK BURADA OTURMUYOR
-Donald! -Tamam Roy!
Tamam, kaç sen!
Alice, birazcık saygı göstersen
belki ona da geçer.
Birçok kadın için
gerçek dünya, hayallerini bıraktıkları
ve gerçekliğe hapsoldukları bir yerdi.
Marty ile görüştüm ve dedim ki
"Bu filmin kadın bakış açısından anlatılmasını istiyorum.
Sen kadınlara dair ne biliyorsun?"
"Hiçbir şey" dedi. "Ama öğrenmek istiyorum."
Harikaydı.
YÖNETMEN
Keyifliydi çünkü tüm engeller kırılmıştı.
Alice, sorunlarla
bir erkeğin uğraşacağından farklı şekilde uğraşıyor.
Kadınlar, evli olmak zorundaydı.
Bekâr kadın, kız kurusu oluyordu.
Tanıdığım her kızın hedefi
evlenip çocuk yapmaktı. Bu kadar.
Bitti gitti.
Kocası ölünce
Alice, bar şarkıcısı olma hayalini gerçekleştirmek için yola koyulur.
Sadece garson olarak iş bulabildiğinde
dünyadaki yerini sorgulamaya başlar.
Kadınların sadece bir erkekle bağları olduğunda değil,
kendi başlarına birey olduklarını fark etmeye başladıkları bir dönemde
bu filmi yaptık.
Evet, biliyorum ama bu benim hayatım. Benim.
Elinden tutacağım bir adamın hayatı değil.
Aynen öyle.
Bir uyanış oldu.
Kadın özgürleşmesinin çağıydı.
KADINLAR, BİRLEŞİN!
Kadınlar toplumdaki yerlerini tanımlamak için savaşıyorlardı.
KADINLAR HAKKIMIZI ALACAĞIZ!
Toplumun kulak asıp asmayacağı başka bir konuydu.
Bir yönetici demişti ki
"Erkek olsan Nashville'den sonra ilk filmini yapabilirdin."
İnsanlar korkuyordu.
Dönemin filmleri, nadiren kadın odaklıydı
ve güçlü konumlardaki kadın portreleri daha da nadirdi.
Mahogany. Büyük Diana Ross.
Akademi'nin ne dediği umurumda değil. Bu…
1975'te yapılmış en iyi üç şeyden biri.
"Sana ihtiyacım var."
Var tabii. Neden biliyor musun?
Çünkü ben bir kazananım. Kazananım, bebeğim!
Güç sende değilse sanki yaşamıyorsun.
Şebeke'deki Faye Dunaway'i düşünün.
Yetmişlerin en fena kadınlarından birini oynadı.
Howard Beale tüm Amerikalıların hislerine tercüman oldu.
Saçmalıktan bıktığını söyledi! Halkın öfkesini yansıtıyor.
Bu programı istiyorum Frank.
Onu televizyonun en büyük işi yapabilirim.
Bence bu gerçek bir başlangıç noktası.
İnce zekâsı, dev yaratıcılığı, yeteneği var…
…ve tamamını yaptığı işte kullanıyor, buna da bayılıyor.
Yalnız uyarayım, ben ilk randevuda hiçbir şey yapmam.
Göreceğiz.
Ben şöyle bir şey de duydum… Şebeke'de yarattığınız kadın
kadın hareketini 50 yıl geriye götürebilir.
Bundan korkuyor musunuz?
Bizim kaçmaya çalıştığımız şey,
kadını eksik biçimde anlatan klişe kadın rolleri.
Bunu yapıp sonra da
"Evet ama sonunda hep nazik olmalı" diyemezsiniz.
HARİKA KADIN
Fakat her kadın değişime meraklı değildi.
Ateş serbest.
Kadınlar İçin Eşit Haklar hareketi
ülke genelinde sürekli sorunlar yaşıyor.
Son olarak New York ve New Jersey'deki anketlerde
mağlubiyeti tattılar.
OYUM HAYIR ANNEMİ EVDE İSTİYORUM
YILIN KADINLARI
ERA, Amerikalılara cinsiyet eşitliği taahhüt eden anayasa değişikliğiydi.
BM 1975 ULUSLARARASI KADIN YILI
Sadece ev hanımı olmak istemiyorlardı.
STEPFORD HANIMLARI
Doktor, seçme özgürlüğüm olmasına rağmen sorunum
Charmin'i gırtlaklamak istememek.
Stepford Hanımları, paranoyak bir olay örgüsü üzerine kurulu
feminist bir masal gibi.
Sadık, hoş, becerikli ev hanımının
ruhu olmayan robotlar gibi gösterilmesi fikri
eski düzeni kökünden söküyordu.
Sonra çarpıcı bir şey oluyor.
Sıradan ev hanımlarının aktivizmi geleneksel ahlaki değerler için
savaşmaya başlıyor.
Hedeflerinde ise ERA vardı.
ERA'YI DURDURUN
Gelecekte kadınların savaşa yollanacağı,
cinsiyetsiz tuvaletler olacağı…
ERA'YA GEREK YOK
…ve ERA'nın eş cinsel evliliklerin önünü açacağı
iddiasında bulundular.
ERA'YA HAYIR
Erkeklere de kadınlar gibi doğum yaptırana kadar
aile desteğinin karı koca arasında eşit olmasını savunmak
kadına iki kat yük bindirmek demek.
Dave bütün gün çok çalışıyor. Eve gelip ne buluyor?
Pasaklı bir tip.
Bobby, senin de aklına girmişler.
Aklıma giren yok.
Sadece kadın gibi gözükmek ve evimi düzgün tutmak istiyorum.
Tartışmalar, hiç beklenmedik birinin tetiklemesiyle
yazın patlama noktasına geldi.
Kocama "Beyaz Saray'a gitmemiz gerekiyorsa…"
AĞUSTOS 1975
…giderim ama kendim olarak gideceğim" dedim.
"Hoşlarına gitmiyorsa beni kovmaları gerekecek."
Martha Graham'ın eski dansçısıyken
istemese de First Lady olan Betty Ford,
ERA'ya destek için 60 Minutes ile röportaj gerçekleştirdi
ama kürtaj, marihuana ve zinaya dair liberal görüşleri
tüm ülkeyi şaşkına çevirdi.
Evlenmeden birlikte yaşayan gençlerle ilgili de konuştunuz.
-Yaşamıyorlar mı? -Yaşıyorlar tabii.
Fakat ya Susan Ford size gelip dese ki…
-"Anne, benim bir ilişkim var." -Ben, tabii…
Şaşırmazdım.
İlişki içinde olduğu delikanlı ile ilgili
bir şeyler öğrenmek isterdim.
Bunların pek açıkça konuşulmadığı bir dönemde
meme kanseri ve ilaca bağımlılığıyla ilgili de konuştu.
BEYAZ SARAY'IN ÖZGÜR RUHU
Kendi kırılganlığını kabul etmesi,
hem övgü hem de tepki aldı.
Betty Ford, Morley Safer'a televizyonda bazı şeyler söyledi.
DÖRT AY SONRA
Siz bu soruya ne cevap verirdiniz?
Cevap vereceğimi sanmıyorum.
Anketlerde Ford'un oyları çakılmaya başladı.
Ronald Reagan'ın gücünün
artış gösterdiğine dair yeni işaretler var.
ARALIK 1975
Reagan, Başkan Ford'un sekiz puan önüne geçti.
Rekabetin 1976'da daha da kızışması bekleniyor.
Gerald Ford çok muhafazakâr bir başkandı.
Neden Sol'un maşası gibi gözükmeyi seçti?
Bence sebebi büyük oranda kültüreldi.
Gerald Ford'un ailesi her hâliyle gerçek bir Amerikan ailesiydi.
İnanılmaz sağlam, sevgi dolu, uyumlu bir aileydi.
Ronald Reagan'ın ailesi ise darmadağındı.
Kızı Patti Davis
babasıyla anılmamak için ismini değiştirdi.
Nancy Reagan "Uyuşturucuya Hayır De" kampanyasının içindeydi.
Betty Ford ile benzer ilaçları alıyordu.
Ama Ronald Reagan, bunu tersine çevirdi
ve ailesini Stepford Hanımları'nda gibi gösterdi.
Sana kahve verecektim.
Arkadaşız sanıyordum. Arkadaşız sanıyordum.
Reagan ailesi iletişim sorunlarıyla
yetmişler için mükemmel aileydi.
Bir kırılma anı gelmişti.
Halk, millet olarak kusurlarımızla yüzleşecek miyiz?
Yoksa gerçek Amerikalıların
dağınık aileleri yok gibi mi davranacağız?
Kasım ayında
1976 başkanlık seçiminin kazananı
1975'te adı bile geçmeyen, dışarıdan biri oldu.
Dilerim güveninize layık olurum, size hayal kırıklığı yaşatmam.
Ronald Reagan'ın popülist hareketi
ortadan kayboluyordu. Şimdilik…
Birkaç ay öncesinde 29 yaşındaki yönetmen Steven Spielberg
yeni filminin ön gösterimindeydi.
Bir noktada korkan bir izleyici, lobiye koşup kusmaya başladı.
Gösterimden ayrılmadı. Yerine döndü.
Spielberg, o zaman başardığını anladı.
DENİZİN DİŞLERİ
İnsanları yüzlerce yabancıyla birlikte karanlık salonlara toplayıp
unutmayacakları bir deneyim sunmayı seviyorum.
İnsanların fantezilerine, ilişkilerine dair
samimi hikâyeler anlatmak istiyorum
ama aynı şekilde yağlı patlamış mısır da seviyorum.
Ne yapayım? Seviyorum.
Daha büyük bir tekne lazım.
"Daha büyük bir tekne lazım." Evet, ne olacaktı?
Suya girecek hâlim yok.
Yanlış kişiyle konuşuyorsun.
Steven ile iyi arkadaştık.
Film çıktığı gün taksiye atladık.
Kuyruk, yedi blok uzağa varıyordu.
Böyle bir şey görmemiştim.
O vakitte "gişe rekoru kırmak" buydu.
Sinemadan çıkanlar mest olmuşlardı.
Çok güzel ve kanlı. Böyle.
Onlar…
Hayatımda gördüğüm en iyi film. En iyisi.
Gece yatak odasındaki ışığı kapatmak istemedim
çünkü sudan köpek balığı çıkacak, sekizinci kata gelip…
…beni yutacak gibi geldi.
Denizin Dişleri'nin konusu ne?
Mükemmel bir Watergate dönemi alegorisi.
Bir mesajı var.
Kapanan sahillerdeki durumu anlatıyor.
Bence ana teması yoldaşlık.
Kendinle nihai bir yüzleşme.
Varoluşsal bir panik.
Saçmalık. Denizin Dişleri, canavar filmi. Korkunç olduğu için izlemeye gidiliyor.
Hiçbir şey anlatmıyor.
Bu kadar başarılı olmasının sebebi harika bir film olması
ama Hollywood fark etti ki Denizin Dişleri pazarlanırsa
kitle çok sevecekti.
Bu, filmlerin yapılışını etkiliyor.
"Hangi filmleri satabiliriz?"
Denizin Dişleri.
Köpek balığı piyasası muazzam.
Bulduğumuz her şeyi alıyoruz.
Köpek balığına benzese satmaya yetiyor.
Sadece canavar filmi olsa bile
giderek büyüyen bir hissiyata temas etti.
Köpek balığı, 1975'in yaşam şeklinin bir sembolü.
"Ne, Amerika savaşı mı kaybetti?"
"Başkanı sahtekâr mı?"
"Ekonomiyi Araplar mı kontrol ediyor?"
John Wayne'in yapacağı gibi
gerçek Hollywood tarzıyla bunları patlatıyorlar.
Basit filmler en iyisini yapıyor.
Denizin Dişleri, klasik bir film. Kalıcı olacak.
Köpek balığı kurbanlarının fotoğraflarına bakarken
gözlüklerine yansıyor…
Filmcilik dediğin budur.
Steven'ın filmi yaparken
"Öyle bir mali çıta koyacağım ki insanlar oraya ulaşmak için
tekrar tekrar sanatı mahvetmek zorunda kalacaklar" dediğini sanmıyorum.
Yıl sonuna kadar
Denizin Dişleri tarihte en çok kazanan film olmuştu.
Fakat rekorun kırılması uzun sürmedi
çünkü gişe rekorlarının çağı gelmişti.
Gülümse, seni piç…
Hollywood, havayı çok iyi kokluyor.
"Kahraman görmek isteniyor" dediler.
Birkaç yılda her şey değişiyor.
İyi bir fantastik film yapmak lazım.
Toplumsal sorunları anlatan filmlerden sıkıldı artık insanlar.
Denizin Dişleri gibi bir filmde neyi seviyorsun?
Bilmem.
Artık kötü kazanmıyor, kaybediyor.
Yeni Hollywood'un sonu gelmişti.
Böylece ilk raunt bitti.
1975 biterken insanların kafasında bir soru vardı.
Amerika hâlâ işlevsel mi?
Studs Terkel?
George, asıl soru kime göre sorusu.
İnanmıyorum! Şampiyon kaybetti.
Bu 200 yaşındaki adam,
Amerikan olarak bilinen oluşum…
SUNUCU, THE OPEN MIND
…aşırı bireyci,
-"biz"den çok "ben" diyen… -Katılıyorum.
…"biz"i değil, "ben"i ön plana alan bir kurum.
Apollo'dan Rocky'ye üst üste…
Daha iyi geçinmeyi öğrenerek daha iyi iş çıkarabiliriz.
DR. ALLAN FROMME PSİKOLOG
Bugün karşılaştığımız büyük sorunlardan biri bu.
Yıl bitmek üzere.
1975'e dönüp bir bakalım mı?
Berbat bir yıldı. İyi ki bitti.
Tüküreyim 1975'e. 1976 çok daha iyi olmak zorunda.
DEVRİMİN 200. YILI 1776-1976
1976, Amerika'nın 200. doğum günüydü.
200. yıl kutlaması iptal edilmeli diye düşünenler vardı.
Belki de kutlayacak bir şey yoktu.
Aşikâr olduğuna inandığımız doğrular var. Her insan eşit yaratılmıştır.
Yaratıcı, insanlara ellerinden alınamayacak haklar vermiştir.
-Bu haklar arasında yaşam, özgürlük… -…ve mutluluk arayışı vardır.
4 Temmuz'da ülke, doğum günü için bir araya geldi.
İki yüzüncü yaş günü,
herhangi bir 4 Temmuz kutlamasının binle çarpılmış hâliydi.
Evet, sahte ve Disney sahnesi gibiydi…
BÜYÜK AMERİKAN DOĞUM GÜNÜ
…ama havalı ve harikaydı!
Belki mesele beş katlı pastalardır,
Özgürlük Treni'dir,
geçit törenleridir.
Bir yanım, Amerika'nın bu Disney tarafını hep sevdi.
İçinde yaşadığımız dünya bu.
1976'nın iyi hissettiren hikâyelerinden biri
sıkıntıdaki bir oyuncunun mazlum karakterin hikâyesini satarak
yılın en büyük başarısına imza atmasıydı.
İyi hissettiren bu hikâyeyi incelediğinizde Rocky kim?
Neyi temsil ediyor?
Boşboğaz siyah adamın yerinden ettiği
işçi sınıfına ait bir beyaz.
Tam çenesine! Rocky'den…
Oscar töreninde
yetmişlerde yapılmış harika filmler, En İyi Film ödülüne adaydı.
Taksi Şoförü, Şebeke, Başkanın Bütün Adamları.
Ve kazanan…
Rocky. Yapımcılar Irwin Winkler ve Robert Chartoff.
Rocky'nin Oscar'ı kazandığı gece her şey bitti.
Her şey değişti çünkü insanlar sinemaya
en çok kazanan filmi görmeye gitmeye başladı.
Seksenler yaklaşırken şirketler gücünü geri kazandı.
Filmler, bu insanların umurunda değil.
Umursadıkları tek şey para.
Bir sanat formunu kapitalizm ürününe dönüştürdüğünüzde
bir şeyler kaybediyor.
Film endüstrisinde benzersiz sesler hiç kaybolmadı.
Sadece istisnaya dönüştüler.
ROCKY KORKU GÖSTERİSİ
Dünyadaki tüm Rocky'ler, sizi seviyorum.
Teşekkür ederim.
Amerika, "Benim de kusurlarım var" demeye 1975 yılındaki kadar yaklaşmamıştı.
Çok kısa bir an için
sinema ve popüler kültür de bunu görebildi
ama çok fazla geldi ve ardımıza bakmadan kaçtık.
Bu filmlere dönüp baktığınızda
yeniden izlemiyorsunuz.
O filmler orada, hayatınızın bir parçası.
Ailelerimize sorumsuzca davranıp bize travma yaşattıkları için,
görsel travmalar yaşattıkları için ne kadar teşekkür etsek az.
Tanrım, o an.
Yetmişleri yeniden yaratmak imkânsız.
Çocuklar, takımına bir şey demek istiyor.
KÖTÜ HABER AYICIKLARI
İyi bir maç oynadınız.
Tüm sezon size haksızlık ettik.
Özür dilemek istiyoruz.
Yine de bizce o kadar iyi bir takım değilsiniz.
Cesursunuz, hepiniz.
Hazır mıyız? Peki.
İki, dört, altı, sekiz, kimi severiz?
Ayıcıklar! Ayıcıklar! Yaşasın!
Yankees, özrünüzü de kupanızı da alın,
götünüze sokun!
Seneye görüşeceğiz.
1975 son gibiydi ama son değildi.
Sadece Amerika'nın öyküsünde başka bir bölümdü.
Biz herkese özgürlük ve adalet sunan bölünmez, tek bir ulusuz.
Ne terslik olabilir ki?
Alt yazı çevirmeni: Mehmet Bahadır Akgün