Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Bessie. Bess, word wakker. We hebben ons verslapen.
Je ziet er moe uit. - Nou, bedankt.
Het is me opgevallen dat ze vaak naar die Moishe kijkt.
Zij kijkt alleen wel naar hem, maar hij niet naar haar.
Wist je al dat ze de lift gaan renoveren?
Weet je dat ik er wel vier keer in heb vastgezeten?
Waarom ik?
Ik schreeuwde en drukte maar op die knop. 'Kom me helpen.'
Maar er gebeurde niks.
Dat gaat niet meer gebeuren. Anders klagen we ze aan.
Eens zien of ze dat leuk vinden. - Vast niet.
Maar straks hebben we wel een mooie, nieuwe lift.
Dat is zeker waar.
SALLY, VRIJDAG 9.00 UUR
Ik heb haar laatst nog gezien. Ze was blond.
Rebecca? - Ja, ze is ineens een blondine geworden.
Dat ze nog denkt iemand te kunnen vinden. - Je bent nooit te oud voor de liefde.
Nee, daar krijg ik het zuur van.
Dat zeg je altijd.
Die koosjere tent... - Vind je die lekker?
Ja, ze hebben de lekkerste kip ter wereld.
Je bent nog hartstikke fit, Bessie. - Jij ook.
Wat zullen we vanavond eens eten?
Kip.
Pardon.
Waar is de Claussen? Die hoort hier te staan.
Die zal wel op zijn.
Hallo? Hebben jullie ze dan misschien nog op voorraad?
We hebben ook andere augurken. Augurken smaken toch allemaal hetzelfde.
Pardon?
Eleanor, hoor je dat nou? 'Augurken zijn allemaal hetzelfde.'
Ik hoorde het.
Hé, Charlie.
Leuke naam. Hoelang werk je hier al, Charlie?
Weet ik niet precies. Een paar weken? - Leuk voor je.
Gisteren is de bevoorrading geweest. Hoe weet ik dat?
Wij komen hier namelijk al zestien jaar lang elke vrijdag.
Kun jij tot zestien tellen, Charlie? - Natuurlijk...
Dit is wat je gaat doen. Je gaat naar achteren...
Bessie, wijs even naar achteren, zodat Charlie niet verdwaalt.
Je gaat links bij de shampoo en dan loop je het gangpad helemaal uit.
Ik weet dat het ingewikkeld is, maar blijf er nog even bij, Charlie.
En dan vind je die augurken wel voor m'n vriendin.
Goed, eropaf.
Kijk jou nou toch.
Lachen jullie weleens?
Hitler heeft m'n lach afgepakt. - Precies.
Kom nou. - Is er soms iets?
Jij komt uit de Bronx, Eleanor.
Mag ik daarom soms niet treuren om de Holocaust?
Bessie, wil je tegen Ivan zeggen dat ik ook om de Holocaust mag treuren?
Ze mag best treuren.
Maar jij hebt het niet meegemaakt.
Jij ook niet. - Dat beweer ik ook niet.
Bessie, staat Ivan nou tegen me te schreeuwen?
Bessie? Bessie.
Sorry, Mrs Stern. Het loopt allemaal wat uit.
De arts is er binnen het uur.
Jij hebt geen idee, hè?
De Stern-neurologieafdeling.
Bessie Stern.
Het spijt me, ik roep hem meteen op. - Dat hoeft echt niet.
Ze heeft een hersenschudding. Luister maar niet naar haar.
En ijsjes, van die rode. Voor ons allebei twee.
Die naam komt heel vaak voor. Daar komt ze echt niet achter.
Je moet daar echt mee ophouden.
Je bent zelf al interessant genoeg zonder te liegen over wie je bent.
Het is niet echt een leugen. Ik doe er niemand kwaad mee.
En trouwens, ik lieg over wie jij bent.
Ik ben ook interessant genoeg.
Lieve hemel, Bessie. Roger is er weer.
Welkom terug. Ik ben Roger Davis en dit is The Fabric of New York.
In een hartverwarmend verhaal...
Maar hij ziet er niet bedroefd uit. - Hij probeert zich gewoon sterk te houden.
En wat is hij knap. - Maar wel wat magertjes.
Na Harry's dood ben jij ook veel afgevallen.
Ik zag er geweldig uit.
Wist je dat z'n vrouw Joods was? - Ja, dat had je me verteld.
Vreselijk wat er met haar gebeurd is.
Dat overkomt ons allemaal. We kunnen niet allemaal honderd worden.
Hou toch op. Je komt er wel weer bovenop.
TER NAGEDACHTENIS AAN Elizabeth 'Bessie' Stern
Ga je op reis, Eleanor? - Ik ga verhuizen.
Naar New York? Jij?
M'n dochter vraagt me al heel lang om bij haar in te trekken.
Die pillenverslaafde of degene die je niet meer spreekt?
Leuk je gekend te hebben, Clarice.
Doe Melvin de groeten van me.
We hebben laatst zo'n leuke avond gehad samen.
Wat is hij sterk.
Je kletst uit je nek, Eleanor.
Hoelang blijft bubbe? - Ik denk een maandje of twee.
Ik moet haar overtuigen dat ze beter af is in zo'n...
In zo'n...
Hou op. - Ze is dol op jouw ideeën.
Ik zie jullie.
Ik help wel even. - Nee, dat hoeft niet.
Bedankt.
Gaat het wel met je? - Ja, hoe was uw vlucht?
Krijg je wel genoeg te eten?
Heb je het koud? - Nee, we zijn binnen, mam.
Je haar is korter. - Vind je het mooi?
Ik vond het eerder mooier.
Waar staat de auto? - We nemen een Uber.
Dus Dave heeft de auto. - Dat zei ik niet.
Maxie, heeft je vader de auto gekregen?
Denk er maar even over na.
Ik ga naar het toilet. Vertel me alles maar in de Uber.
Die gaat nog lang niet dood.
Vertel mij wat.
Uw eerste keer hier? - Welnee, zeg.
Ik heb 40 jaar in de Bronx gewoond voordat we naar Florida zijn verhuisd.
In dat geval, welkom thuis.
Maar Manhattan is nieuw voor me.
Ik ben 94 en vandaag ga ik voor het eerst in Manhattan wonen.
Ik woon in Staten.
Wat erg voor je.
Waarom woon je hier ook alweer?
Dit is een heel fijn appartement, mam.
We zitten zo'n beetje midden op de snelweg te eten.
Dat kan niet gezond zijn.
Het is betaalbaar. - Nou, lekker dan.
Ik vind het hier leuk.
Bedoelt hij dat sarcastisch?
Maxie, je bent nu student. Bevalt het een beetje?
Ik kook volgende week met de sabbat. Zijn jullie er dan?
Ik heb al plannen, mam. - Een date?
Ben je weer aan het daten?
Denk je soms dat hij dat niet weet?
Je moeder had op school vriendjes bij de vleet.
Stiekem jongens op haar kamer. - Moet dit?
Hoe noemden ze je toen ook alweer, Lisa? Het was iets heel grofs.
Grappig, maar grof. - Mam.
Wat? - Hou alsjeblieft op.
'Het Matras van de Klas', dat was het.
Ik kom wel met de sabbat. - Gelukkig nog één goede Jood. Dank je.
Ik zal gestoofde gorgl voor je maken.
Klinkt dat goed? - Ja, prima.
M'n trainers moeder woont in Bay Ridge. Het klonk ideaal voor ouderen zoals jij.
Hoezo? Hebben ze daar soms een mortuarium?
Ik heb je trouwens opgegeven voor een Broadway-zanggroep bij het JCC.
Dat mortuarium klinkt toch zo gek nog niet.
Wat is dat voor apparaat? Hoe kun je leven in deze bende?
Dat is een hometrainer. Ik heb hem hier neergezet toen Max ging studeren.
Zodra we iets voor je hebben gevonden, wordt dit m'n work-outkamer.
Wacht eens, hoe kom je hier nou aan?
Ik heb in de opslag allemaal oude foto's en spullen van papa gevonden.
Ga je morgen met me naar Coney Island?
Ik moet gewoon werken op donderdag. - Hoe belangrijk kan het zijn?
Ik heb de opening van een enorm restaurant in het Lincoln Center.
Wat moet ik hier de hele dag doen?
Ik heb je opgegeven voor een activiteit bij het JCC.
Wie weet maak je daar wel vrienden.
Hallo.
Werk nou mee.
Heb je hulp nodig? - Ik zou je er dik voor betalen.
M'n vriendin had ook zo'n vest.
Irritante rits. Je moet hem een beetje heen en weer bewegen.
Kijk toch eens aan.
Bedankt, erg aardig van je.
We moeten elkaar een beetje helpen.
Kom je ook? Je bent hier voor de groep, toch?
Maak je geen zorgen. De eerste keer is altijd lastig.
Ik ben blij dat je er bent.
Kom mee.
Kom nou maar.
Vooruit.
Ik meld me vast even aan.
Hallo, allemaal. - Hallo, April.
Fijn om jullie te zien.
Voor we beginnen, wil ik jullie even voorstellen aan Nina.
Stel jezelf maar voor aan de groep, schat.
Ik wil jullie allereerst bedanken dat ik hier mag zijn.
Ik studeer aan NYU en ik schrijf een artikel voor journalistiek.
Ik ben hier dus alleen als toeschouwer.
April, we hebben ook een nieuw lid.
Wat een hoop nieuwe gezichten. Stel jezelf even voor.
Ik ben Eleanor. - Hallo, Eleanor.
Ik zal even uitleggen wat we hier doen, voordat we beginnen.
We zijn in de eerste plaats een praatgroep.
Soms schrijven we over de Holocaust, maar meestal praten we er met elkaar over.
Over de Holocaust? - Over je ervaringen als overlevende.
Over hoe je je door het leven navigeert na wat je hebt meegemaakt.
De Holocaust Survivors Support Group is er om je verhaal kwijt te kunnen.
Het spijt me. - Nee, blijf gewoon.
Ik begrijp dat dit emotioneel kan zijn.
De meeste mensen weten niet hoe alleen je je kunt voelen als overlevende.
Maar je hoeft nu niet meer alleen te zijn.
Waar kom je vandaan?
Ik ben geboren in Polen.
Wil je iets over je familie vertellen?
M'n ouders waren heel vriendelijke mensen.
Bess.
Ik was daar weer.
Ik zag m'n broer die door het bos rende.
Ik weet het niet.
Wat heb ik nou helemaal gedaan? - Meer dan de meeste mensen.
Wat heb ik bereikt, El? Vertel me dat eens.
Je hebt je kinderen grootgebracht. Je hebt in de synagoge gewerkt.
En dankzij jou heeft Clarice haar tv zachter gezet.
Hij zou veel meer gedaan hebben.
M'n broer.
Zo'n goede knul.
Mensen kijken naar m'n arm en vragen me dan hoe het was.
Ik zeg dan alleen dat het vreselijk was.
Meer vertel ik niet.
Zelfs niet aan m'n eigen kinderen.
Dat hoeft ook niet.
Er is verder niemand meer die m'n broer nog gekend heeft.
Straks ben ik ook dood zonder ooit iemand over hem verteld te hebben.
Ik wil dat iemand het weet.
Ik had het aan iemand moeten vertellen.
Waarom leef ik nog wel?
Goed zo, Eleanor. Heel goed voor een eerste keer.
Sami, wil je ons over je week vertellen?
Zeker, maar eerst: Eleanor, welkom bij onze groep.
Zodra je begint met praten...
...zul je merken dat het heel bevrijdend werkt.
Zo heb ik het ervaren.
Welkom.
Dat was prachtig, Eleanor.
Tot volgende week? - Prima.
Eleanor, hallo. Ik ben Nina.
Ik heb je net gezien, ja.
Uw verhaal over uw broer was heel ontroerend.
Ik vroeg me af...
...of ik m'n artikel misschien over u zou mogen schrijven.
Nee, liever niet.
Wat dacht u van koffie? Of een keer bellen?
Ik wil u graag spreken. - Geen interesse.
Pak maar. Ik heb genoeg gehad. - Bedankt.
Weet je met wie ik college heb? Hailey Reed.
Ken je haar nog?
Uit groep acht. Dat meisje met die rare vader.
Ze doet hetzelfde vak als ik.
Jij zou het ook wel interessant vinden.
Journalistiek en Maatschappij.
Jij wilde toch creatief schrijven?
Kun je de harde nieuwswereld wel aan?
Jij vindt poëzie maar zonde van de tijd. - Dat heb ik nooit gezegd.
Het is een mooie hobby, maar niet iets om je werk van te maken.
Waar kom jij vandaan?
Mam, ik schrok me rot.
Je hebt een date gehad.
Nee, ik heb gewoon een ommetje gemaakt. - In die kleren?
Blijkbaar niet dus.
Hebt u medische hulp nodig, mevrouw? - Zeg iets.
Kunt u me horen? Er is hulp onderweg. - Nee, sorry.
We testen de... Dank u wel. - Oké, geen probleem.
Dit is overdreven.
Mam, dit is voor als je valt en niet bij de telefoon kunt en...
En wat?
Mam, ik heb vreselijk veel te doen en ik kan hier niet de hele tijd zijn.
Jij hebt nog nooit alleen gewoond.
Ik wil niet dat er iets met je gebeurt. - Wat kan er nou gebeuren?
Er zit een prachtig seniorencomplex in de Upper West Side.
Je woont daar op jezelf. Ze komen alleen 's ochtends langs om te zien hoe het gaat.
Ik heb een... Wacht even. Ik heb een brochure.
Ze hebben leuke activiteiten en je kunt het vast goed vinden met andere bewoners.
Dat zou je ook zeggen over Guantánamo als daar plek zou zijn.
Kijk zelf maar even. Het ziet er echt fantastisch uit.
Wat heb je een hoop berichtjes.
Wie is Nina? - Geef maar even aan mij.
Ze heeft je nummer van de intekenlijst. - Ik ken haar van het JCC.
Ik zei het toch? Je hebt vrienden gemaakt.
Het gaat haar vast alleen om een donatie.
Hallo? - Hé, bubbe.
Maxie. Ik was net met het eten bezig. Wat is er, lieverd?
M'n vriend treedt vanavond op, dus ik kan niet komen eten.
Vindt u dat erg?
Welnee, ik begrijp het wel. We doen het gewoon volgende week.
Zeker? Ik kan nog afzeggen. - Het geeft niet. Veel plezier vanavond.
Oké, ik hou van u.
Ik ook van jou, lieverd.
Ik was verrast dat u belde. Ik hoorde steeds maar niks.
Laten we dit maar snel doen dan. - Ja, goed. Snel is prima.
Wanneer kwam u naar de VS?
In 1952.
Nee, 1953.
U hebt nauwelijks een accent.
Ik woon hier dan ook al heel lang. - Natuurlijk.
Ik heb nog een paar vragen.
Je neemt de journalistiek wel erg serieus, hè?
Moet je niet uitgaan met je vrienden op vrijdagavond?
Ik weet het niet. Ik heb niet zoveel met uitgaan.
En mensen zijn raar.
Na vier jaar kostschool verwatert dat allemaal wel een beetje.
Ik heb niet echt vrienden meer.
Dat hebben we dan gemeen.
U vertelde dat u door het bos rende met uw broer. Om te ontsnappen?
Dit is niet echt een geschikt onderwerp voor tijdens de sabbat.
Je weet wat de sabbat is, toch?
Ja, m'n moeder was Joods, maar niet praktiserend.
Hoe bedoel je dat ze Joods was? Je bent het of je bent het niet.
Nee, ik...
Ik bedoelde niet...
Ze is onlangs overleden. - Lieve schat toch. Wat erg voor je.
Hoe heette ze? - Jeanne.
Waar is het toilet? - Die kamer door.
Sorry.
Het gaat goed.
Het gaat wel goed.
Nina?
Wat doe je hier nou?
Het spijt me, ik zag deze foto's staan.
Is dat uw man? - Ja, dat is Harry.
En dat is Bessie. Zij was m'n beste vriendin.
Kende u haar uit New York?
We woonden in hetzelfde complex in de Bronx.
Maar we waren bijna altijd aan het strand te vinden.
Coney Island was haar favoriete plek in de hele wereld.
Je hebt gehuild.
Wat? Welnee. - Heus wel, ik zie het aan je gezicht.
Ga even zitten.
Gaat het wel?
Hoelang duurde het voordat u over uw broer kon praten zonder te huilen?
Hoelang is het geleden?
Bijna een half jaar.
Nina...
...wil je morgen met me mee naar de synagoge?
Serieus?
Elke Joodse vrouw moet de kans krijgen om het geloof te ontdekken.
En je mag me daar wel verder ondervragen.
Dat lijkt me fijn.
Later. - Ik mocht u toch ondervragen?
Je bent hier om te observeren en te leren.
Hoe vaak komt u hier? - Elke zaterdag.
Hoe kent u haar? - Ik ken haar niet.
Niet? Zijn we nou een bat mitswa binnengevallen?
De sjoel was heel lang alleen voor mannen.
Vrouwen waren niet welkom en kregen zeker geen bat mitswa.
Toen ik jong was...
U moest vechten voor uw leven.
Hoe dan ook.
Ik heb gewoon nooit uiting kunnen geven aan m'n Joodse identiteit.
Hoe voelt u zich daarbij?
Ben je soms een psychiater?
Zie je die meisjes?
Ik zou een bat mitswa moeten hebben. Het zegt ze helemaal niks.
Hallo, wat fijn om hier twee nieuwe gezichten te zien.
Ik zal me even voorstellen. Ik ben rabbi Cohen. Ik ben hier zelf ook nieuw.
U mag altijd contact met me opnemen.
Ik hoop jullie hier vaker te zien.
Ik moet weer even verder.
Dat was apart.
Hij leek me best aardig. - Toe nou.
Nee, dat heb ik al gezegd. Dit is nu al de zevende keer of zo.
Zeg dat lidmaatschap op en stuur haar geen post meer.
Sorry, ik zoek m'n laptop.
Hoe gaat het met je huiswerk? - Dat vraag je een student niet meer.
Ik heb wel een onderwerp voor m'n project.
Ja, een overlevende van de Holocaust.
Ze gaat naar bat mitswa's omdat ze er zelf nooit eentje heeft gehad.
Maar goed...
Een goed uitgangspunt.
Ik zou me daarop focussen, op die bat mitswa's.
Weet je of mama ooit een bat mitswa heeft gehad?
Ik geloof het wel.
Dat zou kunnen. Ik weet het niet meer.
Vertel me eens over je moeder.
Dan moet ik vast weer huilen. - Nou en? Is dat zo erg?
Wacht even. Pardon.
We hebben water gekregen, maar geen rietjes.
We hebben geen rietjes. Vanwege het milieu.
Doet dit restaurant nou ook al aan politiek?
Laat ook maar. Kijk maar gewoon even of je er twee kunt vinden.
Ik hoef geen rietje. - Twee, graag. Dank je wel.
Waar had ik het over? - Je wilt dat ik ga huilen.
Als ik iets geleerd heb... Schrijf dit maar op in je kladblokje.
Je moet juist praten over verdrietige dingen.
Sommige gevluchte Joden spraken nooit over de oorlog.
Ze gingen gewoon door met hun leven. En dat is mooi...
...maar het kan je vanbinnen verteren.
80 jaar later laat het je nog steeds niet los.
Die was raak.
Ze was kunstenares.
Fotografie.
Was ze succesvol?
Ja, dat was ze zeker.
Vertel verder.
Ze maakte elk jaar als ik jarig was een nieuw portret van ons.
Met dezelfde achtergrond, dezelfde pose.
Om vast te leggen hoe we ouder werden en groeiden.
Ze verborg berichtjes in m'n kamer. Het duurde soms weken om ze te vinden.
Nu snap ik waarom m'n dochter me haat.
Toe nou, jij hebt vast ook veel liefs gedaan.
Ik heb haar in leven gehouden. Net als mijn moeder bij mij.
Hoe was jouw moeder? - Uitgeput.
Hoe is het om 94 te zijn?
Ik voel me nu net als toen ik 16 was. Ik ben nog precies hetzelfde.
Als op die oude foto's?
Ik was vroeger zo jong en knap. - Je bent nog steeds knap.
Mensen denken altijd dat ouderen niet meer bezig zijn met seks.
Maar ik denk nog steeds aan seks. Dat verdwijnt niet zomaar.
Soms mis ik het wel.
En jij? - Ik ben gay.
Wat zeg je dat direct.
Dat is gewoon wie ik ben. - Ik vind het mooi dat je jezelf kunt zijn.
Waar is hij? Hij zit in m'n haar.
Ik ben blij dat je dat zegt.
Je bent een tof mens, Eleanor.
Mag ik je om een gunst vragen? - Wat dan?
Zou je bij m'n studie willen komen praten? Daar word ik ook op beoordeeld.
Wat moet ik zeggen dan? - Wat je ook in de groep vertelt.
Ik heb trouwens wel 20 minuten over m'n moeder gepraat zonder te huilen.
Graag gedaan.
Goed dan, ik kom wel praten.
Dank je wel. Heel erg bedankt.
Wat officieel allemaal.
Hallo, Eleanor.
David Thompson, hoofd van de faculteit Journalistiek.
Wat fijn dat je wilde komen. - Bedankt.
Heb je alles wat je nodig hebt?
We zijn nog even bezig met de camera. Zo klaar.
Wordt dit opgenomen?
Ja, van onze docent moeten we alles vastleggen.
Dat hoort bij het journalistieke proces.
Ik ga naar het toilet. - Gaat het wel?
Ik kan je vast vertellen dat ik niet van verrassingen hou.
Gaat het een beetje?
Volgens mij was dit geen goed idee.
Het komt wel goed. Vertel gewoon wat je mij ook hebt verteld.
Dat is het nou juist. Ik zou niet...
Ik praat gewoon niet graag over die periode.
Over verdrietige dingen moet je praten, toch?
Je moet niet naar mij luisteren. - Te laat.
Oké, we kunnen. Begin maar, Nina.
Eleanor Morgenstein, bedankt dat je hier je verhaal wilt komen delen.
Ik heb al verteld over onze interviews.
Eerlijk gezegd...
...wil ik weer even terug naar het begin.
Ik was negen. Een christelijk gezin had ons in huis genomen.
M'n broer, ik en onze moeder.
We woonden...
...in een kleine kast.
Zo hebben we jarenlang geleefd.
Ik zag de wereld alleen door de latten van een deur.
Daarbuiten werd er geleefd.
Voor mij bestond alles aan de andere kant van die deur.
Toen ik in New York kwam...
...keek ik vaak omhoog als ik in de metro zat.
Dan zag ik de roosters en de mensen die boven me liepen.
En dan dacht ik: voor al die mensen...
...gaat het leven door.
Het leven.
Maar voor mij ging dat niet op.
Op een dag...
...ging die kastdeur open.
Er stonden soldaten.
M'n moeder...
Ze hield ons zo stevig vast.
Ze wilde ons niet loslaten.
Ze liet ons niet los.
Ik voel nog steeds hoe ze m'n hand vasthield.
Dat was niet best. - Je deed het geweldig.
Je doet jezelf echt tekort.
Mensen luisteren graag naar je.
Heb je tijd om met m'n docent te praten?
Ik moet met Lisa naar een woning gaan kijken.
Als je liever iets met mij doet, kunnen we wel een tripje maken.
Een tripje? Geef mij ook eens wat.
Ik hou niet van verrassingen, maar ik ben nu toch wel benieuwd.
Die woning kan wel wachten. - Oké, laten we gaan dan.
Ik breng even m'n tas thuis, goed? Ik woon vlakbij.
Ik ga niet mee je studentenhuis in, hoor.
Geen studentenhuis.
M'n grootouders konden het nog goedkoop kopen.
Foto's.
Kijk toch eens.
Nina, ik wist niet dat je ook gedichten schreef.
Toen zat ik in de tweede.
Mag ik deze lenen? - Ja, hou maar.
Schrijf je nog gedichten?
Niet echt, maar dat boek heeft me wel een beurs voor de Putney School bezorgd.
Waar is dat? - In Vermont.
Ik wilde hier zo snel mogelijk weg.
Was het zo erg? - M'n ouders hadden constant ruzie.
Wat vervelend voor je als kind.
Ja, het was niet echt de leukste periode.
Wacht eens.
Heb je me soms iets niet verteld? - Nee, hoor. Ben je zover?
Je had wel even mogen zeggen dat je vader Roger Davis is.
Roger Davis is m'n vader. En onze Uber is er.
Als Bessie nog zou leven, zou ze erbij neervallen. Is hij hier?
Hij is zo knap en slim. Bessie zei al dat hij een Joodse vrouw had.
Dat verklaart een hoop.
Mag dit ding nu af? Ik moet bijna overgeven.
We zijn er nog niet.
Volgens mij ben ik een grotere fan van Roger Davis dan jij.
Nee, ik hou echt van m'n vader.
Maar het is een rare tijd.
Hij praat nooit over m'n moeder.
Als ik over haar begin, loopt hij weg.
Alsof ze...
...er nooit is geweest.
Lieverd toch.
Stop hier rechts maar.
Gaat het? - Het lukt wel.
Oké, u mag uw masker afdoen, mevrouw.
Dit is niet wat ik verwacht had. Ik wilde gewoon iets leuks met je doen.
Eleanor?
Het is nog precies hetzelfde.
Dank je wel. - Zullen we even rondkijken?
Wat ontzettend leuk, Eleanor.
Laten we vast een datum afspreken en een passage uit de Thora.
Vandaag over vier weken. - Zo snel al? Oké, prima.
Perfect.
In dat geval wordt jouw passage uit de Thora...
Even kijken.
Het verhaal van Jakob en Esau.
Ik weet dat je bekend bent met de Thora, maar ik doe dit bij al m'n leerlingen.
Laat me dus maar even begaan.
Het verhaal van Jakob en z'n broer Esau...
...is een verhaal vol intrige en passie.
Rabbi, ik ben al 200 jaar oud. Hou het een beetje kort.
Goed dan. Kun jij me dan vertellen waarom Jakob z'n vaders zegen wil?
Omdat z'n oudere broer een slechte en egoïstische man is.
Goed zo.
En? - Hij verdient z'n geboorterecht niet.
En Jakob wel, want hij weet dat hij de geboden van de Heer zal opvolgen.
Heel goed.
Maar Isaak wil hem z'n zegen niet geven.
Jakob besluit zich voor te doen als Esau en bedekt zich daarom met schapenvacht.
Want Esau was erg behaard en z'n vader was blind.
En met de stem van z'n broer zegt hij: Vader, geef me uw zegen.
Isaak steekt z'n handen uit en voelt de schapenvacht.
Hij denkt dat het Esau is en geeft hem z'n zegen. En dat was het.
Jakob kon dus de identiteit van z'n broer aannemen...
...zonder enige consequenties?
Behalve dat hij aartsvader van onze religie is geworden.
Het verhaal gaat uiteindelijk niet om misleiding, maar om de waarheid.
Maar afhankelijk van de omstandigheden is misleiding niet altijd even slecht.
Het gaat om de bedoeling.
Het is natuurlijk nog niet af. De bat mitswa moet er nog in.
Het is goed.
Serieus? - Ja, het is genuanceerd.
Het is persoonlijk.
Het is ontroerend.
En het is informatief.
Ik wil met jullie uit eten.
'Met jullie'?
Met mij? Met ons twee samen?
Hij wilde m'n artikel ineens lezen en hij vond het goed.
Dat verbaast me niks.
Ik vond je gedichten ook erg goed. - Echt waar?
Is dit iets voor de ceremonie? Ik hoef geen jurk aan.
Jij trouwens ook niet. - Sorry, ik?
Pardon, waar zijn de paskamers?
Een...
...twee...
...drie.
Je ziet er geweldig uit. Helemaal klaar voor je bat mitswa.
Dat pak krijg je van mij. - Dat hoeft echt niet.
Het is mijn bat mitswa, dus ik kan doen wat ik wil.
Je bent prachtig. - Jij ook.
Voel je je goed? - Ik voel me geweldig in dit pak.
We zijn net een tweeling. - Niemand ziet straks wie wie is.
Mam.
Mam? Wat ben je aan het doen? - Kun je niet kloppen, Lisa?
Het klonk alsof er een dier gewurgd werd. - Heel leuk, dank je wel.
Wat is dat?
Niks. Ik ben aan het bidden. - Waarvoor?
Voor je vader. Ik was kaddisj aan het zeggen.
Het is vandaag z'n sterfdag en ik dacht...
Papa is in augustus overleden. Het is nu maart.
Echt waar?
Gaat het wel goed? - Heus wel. Ik was gewoon even in de war.
Ik maak me zorgen om je. - Ik ga niet naar een tehuis.
Je bent steeds weg en je neemt nooit op.
Wat doe je eigenlijk? - Het gaat goed.
Highlights? - Ja, een beetje.
Staat je goed.
Je wenkbrauwen kleuren er alleen niet bij.
Ik had het nog gezegd.
Bedankt.
- Welkom in de Knickerbocker.
Ik hoor bij Roger Davis. - Komt u maar mee.
Hoe is het met je? - Prima, goed je te zien.
Eleanor, ik ben Roger. - Dat weet ik heus wel.
Wat zie je er mooi uit.
Ik val maar meteen met de deur in huis.
Ik heb jouw verhaal aan m'n producer laten zien.
Het zou een perfect item zijn voor The Fabric of New York.
Het is een inspirerend verhaal over de veerkracht van de mens.
Een stukje human interest over jou. - Over mij?
Je bent een overlevende van de Holocaust die bewust weer voor het geloof kiest.
Zo interessant ben ik niet, hoor.
Je bent meer dan alleen interessant. Je bent belangrijk.
Het verhaal van jou en je broer...
Ik vind dat mensen dat moeten horen.
Dit stuk is...
Het is heel ontroerend.
Vond je m'n artikel zo goed? - Het was prachtig.
Je bent echt goed. Je zou hier best mee verder kunnen.
Hoeveel van mijn verhaal heb je gebruikt? - Ik stuur het je vanavond wel.
Pap, wat ontzettend gaaf.
Wijn? - Graag.
Laten we proosten.
Op Eleanor.
'Als je als overlevende terugdenkt aan de Holocaust...
...keer je terug naar de donkerste periode in de geschiedenis van de mensheid.
'80 jaar later', begint Eleanor Morgenstein...
...'laat het me nog steeds niet los.'
Wat heb ik...
Mam, bagels.
Waarom zie jij er zo netjes uit? - Ik heb iets bij het JCC.
In die kleren?
Zo lang heb ik niet meer. Ik wil er gewoon graag leuk bij lopen.
Je ziet er ook echt leuk uit. - Dank je.
En Maxie, bedankt dat ik jouw bed zolang mag inpikken.
Geen probleem.
Ik ga naar wat vrienden. We kunnen een taxi delen.
Nee, dat hoeft niet. Ik loop wel.
Hoezo? Het is ijskoud. Neem die taxi nou maar.
Kom, dan gaan we.
Dag, mam. - Dag.
Dag, schat. - Hou van je.
Kom maar, jongens. Zet alles links maar klaar.
Heb je haar nog gesproken? - Ze is onderweg.
En de gasten? - Even kijken.
Gasten? - Een verrassing.
Nee, pap. Eleanor haat verrassingen.
Deze vast niet.
Dit is belachelijk. Die bus staat daar al een eeuwigheid.
We staan stil. - Niks aan te doen.
Ik stap hier wel uit.
Maxie, ik zie je later thuis wel weer.
Oké, moet ik u ergens mee helpen? - Nee, ik red me wel, lieverd.
Ik hou van u. - Ik ook van jou.
Kunt u stoppen bij 103rd en 3rd?
Bedankt.
Bel mama.
Bubbe is net uitgestapt en zit nu in een andere taxi.
Zou u die taxi willen volgen?
Bedankt.
Daar ben je dan.
Mooi pak, hoor. Hoe kom je daaraan? - Van een oude vriendin.
Noem je me nou oud?
Zal ik je jas aannemen? - Nee, dank je.
Gaat het wel?
Een beetje droge mond.
Maar los daarvan... - Het komt wel goed.
Hallo, allemaal. Welkom.
We zijn hier vandaag om de toewijding en de overtuiging te vieren...
...van een vrouw die de Joodse traditie wil doorgeven.
En in tegenstelling tot vele anderen...
...wordt ze hier duidelijk niet toe gedwongen door haar ouders.
Wat dit soort dagen zo mooi maakt, zijn ook de mensen om ons heen.
Ik weet dat er veel vrienden zijn, nieuwe en oude...
...die Eleanor hierin willen steunen.
Ik zie er nu nog een aantal binnenkomen...
...die ook het belang van vriendschap en geloof kennen in deze zware tijden.
Wat ontzettend fijn dat jullie er zijn.
Een stagiair heeft dit artikel uit Florida gevonden.
'Eleanor Morgenstein, opgegroeid in Des Moines, Iowa'?
Voor we beginnen, wil ik het woord geven aan Eleanors vriendin Nina Davis.
Ik ken Eleanor niet zoals m'n andere vrienden.
We zitten niet op dezelfde school, houden niet van dezelfde muziek.
We hebben niet...
M'n moeder is afgelopen jaar overleden.
Ik ben nog jong genoeg om niet veel mensen te kennen die een ouder hebben verloren.
Maar m'n vrienden wisten dus niet wat ik doormaakte.
Ze hadden met me te doen. Ik hield ze op afstand.
Ze vonden het lastig om over haar te beginnen en...
...als ik het deed, knikten ze maar wat of ze negeerden me.
Het gesprek was dan gauw voorbij.
Maar toen leerde ik jou kennen.
En jij luisterde naar me.
Je begreep me.
En je probeerde niet het onderwerp te veranderen.
Je praatte gewoon zoals je met iedereen praat.
Met een hoop stemverheffing dus.
Ik wil je daarvoor bedanken.
Je hebt me geholpen.
Echt waar.
Dan geef ik nu het woord aan Vera Mandrella.
Ik vind het een eer om op Eleanors bat mitswa te mogen spreken.
Als overlevenden delen we een verschrikkelijk verleden.
Ik ben erg trots op je, lieve vriendin...
...dat je jouw ervaring met de Holocaust durfde te delen met ons bij het JCC.
Mam?
Wat heeft dit te betekenen? Wat is dit allemaal, mam?
Pardon?
Heb je gezegd dat je de Holocaust hebt overleefd?
Het spijt me. M'n moeder is in 1953 Joods geworden toen ze trouwde.
Ze heeft de Holocaust niet meegemaakt.
Mam, wat gebeurt hier?
Mam?
Nina.
Nina, luister alsjeblieft naar me.
Ik kwam daar voor de zanggroep en ben met Vera meegelopen. Ik...
Ik wil het niet horen. - Ik was eenzaam en zocht een vriendin.
En jij bent echt een fantastische vriendin geweest.
Maar jij niet. - Nee, dat klopt.
Kom, de auto staat klaar.
Dus alles wat je me verteld hebt was een leugen?
Wie liegt er nou over zoiets? Ben je soms gek?
Misschien wel.
Ik heb zoveel tijd met je doorgebracht, zoveel gesprekken met je gevoerd.
Ik heb alles met je gedeeld. - Het was geen leugen.
Eleanor, niet doen.
Het was geen leugen. Het was alleen niet mijn verhaal.
Nina. Nina. - Mam, laat ze nou maar gaan.
Het komt wel goed, bubbe.
Stil maar, mam. - Wij houden van je, bubbe.
Kom, ga maar even zitten. Rustig maar.
Gaat het?
Ik voel me zo dom.
Je kunt hier wel... - Zeg niet dat ik er iets van kan leren.
Het is wel zo.
Jij gaat altijd van het goede uit.
Dat was al zo toen je nog klein was en...
...dat is iets heel moois.
Maar mensen zijn niet altijd te vertrouwen.
Nu je wat ouder bent, zul je merken...
...dat mensen daar misbruik van maken.
Ik wil niet dat je gekwetst wordt.
Wil je wat eten? Ik ga bestellen. - Nee, ik hoef niks.
Wil je de deur dichtdoen?
De waarheid berust op feiten.
Maar in deze tijd worden we constant geconfronteerd met desinformatie.
Als journalisten moeten we de lezer leren het onderscheid te maken.
Dank je.
Gaat het een beetje? - Wie ben ik?
Wie ben ik nou nog?
Je bent mijn moeder.
Dat zul je altijd blijven.
Je weet dat ik van je hou.
Wat er ook gebeurt.
Je stopt me in een tehuis, hè?
Nee, het is een plek waar je veilig bent. - Veilig waarvoor?
Waarvoor precies, Lisa?
Ik wil geen ruzie. Ben je dat niet zat? - Ik ben dol op ruzie. Laat me toch gewoon.
Laat mij je nou helpen.
Dit is iets goeds.
Waarom ga je nooit meer uit, Lisa?
Die tijd ligt achter me. - Waarom?
Als je naar een tien jaar oude foto kijkt, hoe vind je dan dat je eruitziet?
Geweldig.
En hoe voelde je je toen die foto gemaakt werd?
Ik vond mezelf een hopeloos geval.
Al die tijd heb je dus gedacht dat je lelijk was...
...terwijl je er geweldig uitzag.
Waarom heb je dit nooit eerder gezegd? - Ik weet het niet.
Dat had ik wel moeten doen.
Nee, dan gaan we over naar de bat mitswa. Om acht uur komt het erop.
Waar gaat dit over? - Ik bel je zo terug.
Wat is dit? - We moeten praten.
Waarover? - Er zit hier nog altijd een verhaal in.
Nee, helemaal niet.
Toch wel, Nina. - Waar heb je het over? Meen je dit nou?
Je brengt mij en Eleanor enorm in verlegenheid.
Rustig, laat me het uitleggen. - Er valt niks uit te leggen.
Jij geeft alleen om je verhaal, al maak je iemands leven ermee kapot.
Hoe kun je me dit nou aandoen? - Luister gewoon even, alsjeblieft.
Jij hebt me niks te vertellen. Helemaal nergens over.
Ik ben zo eenzaam geweest, maar dat heb jij gewoon niet door.
Weet je waarom ik journalistiek ben gaan doen? Zodat je met me zou praten.
Eleanor heeft wel 14 keer gebeld om het uit te leggen.
En haar verklaring is niet eens zo gek. - Dat zal best.
Daar gaat het niet om. Zij vond tenminste dat ze me een verklaring schuldig was.
Ik was helemaal alleen na mama's ongeluk.
Waar ben jij geweest? Waar was je al die maanden?
Pap, doe het niet.
Een momentje.
Wacht, Nina.
Ik kom voor Eleanor Morgenstein, 14N. - Mrs Morgenstein is pas verhuisd.
Wat? Waarheen? - Sorry, dat weet ik niet.
Kan ik iets doorgeven aan haar dochter?
Tot de volgende keer.
Hé, Eleanor. Het gebruikelijke recept of wil je er slagroom bij?
Je verwent me.
Twee bolletjes vanille-ijs met warme chocoladesaus.
Bedankt, Dante.
Dit is Spectrum News op New York 1.
Straks het verhaal van een bijzondere bat mitswa. Dat wilt u niet missen.
Zo meteen bij The Fabric of New York met Roger Davis.
Eleanor, met mij. Bel me, ik moet je spreken.
Is de tekst klaar? - Ja.
Tien seconden.
En vijf, vier, drie, twee...
Welkom terug.
En voor wie net inschakelt: Ik ben Roger Davis en dit is The Fabric of New York.
Eleanor Morgenstein was een gewone 94-jarige.
Ze was onlangs verhuisd uit Florida.
Ze had een lieve familie en ging elke week naar de synagoge.
Op een dag belandde ze bij een groep voor overlevenden van de Holocaust...
...bij haar in het buurtcentrum waar ze een ontroerend verhaal vertelde.
Het was aangrijpend en raakte iedereen diep.
Het enige probleem was dat het niet haar verhaal was.
Eleanor had de Holocaust niet meegemaakt. Ze groeide op in Des Moines, Iowa.
Later verhuisde ze naar New York waar ze in 1953 Bessie Stern ontmoette...
...op de afdeling stenografie.
70 jaar lang waren ze bevriend.
Alle grote gebeurtenissen in hun leven maakten ze samen mee.
Ze waren onafscheidelijk, totdat Bessie afgelopen december overleed.
Het was Bessies verhaal dat Eleanor die dag vertelde.
Eleanors omgeving was geschokt door haar leugen.
Haar familie was totaal niet op de hoogte van haar dubbelleven.
De vraag is dan ook: wat heeft Eleanor ertoe gebracht om te liegen?
Ik weet het natuurlijk niet zeker...
...maar ik vermoed...
...dat het door verdriet kwam.
Ik wil wat Ms Morgenstein gedaan heeft niet verdedigen of goedpraten.
Maar ik voel wel mee met iemand die zo'n groot verlies ervaart...
...en alleen en doelloos achterblijft.
Bijna acht maanden geleden...
...zijn m'n dochter en ik haar moeder verloren.
Mijn vrouw.
Jeanne Davis.
En ik weet dat je van verdriet egoïstisch kunt worden.
Het kan je blind maken voor het leed van andere mensen.
Sommige mensen reageren zich af, andere trekken zich juist terug.
In de maanden na de dood van m'n vrouw heb ik haar naam maar één keer genoemd.
En dat was daarnet.
Uit angst.
Ik was bang...
...om toe te geven hoe kapot ik was van ons verlies.
Maar waarom?
Hier bij onze zender gaan we dat uitzoeken.
We stellen vragen om tot een antwoord te komen.
Waarom proberen wij als samenleving ons verdriet te begraven...
...terwijl het onlosmakelijk verbonden is met de liefde die ons verbindt?
Waarom trekken we ons terug wanneer we de mensen om ons heen juist nodig hebben?
Als we zo terugkeren, beginnen we met onze themaweek...
...over de taboes rondom verdriet.
Van dissociatie tot ongemak.
Ons programma zal dieper ingaan op de psychologie van rouwverwerking.
Blijf kijken.
We zijn uit de lucht.
Twee minuten.
Heel ontroerend. - Dank je.
Zal ik je even bijwerken? - Goed.
Hallo?
Nee, dat is m'n moeder. Die is er niet.
Ze is overleden.
Bedankt.
Het spijt me.
Ik hou van je.
Hé, mam.
We zijn aan het lezen.
Hoe gaat het met je? - Prima, niks te klagen.
Wat lief van je. Dank je wel.
Ik heb nog iets voor je.
Hallo, Eleanor.
Ik dacht dat zij me haatte.
Haat je me niet dan? - Ik zou jou nooit kunnen haten.
Dit is die kleindochter waar ik over verteld heb.
Ik heb je gemist. - Ik jou ook.
Oké, tortelduifjes. Laten we gaan. - Waar gaan we heen?
Even lekker naar buiten. Heb je zin in lunch, mam?
We lunchen hier al om elf uur. - Dat is ook vroeg.
Ik moet wel ergens heen. Hoe laat is het?
We zijn nog op tijd.
Misschien toch maar niet.
Het komt wel goed.
Haar naam was Elizabeth Stern.
Bessie.
Ze werd geboren op 17 december 1929.
Ze is vijftig jaar getrouwd geweest met Sidney Stern.
Ze hadden twee kinderen, Stephen en Rachel...
...en vier prachtige kleinkinderen.
Na de dood van Sid hebben wij elf jaar bij elkaar in huis gewoond.
Als je zo lang met iemand samen bent...
...raken je levens soms met elkaar verstrengeld.
Het spijt me heel erg.
Het spijt me dat ik jullie vertrouwen beschaamd heb.
Ik probeerde het gat op te vullen dat zij had achtergelaten.
Ik vertelde haar verhaal alsof het m'n eigen verhaal was omdat...
...ik haar mis.
Nu zij er niet meer is, moet ik het vertellen.
Ga verder.
Toen we gevangengenomen waren, werden we naar Auschwitz gebracht.
We werden van elkaar gescheiden.
Ze namen m'n moeder mee.
M'n broer wilde achter haar aan rennen, maar ik moest hem wel tegenhouden.
We zijn in leven gebleven omdat we in de munitiefabriek konden werken.
We hadden kleine handen.
Dat kwam goed uit voor dat werk.
Maar op een dag werden we overgeplaatst.
We werden in treinen geduwd. We hadden geen idee waar we heen gingen.
Hoe ben je ooit ontkomen?
Op het dak van de treinen stonden gewapende soldaten.
Ze schoten op iedereen die eruit sprong. - Sprongen er mensen uit de trein?
Ik ook.
Ik durfde eigenlijk niet, maar ik zag m'n broer eruit springen...
...dus ik sprong achter hem aan.
Ik landde in de sneeuw en begon te rennen.
Ik bleef maar rennen.
Ze schoten op ons. Ik hoorde de kogels langs me heen suizen.
Ik kwam uit in een bos.
Het was nat, er lag sneeuw en ik had het ijskoud.
Maar ik durfde niet te bewegen.
Ik bleef stilstaan en wachtte. Ik bleef gewoon wachten.
Toen de trein uit het zicht was en de rust was teruggekeerd...
...kwam ik overeind.
Ik begrijp er nog steeds niks van.
M'n broer was een paar tellen voor mij uit de trein gesprongen...
...maar ik vond hem pas uren later.
Toen ik hem vond...
...herkende ik hem nauwelijks meer.
Veertien keer was hij geraakt.
Heb je dat geteld? - Ik moest wel.
Ik moest het weten.
Ik tilde hem op, nam hem in m'n armen...
...en nam hem mee het bos in.
Ik heb hem begraven zoals...
...zoals m'n ouders gewild zouden hebben.
Ik heb het mezelf zo vaak afgevraagd.
Waarom?
Waarom leef ik nog?
Waarom is hij dood?
Waarom is m'n broer dood? Wat heeft hij misdaan?
Hoe kan er zo'n God bestaan?
Pas jaren later ben ik weer gaan bidden.
Ik denk dat ik het nu begin te begrijpen.
Misschien heeft God me wel gered...
...zodat ik m'n leven met jou kan delen.
Ik denk dat ik nu wel...
...uitgepraat ben.
Denk je dat je nog wel kunt slapen?
Ik hou van je, El.
Ik vind dat we morgen wel mogen uitslapen. Vind je ook niet?
Bess?
Ondertiteling Vertaald door: Bart Heuvelmans