Downloaded from YTS.MX
ANG ARCHIVAL FOOTAGE SA PELIKULANG ITO AY NI-RESTORE AT NILAGYAN NG KULAY
Official YIFY movies site: YTS.MX
PINAGSAMA-SAMA ANG ILANG FOOTAGE NG MGA PANGYAYARI
PARA SA MAS MAGANDANG PANONOOD
SINIMULAN NG ALEMANYANG NAZI ANG MATINDING PAMBOBOMBA SA BRITANYA
Ang Inglatera na lamang ang natitirang nakatindig na isla sa Europa.
Kahit ano pa ang mangyari, babagsak at babagsak ang Inglatera!
TUMAGAL NG 8 BUWAN ANG BLITZ
ITO ANG KUWENTO KUNG PAANO LUMABAN ANG MGA BRITON
Nakakagulat na biglang maramdamang napakalapit na ng mga kalaban.
'Yong malamang may gustong pumatay sa amin.
Sumilong kaming lahat sa hagdan.
Sabi ko, "Masisilaban ako nang buhay!"
Puno ng buhay at sigla noon
dahil di mo alam kung hanggang kailan ka mabubuhay.
Mahalaga ang bawat oras na magkasama kayo.
Marahil ang huling pagpuksa sa napakalupit na paghahari
ang magbibigay-daan sa mas malawakang pagkakaisa
na higit pa sa ating inasam
kung hindi natin sama-samang sinuong ang apoy.
Kung kabubukas n'yo lang ng radyo,
nasa digmaan na ang Gran Britanya laban sa Alemanya.
Madaling nasakop ng mga Aleman ang Paris kaninang umaga
at nagsimula na ang pagpapabagsak sa kalaban.
Nagsisimula pa lang ang pinakamahahalagang araw ng kasaysayan.
Kapag nasakop ang Gran Britanya,
alam ni Hitler na makukuha na niya ang buong kontinente.
Isa, dalawa, tatlo, baba. Isa, dalawa, tatlo, tingin sa kanan.
Hindi namin alam kung ano'ng pwedeng gawin ng mga babae,
pero inaabangan namin 'yon.
Lahat kami, nasa edad 18, 19, 20.
Hindi ko maipaliwanag.
Ibang-iba 'yon sa lahat ng bagay na nagawa namin.
Talagang nakakakaba na makasama sa plotting
dahil alam mo kung ano 'yong nangyayari.
Nakatutok ang buong mundo sa Inglatera at sa mga mamamayan nito.
May palapit na kalaban sa timog-silangan.
Nasa Sugar one five, zero feet.
Ang mga tauhan ng Royal Air Force ang naatasan ng responsibilidad
na ipagtanggol ang munting isla mula sa mga Alemang Nazi.
Malapit na. Nararamdaman ko.
Maging alerto kayo.
Pakiramdam mo nando'n ka rin tapos sinasabi mo, "Sige, tamaan mo!"
Sige na.
Matinding laban 'yon para sa 'yo.
Pabagsakin siya. Ayos, tinamaan niya. Sapul na sapul. Napakahusay.
Ito 'yong nagpalapit sa mga babae at mga lalaki.
Napakaguguwapo nila.
Marami ang namumuong pag-iibigan,
pero hindi ko talaga inasahan na makikilala ko si Mr. Pogi.
Kung lalaban ang islang ito,
maaaring mapigilan nito ang planong pananakop ni Hitler.
Nagmamadali si Hitler. Inaasahan na ang pagsalakay.
Kapag nagbagsak ang Hukbong Himpapawid ng Britanya
ng 2,000, 3,000, o 4,000 kilo ng mga bomba...
BOSES NI ADOLF HITLER
...magbabagsak tayo ng 150,000, 180,000, 230,000,
300,000 kilo, o higit pa, sa isang gabi.
Buburahin natin ang mga lungsod nila.
Nasa digmaan ang London, at pinatunog nito ang una nitong sirena ng pag-atake.
Nababahala ang Britanya
dahil naghahanda na ang Alemanya sa paglusob sa Inglatera.
ANG SINABI NI HITLER
WANTED! SA PAGPATAY... PAGDUKOT... PAGNANAKAW AT PANUNUNOG
Kaaanunsiyo lamang ng bansang ito
na ipatutupad ngayong gabi ang regulasyong blackout.
Apat na raang libong mga bata ang inilikas na palabas ng London,
at marami pang ililikas bukas.
Ito ang panahon ng paghihirap,
lalo na ang paghihiwalay ng mga magulang at mga anak.
Ngunit mas mahalaga ang maging ligtas.
Bata pa 'ko no'n, at no'ng panahong 'yon, hindi umiiyak ang malalaking bata.
Sinabihan kami na wag na kaming magpaalam sa mga magulang namin
para sa huling yakap at halik.
Tinitingala ko ang ate kong si Kitty.
Mas panatag ako dahil nangako si Kitty na aalagaan niya ako.
Nagkaroon ng pangitain ang nanay ko.
Sigurado siya na kapag nanatili kami ni Kitty sa London,
may masamang mangyayari sa 'min.
Magbabakasyon lang kami. 'Yon ang sinabi sa 'min.
'Yon ang naging wakas ng isang kabanata ng buhay ko.
Ang normal na pagkabata.
Hindi namin alam kung ano ang mangyayari.
Ang sinabi lang sa 'min, may mangyayaring labanan.
Pero di namin alam kung gaano katindi.
BOSES NI EDITH HEAP
Naka-duty ako no'n.
May tally-ho noon, napakaingay.
Nakita naming paparating ang nasa 400 hanggang 1,000 mga German.
May palapit na kalaban sa timog-silangan.
Nasa Sugar one five, zero feet.
Nakikita mo 'yon, at sa isip mo, "Diyos ko, aatake sila sa London."
ANG MGA PANTALAN EAST END NG LONDON
Napakainit na September no'n.
TAGA-EAST END, 12 TAONG GULANG
Tumingala ako.
May nakita akong mga kumpol ng ulap,
maliliit na bilog sa langit.
Naisip ko, "Uy, ano 'yon?"
Di kami natatakot no'ng panahong 'yon dahil di naman namin alam ang nangyayari.
Nakita ko 'yong mga bomba na bumabagsak mula sa langit.
Nakakabilib.
Pumasok kami sa pasilyo sa silong ng kabahayan
dahil bigla kong napagtanto 'yong bigat ng mangyayari.
UNANG ARAW NG BLITZ
Magtungo sa mga control point.
Isang daang pump mula sa E station hanggang 60 station, umantabay.
Magandang gabi, ito ang London.
Hanggang ngayon, may malalaking sunog pa rin sa pantalan
at sa mga lugar ng pagawaan sa silangan.
Magdamag maririnig ang mga sirena mula kanluran patungong silangan.
Unang beses kong nakita ang tunay na itsura ng sunog.
'Yong matandang bombero, tinulungan niya 'ko.
Sabi niya, "Ayos lang. Wag kang mag-alala. Dito ka lang sa tabi ko."
Kailangan namin ng tatlong hose.
"Kumapit ka lang sa hose. Kahit ano'ng mangyari, wag mong bibitawan.
Kapag tinamaan ka n'yan, pwede kang mamatay."
Lumayo kayo sa ilalim!
Sabi ng matandang bombero, "Ayos ka lang, bata?"
Matatakot ka. Takot na takot.
Nakatayo ako sa tuktok ng napakataas na gusali
kung saan nakikita ko ang buong London sa paligid ko.
Kung di lang sana kakila-kilabot,
isa sana 'yon sa pinakamagandang tanawing nakita ko.
Ang buong tanawin ng lungsod papuntang timog
ay nagbabagang liwanag.
Halos parang Araw ng Paghuhukom
gaya ng inilarawan sa mga sinaunang libro.
Ang Araw ng Paghuhukom.
Tumitindi na ang digmaan. Nagsimula na ang Blitz.
Namumula ang kalangitan sa pantalan na parang napakalaking paglubog ng araw.
Pambihirang buhay!
Sa bilis ng mga nangyayari, di mo alam kung bobombahin ka ba o maliligawan ka.
May nakilala akong guwapong lalaki, si Rupert.
Pinipilit niya 'kong ibigay ang pagkabirhen ko.
Ang totoo, mas gusto ko ng mga lalaking may pagkasanggano.
'Yong Diyos ang tingin sa sarili.
KAPITBAHAY NI JOAN
Panatag si Rupert at tingin niya kontrolado niya ang mundo.
Pakiramdam ko, bawat oras ay maaaring huli ko na.
At dahil buhay ang kabaligtaran ng kamatayan,
siguro bibigay na 'ko kay Rupert bukas.
Noong lumabas kami, naririnig namin 'yong lagablab ng mga apoy.
TAGA-EAST END, 12 TAONG GULANG
Naririnig namin 'yon sa malayo mula sa pantalan.
Sabi ni Papa bago siya pumasok sa Air Force,
"Siguruhin mong ligtas ang Mama mo."
Sabi ko, "May itinalagang lugar, Ma, 'yong ARP shelter.
Pumunta tayo ro'n."
Pakiramdam ko ligtas na lugar 'yon.
Walang mangyayari sa 'min do'n.
Uminit sa lugar.
Painit nang painit.
Tinatawag ko 'yong nanay ko. Sabi ko, "Nasaan kayo?"
Walang sumagot.
At napagtanto ko na may masamang nangyari.
Binomba kami.
IKALAWANG ARAW NG BLITZ
Ang pinakamatinding dagok ay tinamo ng mga lugar ng manggagawa sa East End,
kung saan binomba ang maliliit na bahay hanggang magkapira-piraso.
Ayon sa ulat, nasa 400 ang nasawi at 1,400 ang sugatan
sa pag-atake sa London noong Sabado ng gabi
Nasa bahay ako ng kapatid ko kung saan tanaw ang Brick Lane,
tapos nagpunta si Churchill sa kalye na 'yon.
Bigla akong nakarinig ng masasayang hiyawan, pangangantiyaw,
at nando'n siya, itong taong 'to.
Totoo pala siya.
Isinusumpa sa bahay namin ang pangalan ni Churchill
hanggang dumating ang digmaan.
Biglang naging malaanghel ang pangalan niya.
Itong marahas, kasuklam-suklam, at walang habas na pambobomba sa London
ay malinaw na bahagi ng planong pananakop ni Hitler.
Hindi niya alam na ang diwa ng bansang Britanya,
o ang katatagan ng mga taga-London,
ay pinahahalagahan ang kalayaan higit pa sa kanilang buhay.
Ito ang oras para magsama-sama at magpakatatag ang lahat.
Ang mga mamamayan ng London ay nahaharap sa matinding pagsubok,
at ang katapusan o ang kalubhaan nito
ay hindi pa masasabi.
Dinala 'ko sa ospital.
Nahanap ako ng tatay ko.
Tinanong ko siya, "Nasaan si Mama? Kumusta si Mama?"
Tapos sabi niya,
"Patay na siya."
Sinaksak ako no'n.
Totoong sakit at pagdadalamhati ang naramdaman ko.
Dinala ko si Mama sa shelter na 'yon at napatay siya.
Di ko nakalimutan 'yon. Hangang ngayon. Di ko nakalimutan 'yon.
Ang Kamahalan, si Princess Elizabeth.
Libo-libo sa inyo sa bansang ito ang lumikas sa inyong mga tahanan
at nahiwalay sa inyong mga ama at ina.
Para sa inyo na namumuhay sa bagong lugar,
ipinapahatid namin ang lubos naming pakikiramay.
At kasabay nito,
nagpapasalamat kami sa mabubuting tao
na tumanggap sa inyo sa kanilang mga tahanan.
Maaari lamang na lumabas na sa tren.
Pakibilisan.
May nagsabi na nasa Wales kami.
LUMIKAS SA LONDON, EDAD 5
Kakatwa magsalita ang mga tao do'n.
Nagpunta sa isang direksiyon 'yong grupo ko.
Sa kabilang direksiyon naman 'yong ate ko.
Kinausap ng mga babaeng tagapangasiwa ang mga mag-aampon
na pumili ng mga bata na gusto nilang kupkupin.
Hanggang sa ako na lang ang natitira.
Wala nang mga mag-aampon.
Doon na ako nag-alala.
Biglang may parating na mga yabag.
Pumasok sa kuwarto 'yong babae tapos sabi niya, "May aampunin pa ba?"
Sabi niya, "Ayaw ko ng itsura niya,
at babae ang gusto ko."
Ginandahan ko 'yong ngiti ko.
Tapos sinabi niya, "Sige na nga, kukunin ko na siya."
Kaya sumama ako do'n sa babae.
Di ko alam kung nasaan si Kitty.
May matinding sama ng loob laban sa mga lumikas mula sa London
ang karamihan sa mga tao sa minahang bayan na 'to
dahil nagwewelga ang mga minero noon.
Matindi ang galit nila sa pamahalaan ng London.
Matindi rin ang galit nila kay Winston Churchill.
May tatlong bata akong naaalala.
Tinutukso nila kami at napapaaway kami sa kanila.
Tapos sabi ng babaeng umampon sa 'kin,
"Pumunta kayong mga taga-London dito para umiwas sa digmaan
tapos magsisimula naman kayo ng isa rito."
Gusto naming puwersahang papuntahin ang London sa isang air-raid shelter.
Sa London lang kami lumipad-lipad.
Kada 20 minuto, pabugso-bugso.
Naniwala kami na 'yon ang magpapasuko sa England.
Ito ang Trafalgar Square.
Ang ingay na naririnig n'yo ngayon ay ang tunog ng sirena para sa pag-atake.
IKAANIM NA ARAW NG BLITZ
Sa Palasyo ng Buckingham, nasaksihan ng Hari at Reyna
ang malagim na ebidensiya ng pagkakaligtas nila.
Dahil sa naranasang pambobomba,
nagbigay ng mensahe ng pakikiramay ang Hari at Reyna
sa kanilang mga nasasakupan na biktima ng kalupitan ng mga Nazi.
Noong lumabas ang Hari at Reyna,
masaya ang mga tao, pero sabi ng iba, "Bumalik na kayo sa Buckingham Palace.
Binomba 'ka mo kayo? E, isang bomba lang 'yon.
Libo-libo ang sa amin."
Kulang ang mga ligtas na shelter sa East End.
Mukhang 'yong Underground ang tamang lugar.
Pero nagpasya ang pamahalaan na di nila bubuksan ang Tube.
Kumilos kami para mabuksan ang mga Tube para gawing mga shelter.
'Yong The Savoy hotel ang puntirya namin.
Ngayon, palalalain namin ang sitwasyon.
Papasukin namin ang shelter ng The Savoy hotel.
Nasa 78 katao ang pumunta.
Inookupa na namin ang isang lugar na wala kaming karapatang okupahin.
Tapos dumating 'yong mga pulis.
Sabi ng inspector, "Ano'ng balak n'yong gawin dito?"
Sabi ko, "Di ito ang lugar na gusto namin. Gusto naming mabuksan 'yong Tube."
PINASOK NG MGA MANGGAGAWA ANG THE SAVOY
HINAING NG GRUPO IPINAGSIGAWAN SA MARANGYANG HOTEL
Inanunsiyo ng pamahalaan
na di pahihintulutang gamitin ang mga Tube para maging kublihan.
Pero ang pinakamagandang nangyari sa digmaang ito
ay kung paano kumilos ang mga taga-London at nilutas ang problema sa kublihan.
May mga usap-usapan.
"Pumunta kayo sa Underground. Pwede ro'n."
TAGA-EAST END, 13 TAONG GULANG
Sarado ang lahat ng mga gate at may mga sundalo ro'n.
Parami nang parami 'yong mga tao.
Kinakalampag 'yong mga gate. "Papasukin n'yo kami!"
Biglang may malakas na hiyawan.
May isa sa pamahalaan ang nagbago ng isip.
Sabi ng tatay ko, "Malaking tagumpay 'to sa mga manggagawa!"
At 'yon na ang simula ng pamumuhay sa ilalim ng lupa.
Isang panibagong yugto sa Labanan ng Britanya.
Matapos ang ilang linggo, naglunsad ang pwersang militar ng Alemanya
ng malawakang atake sa mga pantalan.
Daan-daang sasakyang panghimpapawid ng mga Nazi
ang nagliliparan sa ibabaw ng English Channel.
Ang islang ito ang huling depensa sa Kanlurang Europa
na humahadlang sa ambisyon ni Hitler.
RAF ang pinakamahusay na hukbong panghimpapawid sa mundo,
pero nakalalamang pa rin ang Alemanya sa bilang ng mga eroplano.
Kailangan naming manalo,
at determinado kaming manalo anuman ang mangyari.
Alam naming lumalaban kami para sa mga buhay namin,
at hindi kami susuko.
Nasa 100 kami, sa tantiya ko,
at iginagalang kami ng mga lalaki.
Tinanggap kami.
Masaya 'yong pakiramdam namin
dahil hinahayaan kaming gawin 'yong trabaho namin.
Nagmamaneho ako ng traktora noong una kong nakilala si Denis.
Tapos binato niya ng buhangin 'yong makina, pinatigil niya.
Pinaandar ko ulit sa kanya. Sabi ko, "Pinitigil mo. Paandarin mo."
Kaya pinaandar niya.
Maganda 'yong katawan ni Denis, makisig.
Guwapo rin naman siya.
Hindi siya ngumingiti nang maayos
dahil may dalawa siyang ngipin na ikinahihiya niya,
pero may paraan siya ng pagngiti.
Napag-isip-isip niya na gusto pala niya 'ko.
Tapos sabi niya, "Pupunta ka ba sa squadron dance?"
Sabi ko, "Oo."
Pagkatapos ng duty namin, pumunta kami, at hinihintay niya 'ko.
Napakasuwerte naming nagkakilala kami.
Hindi siguro kami nagkakilala kung walang digmaan.
Nakakatawa siya.
Napakalambing niya.
Lagi kaming tumatawa noon.
Tingin ko 'yon ang nagpalalim, nagpaganda, at nagpatatag sa relasyon namin.
Mahalaga ang bawat oras na magkasama kayo,
dahil hindi mo alam kung hanggang kailan kayo magsasama.
Halos mag-iisang buwan na ang Labanan ng London,
pero nakatindig pa rin ang London.
IKA-24 NA ARAW NG BLITZ
Sinusubok siya nang husto, pero nananatili siyang matatag.
Kakayanin namin.
Kung iniisip niyang mananalo siya sa pambobomba ng babae at bata,
nagkakamali siya.
Ito ang London. Buhay na buhay kaming lahat.
Paalam. Galingan n'yo.
Nangulila ako nang husto sa pagkawala ni Rupert.
Isang linggo ko na siyang di nakikita.
Buong umaga ko siyang iniisip.
Iniisip ko kung hanggang kailan ko pa kakayanin na wala siya.
Pauwi, may nakita akong 17 eroplano ng mga Aleman
na pinatatamaan ng daan-daang bala.
May narinig akong sigaw...
NOBYO NI JOAN
...at nando'n si R, pailag-ilag sa kalye,
di alintana 'yong mga baril.
Nakahanap kami ng napakagandang café, ang Mountview.
Nakasuot ng pulang coat ang banda do'n.
May malalaking mosaic na poste na kumikinang sa mga ilaw,
at sa sobrang saya ko, halos malasing ako.
Ang lakas at ang bilis ng lahat ng bagay.
Napagod kami,
at naglakad pabalik sa gumuhong Shaftesbury Avenue.
Mainit ang pagtatalik namin,
at napuno ako ng kapayapaan at kasiyahan.
Isa sa iilang natitirang bagay na nagbibigay-kasiyahan
sa malagim na buhay na 'to.
Kung inisip ng mga Aleman na masisira nila ang moral ng mga taga-London,
nabigo sila nang husto.
Mukhang binago ng mga Aleman ang paraan nila
sa pag-atake sa Gran Britanya.
Umaasa silang mas matindi ang pinsala nito.
Nagpahiwatig ang pinuno ng mga Aleman na maaaring magtagal ang digmaan.
Alam naming lahat na magiging mahirap ang misyong ito.
Araw-araw, ilan sa mga sundalo ang hindi na nakakabalik.
PILOTO NG LUFTWAFFE, 20 TAONG GULANG
Nababahala ang lahat.
Bago kami lumipad, iniisip ko, "Makakabalik pa kaya kami nang ligtas?
Mabubuhay ba 'ko?
Makakauwi pa kaya ako?"
Ginamit ng Coventry ang kasaysayan nito para sa Patimpalak ng Godiva.
Naging sentro ng industriya ang Coventry
dahil kay Kondesa Godiva
na hinubad ang kanyang yaman para sa kalayaan ng lungsod.
Mula sa daan-daang pabrika ng sinaunang lungsod na ito
ginawa ang mga pinakabagong makina sa mundo.
Nangangailangan pa ng mga babae sa mga pagawaan ng armas
at sa mga tulong pangsuporta.
Lalo na ang mga babaeng handang umalis at pumunta saanman sila ipadala.
Masaya na makapunta sa ibang lugar
at gumawa ng ibang bagay.
Coventry. Coventry. Nasa Coventry na.
Kahit na pinigilan ako ng tatay ko.
Tatay ko ang may gusto na sama-sama kami,
at ang tanging paraan para matuto ay ang lumayo.
Pero determinado ako.
Aalis ako para tumulong sa digmaan.
Dinala nila kami sa pabrika kinabukasan.
Nakabisikleta ang lahat.
Daan-daan, libo-libong nakabisikleta papasok sa trabaho.
Tumunog 'yong mga unang sirena.
Sabi nila, "Nagdala kayo ng malas. Ayaw namin kayo rito."
Binabaril nila 'yong mga siklista.
Sabi ko, "Ano'ng nangyayari sa mga taong 'to?"
Nakita kong nagbabagsakan 'yong mga tao.
Ginagawa lang namin ang tungkulin namin,
at walang may gustong manakit ng mga ordinaryong tao.
Itong estratehiya sa Coventry, ang maghatid ng takot sa Britain,
isa itong malaking kahangalan.
Alam naming magiging malagim ang pag-atake.
Sumilong kaming lahat sa hagdan.
MANGGAGAWA SA PABRIKA
'Yon daw ang pinakamagandang lugar, ang pinakaligtas.
Nang biglang nagdilim ang lahat, at...
may mga apoy.
Biglang nasunog ang mahabang buhok ko
at nakakatakot 'yon.
Sabi ko, "Masisilaban ako nang buhay."
IKA-69 NA ARAW NG BLITZ
Gusto kong ipaalala sa inyo kung gaano kaimportante
na mapakuluan ang lahat ng tubig bago gamitin sa Coventry.
Saanman nakuha ang tubig,
siguraduhin n'yong pinakuluan ito bago gamitin.
Mukha kaming mga refugee nang bumalik kami sa Edinburgh.
Mukha akong miserable.
At no'ng tumunog 'yong mga unang sirena pagkabalik ko,
halos mahibang ako.
Inatake ng mga eroplano ng Alemanya ang Gran Britanya kagabi.
Ilang oras tumagal ang pag-atake
at isinagawa ito sa maraming bahagi ng bansa.
Binomba ang maraming lugar.
Mga bayan sa timog.
MGA NASAWI
Sa kanluran ng Inglatera.
Mga bayan sa gitna.
Sa hilagang-kanluran.
Naapula na ang lahat ng mga sunog.
Ayon sa kanilang pwersang militar,
ang pag-atake ng mga Aleman kahapon ay nakatutok sa Liverpool
para maparalisa ang pantalan nito.
Pinuntirya ang Liverpool ng daan-daang eroplano ng Alemanya
at nagdulot ito ng mas malaking pinsala kaysa sa Coventry.
Sinasabi sa 'min ni Churchill kung gaano kami katapang.
Hindi kami susuko.
TAGA-LIVERPOOL, 17 TAONG GULANG
Ang mga taga-Liverpool, pagkatapos ng pag-atakeng 'yon,
agad na sanang susuko.
Ayos lang para sa mga tao na nasa kapangyarihan, di ba?
Nakaupo lang naman sila sa mga lungga nila na gawa sa bakal.
Galit na galit ako na kaya itong gawin sa 'min ng mga German,
at wala kaming magawa.
Mga tao lang kami na naghihintay na mapatay.
Ano ang opinyon mo tungkol sa paghihiganti?
Kung lalaki lang ako, pupunta 'ko ro'n.
Ipaparanas ko sa kanila 'yong ginawa nila sa 'tin.
Pagkatapos ng mga nangyari,
paano kung umatake tayo sa Berlin at gawin din ito sa kanila?
Tama lang.
Sana mas malala pa rito ang makuha ng taong kasinglupit niya.
Dapat po ba nating bombahin ang Berlin
gaya ng ginagawa nila sa London?
Opo. Bombahin natin ng sampung beses na higit pa.
Pasensiya na sa mga babae at bata ro'n,
pero paano ang mga babae at mga bata ng bansang ito?
IKA-100 ARAW NG BLITZ
Tiwala ako na magtatagumpay tayo sa pagsupil
sa napakatinding pag-atake na ito.
Anuman ang mangyari, lalaban tayong lahat hanggang sa huli.
Ang mga bayan ng Mannheim at Ludwigshafen,
ang pangalawang pinakamalaking daungan sa Europa, ay lulusubin na.
May mga pasikot-sikot na daungan ito, mga gusali, at mga planta ng kemikal.
Kapag namumuhay ka sa gitna ng kamatayan gaya no'n...
tingin ko hindi mo iniisip na mangyayari 'yon sa 'yo.
Pero malalaman mo, at malalaman nila,
kung kailan tatama ang bala.
At parang mararamdaman nila.
At maiisip mo, "Naku, hindi ka na makakauwi nito."
At alam din nila 'yon.
Sabi ni Denis, "Kapag nagbakasyon ako, pwede ba kitang makasama?"
Sabi ko, "Oo, kung gusto mo."
Nagplano kami at pumunta kami sa Cambridge.
Masidhing pag-ibig 'yon.
Isa 'yong...
pambihirang pagmamahalan.
Naghapunan kami at nagkuwentuhan nang nagkuwentuhan.
Tapos sabi niya, "May gusto akong sabihin sa 'yo."
Pumunta kami sa kuwarto ko.
Huwag na huwag kang papasok sa kuwarto na may kasamang lalaki.
Kumuha siya ng bote ng champagne,
tapos sinabi niya,
"Pakakasal ka ba sa 'kin?"
Sabi ko, "Oo."
Tapos nahiga na kami sa kanya-kanya naming kama.
Malaking paggalang 'yon.
Inaalala niya 'ko
kaya hindi niya 'ko hahayaang malagay sa alanganin.
Pero sa kabilang banda, parang nakumbinsi niya ako.
Dahil kapag alam mo na maaaring hindi na makakabalik ang isang tao,
palalampasin mo ba ang pagkakataon?
Dahil hindi na ulit darating 'yon.
Araw ng Pasko sa taon ng Blitz.
IKA-109 NA ARAW NG BLITZ
Mga dahon ng holly at mga alambreng tinik.
Mga baril at palamuti.
Ayon sa embahada ng Alemanya sa Washington,
inabisuhan ang pamahalaan ng Britanya
na hindi bobombahin ng Alemanya ang Inglatera bukas
basta't hindi bobombahin ng Inglatera ang mga teritoryo ng Alemanya.
Ngayon hanggang sa susunod na Pasko,
may 12 buwan ng tumitinding pagod at sakripisyo.
Sa di kalayuan, sa mga kublihan sa ilalim ng lupa,
nagdiriwang ang mga pamilya ng Bisperas ng Pasko.
May nakita akong malaking sobre sa lalagyan ng sulat.
Binuksan ko 'yon at tumambad ang bangungot.
DIARY NI JOAN WYNDHAM 18 TAONG GULANG
Kailangan ka para sa serbisyo-militar. Sa Royal Navy.
"Diyos ko," naisip ko, "Mag-isa 'kong magpa-Pasko."
Sana namatay na lang ako. Gusto kong makasama si Rupert.
Puno ang mga bar ng masasayang lasing na kumakanta ng "Tipperary".
Nagmukmok ako sa isang malamig na kuwarto,
natulog sa matigas na kama.
Parang Bisperas ng Pasko sa kulungan.
Tila nagpapatuloy ang di deklaradong tigil-putukan
na ipinagdiriwang sa mga bansa sa Europa bilang pangalawang Pasko.
Tila iginarahe muna ng magkabilang panig ang kanilang mga eroplano.
IKA-113 ARAW NG BLITZ
Nakabantay sa Lungsod ng London
ang St Paul's Cathedral na minamahal ng lahat.
Sa kasaysayan, tatlong beses nang nasunog ang St Paul.
Lugar ng pagsamba ang St Paul.
JUNIOR FIREMAN, 17 TAONG GULANG
Lugar 'yon ng tiwala.
Naroon ang Diyos.
Kung tinamaan ni Hitler ang St Paul,
masisira niya ang moral ng mga taga-London at ng buong bansa.
Ang Inglatera na lamang ang natitirang nakatindig na isla sa Europa.
Darating ang oras
na isa sa atin ang bibigay...
at hindi iyon ang Alemanyang Nazi!
Isang matinding pambobomba na naging sanhi ng sunog
ang nangyari sa Lungsod.
Kontrolado na ang paligid ng St Paul.
Hawakan mo.
- Hawakan mo. - Lumayo kayo sa ilalim!
Ipinatawag kami.
Mahigpit ang utos ni Churchill sa mga fire chief.
Isalba ang St Paul.
Pakiramdam niya na kung maisasalba 'yon,
may kakapitan pa rin kaming pag-asa.
Hindi 'yon basta apoy. 'Yon ay bagyo ng apoy.
May mga bombang bumabagsak sa ere.
Libo-libo ang ibinabagsak sa London.
Sobrang tindi ng init,
at kung umabot ito sa St Paul,
guguho ang mismong dome nito.
Tumama sa kapitolyo ang bigat ng atake ng Nazi.
Pinaliyab nila ang Lungsod, kabilang ang anim na simbahan.
Di tumigil ang mga eroplano,
at nakakabingi ang tunog ng mga makina nito.
Nagliwanag ang kalye na parang tanghali, at nawala ang mga bituin.
Mga larawang tila impiyerno sa lupa.
Makikita ang mga larawan ng pag-atake na hindi nakasentro sa layuning militar,
kundi sa mga bagay na ilang siglo nang minahal ng mga tao.
Ang mga tanyag na gusali ng Guildhall.
Doon ko naramdamang lalaki nga ako.
Ginagawa namin ang trabaho na kung saan nakataya ang buhay mo,
o ang buhay ng kasama mo.
Sabi ko sa sarili ko, "Pag-uwi ko, ikukuwento ko 'to sa nanay ko."
Kung maaapula namin ang sunog,
hindi 'yon aabot sa St Paul.
Ito ang London.
Napakatahimik dito.
Halos ala-una na ng umaga.
Naapula na ang pader ng apoy
na nakapalibot sa malaking tatsulok sa sentro ng kalakalan ng London.
Pinanood ko 'yong mga sunog mula sa itaas.
Di mahirap isipin ang hitsura ng London 300 taon na ang nakalipas
noong maminsala ang pinakamalaking sunog sa London.
Sa kinalalagyan ko,
may nagbato ng bomba mula sa bubong gamit ang kamay na may guwantes.
Himala na hindi tinamaan ng mga bombang 'yon ang St Paul.
Sa isip ko, "Diyos ko, sana may nagsasabi sa kanila na,
'Wag n'yong gagalawin 'yan.'"
Napatunayan na
na ang ganitong uri ng pananakot sa pamamagitan ng pagpatay at terorismo...
ay nabigong buwagin ang katatagan ng mga Briton,
at sa halip ay mas pinatindi at pinag-alab lamang ito
nang higit pa!
Paano ba natin mapasasalamatan ang RAF?
Araw-araw, sumusuong sila sa panganib ng labanan.
Araw-araw, umuuwi silang matagumpay.
Naghahanda ang Britanya na pigilan ang matagal nang bantang pag-atake.
Sumalakay ang 80 eroplano ng mga Nazi. Hindi na nakabalik pa ang 25.
Ito na marahil ang pagbabago ng buong digmaan.
Tinatalo ng husay ang dami ng bilang.
Hindi kami naniwala na matatalo kami,
at 'yon ang pakiramdam ng lahat.
Lalo sa istasyon.
Para kaming mga inosente.
Kami ni Denis, inaayos namin 'yong kasal
dahil gusto naming maikasal na.
Gusto niyang maikasal na.
Sinabi ng mga opisyal
na ayaw nilang magpakasal 'yong mga piloto dahil magiging maingat na sila.
At di ka pwedeng maging maingat pag fighter pilot ka.
Kailangan mong sumugod nang buong tapang nang walang inaalalang babae sa kampo.
May malaking pag-atake no'ng umaga. Naka-duty ako.
Di ko na maalala kung gaano karami 'yong mga German, pero marami.
Patuloy na makinig.
May palapit na kalaban sa timog-silangan. Nasa Sugar one five, zero feet.
Area 243. Sa Hastings, Ashford, Dover.
Oo.
Pinapuputukan na nila kami.
Muntik na 'yon.
- Parang tinamaan tayo. - Oo.
Alamin n'yo 'yong bilis ng fighter 182.
Alamin 'yong bilis ng 182.
May SOS sa 207.
May nagsabing, "May pabagsak na eroplano,
at walang parachute."
Umantabay.
Napabagsak ang 8170 ng kalaban.
Pinalitan ng 8171. Umantabay...
Alam ko kung sino 'yon.
Alam ko na.
Wag mong itanong kung ba't alam ko, basta alam ko.
Sabi ng flight sergeant namin, "Edith..."
Sorry.
Sabi niya,
"Nawawala si Denis."
Sabi ko, "Oo, alam ko."
At kung paano... Tumigil ka.
20 TAONG GULANG
Bumagsak siya sa dagat.
Hindi na siya nakita,
na siyang gusto niya.
Lagi niyang sinasabi, pag napabagsak siya at napatay,
ayaw niyang magkaro'n ng military funeral.
Sana naikasal kami. 'Yon ang hiling ko.
Wala akong pakialam kung 24 oras lang o dalawang araw o limang buwan.
Pinagsisisihan ko 'yon.
IKA-245 ARAW NG BLITZ
Ito ang ilan sa higit 60,000 na mga manonood
para sa huling laban ng Preston North End at Arsenal.
Sabay na lumabas ang mga koponan, nakaitim na shorts ang Preston.
Usap-usapan ang pagdaraos ng labang ito sa panahon ng digmaan.
Pero binigyan nito ng pagkakataon ang mga opisyal at iba pang manggagawa
para mapahinga ang kanilang mga isipan.
Umaatake ulit ang Preston.
Nakapuntos sila.
Pero nakatadhanang magtabla ang laro.
Mahirap magdesisyon kung dapat bang idaos ang ganitong pagdiriwang ngayon.
May dilaw na buwan sa Britanya ngayong gabi.
Tumunog na ang mga sirena.
Nasa papawirin na ang nakakikilabot na ugong ng mga makina.
Mukhang magiging malaking pag-atake ito sa London.
Dumako tayo sa kabisera ng Britanya para sa ulat ni Edward R. Murrow.
Paminsan-minsan, may masasayang kantahan
o malamlam na boses na tumatawag ng taxi.
Binisita ko ang ilang kublihan. Halos kalahati lang ang laman.
Sa unang tingin, makikita ang kasiyahan at katapangan sa London.
Nagpasya 'ko na oras na para sumali. Nakapasok ako bilang plotter.
Bago kami umalis, pinagbakasyon kami.
Sumulat si Rupert na makakapunta siya sa London,
pero pwede siyang pabalikin anumang oras.
Siguro may makikilala akong bago, isang piloto o kung sino man.
Pero di ko siya magugustuhan gaya ng pagkagusto ko kay Rupert.
Idinaos ang kasiyahan sa malawak na studio.
Naririnig namin 'yong mga dagundong, pero walang pumapansin.
Nang biglang may napakatining na ingay.
Nagkakagulo na siguro sa labas.
Lasing na kami para mapansin 'yon.
Kakaibang gabi 'yon. Hindi takot 'yong mga tao.
May nagtitinda ng diyaryo sa labas...
habang nangyayari ang bombahan.
Resulta ng Cup!
May naglalakad na prostitute galing sa Piccadilly.
Kumakanta siya, at nakapayong siya.
I'm singing in the rain I'm singing in the rain
Walang tantiya sa bilang ng mga nasawi, pero naglabas ng pahayag ang pamahalaan
na nagsasabing mataas ang bilang ng mga nasawi.
Pumutok ang balita sa Europa
na nagdeklara ng digmaan ang Alemanya laban sa Russia.
Nawalan na ng pag-asa si Adolf Hitler sa mabilisang pagsakop sa Britanya.
Walang aktibidad sa himpapawid ang mga Aleman kagabi.
Wala ngayon.
Parang ang tagal na mula no'ng narinig natin ang mga sirena.
Bukas na ang mga sinehan sa Leicester Square,
ngunit tinitiyak pa rin ang kaligtasan sa London.
At kahit na napinsala,
may ngiti pa rin sa mukha ng London.
Humupa na ang pambobomba.
BOSES NI ERIC BRADY
Nagpasya 'yong nanay ko na pauwiin na kami agad.
Kaya buo na ulit 'yong pamilya.
Kinaumagahan, gusto kong maghanap ng shrapnel.
Masaya ako na nakauwi na 'ko.
Pumasok kami ni Kitty sa paaralan.
Doon ako sa junior section...
at sa senior naman siya.
At para sa 'min, normal na araw lang 'yon sa klase.
Pumunta kami sa canteen,
kumakain kami ng mga sandwich do'n.
Nang bigla na lang,
may dumadagundong na mga makina ng eroplano sa itaas.
Pinapunta kami ng guro sa ilalim ng mesa.
Tanda kong dumating si Kitty at tumatakbo palapit sa 'kin.
Tapos sumabog 'yong bomba.
FOOTAGE NG PAARALAN NI ERIC
Nagkatotoo 'yong pangitain ng nanay ko.
May nangyaring masama sa 'min ni Kitty.
Ang balita ay tungkol sa pag-atake ng nag-iisang eroplano ng Alemanya
Biglaang pagkasawi ang nangyari.
Ni walang nagkaroon ng pagkakataon para sumilong.
Tatlumpu't walong bata ang nasawi.
At anim na guro.
MAGTUNGO SA MUNISIPYO PARA SA MGA TANONG UKOL SA MGA NASAWI
Nahukay ako.
Malubha ang natamo kong pinsala.
Dinadalaw ako ng nanay ko sa ospital,
at tinatanong ko lagi si Kitty.
Pumunta si Kitty sa canteen, tumatakbo siya palapit sa 'kin.
Pinrotektahan ako ni Kitty.
At namatay siya.
Kung hindi dahil kay Kitty, patay na 'ko.
Wala akong duda ro'n
dahil anuman 'yong pumatay sa kanya, ako sana ang napatay no'n.
Kaya di ko makakalimutan 'yon.
Sa maraming bagay, napakasuwerte ko dahil nagawa ko ang napakaraming bagay.
May nakilala akong magandang babae. Pinakasalan siya. Nagkatatlong anak.
Nang matapos ang digmaan, nasa ibang mundo na kami.
Kinailangan naming magtulungan. Kinailangan naming magkaisa.
Walang mahirap at mayaman.
Naisip namin na may ibang nararapat para sa 'min.
Gumanda ang buhay.
PUMASOK SI JOAN WYNDHAM SA WAAF AT NAKIPAGHIWALAY KAY RUPERT
MAKALIPAS ANG 40 TAON, INILATHALA NIYA ANG MGA DIARY NIYA AT NAGING AUTHOR
Minsan, nararamdaman ko 'yong kahalagahan ng mga nangyayari sa mundo,
pero kahit gano'n, di ko pa rin maipaliwanag.
Gustong wasakin ng kalahati ng mundo ang isa pang kalahati nito.
Lubos na nagbago ang lahat.
Pero wala namang halos nagbago sa nararamdmaan ko,
mas masaya lang ako.
NAGLINGKOD BILANG INTELLIGENCE OFFICER SI EDITH HEAP SA PANAHON NG DIGMAAN
NAKAPAG-ASAWA SIYA AT NAGKAROON NG DALAWANG ANAK NA BABAE
Wala pa yata akong nakita na gano'ng kadeterminado.
Pinoprotektahan namin 'yong kabuhayan namin, 'yong bansa namin,
lahat ng taumbayan, lahat.
Kasama na 'yong mga sibilyan. Lalaban kami hanggang sa dulo.
Ang huling pagpuksa sa napakalupit na paghahari
ang magbibigay-daan sa mas malawakang pagkakaisa
na higit pa sa ating inasam
kung hindi natin sama-samang sinuong ang apoy.
Nagsalin ng Subtitle: Jayran Kempiz
ANG MGA TESTIMONYA SA PELIKULANG ITO
AY MULA SA MGA NAKALIGTAS SA BLITZ MULA 1939-1943
ISINALAYSAY GAMIT ANG BOSES NG MGA AKTOR
UPANG MAGING MAS MALINAW
GINAWA ANG PELIKULANG ITO GAMIT ANG MGA PINAGSAMA-SAMANG FOOTAGE
MULA SA AKTUWAL NA MGA DOKUMENTARYO HANGGANG SA PAGSASADULA NG PAMAHALAAN