Downloaded from YTS.LT
Official YIFY movies site: YTS.LT
May limang major base sa United States
para sa production ng chemical at biological weapons
at research sa mga 'to.
May mga aksidente na ba?
May nangyari sa Dugway.
Isang Sunday, napansin ng mga farmer na namamatay 'yong mga tupa nila.
Pagdating ng Monday, 6,000 na ang namatay.
Nagte-test na sila ng nerve gas '60s pa.
May nangyaring masama.
'Yong Air Force plane, may dalang 40 galon na nerve gas na kulay pula.
Ibinuga 'to papuntang Salt Lake City.
Pa'no 'yong pamilya mo? May masamang epekto ba 'to sa kanila?
Di ko alam kung galing dito o hindi.
Lahat kami masakit 'yong tiyan no'ng Sabado
at buong gabing medyo nagsusuka.
Konektado man o hindi, medyo nakakatakot pa din.
Nasa field 'yong medical, veterinarian, at ibang tauhan ng Dugway Proving Ground
at iniimbestigahan kung ano'ng dahilan ng problemang 'to.
Sa oras na 'to, puro haka-haka pa lang
kung ano talaga 'yong dahilan ng pagkamatay ng tupa.
Wala akong paki sa sinasabi ng Army. Inimbestigahan ko 'to
para sa magazine article na ginawa ko, at nerve gas 'yong pumatay sa tupa.
Gustong guluhin ng Army, pero nerve gas talaga 'yon.
Sabi ng lahat 'yan, off the record.
Walang gustong magsabi na nagsisinungaling 'yong Army.
Ayos.
Ano ba.
Ano ba. Gawin mo nang tama.
Sabi dito, "Mukhang maraming alam si Hersh tungkol sa iniimbestigahan nila.
Pero ayos lang, boss. Di niya alam 'yong cover-up."
Nakakamangha. Isang taon pa lang no'ng nakita ko 'to.
Okay. Showtime.
- Sige. - Ano'ng gusto mong gawin?
- Kinukunan mo lahat ng 'to, tama? - Gusto naming pag-usapan 'yong sources at...
Ganito, gusto n'yong pag-usapan 'yong sources.
- Hindi— - At ayokong pag-usapan 'yong sources.
Di naman specific na sources o type ng tao na kinukuha mo.
Tapos na tayo sa ilang nakuha kong tao.
Tiningnan ko 'yong pads kagabi, ando'n 'yong mga pangalan.
Never ko... Pagkatapos pa dapat 'to ng kamatayan ko.
Sy, di namin ine-expose sinuman sa mga taong 'to.
Baka buhay pa 'yong iba sa mga 'to, naiintindihan mo ba?
Madami dito ayaw sa 'kin at kinausap pa din ako.
E, bakit tingin mo gusto nilang makipagkita sa 'yo?
Di ko alam. Kung nagtatrabaho ka sa secret world,
tapos, may isang taong patuloy sa pag-access at pagkuha ng impormasyon,
bakit di mo ako kausapin? Di ko alam. Di ko...
Di ko sina-psychoanalyze 'yong mga kumakausap sa 'kin,
gaya ng di ko pag-psychoanalyze sa sarili ko, salamat sa Diyos.
Na gusto n'yong gawin ko, alam ko, pero di ko gagawin 'yon.
Let's see, may naiisip akong mga tao...
May isa ditong nagtrabaho kay Kissinger, tapos eto...
eto 'yong babaeng CIA.
Mahirap malaman kung sino'ng pwedeng pagkatiwalaan.
Halos wala nga akong tiwala sa inyo, e.
UNANG NIYAYA NI LAURA SI SY GUMAWA NG PELIKULA NOONG 2005.
HALOS 20 TAON, PUMAYAG SIYA.
NAKIPAGTULUNGAN NA SI MARK KAY SY SA TATLONG INVESTIGATIVE DOCUMENTARY.
Natuto na akong wag mag-alala tungkol sa iniisip ng iba,
dahil lagi akong nagsusulat ng mga kuwentong ikinagagalit ng mga tao.
May history 'yong America na mahirap isulat.
Laging may isa pang level.
Trabaho ko bilang reporter, alamin 'yong mga lihim at katotohanan,
kung 'yon 'yong isyu.
Bakit mo pinublish? Pina-publish namin 'yan
na alam naming nilalabag namin 'yong rules, laws at national security.
Top secret information 'to. Above top secret.
Dahil tingin namin may matinding dahilan, may kuwento dito
ng responsible officials na di maayos gumagawa ng gawain nila.
'Yan ang isyung nilalatag ko.
Wala dapat harang sa press para mag-publish ng kahit ano
dahil gano'n talaga itinayo ang Constitution at Bill of Rights.
Pag nakapasok tayo sa anumang contest, 'yong mga Amerikano, umaangat nang ganito,
tapos, gusto nila 'yong kalaban, bumagsak nang ganito.
Di 'yan ang klase ng digmaan na nilalabanan natin sa Vietnam.
Tingin ko gumagalaw tayo nang ganito.
At tingin ko, gumagalaw sila nang ganito, sa halip na diretso pataas at pababa.
Umuusad tayo.
Masaya kami sa resulta na nakukuha natin.
Mas malaki 'yong pinsalang naidudulot natin kaysa natatanggap natin.
INAAMIN NG PENTAGON ANG MGA SIBILYANG LUGAR SA N. VIETNAM
AY NAPINSALA DAHIL SA MGA RAID
NATIGIL ANG ARMY DRIVE PARA MAGING FULL-COMBAT READY
KULANG SA MGA KAPITAN ANG ARMY
MAAARING MAGSIMULA NG MILITARY OPERATIONS ANG US SA MEKONG DELTA
MALAPIT NA SA ISANG PAGBABAGO ANG DIGMAAN SA VIETNAM
Kakaiba ang Pentagon.
Dadating ka do'n, magkakape, makikipagkwentuhan at magbabasa ng news.
Bandang 10:30, ibi-brief ka nila. Kukuha ka lang ng konting info do'n.
Binabayaran sila ng malaking pera para makinig sa news conference,
maghihintay ng isang oras para ma-type 'yong script,
tapos, gagawa ng 500-word na kuwento mula dito.
'Yon 'yong trabaho nila buong araw. Di ga'nong mabigat.
Tingin ko, sa America, di censorship 'yong problema,
pero self-censorship ng press.
No'ng nasa Pentagon ako para sa AP,
instead na mag-lunch kasama 'yong katrabaho ko,
maghahanap ako ng mga batang officer.
Konting usapan tungkol sa football saka, kilalanin sila.
Dati akong nasa Army. Nasa Army Reserves ako.
Sa huli, sasabihin ng mga Army, "Alam mo, Murder, Incorporated yo'n."
Sabi ko, "Ano'ng ibig mong sabihin?"
Maraming brainwashing na nangyayari.
Maraming nagdedesisyon kung ano'ng dapat marinig o pakinggan ng mga tao.
At nasa punto na tayo ng hayagang pagpatay sa Vietnam.
SUPORTAHAN ANG GIS IUWI NA SILA
Pakiramdam ko wala akong silbi, sa isang banda.
May pagkabalisa ako kung asan ako at kung saan papunta 'yong digmaan.
May malaking kuwento na parang imposible.
May tinatawag na katotohanan.
May malaking katotohanan,
at may... Wala akong makitang paraan para makuha 'yon.
At inalala ko 'yon. Inisip ko 'yong bagay na 'yon.
Matapos makipagtalo sa editor, nag-quit ako sa AP.
Kasal kami ng asawa kong si Liz, may anak at walang pera.
Nagsimula akong mag-freelance nang madalas.
Isang araw, may tumawag sa 'kin na di ko kilala.
Sabi ko, "Kumusta?" Sabi niya, "May matinding karahasan sa Vietnam
na pinagtatakpan nila."
Malabo 'yon.
Sabi niya, nagwala 'yong isang GI at pinagbabaril 'yong mga tao.
Wala siya masyadong alam, pero nataranta 'yong Army tungkol do'n.
Di ko alam 'yong pangalan. Wala akong alam.
Ilang beses akong nagpunta sa Pentagon. May colonel do'n na gusto ko.
Tapos, nakasalubong ko 'yong colonel. Ngayon, may one-star na siya.
Pinigilan ko siya. Sabi namin, "Uy, ilang taon na tayong di nagkita."
Sabi ko, "Ano'ng meron sa tuhod mo?" Sabi niya, "Nabaril ako."
Sabi ko, "Binaril mo 'yong sarili mo para maging general at magka-medal, 'no?"
Tapos, tumawa siya. Sabi niya, "Bahala ka nga."
Naglakad pa kami. Sabi ko, "Ano na'ng ginagawa mo?"
Sabi niya, "Nagtatrabaho ako para sa Chief of Staff."
"Si Westmoreland?" Sabi niya, "Oo."
Tapos, sabi ko, "Ano'ng alam mo do'n sa lalaking namaril sa village?"
Sabi niya, "Sy, sasabihin ko sa 'yo.
'Yong lalaking 'yon, si Calley, sana mapunta siya sa impiyerno."
Calley? May pangalan na ako.
Siyempre, mali 'yong spelling ko.
Pero eventually, may nakita akong clip sa New York Times.
Tapos may square do'n, 'yong lieutenant na si William L. Calley Jr.,
ikinulong dahil sa manslaughter.
At Calley, Calley, di ba?
Nalaman kong may abogado siya, si Latimer.
Tinawagan ko siya, sabi ko, "Uy, ako si Hersh.
Nasa flight ako papuntang West Coast na titigil sa Salt Lake."
Okay lang ba magpunta sa office mo at mag-hello?"
Sabi niya, "Sige, halika." Alam mo na...
Di gano'n 'yon. Gusto ko lang maging casual.
Pagdating ko sa office niya, may inilabas siyang papel.
May charge sheet.
Kinasuhan si Lieutenant Calley ng pagpatay ng 109 katao.
Nasa harap niya 'yong papel, nakabaliktad.
Sabi ko sa sarili ko,
"Makikipag-usap ka pa din tapos, magpapanggap kang nagsusulat.
Isusulat mo halos letter by letter hanggang kaya mo."
AKUSASYON: PAGLABAG SA UNIFORM CODE NG MILITARY JUSTICE, ARTIKULO 118
May pasabog ako.
WELCOME SA FORT BENNING US ARMY
Naisip kong kailangan kong hanapin si Calley.
Lumipad ako sa Fort Benning.
Nakasuot ako ng sirang suit, baka wedding suit ko pa.
Ilang araw ko nang suot 'yon.
Dumating ako nang napakaaga.
Sa wakas, nahanap ko siya, hatinggabi na, ng parehong araw.
Inilagay nila si Calley sa housing para sa mga colonel at general.
Do'n ako huling naghanap.
Ibang-iba siya sa gusto ko. Gusto kong makakita ng halimaw.
Sinimulan niyang magsabi ng mga kasinungalingan,
"Firefight 'yon, madaming kalaban, walang magkakakilala,
at pinoprotektahan ko lang 'yong troops ko.
Napatay 'yong mga sibilyan, pero pinapatay nila kami."
Sabi niya, "'Yong captain ko, si Ernest Medina, katulad ko siya,
iniimbestigahan siya. Sasabihin niya."
Kinuha niya 'yong telepono, sabi niya,
"Captain, andito 'yong reporter mula sa Washington.
Bakit di mo sabihin sa kanya na sumusunod lang ako sa utos?"
Sabi ni Medina,
"Di ko alam ang sinasabi mo," tapos, binagsak 'yong telepono.
Tumingin si Calley sa 'kin na parang,
"Baka... Baka ako 'yong fall guy."
SABI NG ARMY, SINADYA NIYANG PUMATAY NG DI BABABA SA 109 VIETNAMESE CIVILIANS
SA MISYON SA KUTA NG VIET CONG NA KILALA BILANG "PINKVILLE."
"LINISIN ANG LUGAR"
MGA NASAWING SIBILYAN
Sinubukang ibenta 'yon ni Sy sa ilang magazine.
Walang gustong hawakan 'yon.
Sa wakas, binigay niya sa 'kin. Sabi niya, "Wag mong sisirain."
Ginugol ko 'yong sumunod na siyam na oras sa pagtawag sa bawat managing editor
ng bawat diyaryo sa America at buong-pusong akong nag-pitch.
Sy, last week, may nilabas kang kuwento tungkol sa Army lieutenant
na inakusahan sa pagpatay sa 109 Vietnamese civilians.
Saan 'to unang na-print? Eto—
Sa Chicago Sun-Times, 5:30 'don, 6:30 sa Washington.
- Kuwento mo 'yon, 'yong sa Dispatch. - Tama.
Tapos, nasa first edition ng mga, gaya ng sabi ko, mga 30 diyaryo.
Tingin ko kailangan ng isang non-establishment approach.
Kinausap ko 'yong Life, di sila interesado.
'Yong Look, di interesado. Do'n pumasok si David Obst na nagtake-over ng Dispatch.
Sinabi niyang maiilagay niya 'yong papel na 'to sa front page nang buo.
Wala akong fan club sa Pentagon ngayon.
Sinubukan nilang ilihim.
Sinira ko 'yong larong 'yon.
Lieutenant, may oras ka ba?
Para sa Pentagon, parang baliw si Calley.
Kutob ko, di siya baliw, at nagbubunga 'to ng isang tanong,
kung may utos ba talaga para barilin lahat sa village?
Kung meron, palagi ba 'tong ginagawa?
Kasama mo kami, Calley!
Madami pa.
Dapat may iba pa. Di ko alam kung saan pupunta.
Di ako tutulungan ng Army, sure 'yan. Ako—
- Di ko napatay 'yong phone ko. Sorry. - Sige lang.
Hindi. Sige.
Sasabihin ko lang 'to, 'yong itinawag ko lang sa 'yo,
sabi ko, sa Iran galing 'yong warning, pero dumaan sa Saudi Arabia.
Pero tingin ko, di importante 'yan.
Hindi, sabi mo, "Siguro galing sa Iran."
Galing sa Iran, pero dumaan sa Saudis.
- Pero ayos lang. Ayos na. - Hindi.
- Di natin kailangang baguhin. - Wag mo masyadong ipagkalat.
Bye. Bye. Nagpapaalam na ako. Bye.
Sabi niya, "Wag mo masyadong ipagkalat."
Eto 'yong nangyari.
Bumalik kami sa bahay ko sa Macomb Street.
tapos, nagbabasa si Sy ng The Washington Post.
Nakakita siya ng maliit na kuwento do'n tungkol sa batang si Ron Ridenhour
na nagsasabing sinabi niya sa Army 'yong tungkol sa massacre.
Walong buwan bago 'to, nagsulat ng letter si Ridenhour.
Pinadala niya 'to sa 30 members ng Congress,
sa Chairman ng Joint Chiefs, sa lahat ng general,
sa White House, sa Presidente, tungkol sa alam niya. Dark deed 'yon.
Umuwi ako para mag-impake, nanghiram ng pera,
at nag-eroplano papuntang California para makita siya.
Sabi nila sa 'kin mismo, nakakita sila ng...
paisa-isang sundalo,
at ilang opisyal na nag-iikot sa village.
At habang naglilibot sila,
kung may mga taong nakatayo sa daan o sa village mismo,
pinapatay lang nila. Binabaril nila sila.
Nakita nila, at binabaril nila nang walang dahilan.
Pakiramdam ko may dapat akong gawin. May kailangan akong gawin.
Di ko kayang mabuhay na dala ko 'yong nalalaman ko.
Di ko kayang mabuhay nang gano'n.
Binigyan ako ni Ridenhour ng company roster.
At binigyan niya ako ng dalawang taong makikipag-usap sa 'kin.
Binata 'yong isa, Mormon na nakatira sa Utah.
Michael Terry 'yong pangalan niya.
Pumunta ako do'n no'ng gabi. Nahanap ko siya.
'Yong linya niya, "Para 'tong Nazi"
ISANG OPISYAL ANG NAG-UTOS SA ISANG BATA NA I-MACHINE GUN LAHAT,
PERO DI NIYA MAGAWA.
'Yong padalawang sinabi sa 'kin ni Ridenhour, si Michael Bernhardt.
Tinagpo ko siya sa Fort Dix.
Imposibleng sirain 'yong kuwento.
Kailangan mo lang gawin, iwasan mo 'yong kuwento.
May notes ka galing kay Terry. May notes galing kay Bernhardt.
Hayaan mo lang 'yong boses nila 'yong maging kuwento.
"PLANADO 'YONG BUONG PANGYAYARI.
DIRETSONG PAGPATAY 'YON. NAKATAYO LANG AKO DO'N, NANONOOD,"
SABI NI SGT MICHAEL BERNHARDT, NA TINATAPOS NA ANG TOUR NIYA.
"UTOS NG ARMY NA WAG AKONG MAGSALITA," SABI NI BERNHARDT SA INTERVIEWER.
PERO MAY MGA UTOS NA AKO MISMO ANG MAGDEDESISYON KUNG SUSUNDIN;
Ano'ng utos sa 'yo?
Bago 'yong operasyon, 'yong utos ng CO,
sirain 'yong village at mga nakatira dito.
Tingin mo ba Viet Cong 'yong mga tao sa village?
'Yong ibang tao sa village... Sabi mo, mga tao sa village.
'Yong ibang tao sa village...
bata pa sila para matutong maglakad.
Di ko makita pa'no sila naging Viet Cong.
IBA-IBA ANG REAKSIYON SA BALITA NG VIETNAM MASSACRE
Malaki 'yong reaction ng mga taong ayaw maniwala.
'Yong galit nila sa 'min dahil kami 'yong messenger.
MADAMING DI NANINIWALA SA MY LAI REPORTS
Walang gustong makaalam na masama ang United States.
Kamakailan, may ilang taong sangkot sa seryosong pangyayari
na naitampok sa balita.
May mga taong nakikita ang insidenteng 'to bilang repleksiyon ng buong Army.
Pero kilos lang 'to ng ilang nakakaawa.
Pero di dapat husgahan ang Army bilang institusyon.
Binubuo ko 'yong mga nangyari.
Ano ba'ng nangyari?
'Yon 'yong goal ko.
At patuloy akong naghanap ng mga tao.
Marami akong nahanap na tao na nakipag-usap talaga sa 'kin.
Sabihin mo. Ano'ng, "Ano'ng nangyari?"
Pa'no nangyari 'to?
'Yong paglubog sa kabaliwan.
Pinag-iisip mo ako ng mga bagay na ayokong isipin.
Hinahanap ko 'yong batang nasabugan ng paa, si Paul Meadlo.
Nakatira siya sa sulok na 'to ng Indiana.
Bukid 'yon. Luma at magulong bukid.
Tapos may lumabas na Southern na babae.
Sabi ko, "Andito ako para makita si Paul."
Sabi ko, "Journalist ako. Gusto kong pag-usapan 'yong nangyari sa Army."
Tapos, sinabi niya 'tong linyang 'to, na mag-i-stay sa isip ko habambuhay.
Sabi niya, "Binigyan ko sila..." Bitter 'yong boses niya,
"Binigyan ko sila ng mabuting bata. Binalik nila sa 'kin murderer."
At nang bumalik siya,
nauutal lang siya, at...
Sabi ko, "Bakit mo ginawa 'yon?"
At sabi niya, "Ma, dumaan ako sa impiyerno."
Pumunta ako kay Paul, tapos sabi ko, "Ano'ng nangyari?"
Bigla na lang siyang...
"Pagpatay, pagpatay, pagpatay, pagtubos."
Tapos, seryosong seryoso.
Tumawag sa 'kin si Sy, sabi niya, "Nakuha natin 'yong front-page."
Kaya tumawag ako sa CBS Evening News.
Tapos may ginawa ako na di dapat gawin, pero di ko alam no'n na bawal pala.
Sabi ko, "Kailangan namin ng pera."
Sabi niya, "Magkano ang gusto mo?"
Wala akong idea. Sabi ko, "$10,000."
May pause. Sabi niya, "Deal."
Si Mike Wallace 'yong na-assign na mag-interview.
Kinausap siya ni Mike, sabi niya, "Ipasok na natin siya sa kuwarto."
Nag-tape na sila.
Ilang tao 'yong tinipon n'yo?
May mga 40 o 45 na tao 'yong pinagsama-sama namin sa isang...
gaya ng sinasabi ko, sa gitna ng village.
Anong klaseng tao? Lalaki, babae, bata?
Mga lalaki, babae at bata.
- Mga sanggol? - Mga sanggol.
Pinagsama-sama namin sila at pina-squat.
Tapos...
Lumapit si Lieutenant Calley, sinabing, "Alam mo na 'yong gagawin sa kanila, 'no?"
Sabi ko, "Oo."
Kaya inisip ko, gusto niya lang bantayan namin sila.
Tapos, umalis siya at bumalik after 10 o 15 minuto,
at sinabing, "Bakit di n'yo pa sila pinapatay?"
Sabi ko sa kanya, "Di ko naisip na gusto mo silang ipapatay.
Akala ko gusto mo silang pabantayan."
Sabi niya, "Hindi, gusto ko silang mamatay."
Tapos...
Umatras siya ng mga 10 o 15 feet, tapos, pinagbabaril niya sila.
Sabi niya, barilin ko na sila, kaya namaril na ako.
Nagpaputok ako ng apat na clip sa grupo.
- Lalaki, babae at bata? - Lalaki, babae at bata.
- At mga sanggol? - At mga sanggol.
Pa'no n'yo binaril 'yong mga sanggol?
Di ko alam. Gano'n lang talaga.
BINARIL KO 'YONG MGA SANGGOL GANO'N LANG TALAGA.
Ayaw namin, di kami susuko! Ayaw namin, di kami susuko!
GANITO NAGAGAMIT 'YONG BUWIS N'YO
Q. AT MGA SANGGOL? A. AT MGA SANGGOL?
May dalawang camera 'yong sangkot na Army photographer, si Ron Haeberle.
Para sa Army, ginamit niya 'yong black-and-white camera.
Pero di niya sinabi kahit kanino na may ibang set siya ng colored film.
Nang lumabas 'yong una kong kuwento, binenta niya 'yon.
MGA EKSKLUSIBONG LARAWAN, SALAYSAY NG MGA SAKSI ANG MASAKER SA MYLA
'YONG UTOS, SIRAIN 'YONG MYLAI AT LAHAT NG ANDO'N
'WAG N'YO SILANG TAWAGING SIBILYAN PARA SA 'TIN, VC SILA'
ANG MASAKER NA NAGPALAMIG SA MUNDO
Kumalat 'to sa buong mundo no'ng pinublish nila 'yon.
ANG ARAW NA NAMATAY ANG SANGKATAUHAN SA ISANG VIETNAM VILLAGE
Ilang tao sa pamilya mo 'yong namatay?
Apat na tao.
Pagbalik mo galing sa palengke, ano'ng nakita mo?
Masyado pa akong bata. Takot akong tumingin.
Ikaw lang ba 'yong nakaligtas sa pamilya mo?
Oo.
Dumating sila at sinunog lahat.
May binugbog sila, may hinuli. Pinatay nila lahat.
Alam mo ba kung bakit?
Di ko alam. Di ko alam ang dahilan.
Tinipon nila lahat. Kahit 'yong monghe, dinakip nila, tapos, pinatay.
Mahuhulaan mo ba kung ilan 'yong namatay?
Ilang tao 'yong namatay?
Oo.
Di ko alam, pero kahit saan, may patay. Madami akong nakitang bangkay.
'Yong pamangkin ko na natututo pa lang maglakad,
nasa isip ko siya, umiiyak, "Mommy, Mommy."
Tapos "bang," binaril siya at namatay. Nakahiga lang ako do'n.
MUNTIK NANG DI MAPANSIN 'YONG KUWENTO NG MYLAI
FREE-LANCER HERSH UNANG NAGKUWENTO PAGKATAPOS MAKAKUHA NG TIP SA TELEPONO
Nakatuon kami sa isang programang random na pagpatay, rape, at iba pa.
Tingin ko, lahat nakatingin sa kabila, pati mga reporter
na nakarinig tungkol dito, 'yong ilan sa kanila.
Nakakakilabot. Bakit di 'to lumabas? 'Yon, para sa 'kin, ang magandang tanong.
Eto 'yong pagpatay sa 400 o 500 katao,
na nasaksihan ng isang dosenang helicopter
na ini-assign no'ng araw na 'yon para sa combat support.
'Yong general na in charge sa Americal Division,
nasa ere no'ng araw na 'yon.
'Yong colonel na in charge sa brigada, ando'n.
Ando'n 'yong pinuno ng task force.
Sa loob ng ilang araw, mga 300 o 400 na lalaki, mga GI, 'yong nakakaalam nito.
Pero walang nagsabi. Walang nagreport.
Tingin ko, dalawang bagay lang 'yong konklusyon dito.
'Yong isa, siyempre, na nakakagulat at di kanais-nais na pangyayari 'to
na kahit sino di masimulang pag-usapan 'to.
'Yong isa, sa tingin ko, mas makatwirang konklusyon.
Normal na araw lang 'yon sa Vietnam.
MAY MGA BANGKAY SA BANGIN. HUMINTO PARA KUMAIN (SA BANDA DOON)
8. NAG-LUNCH 7. NAKAKITA NG MGA 50 BANGKAY
Para sa Army, mahalaga 'yong body count.
Sinusukat mo 'yong tagumpay sa dami ng napatay mo.
Kailangan ni Westmoreland ng bilang.
So, pa'no mo makukuha 'yong gusto mong body count?
Pumunta ka sa mga lugar tulad ng My Lai
at sabihin sa kanilang lahat ng ando'n, Viet Cong, tapos, patayin lahat.
Tatlong paraan 'yong pagpatay nila.
Di lahat sumali, pero karamihan.
- Di mo naintindihan. - Gusto kong sabihin ang ginawa nila.
Mag-focus tayo sa nangyari.
Tinipon nila 'yong mga tao, siguro 100, naka-grupo,
maliliit na grupo, tapos, 'yong ilang may mga automatic na rifle, binaril sila.
Di mo mismong alam 'yan.
- Bilang reporter, alam ko 'yon. - Alam mo mismo?
Kung gagamitin ng reporters 'yong alam nila,
kahit sa news conference, limitado 'yong makukuha nila.
No'ng lumabas 'yong kuwento ko, nag-imbestiga ang Army.
Binabasa ko 'yong testimonya kung pa'no nangyari.
At 'yong Army, siyempre, nag-isip talaga kung pa'no ko nakuha 'yon.
Secret dapat 'to, e.
EXHIBIT P-1 – VERTICAL PHOTOGRAPH NG MY LAI (4) AT KATAPAT NA LUGAR
Ikaw ba, pag kumuha ng malalaking aerial photos,
mamarkahan mo ba kung saan, sa abot ng kaalaman mo,
saan mo nakita 'yong kanal
na may mga bangkay?
Opo, sir.
5. KANAL NA MAY 30-40 NA BANGKAY
EXHIBIT P-152 - KOPYA NG P-1 NA MAY ANOTASYON NI MR. LACROSS
EXHIBIT P-189 - KOPYA NG P-1 NA MAY ANOTASYON NI MR. PENDLETON
EXHIBIT P-122 - KOPYA NG P-1 NA MAY ANOTASYON NI SGT OLSEN
INIHANDA MULA SA MEMORYA SA WASHINGTON DC 21 JAN 1970 THOMAS J. KINCH
INIHANDA MULA SA MEMORYA SA WASHINGTON DC 6 FEB 1970 CALVIN L. HAWKINS
INIHANDA MULA SA MEMORYA SA WASHINGTON DC 16 JAN 70 DENNIS M. BUNNING
LALAKI, BABAE, BINATA NAGMAMAKAAWA PARA MABUHAY
Di ko alam kung gusto mong marinig 'to, sir.
Sige, gusto naming marinig anuman 'yong sasabihin mo.
Sige.
'Yong unang shot, tumama sa ulo ng sanggol,
tumalikod ako at nagsuka,
dahil 'yon 'yong unang beses na...
Nakapatay na ako ng tao dati,
pero di ko nakita 'yong damage na ginawa no'n.
KALAT-KALAT NA MGA BANGKAY
Pwede mo bang sabihin 'yong nangyari pagkatapos mabaril 'yong grupo?
Well...
Sa oras na 'yon,
madaming tao ang gumagahasa ng ilang babae sa lugar na 'to.
May tatlo pang lalaki sa isang babae, sabay-sabay.
Kukunin ng isang lalaki 'yong isa sa mga babae do'n, at...
Isa o dalawang insidente, binaril nila 'yong mga babae pagkatapos nila.
NAKITA ANG PATAY NA BABAE SA KAMA
Bawat araw, parang 30 taon na buhay 'yong pasan ko.
'Yon 'yong pakiramdam ko. Palala nang palala.
Dalawa o tatlong buwan akong naghahanap ng mga bata,
tapos, natutunan ko... Nakakakilabot. Mas marami akong natutunan.
Alam mo, may ilang beses na di ko na kinaya.
P-78 WALANG MARKANG PUNTOD SA SOUTHERN EDGE NG MY LAI (4)
May testimony silang nagpapakitang di isolated 'yong My Lai.
May pangalawang massacre no'ng araw na 'yon.
Ginawa ng Army lahat para ilarawang isolated incident 'yong My Lai 4.
Di lang 'to isolated pagdating sa digmaan,
pero di 'to isolated sa araw na 'yon, umagang 'yon at lugar na 'yon.
Isa't kalahating milya 'yong layo, nangyayari din 'to, e.
May 14 officers na malinaw na sangkot sa pagtatakip na 'to.
At 'yong kasong hinayin ng Army sa 14 na 'yon,
pagpapabaya sa tungkulin,
di pagsunod sa batas, at di tamang pag-uulat.
Lahat sila sangkot sa pagpatay, pagpaplano ng pagpatay, o pagtatakip nito,
at kinasuhan sila dahil sa di pag-uulat.
Natapos ni Westmoreland 'yong apat na taong termino, at na-promote siya,
kahit alam ng lahat ng nasa Army at nasa Joint Chiefs
na pumapatay siya ng mga sibilyan.
Hi.
Siyempre, poprotektahan kita palagi.
Di ko nga alam kung pa'no ka i-describe. Sabihin mo sa 'kin.
Pwede mong sabihing researcher na kakabalik lang galing Gaza.
Pag dinescribe mo 'yong pag-target sa mga babae
saka, pag-target sa mga bata, sino'ng may statistics?
Sa systematic na pag-target ng mga batang may quadcopter,
may dose-dosenang x-ray ako ng mga batang may bala ng quadcopter
sa kanilang mga leeg, sa mga ulo, na ibinigay sa 'kin ng mga doktor.
Mga bata sila, a.
Isang bangungot, tapos, nasa unang stage pa lang tayo.
Sa side ko, di ko pwedeng isipin na walang magagawa,
kasi nakakausap ko araw-araw 'yong mga kaibigan at loved ones ko.
'Yong di paniniwala, ibig sabihin, naaabandona sila.
Babalik ka ba?
'Yon 'yong plano.
Di maintindihan ng mga tao na nagbibigay 'to ng halimbawa.
Gumuho ang Gaza sa bunga ng nakaraan at hinaharap.
Pinagsamang nakaraan at hinaharap,
na gumuho.
'Yong tatay ko, halos di nakikipag-usap sa 'min.
'Yong komunikasyon namin, either wala o puro galit.
Pero typical na Eastern European 'yon.
Di ko agad nalaman 'yong mga sikreto.
Jewish refugee 'yong tatay ko, pumunta sa America na di nag-i-English.
Violinist siya sa dati niyang bansa, magaling siyang tumugtog.
Galing siya sa isang maliit na village, sa Šeduva.
Sa Lithuania no'n, tanda 'yong pagiging Jewish.
No'ng 16 o 17 siya, no'ng 1920, '22,
nagpunta siya sa Hamburg mula Central Lithuania
at nag-ipon ng 12 dollars para makasakay sa barko papunta sa America.
Di marunong mag-English, wala masyadong alam.
PINALITAN NG KORTE ANG PANGALAN JULY 10, 1930,
MULA ISADOR HERSHOWITZ TUNGO SA ISADORE HERSH
Makalipas 'yong ilang taon, nang dumating 'yong mga German,
pinapunta nila lahat ng Jews sa gubat at pinatay sila.
Burado silang lahat.
At di ko siya nakausap tungkol do'n kasi wala akong alam do'n.
Walang kahit ano tungkol sa Holocaust.
Kuwento 'yon na gusto ko sanang marinig.
Tapos di sinabi sa 'yo ng nanay mo?
Walang sinabi 'yong nanay ko. Kung meron man, di niya sinabi ang totoo.
Alam ko na agad. Gaya lang ng dati.
Mahilig mag-bake ang nanay ko, kung di siya makapag-bake,
bibili siya ng cookies at sasabihing siya 'yong nag-bake na parang di namin alam.
Gets mo ba 'yon? Okay lang naman. Nanay ko siya, e.
May kakambal ako na wave theory physicist.
Pareho kaming magdamit,
hanggang isang araw, no'ng 13 kami, narealize naming, "Kalokohan 'to."
Wala akong in-family education.
Kaya sumali ako sa Book-of-the-Month Club.
Nabuhay ako sa libro.
Tinuruan ako mag-isip ng mga libro.
May negosyo 'yong tatay ko, laundry at dry cleaning.
Nasa 45th Street at Indiana, sa South Side.
Gusto ko 'yon. Gusto kong magtrabaho do'n.
All-Black community 'yon, puro Black workers.
May isang lalaki, si Sterling, mga nasa early 20s siya.
Nagpaplantsa siya para sa 12 cents. At dinadala niya ako sa mga laro.
Nakita ko lahat ng magagaling na player ng Negro League, sina Satchel Paige.
Nilinaw niya sa 'kin, "Magiging okay ka kasi 'yan 'yong kulay mo, bata.
Wala akong gan'yang kulay. Magpaplantsa ako buong buhay ko."
Gets ko na. Di malinaw, pero nakuha ko 'yon.
May dalawa akong ate.
Kambal din sila.
Di sila makapaghintay makaalis sa bahay.
Nabubuhay akong umaasa sa talino ko,
kasi mula 15, dala ko na ang pamilya.
Naalala ko 'yong pag-ubo niya sa gabi. Tatlong pakete. Naalala ko 'yong ubo niya.
Mula sa lung cancer, naging brain cancer.
Habang lumalala siya, kaya ko na siyang alagaan, paliguan, gawin lahat.
Mula perfect grades, wala na. Di na ako pumasok.
'Yong argument niya, kalimutan mo 'yong college,
kailangan niya akong mag-stay at magpatakbo ng tindahan dahil kaya ko.
Tapos, si Alan, 'yong kapatid ko, di niya kakayanin.
Dapat mag-college siya. Sasabihin niya,
"Di kailangan mag-college ni Seymour. Okay lang."
Gan'yan siya, kasi kaya ko magpatakbo ng tindahan. Kaya ko, alam mo 'yon?
Ano'ng skills mo para magpatakbo ng tindahan?
Mahilig makipag-usap, may dating, gusto ng tao.
Isang gabi, nagmamaneho ako pagkatapos magsara ng tindahan.
Alam kong patay na siya no'ng tumingin ako at madilim 'yong ilaw.
Ni di ko alam na malapit na siyang mamatay.
I mean, isang pamilyang parang basta lang, na di man lang ako nakapagpaalam.
May junior college.
'Yong University of Illinois, may junior college.
Napakamura no'n. Malaking bagay 'yon.
Alam kong magaling akong writer. Di ko naisip na gano'n pala kahalaga.
Di ko makitang mahalaga sa 'kin 'yon
pag tumatawag ako sa kahera o nagbibigay ng damit sa tao.
Isa sa mga unang assignment,
ikumpara 'yong anumang British novel na gusto mo sa American novel.
Sinulat ko 'yong essay tungkol dito.
Isang araw, tapos na 'yong klase. Nasa likod ako, gusto nang lumabas.
Sabi niya, "Andito ba si Seymour Hersh?"
"Naku," naisip ko. "Ano'ng nagawa ko?"
Pumunta ako sa harap, nakayuko.
Sabi niya, "Ikaw si Hersh?" Sabi ko, "Oo." Sabi niya, "Ano'ng ginagawa mo dito?"
Gets ko 'yong ibig niyang sabihin.
"Namatay 'yong tatay ko, e."
Sabi niya, "Saan 'yong tindahan n'yo?"
"Sa 47th at Indiana, sa South Side."
Sabi niya, "May sarili kang schedule?
Magkita tayo bukas sa admissions office ng University of Chicago."
Naiiyak akong isipin 'yon.
"...sa University of Chicago."
Pumunta ako do'n, tapos, binigyan ako ng test.
Sabi nila, "Teka, di mo kailangan ng English."
Sabi ko, "Oo, kailangan ko. Kailangan ko lahat." Kaya kinuha ko lahat.
At 'yon na 'yon. Nagbago 'yong buhay ko.
Intindihin mo, nasa Chicago na ako. Ibang mundo 'to.
Nagka-girlfriend ako. Nasa Washington siya.
Nasa gobyerno 'yong tatay niya. Nagulat ako sa sinabi niya...
Mga 19, 20 siguro ako.
Sabi niya, "Diyos ko, tingin ng tatay ko, gago si Eisenhower."
"May nagsalita nang gano'n sa presidente?"
"Sinabi ng tatay mo 'yan, e, nasa..."
Sabi niya, "Oo, tanga talaga siya."
Sabi ko, "Pwedeng maging tanga 'yong mga presidente?"
Alam mo 'yon, 19 o 20 ako no'n.
Kaya di ko naintindihan ang mundo.
Di ko din naisip na gagawin kong mas magandang lugar 'to.
Wala naman akong ilusyon.
Pero may pakiramdam akong may tapang pa din ako.
Isang gabi sa bar, may nakipagusap na lalaki sa 'kin.
- Sabi ko, "Ano'ng trabaho mo?" - Sabi niya, "Isa akong reporter.
- Nasa City News ako." - Sabi ko, "Ano'ng ibig mong sabihin?"
Sabi niya, "Di mo ba alam 'yon?" Sabi ko, "Hindi."
Parang himala.
Parang himala na nakahanap ako ng daan papunta sa journalism.
Pag gumawa sila ng kuwento,
magrorolyo ako ng 12 na kopya, tapos, ilalagay ko sa lalagyan,
irorolyo at ipapadala sa pneumatic tube papunta sa mga diyaryo.
'Yon 'yong trabaho ko.
Sa loob ng isang buwan, na-promote ako as police reporter.
At na-in love ako sa pagiging reporter. Nagustuhan ko 'yon.
Puno ng sindikato ang Chicago no'n.
May pagkakapareho 'yong Mob at pulis, okay?
Naintindihan ko 'yon.
Una mong matututunan,
wag mong babanggain ang pulis.
Kung nagnanakaw sila, wala tayong paki do'n.
Nakakita ako ng malapitang pang-aalipusta, at naintindihan kong pang-aalipusta 'yon.
'Yon din ang pinaka-exciting na bagay na nakita ko.
May sinusulat akong medyo childish
pagdating sa totoong kuwento, pero medyo malapit naman.
Pero mahalaga 'to dahil importante 'yong warning sa Dimona.
Di target ang Dimona, e. Saka, mali ka.
Sabi mo 30 miles 'yong pagitan ng paliparan at Dimona.
Twenty-eight miles lang naman. Nawawala ka na, bata.
Bye, baby. Sa susunod ulit.
'Yon 'yong kaibigan kong Israeli na tumulong sa 'kin sa bomba 30 years ago.
Nakita mo ba? Sinend ko sa 'yo. Tingnan natin.
I mean, sinend ko sa 'yo o sinend ko sa nanay kong patay na.
Baka mababasa niya.
Minsan, bumalik ako galing Hanoi.
Nagpunta ako sa Hanoi no'ng giyera.
Sabi niya, "Palagi kang nasa lugar na di ka welcome."
Tingnan natin 'yong ginawa ko.
DEAR MR. ROSENTHAL: PA'NO NAMAN 'YONG TRABAHO?
SABIK AKONG MAGSULAT TUNGKOL SA IBANG ASPETO NG AMERICAN LIFE.
IBIG KONG SABIHIN, SAWA NA AKO SA MGA MASS MURDER.
SABIHIN MO LANG SA 'KIN, SY HERSH
May visa ako papuntang Hanoi.
Tinawagan ako ng The Times,
sabi nila, "Gusto naming ipublish anumang meron ka sa Vietnam."
Gano'n ako tinanggap ni Abe Rosenthal.
Pagdating ko sa Times, gusto agad akong makita ni Henry Kissinger.
Worried talaga siya na nasa New York Times 'yong gumawa ng My Lai.
Di siya komportable do'n,
kasi palagi niyang nakukuha 'yong gusto niya.
National security advisor siya ni Nixon, at madalas na kasama ng reporters.
Grabe 'yong panggagamit niya sa press, sa media.
Pinupuntahan ko siya sa White House.
Sabi niya, "Interesado ako sa nakita mo no'ng nasa Hanoi ka ng mga linggong 'yon."
Sabi ko, "Masasabi kong wala akong nakita na sign ng kawalan ng morale."
Nagpatuloy akong gano'n, 10, 15 minutes na biruan, di tungkol sa policy.
Sabi niya, "Teka." Tinawagan niya 'yong aide niya sa Vietnam, sabi niya,
"Mas alam ng lalaking 'to 'yong nangyayari sa Vietnam kaysa sa CIA."
Naisip ko, "Di totoo 'to.
I mean, dapat ba akong matuwa sa kalokohang 'to?"
Namangha lang ako.
Pero gano'n 'yong kinalabasan.
Tatawag si Kissinger,
kakausapin 'yong New York Times bureau chief, si Max Frankel.
Tapos, si Bernie Gwertzman, 'yong gumagawa ng main foreign policy article,
magsusulat siya ng kuwento.
At makikita do'n 'yong mismong sinabi ni Kissinger.
"Sabi ng mga opisyal ng America, nauwi sa dead end 'yong usapan."
"Sabi ng mga opisyal ngayon..." Si Kissinger lang 'yon.
Nagulat talaga ako do'n.
I mean, sobrang lakas ng impluwensiya niya sa diyaryo.
At di niya talaga gusto 'yong ginagawa ko.
Tarantado 'tong Hersh na 'to, a.
Well...
Baka Communist agent siya.
Mismo. Mismo.
Nakakagulat lang na pinublish ng New York Times 'yon.
- Kahihiyan 'yon. - Ano sa tingin mo?
Pinipili niya 'yon, Henry, mula sa kasinungalingan.
Baguhan pa lang ako sa Times
no'ng 'yong isang taga-CIA
sinabi sa 'kin 'yong napakagandang kuwento tungkol sa top-secret operation.
Nawalan ng submarine na may codebook 'yong mga Russian.
Gumawa ng cover story ang CIA para mabawi 'yong Russian submarine
gamit 'yong bangka ni Howard Hughes
na tinatawag na Glomar Explorer.
'Yon 'yong pinakatangang operasyon sa mundo.
Nasa 'kin 'yong kuwento,
pero nakumbinsi ng gobyerno ang diyaryo para di ipublish 'to
dahil sa national security.
Di nila pinublish 'yon ng dalawang taon.
Di ako nag-quit, pero naisip ko 'yon.
'Yong pinakamalaking problema ko, 'yong i-manage si Sy
sa diyaryo na ayaw matalo,
pero ayaw din mauna.
Takot na takot ang Times
na mauna sa kontrobersiyal na kuwento na humamon sa credibility ng gobyerno.
Sinisante ka ba?
No'ng weekend, limang lalaki ang nahuli sa Democratic National Headquarters
dito sa Washington na mukhang pinaghahandaan i-tap 'yong lugar.
Nangyari 'to sa isang weekend,
at nakaligtaan ng Times 'yong kuwento kasi lahat ng tao pag weekend,
nasa, alam mo na, sa beach kung saan o sa club.
'Yong Washington Post naman, may police report ng mga taong 'to,
at sinend kay Woodward at Bernstein para i-cover.
Pumunta ako sa korte at may arraignment do'n.
Tinanong no'ng judge 'yong leader, si James McCord, "Saan ka nagtrabaho?"
Sabi ni McCord, "Sa CIA."
Sabi ng judge, "Magsalita ka nga."
Tapos, sinabi niya, "Sa CIA."
Nasa unahan ako, nanonood,
at sabi ko, "Pucha."
Pinakita 'to sa media bilang kakaiba at di maipaliwanag na pangyayari,
at di namin nakita ni Carl 'yon.
Halos di pa namin alam 'yong mga nangyari no'ng kampanya,
pagdating sa political espionage at sabotage,
di lang pag-wiretap, kundi iba pang gawain.
Kuwento 'to na kami lang ang may hawak ng pitong buwan.
Si Woodward at Bernstein 'yong may kuwento at kanila 'yon.
Katapusan ng '72, eventually, bumaba si Rosenthal at sinabing,
"Di tayo pwedeng itulak nang gano'n ng Washington Post."
Ayokong gawin 'yong Watergate. Wala akong kakilala sa White House, e.
Pero may pagkamayabang ako, alam mo 'yon.
Nasa gilid lang ako, nagche-check kung saan-saan,
may mga kinukuha ako sa Committee,
tapos, eventually, nahanap ko 'yong isa sa limang nanloob,
at kinuwento niya 'yong buong cover-up.
4 NA AKUSADO SA WATERGATE PATULOY PA DIN BINABAYARAN
No'ng January 14,
sa kuwento ni Sy Hersh, binabayaran 'yong mga magnanakaw para manahimik.
Napakahalagang kuwento no'n kasi dagdag na ebidensiya 'yon ng cover-up.
Isa 'tong lifeline,
di lang 'yon si Sy Hersh ng My Lai, kundi New York Times din.
Kaya tinawagan ko siya at sinabing, "Salamat. Ang lungkot, e."
Sabi niya, "Kailangan naming isama 'yong Times sa kuwento."
"Di namin akalain na di kayo sasama sa kuwento."
"Di namin akalain kung ga'no kayo katanga."
Sabi niya, "Salamat." Seryoso siya.
Kaya naipagpatuloy ko 'yong kuwento sa Times.
Magandang kompetisyon 'yon kay Carl at Bob. Masaya.
Sabi ng New York Times, ayon sa government investigators
na tumulong ka sa pagpaplano sa pagtatakip ng Watergate pagkatapos ng insidente.
Napansin ko 'yong kuwento ng New York Times ngayong umaga,
at halos pareho lang 'yon sa nakikita ko sa New York Times.
Wala akong pinaniniwalaan do'n.
INDICTMENT KAY MITCHELL, STANS AT VESCO SA POLITICAL-GIFT CASE, ILALABAS NGAYON
WATERGATE INVESTIGATORS WALA PA RING EBIDENSIYA NI DEAN KAY NIXON
Lintik, 'yong kuwentong 'to sa Times at 'yong kay Hersh...
Di siya basta sumusuporta sa mali.
Tarantado 'yong tarantadong 'yon, pero madalas tama siya, di ba?
Sa puntong 'to, may nakukuha akong di nakukuha ng iba.
May mga tao sa White House staff na kinakausap ako.
May mga kahanga-hangang tao sa Justice na kinakausap ako.
LIHAM NA OPERASYON
Naiintindihan ko na kung ga'no kalawak 'yong maduming lihim.
Palihim na kumikilos si Kissinger sa iba't ibang bahagi ng mundo.
Malawak 'yong kontrol niya sa mga lihim na operasyon.
Tinawag 'tong 40 Committee, tapos, si Kissinger 'yong boss.
Gagawin nila lahat para manatili sa kapangyarihan.
Anumang kasinungalingan, kuwento, ibaon kahit sino.
Allende! Allende! Allende!
Galit si Nixon sa gobyerno ni Allende.
Lefties sila, mga komunista.
Kinontrol nila 'yong copper mines
na pag-aari ng mga malalaking taong tagasuporta ni Nixon.
Kaya nagkaro'n ng matinding pressure kay Kissinger at sa CIA
para makasigurong di mananatili si Allende sa opisina.
Noong '73, pinatay si Allende, tapos, nangyari 'yong pagpapatalsik.
Dumating si Pinochet, isang fascist.
Inaresto nila 'yong libo-libong tao, at madami sa kanila ang pinatay.
TELCON:9/16/73 (HOME) 11:50 MR. KISSINGER / ANG PRESIDENTE:
K: 'YONG CHILEAN ISSUE, PINAGSASAMA-SAMA NA AT SIYEMPRE
NALULUGI ANG MGA DIYARYO DAHIL
ISANG PRO-COMMUNIST GOVERNMENT ANG NAPATALSIK
P: KAKAIBA 'YON, A.
K: SA HALIP NA MAGDIWANG SA PANAHON NI EISENHOWER, MGA BAYANI TAYO.
P: DI HALATA ANG KAMAY NATIN DITO, GAYA NG ALAM MO.
K: DI TAYO ANG MAY GAWA. TINULUNGAN LANG NATIN SILA.
TINAWAG NI KISSINGER ANG CHILE STRATEGIST
SINASABING SIYA ANG NAMUNO NG ECONOMIC FIGHT LABAN KAY ALLENDE
GAWA NI SEYMOUR M. HERSH
Konektado lahat.
'Yong committee ng Nixon re-election,
'yong Nixon White House, 'yong Nixon CIA,
magkakaugnay lahat 'yon.
Kaya magbibitiw ako sa pagkapangulo bukas ng tanghali.
Manunumpa si Vice President Ford bilang pangulo sa oras na 'yon sa opisinang 'to.
MEMORANDUM PARA KAY: DDO PAKSA: SEYMOUR HERSH
NAKITA NA NI HERSH ANG ILANG EX-EMPLOYEES AT NAKAGAWA NA NG
MALAKING PAGPASOK SA MGA SENSITIBONG BAHAGI NG AHENSYA.
Nagkuwento pa sa 'kin 'yong mga tao sa loob ng CIA.
Sy, isa kang reporter na nakaisip ng ilang scoops at nakilala na din
bilang matinding kritiko, pero patuloy ka pa din nakakakuha ng mga sikreto.
Ibig sabihin ba di gano'n kasarado ang sistema?
Siyempre hindi. Hindi, siyempre hindi.
Ang ginagawa ko, nagseserbisyo ako sa mga sikreto.
Kung maganda 'yon, bibitawan ko lahat at kukunin 'yon.
Ang mga tao, madaming rason, nagsasalita sila.
Kinakausap nila ako.
Gustong pag-usapan ng mga tao 'yong ginawa nilang mali at katangahan.
'Yan 'yong lagi kong iniisip.
Napalapit ako sa isang source.
Bob Kiley 'yong pangalan niya.
Patay na siya, kaya pwede na siyang pag-usapan.
Kinuha ng CIA si Kiley para tiktikan 'yong mga aktibistang estudyante.
Lalo siyang nadismaya.
Umalis siya sa CIA.
Tinawagan ko siya.
Sinabi niya sa 'kin 'yong tungkol sa Chaos.
"Ano ba 'yong Operation Chaos?"
Sabi niya, no'ng late '60s, pinepressure ng White House ang gobyerno
para malaman kung pinapatakbo ng mga komunista 'yong student movement.
Kaya nakipag-ugnayan 'yong CIA sa grupo ng mga estudyante
tapos, nagrecruit sila.
Sinusubaybayan 'yong mga batang Amerikano.
Si James Angleton 'yong nagpapatakbo ng counterintelligence.
Isa siyang alamat sa CIA.
Tinawagan ko siya,
sabi ko, "Alam ko 'yong tungkol sa Chaos."
Di niya lang itinanggi lahat,
inalok niya pa ako ng dalawang kuwento kung di ko isusulat 'yong kuwentong 'yon.
Alam kong tama 'yon.
MALAKING OPERASYON NG CIA NIREPORT SA US LABAN SA ANTIWAR FORCES AT IBANG DISSIDENT
SA MGA TAON NI NIXON
MALAKING OPERASYON NG CIA INULAT LABAN SA ANTIWAR FORCES SA US
Nireport ng New York Times ngayon na ang Central Intelligence Agency
ay patuloy na nilabag 'yong mga tuntunin ng charter nito
mula 1950s hanggang katapusan ng administrasyong Nixon.
Kasama do'n 'yong pag-espiya sa di bababa sa 10,000 Amerikano.
Ayon sa batas, foreign intelligence lang dapat ang kinukuha ng CIA.
Galit na galit si Angleton sa 'kin, sa madaling salita.
Pagkatapos ng ilang araw, sinabi ni James Angelton sa mga reporter
na nagresign na siya bilang chief ng CIA counterintelligence.
Jim Angleton.
Bakit ka nagresign?
Dumadating talaga sa tao 'yong panahon na...
di na sila naglilingkod sa bansa nila.
Tumalon ka ba, o tinulak ka?
Di ako itinulak palabas.
Habang ginagawa ko 'tong kuwento,
tinitingnan ako ng mga tao sa Ahensya.
Matagal na nila akong binabantayan.
Nagkaro'n ng panic dahil alam ko 'yong secret document na "Jewels."
Narinig ko 'yong "Family," pero tinawag nila 'tong "Jewels."
'Yong dating director ng CIA ang nag-utos kunin lahat ng mga maling ginawa.
Gusto niya lahat ng tao sa Ahensya na may alam na labag sa Constitution
ay bumuo ng malaking compilation.
Bawat krimen na lumabag sa batas ng America,
pagpatay ng mga dayuhan, domestic spying, mind control.
May malaki pang libro, 600 to 700 pages at alam ko 'yon.
Kumikilos sa dilim ang CIA sa buong buhay nito.
Reporting ni Sy 'yong mitsa kaya nabuo 'yong Rockefeller Commission,
na kalaunan, naging Church Committee.
Pakiusap, simulan na ang pagdinig.
Dahil dito, nakita ng publiko 'yong buo at pinakamasamang larawan
ng ahensya ng gobyerno na palihim na kumikilos.
Buong katotohanan at wala nang iba, sa tulong ng Diyos?
Oo.
Sabi mo, di ba, na alam mo no'ng 1970,
at alam mo na ng mahabang panahon,
na nagbubukas ng liham ang CIA sa New York City?
Tama 'yan.
Ilang individual rights 'yong kailangang isakripisyo
para sa national security.
Umpisa pa lang 'yong Operation Chaos.
Ngayong umaga, nagkaro'n ng lihim na sesyon ang Senado
para pag-usapan ang Intelligence Committee report sa pagkakasangkot ng CIA
sa planong pagpatay sa foreign leaders.
Tumagal sa apat na administrasyon 'yong dekada ng mga planong pagpatay.
Mula 1960, sa unang pagtatangka kay Castro sa ilalim ni Pangulong Eisenhower,
sa pagkamatay ng isang Chilean general no'ng 1970 sa ilalim ni Pangulong Nixon,
at ilang plano sa ilalim ng pamumuno nina Kennedy at Johnson.
Walang patakaran
mula no'n... para pumatay ng sinumang foreign official o foreign leader.
Walang plano.
Sa pagkakaalam ko,
di kailanman responsable ang CIA sa pagpatay sa mga foreign leader.
May mga usapan ba tungkol sa posibleng pagpatay?
Di ko alam kung titigilan ko nang bugbugin 'yong asawa ko, o ikaw sa asawa mo o...
mga usapan na 'yan...
Pero sa gobyerno, laging may usapan ng lahat ng bagay sa mundo.
- Ng assassination? - Lahat ng bagay sa mundo.
- Di mo sinasagot 'yong tanong ko. - Di ko sinasagot 'yong tanong mo.
Na'ng umalis si Helms, marami siyang sinunog na files sa opisina niya.
At nalaman ko 'yon kay Kiley. Assistant siya ni Helms.
'Yong mga tao sa lihim na operasyon, sa dirty tricks,
may sariling silang history na di binabahagi.
'Yong Jewels na nilabas, niredact.
Siyempre, mas marami pa.
Alam naming na sa CIA no'ng late '50s,
sinubukan nilang gumawa ng Manchurian candidate gamit ang LSD.
May ire-reprogram sana sila para maging assassin.
Grabe talaga 'to.
At may isang tao sa loob na nabahala dito.
Handa nang mag-quit si Frank Olson, at tinitingnan siya bilang traydor.
Namatay si Frank Olson
mula sa pangsampung palapag ng Hotel Statler sa New York.
Sinabihan ang pamilya niyang nagpakamatay siya.
PAMILYA PLANONG KASUHAN ANG CIA DAHIL SA SUICIDE
May dahilan ako para maniwalang planadong CIA hit 'yon.
Ang bahaging 'to ng programa natin, "Ang CIA Story."
Dati nagdaraos ng taunang convention ang AP.
Bawat managing editor ng mga diyaryo, ando'n.
Maraming salamat.
Managing editor din ako.
Mga 6:00, bumababa ako para sa editorial conference
kasama 'yong iba't ibang tao na naglalabas ng publications.
'Yong pahayag ng pangulo,
'yong publications para sa mas malawak na grupo ng mga taga-Washington.
Dahil sa credibility problems ng mga tao sa gobyerno,
natural lang na asahan nilang may maling gawain, o cover-up,
at iba pang ganitong bagay sa intelligence business.
Kaya malaking atensyon at excitement
pag bahagyang naalis 'yong takip ng sikreto.
Ngayon, sa tingin ko, kayang intindihin 'to.
Pero humihiling ako ng konting proportion sa paraan na,
lalo na kayo, ladies and gentlemen, ginagawa n'yo 'yong trabaho n'yo.
Tingin ko, 'yong tinutukoy ni Mr. Colby, siyempre, 'yong domestic spying story.
Tingnan n'yo 'to.
May halos 650 pages sila ng ebidensiya ng domestic wrongdoing,
o paratang ng domestic wrongdoing,
na itinago hanggang lumabas 'yong kuwento sa diyaryo.
Tingin ko, sa totoo lang, 'yong kailangan bilang American citizen, wipeout sa itaas.
Kailangan natin ng bagong leadership.
At di 'yon... 'Yon talaga 'yon. 'Yon 'yong nakikita ko. Bye.
'Yong biglaang pagpapatalsik kay Schlesinger at Colby,
nagdulot ng shockwaves sa US intelligence establishment.
Pinangalanan ni President Ford si George Bush bilang kapalit ni Colby.
'Yong isang bagay kay Sy, sobrang komplikado at unpredictable niya.
Kaya, depende sa sitwasyon,
pwede siyang maging tahimik at maamo o sobrang lakas ng energy niya.
Wala talagang MO si Sy Hersh
bukod sa pagsusulat niyang di maintindihan.
Nasa New York ako. May gusto akong gawing kakaiba.
Nagsulat ako tungkol sa mga korporasyon.
Ibang-iba ang mundo at wala akong alam tungkol do'n.
Narinig ko 'yong tungkol kay Jeff Gerth.
Freelance writer siya na nagsusulat para sa underground newspaper.
Marami siyang alam, kaya naging team kami.
Masayang gumawa ng bagay na may kasama. Matagal na akong mag-isa, e.
Madami pa 'yong di ginagawa...
May appeal si Sy. Di ko sure kung maipapaliwanag ko,
pero madaming nakakakilala sa kanya,
at halos kaakit-akit 'to sa mga tao para...
"O, iniimbestigahan 'to ni Sy Hersh. Gusto ko siyang makausap."
Kahit alam nilang magiging mahirap 'yong mga tanong
at baka di magmukhang maganda.
Di pa nakagawa ng major investigation sa corporation ang New York Times.
Kinabahan 'yong mga editor.
Simula 'yon ng katapusan ko sa Times no'ng sinulat ko 'yong sa corporations.
No question. Nakakakilabot.
Dati, pwede kong sabihin "Gagawin ko 'to." "Sige. Godspeed. Galingan mo."
Pero pagdating sa corporations, "Bakit mo ginagawa? Ano? Bakit?"
Kaya kailangan kong sumulat ng note na ganito sa national editor
kung bakit gusto kong gawin 'to.
Eto 'yong sinulat ko.
"Part ng patuloy na saga ni Sy Hersh kung pa'no talaga gumagana ang mundo,
o sa kasong 'to, higit pa sa gusto mong malaman sa Gulf and Western."
Isang high-flying conglomerate ang Gulf and Western
na nagsimula bilang industrial company,
na patuloy na binibili 'yong no-name industrial companies,
tapos, lumipat 'to sa movie business at sa Simon & Schuster,
at umakyat pa sa halos Hollywood celebrity status.
Isa 'tong bagong klase ng corporation kung saan may iba't ibang bahagi sila
na walang kinalaman sa pangunahing negosyo.
At malawak 'yong latitude nila para maglaro,
kaya nilang magtago ng pera at kaya nilang magtago ng kita.
Nag-aral ako sa business school.
Ako 'yong nagbasa ng proxy statements at 10-Ks
at maraming litigation.
May nakita kaming fraud, korapsyon. Di 'to magiging friendly na kuwento.
At ayaw gawin 'yon ng diyaryo.
May sinabi 'to tungkol sa corporate America na
'yong New York Times, bilang bahagi ng corporate America, ayaw nila.
Tapos, si Gerth, sa mga dahilang si Gerth lang 'yong may alam,
nagdesisyong basahin lahat ng corporation filing ng New York Times.
Sabi niya, "Diyos ko."
"Abe, 'yong kaibigan mong si Abe, bumili ng bagong penthouse,
at binigyan siya ng board of directors
ng loan na kalahati ng prime rate," o parang gano'n.
Sabi ko, "May problema tayo.
Sinusulat natin 'yong favorable bank loans sa isang top executive,
tapos, pareho 'yong sitwasyon natin sa New York Times."
Kaya nagwala ko at nagalit talaga ako.
At sinigawan ko si Abe,
"Baliw ka ba? Kinuha mo 'yong pera sa board?
Dapat independent ka sa board."
Tapos, sabi ni Abe, "Sabi ng abogado ko, okay lang."
At do'n ko sinabi,
"'Yan 'yong sinasabi ng bawat nakakausap kong criminal."
Nahanap ni Sy ang paraan para makuha ang atensyon ng mga tao.
At isang paraan 'yong pagsigaw.
Di lang 'yon 'yong tool niya,
pero minsan mabilis talagang uminit 'yong ulo niya.
Di ko sinasabing nagbabanta siya, pero pinapainit niya ang sitwasyon.
Sasabihin ng Gulf and Western pinagbantaan sila.
Sa mga pag-uusap kasama 'yong isang top executive nila,
ginalit siya ni Sy,
at gumawa siya ng threatening na letter sa diyaryo.
Pinahirapan kami ng editor para makuha 'to sa papel.
Ginawa nila lahat ng makakaya nila.
Sabi nila, "Kailangan natin ng extra source."
Last minute, pagkatapos i-edit 'yon, ayaw pa rin nilang i-publish 'yon.
Gusto mong malaman kung bakit ako umalis? Malaking bagay 'yon.
Ganito na lang,
walang farewell party para sa 'kin no'ng umalis ako sa diyaryo.
Nababahala ka ba pag may tao... May mga tatawag ngayong umaga,
sinisiguro ko, di ka gusto ng mga tao.
Nababahala ka ba? Tingin mo parte ng laro 'yon?
Di ko gusto 'yon. Ayokong...
Umiiyak ako sa lahat ng...
Nakakakuha ako ng pangit na reviews. 'Yong iba, nakakatawa.
First call natin, mula sa Boise, Idaho. Good morning.
- Naka-ere ka. - Magandang umaga. Si Bill 'to.
- Yes, Bill. - Gusto ko lang magkomento.
Balita ko may pahayag si Mr. Hersh.
Gusto ko lang malaman niya na 'yong mga taong tulad niya...
tingin ko, dapat ipadala.
Pag sinabing ipadala, ano'ng ibig mong sabihin?
Tingin ko magandang first stop 'yong Havana.
Pero ano'ng pinakaayaw mo?
Ano'ng pinakatinutututulan mo kay Mr. Hersh?
Nawala siya. Well, sinabi niya 'yong point niya.
- Havana. - Havana.
Ano'ng masasabi mo sa gano'n?
Sasabihin ko 'yong ugali ko, sir. Muli, with all due respect,
may karapatan ako dito gaya mo.
Nakita ko 'yong araw-araw na limitasyon ng journalism. May limitasyon.
Wala kang masyadong magagawa
kung may pina-publish ka at lalabas 'to sa print kinabukasan.
May kakaiba sa libro na di mo sinasabi agad
at pinag-iisipan mo 'to nang matagal.
Bawat libro ko, nagalit 'yong mga tao.
Lalo na 'yong tungkol kay John F. Kennedy.
Inilarawan 'tong libro mo mula kasamaan hanggang sa kathang-isip.
Bakit kaya nakakainis sa historians at journalists 'yong gawa mo?
At 'yong mga pag-atake, hindi lang na nagsulat ka ng pangit,
pero habol mo daw 'yong pera.
Look, huhulaan ko lang.
Kung miyembro ka ng press corps na ando'n na no'ng '60 to '63,
an'ong sinasabi ko sa gawa mo, pa'no mo ginawa? Masama 'yong sinasabi ko.
Eto 'yong librong kung ginawa ko nang tama, siguradong hit.
- Ready ka na ba, Mark? - Oo.
Nagtrabaho ka sa Lawford House beach house.
- Nakita mo si Monroe do'n? - Oo.
At alam mo ba na sila ng Presidente?
Wala kaming access sa bahay,
kaya di namin nakita 'yong nangyayari sa bahay,
pero 'yong assumption,
may relasyon siya kay Marilyn Monroe.
- Pwedeng... - Pwedeng off the record?
Sige, kahit anong gusto mo. Pwede tayong tumigil...
No'ng tinutulungan ko si Sy sa Kennedy book,
dumating siya at sinabing, "Di ka maniniwala dito,"
at may nakuha siyang long-lost letters
ni JFK at Marilyn Monroe.
Ginto 'to.
Nasa koleksyon sila ni Lex Cusack.
Pero peke pala 'to
dahil peke si Cusack, at ginawa niya lang 'yong mga sulat.
Naloko si Sy.
Baka madami siyang nakausap tungkol sa mga papel na nahanap niya.
Pero di niya pinublish.
Muntik nang masira 'yong career niya.
Ano'ng naramdaman mo?
Parang tanga, pangalawa, gumaan 'yong loob ko,
dahil ibig sabihin, kaya mong, alam mo na...
Nilinaw nito 'yong mga issue na imposibleng mapagkasunduan namin.
Siyempre, kailangan 'yon mapatunayan.
at 'yong katotohanang di totoo 'yon, part ng proseso 'yon.
Nakulong ng siyam na taon si Lex Cusack.
Kung ako, gusto ko sanang paliitin, pero lagi kong iniisip
na 'yong araw na di ako maghahabol sa gan'yang kuwento, patay na ako.
Fact-checker ako sa The New Yorker no'ng nakilala ko si Sy.
Nakilala ko siya sa punto kung saan tingin ko medyo mahina siya
tapos, pinag-uusapan palagi 'yong proseso niya.
Si Sy 'yong subject ng isang story tungkol sa JFK book niya.
Di naman 'to piece na walang criticism.
Sinasabing di mo daw sinusundan 'yong facts kung saan papunta.
May story ka at gustong mong i-fit 'yong facts.
May story ka na ba bago mo sinimulan 'yong libro?
Siyempre, iba.
Kumikita ka ng madaming pera sa librong 'to. Malaki.
May parating na ABC special.
'Yong idea ba ng malaking payday, nagbigay sa 'yo
ng pressure para i-push 'yong ibang ebidensiya kahit di na dapat?
- 'Yon ba ang gagawin mo? - Well...
'Yon ba?
- Well... - 'Yon ba?
'Yon 'yong gagawin mo as professional journalist?
- May tukso ba? - Matutukso ka ba?
Bakit ko gagawin kung tingin mo di mo gagawin?
Isa 'tong babala para sa journalism,
pati na din kay Sy at sa kanyang strengths,
at sa mga bagay na baka di naman talaga strength.
Para sa may mga paki, di na 'to masaya.
Nagsimula akong magsulat para sa Substack.
May mga tanong sigurong,
"Bakit nag-i-slumming si Hersh?" O kung ano mang tawag mo dito.
Pero perfect ako para sa kanila. Outsider ako, e.
Sino'ng nasa likod ng pambobomba sa mga pipeline ng Nord Stream,
isa sa mga malalaking misteryo ng nakaraang taon?
Binanggit ni Sy Hersh 'yong di pinangalanang source
na nagsabing ginawa ng US Navy 'yong paninira.
Nireport ni Hersh na nagpaplano ng paninira 'yong administrasyon ni Biden
sa December 2021, dalawang buwan bago 'yong paglusob ng Russia sa Ukraine.
Alam kong alam mo 'yong bagong report ni Seymour Hersh,
"Pa'no Tinanggal ng America ang Nord Stream Pipeline."
Binasa mo ba 'yon?
Pamilyar ako do'n.
Bukod sa mali siya,
tulad ng nagawa niya no'n sa napakataas na paraan,
di pagkakaunawaan 'to para sabihing 'yong intelligence community natin,
e, walang oversight.
'Yong atake, isang source lang.
Tama, at 'yon 'yong criticism.
Ano naman?
Ano naman? Legit na criticism 'yon. Oo naman. Alam mo, di ba?
- Sinabi mo pa. - Oo. Ano'ng...
Legitimate 'to—
Pero ang sinasabi ko lang, siyempre may...
Ano na'ng gagawin ko?
Di ko pwedeng isulat kung sino pa ang alam kong mula sa Army o Air Force,
dahil ine-expose ko sila.
Kahit may siyam na source, mas mabuting gawing isa.
- Pasensiya sa sinabi ko. - Well...
Well, kasi di mo alam, ayaw mong ilagay,
"Pumayag 'yong mga source sa State Department at CIA."
Pa'no kung mali 'yong source at iisa lang 'yon? Ano'ng gagawin mo?
May 20 taon na akong nakikipagtrabaho sa taong nagkamali sa 'kin.
Paulit-ulit, sinasabi sa 'kin 'yong mga bagay na tama pala.
- Oo. - Oo, kita mo. Eto na, di ba?
- O isa sa kanila. - Hindi.
- Dalawa o tatlo sila. - Tingnan kaya natin 'yong time code?
Eto ang problema sa bagay na 'to.
Sa isang page, may tatlong tao ka na talagang pribado, confidential sources.
Eto 'yong mga tao na di ko babanggitin 'yong mga pangalan.
Di ko kaya.
Kaya hindi ko alam ang sasabihin ko.
Parang murder 'yong paglalabas ng mga pangalan nila.
Tingnan mo 'to. Di ko alam pa'no napunta sa file mo 'to, pero nasa 'yo.
Lampas na 'to sa inaasahan ko.
At di 'to mabuti para sa 'kin. Di 'to mabuti para sa mga tao ko.
Ano'ng ginagawa nito sa kamay mo?
Tinitingnan ko at iniisip ko, "Ano 'to?"
Alam mo, uuwi ako tapos, titingnan ko 'tong mga 'to...
Taga-FBI 'to, pero karamihan sa kanila, CIA.
May idea ako sa ilan sa kanila,
at tingin ko, wala tayo sa posisyon
o wala tayong intensiyon...
- Gusto ko nang mag-quit. - ...ipahamak ang sinuman sa kanila.
At alam mong—
May kontrata ako sa 'yo. Gagawin ko 'to.
- Naging tapat ako. Sumusunod ako. - Sy, sandali.
Baka dapat di ko 'to sinimulan sa 'yo,
pero lumapit ka sa 'kin 20 years ago, sabi ko, "Gagawin ko pag ready na ako."
Tapos tinanong mo ulit ako, naisip ko, "Bakit hindi?"
- Sy— - Di ako nag-aalinlangan.
Madami kayong alam sa ginagawa ko.
Masyadong madaming tao...
Mga tao 'to na di mo namamalayan kung sino sila, 'yong iba, pero sila...
Di ko... Nasa posisyon ako na di ko masabi 'yong iba,
kaya gusto ko nang tumigil.
Baka dapat... Mag-cut tayo o...
Hindi, mag-quit na lang tayo.
- Cut na. - Magsalita ka lang. Ika-cut na lang.
Di 'to madali para sa 'yo.
Masaya akong di pinag-uusapan ang sarili ko.
Masayang masaya ako.
At ginagawa ko na.
Kaya,
may mga araw na naiinis ako sa sarili ko, pero
kung may gagawin ka, kailangan mong gawin nang 100 percent.
Walang pag-aalinlangan.
Palaging may pag-aalinlangan, pero bahala na 'yong pag-aalinlangan.
Binigay ko sa 'yo ang mga notebook ko.
Kaya ando'n tayo.
Sabihin na natin 'yong totoo.
Di ko naman iniiwan lahat. Sixty years na akong kasal.
Linawin natin 'yon. Di naman sa iniiwan ko lahat.
May mga pinaninindigan ako.
Konti lang 'yong mga sinabi mo tungkol kay Elizabeth.
Complicated kasi psychoanalyst siya, e.
May paninindigan siya sa confidentiality ng opisina niya.
Ano'ng pwede naming sabihin?
Sobrang special n'yang tao. Gano'n na lang.
At hinintay niya akong magmature. Tingin ko fair 'yon.
Laging lipad ang isip ko.
Di ako gago. May pamilya ako, may mga anak.
Di ko inisip na may mas okay pa, kasi palaging may isang tao
na naglilinaw sa mga bagay.
Halata namang sobrang energetic ko.
Kaya,
pinakasalan ko 'yong tamang tao na nagpapakalma sa 'kin,
at pinipigilan akong tuluyang malugmok sa kawalan ng pag-asa.
Kasi madalas, sobrang lungkot. Nakakakilabot 'yong sinusulat ko.
May mga sandali no'ng ginagawa ko 'yong My Lai.
May mga dalawang taong bata na hinahagis, tapos, sasaluhin ng mga bayonet.
Tapos, may dalawang taon akong anak.
'Yon 'yong unang beses na di ko kinaya.
Kaya tinawagan ko si Liz.
Sabi ko, "Ewan ko. Di ko yata kaya."
Sabi niya, "Wala 'tong kinalaman sa anak mo o sa 'kin.
Walang kinalaman do'n.
Di 'to tungkol sa mga anak mo. Walang..." Nakatulong 'yon.
Sinasalo niya ako habang umiiyak sa payphone.
Nawawalan ako ng pag-asa minsan. Kaya...
napakasuwerte ko na pakasalan siya.
Kukunin ko 'yong Times.
Iiwan ko 'yong Post para sa kanya.
Nagsusulat ako tungkol sa Syria kasi malinaw naman,
nabigla akong mabilis 'tong bumagsak.
Binabasa ko 'to ngayon, sinasabi ko sa sarili ko, "Na-misjudge ko siya."
Napakatagal na mula no'ng... Etong article, ilang taon ko nang di nakita.
Nagsulat ako para sa London Review.
May mga report na pinahirapan ni Assad 'yong mga tao niya.
Nakita ko siya ng dalawa, tatlo o apat na beses at di ko naisip
na kaya niyang gawin 'yong ginawa niya.
Period.
At sabihin nating mali 'yon.
Sabihin nating maling mali 'yon.
Halimbawa ba 'yan ng pagiging malapit sa kapangyarihan?
Oo naman.
Ano pa?
Nakatutok sa kanya 'yong human rights people.
Di ko naisip na siya si Mother Teresa, pero akala ko, okay siya.
Pero kung sinabi ko no'n sa mga interview na perpekto ako,
babawiin ko na.
'Yon lang. Di ako perpekto.
Laura, gusto mo din sundan 'yong buong perimeter ng Green Zone, tama?
Oo, ayos 'yon.
Sige.
Limang araw na mula nang pumasok ang major ground forces sa Iraq.
Halos apat na araw at 30 minutes na nang magsimula 'yong air war.
Di na natin kailangang sabihin, mas malapit tayo sa simula kaysa sa dulo.
Tutol ako sa digmaang 'yon kasi wala namang saysay.
Pero mas gusto ng The New Yorker magpublish ng puff stories tungkol dito
at handa din silang ilabas 'yong matitinding kuwento ko do'n.
Naging main editor ako ni Sy no'ng nagsusulat siya sa The New Yorker.
Bago 'yong invasion sa Iraq,
tumawag siya at galit na galit.
Tingin ko, may part sa kanya na nagtataka bakit di kami sama-sama,
na humarang sa machine at pinigilan 'yon.
Sabi niya, "Moral issue 'to ng panahon natin."
At naisip niyang pagkakamali 'yon.
Naisip niyang pagkakamali 'yon.
Eto 'yong lalaki. Si Sadiq 'yong nagsabi sa 'kin ng kuwento.
Two o three-star general ng Iraqi Air Force si Sadiq.
Tanong niya, "Alam mo ba 'yong kulungan sa Abu Ghraib?"
Sabi niya, "Aarestuhin nila lahat, tapos, dadalhin sa Abu Ghraib."
Mga taong walang kinalaman sa kahit ano.
May mga sexual assault, at 'yong mga bata, inaatake.
Nakakakilabot na pang-aabuso.
Makalipas ang ilang buwan, tinawagan ako ng dating Marine intelligence officer
na si Roger Charles.
Nagretiro na siya, tapos, kinuha ng 60 Minutes.
Lumapit siya sa 'kin at sinabing, "May problema tayo."
Sinabi niya sa 'kin 'yong tungkol sa Abu Ghraib, sabi ko, "Ay!"
May mga picture ang CBS.
Kumuha sila ng pictures sa isang tao na nagpapakita ng torture.
Pero di nila 'to maipalabas.
Ano'ng ginagawa ng gobyerno?
Lahat ng kaya nila para pigilan 'yong kuwento
na mapunta sa CBS at sinasabi sa kanya,
"Di mo ipa-publish 'yang kuwento dahil makakasakit 'yan sa American war."
May mga tinawagan ako.
Nalaman ko na isa sa mga GI na inakusahan,
'yong abogado niya, abogado din no'ng isang bata sa My Lai.
At pumunta ako sa New Hampshire para makita siya.
Sabi niya sa 'kin, "Alam mong may report na ginawa?"
Sabi ko, "Ano'ng sinasabi mo?" Kaya binigay niya 'to sa 'kin.
Makikita mo, eto 'yong binigay niya. Natigil dito 'yong interview.
Kinuha ko 'yong report, binasa ko, sabi ko, "Aalis na ako."
Two-star general 'yong author ng report, si Tony Taguba.
Di ako makapaniwala sa tapang niya.
Inaakusahan niya 'yong matataas na general ng maling pag-uugali.
Nagsimula 'to sa isang bata sa unit na nagngangalang Darby.
Nagbigay siya ng pictures sa Army Criminal Investigation Division.
Libo-libo 'yon.
Ginabi ako katatrabaho no'n.
Tumawag si Sy at sinabing,
"Kakabasa ko lang ng pinakamalalang report ng Army."
Sobrang sama na ng report.
Pero may pictures ako.
Nakakakilabot sila.
Binugbog ng CIA hanggang mamatay ang isang preso.
Pakiramdam ko kailangan natin sabiihn sa 60 Minutes.
Kaya tinawagan ko 'yong producer. Sabi ko, "Kung di mo gagawin sa Thursday,
sa Sunday, gagawin namin 'yong report na may pictures
at sasabihing ginagawa namin 'tong kuwento dahil
'yong malaking network na CBS, di tumupad sa mga obligasyon.
Second paragraph 'yon."
Two weeks ago, nakatanggap kami ng apela mula sa Defense Department at kalaunan
mula sa Chairman ng Military Joint Chiefs of Staff, si General Richard Myers,
na ipagpaliban ang broadcast dahil sa panganib at tensiyon sa Iraq.
Nagpasya kaming tuparin 'yong kahilingan habang pinipilit ang Defense Department
na magbigay ng perspective nila sa insidente sa kulungan ng Abu Ghraib.
Ngayong linggo, habang kumakalat na 'yong mga picture sa ibang lugar,
at habang handa na ang ibang journalist ipublish 'yong mga kuwento nila,
pumayag ang Defense Department na makipagtulungan sa aming report.
Kaya ginawa nila.
Pagdating ng Biyernes, lumabas 'yong kuwento ko.
Tumagal ng 18 days 'yong torture.
Pareho ba araw-araw?
Araw-araw, 23 oras na torture at isang oras na pahinga ang schedule ko.
At madaming klase ng torture.
Tulad ng pictures na 'to...
Naaalala ko, pinilit akong tumayo nang ganito.
Kasama 'yong iba. Naaalala ko, pinilit akong tumayo nang ganito.
Sinusubukan nila akong tanungin.
Sabi ng isa sa kanila, "Takutin mo siya."
"Kung di ka magsasalita o aamin, hahayaan namin 'yong mga sundalo...
na gahasain ka."
Kung pwedeng mag-follow up, Mr. Secretary.
Mr. Secretary, dahil sa mga epekto, di lang sa report na 'to,
'yong findings, 'yong pictures,
na ilang linggo mo nang alam na ipapalabas,
bakit di mo naramdaman na tungkulin mo, sa oras na 'yon, tanungin 'yong findings
o tingnan muna 'yong pictures para maging handa ka?
Tinanong ko 'yong tungkol sa pictures at sinabing wala kaming kopya.
Tama ba 'yon?
Wala 'yong mga 'yon dito, sigurado.
- Oo. Wala sa 'kin. - Nagtanong siya.
Ilang beses sa podium, sinabi mo, di nangtorture 'yong US troops.
Ibig sabihin ba ng report na 'to, mali 'yong sinasabi mong nagpapahirap ang US?
- Di ako abogado. - Pero ikaw—
Tingin ko, abuse 'yong mga charge,
na naniniwala ako, technically, iba 'yon sa torture.
Sandali lang.
Di ko alam
kung tamang sabihin 'yong sinabi mo,
na nangyari 'yong torture,
kaya iiwasan ko 'yong salitang "torture".
Nakikinig ka sa The Diane Rehm Show.
Hi, M, naka-ere ka.
Una sa lahat, gusto kong sabihin, lalo na kay Mr. Hersh,
na sa lahat ng pagpapakabanal na 'to sa sarili,
mas marami kang ginagawang panghihikayat sa pag-aalsa
at pag-atake ng terorista sa mga Amerikano.
Malinaw na may kinikilingan si Mr. Hersh.
Propaganda 'to, totoo man o sobra-sobra,
at direkta kang mananagot sa anumang gulong idulot
ng pagpapaalab mo ng kuwentong 'to.
- Sy Hersh? - Wala namang may gusto sa tagabalita.
Ayoko lang ng mga sundalong Amerikano na nangto-torture ng mga tao.
Nakita namin 'yong nakita namin. Sinulat namin 'yong narinig namin.
Hindi ko alam 'yong magiging reaction ko, kundi...
magalit.
Inakusahan ako ni Rumsfield na inilabas 'to.
Nagalit ako. Tiningnan ko siya sa mukha.
Tapos pinag-usapan namin 'yong report.
Alam mo 'yon, "Bakit nangyari? Ano'ng ginawa mo?"
Blah, blah, blah. Kaya inulit-ulit ko 'to over time.
At may nagtanong, "Torture ba 'to o abuse?"
Sabi ko, "May dalawang pinahahalagahan
pagdating sa interogasyon."
"'Yong abuse, parang pananampal
o di pagbibigay ng pagkain o kung ano pa man.
Ang torture, pag nagdudulot ka ng seryosong pinsala sa katawan.
Kaya binibigyan ko sila ng example. "May detainee ka
na ini-interrogate nang hubad,
kinuha 'yong damit niya, nakahiga sa sahig,
at 'yong hawakan ng walis, ipapasok sa tumbong niya,
at sinisipa siya ng dalawang civilian interrogator."
'Yon 'yong torture.
Siyempre pwedeng... Siyempre, alam namin 'yon.
Di mahalaga 'yong pinaniniwalaan ko. Ang mahalaga, 'yong mahahanap mo.
Sa isang interview sa radyo...
Kailangan ko ng umalis.
Sabi ko, "Eto 'yong number ko. Tawagan mo lang ako."
Tawagan mo ako, 202-872-0703.
Tumawag ka lang. Mag-iwan ng number. Tatawagan kita.
Nakatanggap ako ng tawag makalipas ang ilang oras
mula sa isang babae na nagsabing, "Kausapin mo ako."
Nagkita kami sa Fridays.
Nag-usap kami saglit, at...
Tapos sabi ko, "Andito 'yong laptop ko.
Ipapakita ko sa 'yo 'yong pictures."
Nasa booth kami, sa medyo private area.
Kaya binuksan ko 'yong laptop, at shinare ko 'yong pictures sa kanya.
Ipinahiram ko sa dati kong manugang ang laptop ko no'ng pumunta siya sa Iraq.
Kaya pagbalik niya,
ibinalik niya 'yong laptop ko,
tapos, napansin kong madaming pictures sa laptop.
Di siya kasali,
pero kasama siya sa mga tao na pinakitaan ng pictures na 'to.
'Yong pictures na naaalala ko,
'yong lalaking tinatakot ng aso.
Kitang kita 'yong takot.
Naalala ko lang na sinabi ni Sy sa 'kin,
"Mahalagang bagay 'to.
Payag ka bang bigyan ako ng kopya nito?"
Nag-aatubili ako dahil...
natatakot ako.
Pero gusto kong mailabas ang katotohanan. Gusto kong malantad ang katotohanan.
Ano'ng mangyayari kung walang pictures?
Kung walang pictures?
Walang kuwento.
Nagsend ako sa 'yo ng wala pang tatlong dosenang pictures.
May 10,000 pictures ako,
mula north hanggang south ng Gaza.
Gusto kong tanungin kung pa'no mo nakuha 'tong mga 'to, pero hindi na.
Ikuwento mo kung ano 'tong nakikita ko.
Mga sundalong Israeli, occupation soldiers sa bahay ng mga tao
na para bang nag-iinstruct sa buong unit.
Alam na alam nila 'yong civilian areas bago nila bombahin.
Pero 'yong pictures na 'to, kitang-kita, nasa pader 'yong mga pangalan nila.
Gagamitin 'yon para pagsama-samahin 'yong mga insidente
para maintindihan kung sino'ng ando'n.
May picture ka, halimbawa, 'yong 3A.
3A. Hahanapin ko lang.
Kung saan minamarkahan nila 'yong buong Gaza.
Aling batalyon 'yong papasok sa lugar na 'to, sa lugar na 'yon.
Eto, saka record ng mga massacre,
matutunton natin 'yon pabalik sa unit na gumawa ng krimen.
Nagsisimula na ang mga taong kasuhan sila, kaya natataranta ang army.
Okay, background lang lahat ng 'to.
Di ko pwedeng isulat 'yong tungkol sa mga 'to?
Sa ngayon, hindi, pero ikaw 'yong lalapitan ko pag ready na kami.
Tumayo si William Calley habang binabasa ni Colonel Clifford Ford ang hatol.
Hinatulan siyang guilty ng jury sa tatlong kaso ng premeditated murder,
isang pag-atake na may intensiyong pumatay.
Palayain si Calley! Palayain si Calley! Palayain si Calley!
Habang nagaganap ang rally para kay Calley,
daan-daang telegram ang dumadating sa Western Union office,
karamihan, nagpoprotesta sa hatol ni Calley at nangangako ng suporta.
Ang tawag dito, "The Battle Hymn of Lt. Calley."
Ako si William Calley Sundalo ng lupaing 'to
Sinubukan kong gawin ang tungkulin ko At makuha ang kalamangan
Pero ginawa nila akong kontrabida Binigyan nila ako ng tatak
Habang nagmamartsa tayo
No'ng dumating 'yong hatol na guilty kay Calley,
tinawagan kami ng mga radio station para sa extra copies.
Nagpadala ka ng 16-5 kagabi. Ilan 'yong kaya mong ibigay ngayon?
Sundalo lang ako Mula sa baybayin ng USA
Nakalimutan sa labanan 10,000 milya ang layo
Habang nagpapatuloy ang buhay Mula New York hanggang Santa Fe
Habang nagmamartsa tayo
No'ng hapon, inutos ng Presidente na palayain sa kulungan si Calley.
Tatlo o apat na buwan lang siya sa kulungan.
At tapos na siya.
Kultura tayo ng matinding karahasan.
Sobrang brutal.
May level na di mo maabot.
E, bakit patuloy mo pa din ginagawa 'yong trabaho?
Di pwedeng may bansa na gan'yan ang gawain.
Kaya mula no'n, parang handa na akong makipaglaban.
Di pwedeng may bansa na gan'yan ang gawain, tapos sa iba tumitingin.
Kung may mantra sa ginagawa ko, 'yon na 'yon.
ALAY SA LAHAT NG PINASLANG AT TINANGGIHAN ANG HUSTISYA
AT SA MGA LUMALABAN, SA NAKARAAN AT HINAHARAP.
Nagsalin ng Subtitle: Jorraine Laurette Vergara