1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX
2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX
3
00:00:08,120 --> 00:00:09,000
{\an8}Straż pożarna.
4
00:00:09,520 --> 00:00:12,600
{\an8}Chcę zgłosić pożar w mieszkaniu 16.
w Grenfell Tower.
5
00:00:13,160 --> 00:00:14,679
{\an8}Na czwartym piętrze.
6
00:00:14,680 --> 00:00:16,719
{\an8}- Rozumiem.
- Pośpieszcie się!
7
00:00:16,720 --> 00:00:18,599
{\an8}- Już jadą.
- Pali się.
8
00:00:18,600 --> 00:00:21,639
{\an8}Wiem, że się pali,
ale dopiero co pan zadzwonił.
9
00:00:21,640 --> 00:00:23,640
{\an8}Ważne, że nic panu nie jest.
10
00:00:25,720 --> 00:00:27,040
Uciekajcie!
11
00:00:28,480 --> 00:00:32,160
Byliśmy tam pierwsi. Pierwsi na miejscu.
12
00:00:36,560 --> 00:00:39,680
Słowa tego nie opiszą. To był chaos.
13
00:00:40,560 --> 00:00:42,600
Opuścić blok!
14
00:00:43,720 --> 00:00:46,960
Czułem się, jakbym się znalazł
w filmie katastroficznym.
15
00:00:51,200 --> 00:00:55,720
Cała jedna strona budynku
stała w płomieniach.
16
00:00:57,240 --> 00:00:59,320
Nigdy czegoś takiego nie widziałem.
17
00:01:00,360 --> 00:01:02,799
Kurwa. Całkiem jak w Płonącym wieżowcu.
18
00:01:02,800 --> 00:01:04,080
Jak to możliwe?
19
00:01:09,600 --> 00:01:14,080
Widząc taką katastrofę
w Wielkiej Brytanii,
20
00:01:14,600 --> 00:01:18,840
ludzie pytali, jak to możliwe,
że dopuszczono, by tu do niej doszło.
21
00:01:19,360 --> 00:01:21,999
Wygląda na to,
że odpadają fragmenty budynku.
22
00:01:22,000 --> 00:01:25,359
Pierwszy raz widzę coś takiego.
Nasz własny 11 września.
23
00:01:25,360 --> 00:01:29,319
W Grenfell zdarzyło się coś,
czego nigdy wcześniej nie widziałem,
24
00:01:29,320 --> 00:01:31,519
pożar pochłonął cały budynek.
25
00:01:31,520 --> 00:01:34,519
- O rany!
- Jak ktoś im pomoże?
26
00:01:34,520 --> 00:01:37,919
Było oczywiste,
że doszło do jakichś rażących błędów.
27
00:01:37,920 --> 00:01:39,199
FILM WYTWÓRNI ROGAN
28
00:01:39,200 --> 00:01:43,160
Rodzi się wiele pytań,
szczególnie o panele elewacyjne w budynku.
29
00:01:43,680 --> 00:01:45,920
To aluminiowe panele firmy Arconic.
30
00:01:47,000 --> 00:01:51,839
Pamiętam, że pomyślałam,
że ktoś dopuścił się rażącego niedbalstwa.
31
00:01:51,840 --> 00:01:55,160
Co tu się stało?
Czemu sprzedano ten blok? Nie rozumiem.
32
00:01:55,920 --> 00:01:58,799
Testy fałszowano i ukryto.
33
00:01:58,800 --> 00:02:04,159
Zgromadziliśmy wiele dowodów
na poważne wykroczenie,
34
00:02:04,160 --> 00:02:05,800
a nikogo nie aresztowano.
35
00:02:06,880 --> 00:02:10,799
Najwyraźniej nikt nie usłyszał ostrzeżeń,
że budynek jest zagrożony.
36
00:02:10,800 --> 00:02:12,839
To miejsce zbrodni.
37
00:02:12,840 --> 00:02:14,439
- Czego chcemy?
- Sprawiedliwości!
38
00:02:14,440 --> 00:02:16,199
- Kiedy?
- Teraz!
39
00:02:16,200 --> 00:02:17,599
Żądamy odpowiedzi!
40
00:02:17,600 --> 00:02:22,679
Ciągle się zastanawiam dlaczego.
Dlaczego do tego doszło?
41
00:02:22,680 --> 00:02:24,840
Ludzie stracili życie.
42
00:02:25,960 --> 00:02:27,800
Stracili przyjaciół, rodzinę.
43
00:02:29,080 --> 00:02:31,639
Zastanawiam się dlaczego.
44
00:02:31,640 --> 00:02:37,200
- Żądamy odpowiedzi!
- Chcemy sprawiedliwości!
45
00:02:40,680 --> 00:02:46,160
{\an8}GRENFELL: PRAWDA O POŻARZE
46
00:02:51,280 --> 00:02:53,679
LONDYN ZACHODNI
47
00:02:53,680 --> 00:02:56,679
Wiadomości BBC, godzina czwarta.
Mówi Fenella Fudge.
48
00:02:56,680 --> 00:03:00,679
Słoneczna pogoda
zostanie z nami przez cały dzień.
49
00:03:00,680 --> 00:03:04,959
Temperatura wynosi 24, 25 stopni.
Może nawet wzrosnąć...
50
00:03:04,960 --> 00:03:06,639
Lista przebojów bez zmian.
51
00:03:06,640 --> 00:03:10,239
Despacito Luisa Fonsiego
jest od miesiąca na pierwszym miejscu.
52
00:03:10,240 --> 00:03:13,399
Żadna piosenka w obcym języku
nie królowała tak długo
53
00:03:13,400 --> 00:03:15,400
na oficjalnej liście przebojów.
54
00:03:16,760 --> 00:03:18,440
W 2017 roku
55
00:03:18,960 --> 00:03:23,000
było kilka znanych piosenek,
które pamiętam.
56
00:03:23,800 --> 00:03:25,719
Despacito było wielkim hitem.
57
00:03:25,720 --> 00:03:29,399
Moja mama ciągle puszczała tę piosenkę
w domu i w aucie.
58
00:03:29,400 --> 00:03:31,039
...całując cię, powolutku...
59
00:03:31,040 --> 00:03:35,399
Przy mikrofonie Esi, słuchacie
stacji numer jeden w zachodnim Londynie.
60
00:03:35,400 --> 00:03:38,479
To stuprocentowy hit tego lata.
61
00:03:38,480 --> 00:03:40,360
J Hus z piosenką Did You See.
62
00:03:40,920 --> 00:03:43,600
Przyjechałem czarnym benzem
Odjechałem białym
63
00:03:44,240 --> 00:03:46,119
Jestem tylko chuliganem
64
00:03:46,120 --> 00:03:47,439
MIESZKANKA GRENFELL
65
00:03:47,440 --> 00:03:48,520
Tak.
66
00:03:49,400 --> 00:03:52,000
Przyjechałem czarnym benzem
Odjechałem białym
67
00:03:52,520 --> 00:03:55,360
Jestem tylko chuliganem
Przybyłem z szatanem...
68
00:03:56,000 --> 00:03:58,799
{\an8}Bardzo się cieszyłam,
że idę do ósmej klasy.
69
00:03:58,800 --> 00:03:59,799
{\an8}RODZINA GOMESÓW
70
00:03:59,800 --> 00:04:03,360
{\an8}Zbliżało się lato, robiło się gorąco.
71
00:04:05,360 --> 00:04:07,560
Byłam w szampańskim nastroju.
72
00:04:09,000 --> 00:04:10,320
Bardzo się cieszyłam.
73
00:04:12,360 --> 00:04:14,720
Zawsze chciałam mieć dobre stopnie.
74
00:04:16,080 --> 00:04:20,800
Byłam... dobrą, szczęśliwą 12-latką.
75
00:04:25,520 --> 00:04:29,519
13 CZERWCA 2017 R.
19.20
76
00:04:29,520 --> 00:04:33,280
Pamiętam, jak tamtej nocy
poszliśmy na kolację.
77
00:04:37,160 --> 00:04:39,840
Gdy wracaliśmy, było około 23.30.
78
00:04:40,600 --> 00:04:43,759
Wtedy dostałem wiadomość od znajomego:
79
00:04:43,760 --> 00:04:45,040
„Pogramy na Xboksie?”.
80
00:04:46,360 --> 00:04:47,679
Zagraliśmy kilka razy.
81
00:04:47,680 --> 00:04:51,240
Powiedziałem: „Jutro pracuję”.
Wyłączyłem grę i poszedłem spać.
82
00:04:52,520 --> 00:04:54,560
Tylko tyle.
83
00:04:56,160 --> 00:05:00,840
Znów jest bardzo ciepło, temperatura
26 stopni Celsjusza, 79 Fahrenheita.
84
00:05:01,760 --> 00:05:04,720
Poszedłem spać chyba koło północy.
85
00:05:05,480 --> 00:05:08,959
Spałem wtedy na siłowni,
86
00:05:08,960 --> 00:05:11,959
bo nie lubiłem spać we wspólnej sypialni...
87
00:05:11,960 --> 00:05:13,959
STRAŻAK
88
00:05:13,960 --> 00:05:15,600
...ze śmierdzącymi strażakami.
89
00:05:17,160 --> 00:05:22,680
14 CZERWCA 2017 R.
00.54
90
00:05:23,200 --> 00:05:24,280
Straż pożarna.
91
00:05:25,360 --> 00:05:26,280
Masakra!
92
00:05:27,800 --> 00:05:28,800
Obłęd.
93
00:05:31,080 --> 00:05:33,520
Alarmy zaczęły dzwonić za pięć pierwsza.
94
00:05:38,000 --> 00:05:40,999
Byliśmy w lokalnej remizie
w North Kensington.
95
00:05:41,000 --> 00:05:43,040
Grenfell jest na naszym terenie.
96
00:05:45,680 --> 00:05:48,839
11 MINUT PO WYBUCHU POŻARU
97
00:05:48,840 --> 00:05:52,840
Po przyjeździe zobaczyliśmy dym
wylatujący przez okno.
98
00:05:53,720 --> 00:05:55,720
Wiedzieliśmy, że to tam był pożar.
99
00:05:59,320 --> 00:06:02,720
Weszliśmy do wieżowca.
100
00:06:04,200 --> 00:06:08,600
Dwóch strażaków włożyło aparaty tlenowe.
101
00:06:11,640 --> 00:06:14,760
Słyszałem, jak wyważają drzwi
i wchodzą do mieszkania.
102
00:06:16,200 --> 00:06:18,199
To był typowy niewielki pożar,
103
00:06:18,200 --> 00:06:21,000
który udało im się ugasić dość szybko.
104
00:06:23,800 --> 00:06:27,719
Po ugaszeniu ognia
używa się kamery termowizyjnej,
105
00:06:27,720 --> 00:06:30,919
żeby upewnić się,
że nie ma żadnych gorących punktów.
106
00:06:30,920 --> 00:06:35,839
{\an8}Wtedy zauważyli płonące krople
107
00:06:35,840 --> 00:06:38,800
{\an8}i zrozumieli,
że ogień się rozprzestrzenia.
108
00:06:41,040 --> 00:06:44,160
{\an8}Wysłałem drugą załogę na pomoc pierwszej.
109
00:06:45,720 --> 00:06:49,800
{\an8}Widziałem już pożary, w których ogień
dostał się do mieszkania na górze.
110
00:06:50,320 --> 00:06:52,639
{\an8}Choć to nietypowe,
111
00:06:52,640 --> 00:06:56,079
może się zdarzyć,
112
00:06:56,080 --> 00:06:59,440
że ogień przenosi się
do mieszkania na górze.
113
00:07:01,320 --> 00:07:05,599
Nie miałem powodu, by myśleć,
że nie uda nam się wkrótce wrócić
114
00:07:05,600 --> 00:07:07,960
do remizy na nocną zmianę.
115
00:07:09,520 --> 00:07:14,279
Wróciłem na parter,
gdzie spotkałem młodą dziewczynę,
116
00:07:14,280 --> 00:07:18,160
która mi powiedziała,
że jej młodsza siostra...
117
00:07:20,200 --> 00:07:22,359
jest na 20. piętrze.
118
00:07:22,360 --> 00:07:27,239
Zapytała, czy może po nią pójść.
119
00:07:27,240 --> 00:07:29,359
Siostra miała na imię Jessica.
120
00:07:29,360 --> 00:07:33,240
{\an8}MIESZKANKA GRENFELL
121
00:07:33,720 --> 00:07:37,599
Myślałem, że szybko pójdę na górę
po jej młodszą siostrę,
122
00:07:37,600 --> 00:07:40,080
a potem będę kontynuować to, co robiłem.
123
00:07:41,160 --> 00:07:42,640
Wcale się nie martwiłem.
124
00:07:45,200 --> 00:07:46,839
Wybrałem 20. piętro...
125
00:07:46,840 --> 00:07:49,240
PARTER
126
00:07:50,800 --> 00:07:54,960
...i nagle zapaliło się światło
na piętnastym piętrze.
127
00:07:55,960 --> 00:07:57,120
Piętro piętnaste.
128
00:07:59,280 --> 00:08:00,520
Drzwi się otworzyły
129
00:08:01,480 --> 00:08:06,119
i podmuch czarnego dymu wypełnił windę.
130
00:08:06,120 --> 00:08:09,639
Wiedziałem, że jest źle.
Potrzebowałem aparatu tlenowego
131
00:08:09,640 --> 00:08:15,960
i musiałem zejść jak najszybciej,
żeby wyciągnąć tę dziewczynę z mieszkania.
132
00:08:17,520 --> 00:08:18,999
Z ostatniej chwili:
133
00:08:19,000 --> 00:08:23,119
wielki pożar pochłania wieżowiec
w zachodnim Londynie
134
00:08:23,120 --> 00:08:25,999
i potwierdzono,
że chodzi o Grenfell Tower.
135
00:08:26,000 --> 00:08:29,999
Pojawiają się pytania o to,
czy ogień mógł tak szybko pochłonąć
136
00:08:30,000 --> 00:08:32,399
budynek, który jest konstrukcją z betonu.
137
00:08:32,400 --> 00:08:33,760
Uciekajcie!
138
00:08:34,360 --> 00:08:38,479
Zapłonął w kilka sekund.
Nigdy czegoś takiego nie widziałem.
139
00:08:38,480 --> 00:08:41,040
Jak w hollywoodzkim
filmie katastroficznym.
140
00:08:47,920 --> 00:08:50,400
Pisałem o Grenfell przez siedem lat.
141
00:08:50,920 --> 00:08:53,439
Gdyby policzyć wszystkie moje artykuły,
142
00:08:53,440 --> 00:08:55,520
byłoby ich ponad tysiąc.
143
00:08:57,600 --> 00:09:04,599
Widząc taką katastrofę w Londynie,
w Wielkiej Brytanii,
144
00:09:04,600 --> 00:09:08,480
ludzie pytali, jak mogło do tego dojść.
145
00:09:10,760 --> 00:09:14,719
Bo to sprawiło, że obywatele
zwątpili w kraj, w którym mieszkają,
146
00:09:14,720 --> 00:09:16,760
skoro mogło w nim do tego dojść.
147
00:09:17,960 --> 00:09:19,680
To zmieniło moje życie.
148
00:09:20,240 --> 00:09:22,959
Grenfell zmieniło moje życie i karierę.
149
00:09:22,960 --> 00:09:24,400
Całkowicie.
150
00:09:25,520 --> 00:09:30,480
Byłem redaktorem wiadomości
tylko przez pięć czy sześć miesięcy,
151
00:09:31,600 --> 00:09:34,720
co jest trochę jak skok na głęboką wodę.
152
00:09:37,480 --> 00:09:41,320
Chyba wszyscy pamiętają,
jak zobaczyli te zdjęcia po raz pierwszy.
153
00:09:42,840 --> 00:09:45,359
Nikt by nie pomyślał,
że budynek z cementu...
154
00:09:45,360 --> 00:09:48,240
Myślę, że po pożarze takim jak Grenfell
155
00:09:49,440 --> 00:09:52,039
media dążyły do tego,
156
00:09:52,040 --> 00:09:55,999
żeby znaleźć kozła ofiarnego,
uprościć narrację.
157
00:09:56,000 --> 00:09:58,279
Kogoś, kogo zdjęcie można opublikować.
158
00:09:58,280 --> 00:10:01,720
Kogoś, na kogo można zrzucić winę
za tę tragedię.
159
00:10:03,840 --> 00:10:08,759
Gazeta The Daily Mail
wydała agresywny artykuł,
160
00:10:08,760 --> 00:10:12,159
obwiniający właściciela mieszkania,
w którym wybuchł pożar.
161
00:10:12,160 --> 00:10:15,239
PRZEZ JEGO ZEPSUTĄ LODÓWKĘ
ROZPĘTAŁO SIĘ PIEKŁO
162
00:10:15,240 --> 00:10:18,319
W mediach społecznościowych
pojawiła się sugestia,
163
00:10:18,320 --> 00:10:21,519
że to było związane
z terroryzmem islamskim,
164
00:10:21,520 --> 00:10:25,839
choć gość był prawosławny
i miał obrazek Maryi w mieszkaniu.
165
00:10:25,840 --> 00:10:28,799
MUZUŁMANIE WYWOŁALI POŻAR?
GDYBY NIE MUZUŁMANIE...
166
00:10:28,800 --> 00:10:31,599
POŻAR OD BOMBY ISIS
MUZUŁMAŃSKI WIEŻOWIEC?
167
00:10:31,600 --> 00:10:32,519
{\an8}TO BYŁ MUZUŁMANIN
168
00:10:32,520 --> 00:10:34,039
{\an8}Był kierowcą Ubera.
169
00:10:34,040 --> 00:10:38,719
{\an8}Mieszkał w mieszkaniu na czwartym piętrze
Grenfell Tower przez 25 lat.
170
00:10:38,720 --> 00:10:41,800
Czwarte piętro. Szybko! Pali się.
171
00:10:42,320 --> 00:10:45,519
Policja zasugerowała mu
program ochrony świadków
172
00:10:45,520 --> 00:10:47,559
ze względu na poziom nękania,
173
00:10:47,560 --> 00:10:49,519
bo po artykule The Daily Mail
174
00:10:49,520 --> 00:10:52,799
inne gazety także chciały o nim napisać.
175
00:10:52,800 --> 00:10:54,039
WYBUCHAJĄCA LODÓWKA
176
00:10:54,040 --> 00:10:57,279
Był ocalałym i ofiarą tego, co się stało.
177
00:10:57,280 --> 00:11:00,759
Nie ponosił żadnej odpowiedzialności
178
00:11:00,760 --> 00:11:03,640
za to, co się stało w Grenfell Tower.
179
00:11:04,360 --> 00:11:05,920
{\an8}Dziś jest 14 czerwca...
180
00:11:06,800 --> 00:11:11,400
{\an8}Miałem wrażenie, że coś poszło
zupełnie nie tak.
181
00:11:12,240 --> 00:11:17,199
Szukałem ludzi, którzy znają się
na zagrożeniach pożarowych w wieżowcach,
182
00:11:17,200 --> 00:11:19,360
by zadać im tyle pytań, ile się da.
183
00:11:22,920 --> 00:11:26,560
Wcześnie rano zadzwonił mi telefon.
To było BBC.
184
00:11:27,280 --> 00:11:30,120
A potem Sky News. To był zły znak.
185
00:11:32,560 --> 00:11:36,480
Sprawdziłem wiadomości w sieci.
Od razu zobaczyłem ogromny pożar.
186
00:11:38,600 --> 00:11:42,400
Od jakiegoś czasu
badałem pożary w wieżowcach.
187
00:11:44,480 --> 00:11:46,599
{\an8}Gdy ujrzałem zdjęcia pożaru,
188
00:11:46,600 --> 00:11:49,239
{\an8}wiedziałem, że zawiniły panele elewacyjne.
189
00:11:49,240 --> 00:11:50,560
{\an8}SPECJALISTA DS. POŻARÓW
190
00:11:51,280 --> 00:11:56,000
Szybko zaczęliśmy się przyglądać ACM,
który jest rodzajem paneli elewacyjnych.
191
00:11:57,040 --> 00:11:59,639
ACM to aluminiowy materiał kompozytowy.
192
00:11:59,640 --> 00:12:02,799
Widać, że tutaj i tutaj jest aluminium.
193
00:12:02,800 --> 00:12:06,480
A ta grubsza,
ciemniejsza część w środku to polimer.
194
00:12:08,440 --> 00:12:12,280
Polimery to plastiki.
Wszystkie plastiki są łatwopalne.
195
00:12:13,680 --> 00:12:17,920
Polimer, który jest w środku,
to najpopularniejszy PE, polietylen.
196
00:12:18,440 --> 00:12:20,920
Tutaj mamy surowy PE.
197
00:12:23,040 --> 00:12:26,759
Widzimy, że materiał łatwo się spala
198
00:12:26,760 --> 00:12:28,160
i nie jest bezpieczny.
199
00:12:29,680 --> 00:12:32,959
Aluminiowy materiał kompozytowy
jest niebezpieczny,
200
00:12:32,960 --> 00:12:37,200
bo ogień szybko się rozprzestrzenia
i trudno go ugasić.
201
00:12:38,640 --> 00:12:42,399
Około 2010 r.
był to popularny materiał budowlany.
202
00:12:42,400 --> 00:12:45,919
Używa się go w budownictwie
na każdym kontynencie.
203
00:12:45,920 --> 00:12:49,040
Sprzedaje się go
w milionach metrów kwadratowych.
204
00:12:50,120 --> 00:12:53,039
Na całym świecie jest wiele firm,
205
00:12:53,040 --> 00:12:55,800
które sprzedają ACM,
jedną z nich była Alcoa.
206
00:12:56,840 --> 00:12:59,760
Nie trzeba daleko szukać.
Siedzisz w hotelu.
207
00:13:00,280 --> 00:13:03,199
W samolocie. Sprawdzasz maila.
208
00:13:03,200 --> 00:13:06,199
Jest spora szansa,
że aluminium, które widzisz,
209
00:13:06,200 --> 00:13:07,959
pochodzi z firmy Alcoa.
210
00:13:07,960 --> 00:13:10,799
ALCOA
PIERWIASTEK MOŻLIWOŚCI
211
00:13:10,800 --> 00:13:13,759
{\an8}Alcoa to Aluminum Company of America,
212
00:13:13,760 --> 00:13:15,560
{\an8}w skrócie Alcoa.
213
00:13:16,480 --> 00:13:18,879
To jedna ze starszych i większych,
214
00:13:18,880 --> 00:13:23,280
a także z perspektywy historycznej
prestiżowych korporacji w USA.
215
00:13:24,760 --> 00:13:27,399
Ma wiele produktów na różnych rynkach.
216
00:13:27,400 --> 00:13:29,160
Skrzydła do samolotów.
217
00:13:29,760 --> 00:13:32,400
Profile aluminiowe
w przemyśle motoryzacyjnym.
218
00:13:33,240 --> 00:13:35,359
GIEŁDA W NOWYM JORKU
219
00:13:35,360 --> 00:13:37,160
To duży gracz na giełdzie.
220
00:13:38,000 --> 00:13:41,759
Sądzono, że wartość akcji wzrośnie
221
00:13:41,760 --> 00:13:43,279
przy podziale firmy.
222
00:13:43,280 --> 00:13:46,720
Arconic: w stronę innowacji.
223
00:13:47,280 --> 00:13:49,400
Tak powstał Arconic.
224
00:13:51,640 --> 00:13:55,239
Arconic był oddziałem firmy Alcoa
i jej francuską gałęzią,
225
00:13:55,240 --> 00:13:58,360
odpowiedzialną za sprzedaż
paneli na Grenfell Tower.
226
00:14:00,560 --> 00:14:02,839
Śledczy oceniają szkody,
227
00:14:02,840 --> 00:14:07,079
a jeden dostawca
stanął w świetle reflektorów. Arconic.
228
00:14:07,080 --> 00:14:09,560
{\an8}Arconic wykonał te panele elewacyjne.
229
00:14:10,520 --> 00:14:12,879
Widoczny z odległości wielu kilometrów...
230
00:14:12,880 --> 00:14:17,880
Gdy wybuchł pożar, dowiedziałam się,
że firma Arconic była w to zamieszana.
231
00:14:18,440 --> 00:14:20,239
Pamiętam, że pomyślałam:
232
00:14:20,240 --> 00:14:23,240
„Mam nadzieję, że nie użyli
paneli z polietylenu”.
233
00:14:24,800 --> 00:14:27,959
Bo to produkt na bazie ropy naftowej,
234
00:14:27,960 --> 00:14:30,840
dlatego będzie się palić, i to mocno.
235
00:14:32,160 --> 00:14:34,159
Jeśli w wieżowcu
236
00:14:34,160 --> 00:14:38,079
znajduje się coś łatwopalnego,
237
00:14:38,080 --> 00:14:40,920
ludzie nie mają czasu na ewakuację.
238
00:14:41,720 --> 00:14:43,759
Spały tu rodziny.
239
00:14:43,760 --> 00:14:46,600
Niektórzy wciąż byli uwięzieni w środku.
240
00:14:47,480 --> 00:14:48,799
A potem
241
00:14:48,800 --> 00:14:52,600
w wiadomościach powiedziano,
że to były panele z polietylenu.
242
00:14:53,240 --> 00:14:54,880
Czemu sprzedano ten blok?
243
00:14:55,920 --> 00:14:59,639
Dlaczego go sprzedano?
W Ameryce Północnej to by nie przeszło.
244
00:14:59,640 --> 00:15:01,240
Jak to się stało?
245
00:15:02,400 --> 00:15:07,960
Za każdym oknem był czyjś dom,
wiele zostało doszczętnie spalonych.
246
00:15:15,560 --> 00:15:17,359
Gdy zaproponowano mi Grenfell,
247
00:15:17,360 --> 00:15:20,800
trochę się bałem zamieszkać w wieżowcu.
248
00:15:25,400 --> 00:15:29,519
Ale tata zawsze mi mówił,
że gdy wejdę do mieszkania, będę wiedział,
249
00:15:29,520 --> 00:15:31,280
czy jest dla mnie, czy nie.
250
00:15:33,040 --> 00:15:36,519
Poczułem to,
gdy wszedłem do Grenfell Tower, nr 134.
251
00:15:36,520 --> 00:15:38,520
Zakochałem się w nim.
252
00:15:42,040 --> 00:15:44,439
Byłem w pracy. Zadzwoniła Andreia.
253
00:15:44,440 --> 00:15:46,320
Powiedziała: „Mam wieści”.
254
00:15:47,040 --> 00:15:48,160
Zgodziłem się.
255
00:15:48,920 --> 00:15:52,600
Mieliśmy stworzyć dom. Nasz dom na stałe.
256
00:15:54,720 --> 00:15:58,359
Miałam dwa lata albo prawie dwa lata,
257
00:15:58,360 --> 00:16:00,040
gdy się tam wprowadziliśmy.
258
00:16:01,200 --> 00:16:04,680
Grenfell to był mój dom.
259
00:16:07,600 --> 00:16:11,240
Z okna mojej sypialni
zawsze widziałam London Eye.
260
00:16:13,240 --> 00:16:17,319
Miałam szczęście,
bo mieliśmy widok z lotu ptaka
261
00:16:17,320 --> 00:16:20,600
i oczywiście mało kto
może się tym pochwalić.
262
00:16:27,800 --> 00:16:29,719
{\an8}Nie wierzę, stary.
263
00:16:29,720 --> 00:16:31,520
{\an8}33 MINUTY PO WYBUCHU POŻARU
264
00:16:31,760 --> 00:16:33,439
Spaliśmy.
265
00:16:33,440 --> 00:16:37,080
Kiedy śpisz i słyszysz ciągłe zamieszanie,
266
00:16:37,560 --> 00:16:40,520
to nie budzi cię jedna rzecz,
tylko ten cały zamęt.
267
00:16:44,640 --> 00:16:45,679
PIĘTRO MARCIA
268
00:16:45,680 --> 00:16:49,879
W tym samym czasie nasz sąsiad
walił w nasze drzwi. Bum, bum, bum.
269
00:16:49,880 --> 00:16:52,240
Andreia wstała, by otworzyć drzwi.
270
00:16:54,000 --> 00:16:56,319
To była Helen i jej córka, Lulya.
271
00:16:56,320 --> 00:16:58,360
Krzyczały: „Pali się!”.
272
00:16:58,880 --> 00:17:01,720
{\an8}Powiedziałem: „Wejdźcie. Porozmawiajmy”.
273
00:17:02,240 --> 00:17:05,319
{\an8}Pamiętam, że sąsiadka mnie obudziła
274
00:17:05,320 --> 00:17:07,519
{\an8}i że uznałam to za dziwne.
275
00:17:07,520 --> 00:17:10,440
Co tu robicie w środku nocy?
276
00:17:11,320 --> 00:17:13,199
Nic z tego nie rozumiałam.
277
00:17:13,200 --> 00:17:15,760
Wtedy ona powiedziała mi,
że wybuchł pożar.
278
00:17:18,280 --> 00:17:21,199
Moja siostra Megan wciąż spała.
279
00:17:21,200 --> 00:17:23,319
Spytałam mamę, czy mam ją obudzić,
280
00:17:23,320 --> 00:17:27,639
{\an8}a mama powiedziała „Jeszcze nie,
może nie będzie trzeba”.
281
00:17:27,640 --> 00:17:29,759
{\an8}MEGAN I ANDREIA
282
00:17:29,760 --> 00:17:35,520
{\an8}Myślałam, że ogień zatrzyma się
w tamtym mieszkaniu, i tyle.
283
00:17:37,440 --> 00:17:41,159
Chciałem wyjrzeć przez okno z 21. piętra.
284
00:17:41,160 --> 00:17:44,680
Widziałem tylko światła straży pożarnej.
285
00:17:46,680 --> 00:17:51,879
Czułem, że wszystko będzie dobrze.
Nie czułem się zagrożony.
286
00:17:51,880 --> 00:17:53,200
Wciąż raczej
287
00:17:54,240 --> 00:17:56,760
nie rozumiem skali tego pożaru.
288
00:17:58,560 --> 00:18:01,000
Straż pożarna, czy ktoś mnie słyszy?
289
00:18:02,840 --> 00:18:06,440
Wiedziałem, że muszę znaleźć
tę małą, Jessicę.
290
00:18:07,000 --> 00:18:08,239
Martwiłem się,
291
00:18:08,240 --> 00:18:11,640
bo dym był wszędzie,
a ta dziewczynka była sama.
292
00:18:14,240 --> 00:18:15,520
Zbiegłem po schodach.
293
00:18:16,200 --> 00:18:19,880
Nie pamiętam, czy kogoś mijałem:
cywilów czy strażaków.
294
00:18:21,240 --> 00:18:22,800
Dotarłem na parter.
295
00:18:24,480 --> 00:18:25,479
Odbiór.
296
00:18:25,480 --> 00:18:27,680
Rozpętało się pandemonium.
297
00:18:29,520 --> 00:18:31,119
Odbiornik aż się urywał.
298
00:18:31,120 --> 00:18:32,640
Potwierdź lokalizację...
299
00:18:33,240 --> 00:18:35,520
Strażacy czekali, by wejść.
300
00:18:36,120 --> 00:18:38,639
Załogi już jadą. Informujcie nas.
301
00:18:38,640 --> 00:18:39,840
Wziąłem zestaw.
302
00:18:41,320 --> 00:18:43,080
Wbiegłem do budynku.
303
00:18:46,280 --> 00:18:49,080
Gdy zobaczyłem dwóch strażaków
z mojej remizy,
304
00:18:50,640 --> 00:18:53,239
powiedziałem im, że Jessica
jest na 20. piętrze
305
00:18:53,240 --> 00:18:56,000
i że musimy się tam dostać,
żeby ją wyciągnąć.
306
00:18:57,600 --> 00:18:59,559
Szukaliśmy mieszkania 176.
307
00:18:59,560 --> 00:19:01,079
PIĘTRO JESSIKI
308
00:19:01,080 --> 00:19:02,760
Drzwi były uchylone.
309
00:19:05,120 --> 00:19:07,680
W mieszkaniu było pełno dymu.
310
00:19:09,240 --> 00:19:11,560
Przeszukaliśmy mieszkanie dwa razy.
311
00:19:12,840 --> 00:19:16,800
Krzyczeliśmy, waliliśmy,
robiliśmy, co w naszej mocy.
312
00:19:20,400 --> 00:19:22,040
Ale jej nie znaleźliśmy.
313
00:19:22,680 --> 00:19:25,400
Mieliśmy tylko nadzieję,
że wyszła z mieszkania
314
00:19:27,240 --> 00:19:29,239
i zeszła na dół.
315
00:19:29,240 --> 00:19:30,839
Machają latarkami!
316
00:19:30,840 --> 00:19:32,480
Na to liczyłem.
317
00:19:36,320 --> 00:19:39,760
Ktoś macha latarką! Nie możecie im pomóc?
318
00:19:42,760 --> 00:19:45,119
W kraju mamy zasadę „Zostań na miejscu”,
319
00:19:45,120 --> 00:19:49,039
wynikającą z przekonania,
że budujemy budynki w taki sposób,
320
00:19:49,040 --> 00:19:52,200
by ogień przez 2 godziny
nie wyszedł poza mieszkanie.
321
00:19:55,120 --> 00:19:59,439
A Londyńska Straż Pożarna
w pełni wierzyła w tę zasadę
322
00:19:59,440 --> 00:20:03,520
i w zapewnienia, że w wieżowcach
pożar się nie rozprzestrzenia.
323
00:20:06,120 --> 00:20:08,239
Ale przed godziną 1.30
324
00:20:08,240 --> 00:20:12,839
ogień zaczął się wdzierać
do dziesiątek mieszkań w bloku.
325
00:20:12,840 --> 00:20:15,360
Dziesiątki mieszkań stanęły w ogniu.
326
00:20:17,080 --> 00:20:22,080
Mimo tych warunków w budynku
ludziom kazano zostać na miejscu.
327
00:20:26,680 --> 00:20:28,079
Leżałem w łóżku
328
00:20:28,080 --> 00:20:33,719
i usłyszałem alarm przeciwpożarowy
u sąsiada: dzyń, dzyń, dzyń.
329
00:20:33,720 --> 00:20:35,119
PIĘTRO EDDIEGO
330
00:20:35,120 --> 00:20:39,680
A jakieś pięć minut później
usłyszałem krzyki,
331
00:20:40,240 --> 00:20:43,800
a o tej porze to nie było normalne.
332
00:20:44,440 --> 00:20:48,279
Od razu pomyślałem, że kazano nam
nie ruszać się z miejsca.
333
00:20:48,280 --> 00:20:54,719
Uznałem, że po prostu zostanę w mieszkaniu
i wezwę straż pożarną.
334
00:20:54,720 --> 00:20:58,519
Ale w tym momencie zadzwonił mój telefon.
335
00:20:58,520 --> 00:21:00,679
Dzwonił mój sąsiad z dołu,
336
00:21:00,680 --> 00:21:03,159
który już zdołał wyjść z budynku.
337
00:21:03,160 --> 00:21:04,559
Krzyczał na mnie.
338
00:21:04,560 --> 00:21:07,359
Krzyczał na mnie z taką mocą:
339
00:21:07,360 --> 00:21:10,159
„Wyłaź! Wyłaź z tego budynku!”.
340
00:21:10,160 --> 00:21:13,199
W tym, co mówił, była taka siła,
341
00:21:13,200 --> 00:21:15,800
że podjąłem decyzję, by wyjść.
342
00:21:18,920 --> 00:21:23,800
A potem dołączyłem
do małej grupy mieszkańców, gapiów.
343
00:21:27,560 --> 00:21:30,640
Pożar był przerażający.
344
00:21:32,240 --> 00:21:35,800
Nigdy nie widziałem
niczego równie przerażającego.
345
00:21:42,360 --> 00:21:46,639
Dzwoniąc na straż pożarną po raz pierwszy,
wciąż byłem dość spokojny.
346
00:21:46,640 --> 00:21:48,919
PIĘTRO MARCIA
347
00:21:48,920 --> 00:21:54,600
Nie chciałem okazywać
nerwów ani strachu przy dziewczynach.
348
00:21:57,560 --> 00:22:01,600
Byliśmy w mieszkaniu numer 183,
na 21. piętrze.
349
00:22:02,640 --> 00:22:04,480
Byłem tam z ciężarną żoną.
350
00:22:05,200 --> 00:22:08,599
Andreia była w siódmym miesiącu,
miała urodzić chłopca.
351
00:22:08,600 --> 00:22:09,920
Ma astmę.
352
00:22:10,560 --> 00:22:14,040
Pamiętam, jak mówili, że poproszą centralę
o przysłanie pomocy.
353
00:22:16,160 --> 00:22:19,240
Powiedziałem dziewczynom,
by były gotowe do wyjścia,
354
00:22:19,880 --> 00:22:24,080
bo kiedy tylko zapukają, mamy wyjść.
355
00:22:27,000 --> 00:22:30,400
Tata dzwonił do nich wiele razy.
356
00:22:32,360 --> 00:22:34,480
Kazali nam zostać w środku.
357
00:22:36,680 --> 00:22:39,880
Ale ogień się zbliżał,
więc to nie miało sensu.
358
00:22:40,520 --> 00:22:41,880
Widać ruch.
359
00:22:42,960 --> 00:22:47,359
Pamiętam, że mama i ja ciągle mówiłyśmy:
360
00:22:47,360 --> 00:22:49,279
„Zadzwoń znowu”.
361
00:22:49,280 --> 00:22:54,279
- O rany!
- Jak ktoś im pomoże?! Proszę!
362
00:22:54,280 --> 00:22:57,400
- O rany!
- Pomożecie im?!
363
00:22:59,920 --> 00:23:03,519
Przyczyną tragedii w Grenfell
były łatwopalne panele elewacyjne.
364
00:23:03,520 --> 00:23:04,879
OSLO, NORWEGIA
2007 R.
365
00:23:04,880 --> 00:23:08,840
Panele elewacyjne firmy Arconic,
międzynarodowej korporacji.
366
00:23:11,160 --> 00:23:12,920
We wrześniu 2007 roku
367
00:23:14,120 --> 00:23:17,160
dyrektor marketingu w Arconic,
Gerard Sontag,
368
00:23:17,760 --> 00:23:20,960
pojechał w podróż służbową
na konferencję w Norwegii.
369
00:23:23,400 --> 00:23:25,759
Jedna z prezentacji na konferencji
370
00:23:25,760 --> 00:23:29,240
dotyczyła aluminiowych
materiałów kompozytowych.
371
00:23:30,960 --> 00:23:33,120
I tego, jakie są niebezpieczne.
372
00:23:34,720 --> 00:23:36,359
Porównano go
373
00:23:36,360 --> 00:23:41,239
do cysterny z paliwem
przyczepionej do budynku.
374
00:23:41,240 --> 00:23:42,759
PRZEBIEG POŻARU
375
00:23:42,760 --> 00:23:46,360
Nie ma bardziej jasnego
i wyraźnego ostrzeżenia.
376
00:23:47,760 --> 00:23:50,839
Na widowni siedział
doświadczony pracownik Arconic
377
00:23:50,840 --> 00:23:52,760
i słuchał tej prezentacji.
378
00:23:53,920 --> 00:23:56,079
Wrócił z konferencji przerażony,
379
00:23:56,080 --> 00:24:01,280
wiedząc, że Arconic sprzedaje
łatwopalną wersję ACM.
380
00:24:02,680 --> 00:24:04,279
MERXHEIM, FRANCJA
381
00:24:04,280 --> 00:24:09,480
Napisał bardzo dosadne ostrzeżenie
dla swoich przełożonych,
382
00:24:10,600 --> 00:24:16,720
w którym wspomniał, że pożar
tego materiału zabije od 60 do 70 osób.
383
00:24:18,120 --> 00:24:22,479
To ostrzeżenie pojawiło się w 2007 roku.
Dziesięć lat przed Grenfell.
384
00:24:22,480 --> 00:24:24,279
...ZABIJE OD 60 DO 70 OSÓB...
385
00:24:24,280 --> 00:24:26,399
Ale niestety
386
00:24:26,400 --> 00:24:29,600
nie sądzę, by to ostrzeżenie
kogoś zaskoczyło.
387
00:24:32,840 --> 00:24:37,199
Bo tak naprawdę firma Arconic
już przetestowała ten produkt,
388
00:24:37,200 --> 00:24:39,560
ale wyniki były objęte tajemnicą.
389
00:24:43,840 --> 00:24:45,480
Arconic wykonał dwa testy.
390
00:24:46,720 --> 00:24:51,359
Jeden testował produkt,
gdy ten był przytwierdzony do ściany
391
00:24:51,360 --> 00:24:53,360
i przybity nitami.
392
00:24:54,520 --> 00:24:59,879
Drugi testował produkt wygięty w literę L
393
00:24:59,880 --> 00:25:04,479
i przymocowany za pomocą szyn do budynku,
394
00:25:04,480 --> 00:25:06,680
co nazywa się mocowaniem kasetowym.
395
00:25:08,160 --> 00:25:12,720
Różnica między nitami a kasetami
polega głównie na estetyce.
396
00:25:14,400 --> 00:25:19,759
Dowiedzieliśmy się, że mocowanie kasetowe
poprzez zginanie ACM
397
00:25:19,760 --> 00:25:23,759
pozwala na gromadzenie się
płonących kropli.
398
00:25:23,760 --> 00:25:27,039
To powoduje ogromny pożar
na spodzie kasety,
399
00:25:27,040 --> 00:25:29,040
przy każdej kasecie.
400
00:25:31,000 --> 00:25:33,599
Spala się dziesięć razy szybciej.
401
00:25:33,600 --> 00:25:37,160
Wydziela siedem razy więcej ciepła.
Trzy razy więcej dymu.
402
00:25:40,840 --> 00:25:45,279
Arconic zareagował tak,
że zamiast pogodzić się z wynikami,
403
00:25:45,280 --> 00:25:50,039
wyciągnąć z nich wnioski
i zapewnić ludziom bezpieczne produkty,
404
00:25:50,040 --> 00:25:53,920
zrobiono coś odwrotnego.
Żałuję, że nie wyciągnięto wniosków.
405
00:25:56,080 --> 00:26:00,360
W 2011 roku Arconic wykonał kolejny test
paneli elewacyjnych ACM.
406
00:26:01,040 --> 00:26:04,680
Szybko powstał duży pożar,
który trzeba było powstrzymać.
407
00:26:07,360 --> 00:26:11,400
Claude Wehrle był kierownikiem technicznym
w Arconic w tym okresie
408
00:26:12,840 --> 00:26:16,880
i, jak na ironię, strażakiem ochotnikiem.
409
00:26:18,600 --> 00:26:21,319
Laboratorium wysłało Claude’owi maila:
410
00:26:21,320 --> 00:26:24,840
„Szanowny panie Wehrle,
przetestowaliśmy pana materiał.
411
00:26:26,960 --> 00:26:30,879
Uwaga: odpadanie
dużych kawałków małego skrzydła,
412
00:26:30,880 --> 00:26:34,799
rozległy ogień na powierzchni,
osiąganie wartości krytycznych,
413
00:26:34,800 --> 00:26:37,720
co poskutkowało przerwaniem testu”.
414
00:26:40,440 --> 00:26:43,599
Jeśli produkt nie przejdzie testu,
415
00:26:43,600 --> 00:26:47,279
zaprzestaje się
jego sprzedaży lub produkcji.
416
00:26:47,280 --> 00:26:50,080
Produkt nie może trafić do klienta.
417
00:26:50,880 --> 00:26:54,080
Absolutnie nie można tego zignorować.
418
00:26:55,520 --> 00:26:58,240
Nic się nie zmieniło.
Dalej to sprzedawali.
419
00:26:59,400 --> 00:27:01,919
W wewnętrznej komunikacji napisali:
420
00:27:01,920 --> 00:27:04,999
„W dzisiejszym teście
panel otrzymał ocenę F”,
421
00:27:05,000 --> 00:27:07,639
co oznacza brak kategorii.
Był nie do oceny.
422
00:27:07,640 --> 00:27:09,519
A potem jedno słowo: „Ups”.
423
00:27:09,520 --> 00:27:14,479
PE W KASETACH W PORANNYM TEŚCIE
OTRZYMAŁ KATEGORIĘ... „F”!!!
424
00:27:14,480 --> 00:27:18,519
{\an8}UPS...
425
00:27:18,520 --> 00:27:22,399
Dowiedzieli się, że jeśli nada się
temu produktowi określony kształt,
426
00:27:22,400 --> 00:27:25,799
da to straszne rezultaty w razie pożaru.
427
00:27:25,800 --> 00:27:30,559
I niestety właśnie tego kształtu użyto
428
00:27:30,560 --> 00:27:31,800
w Grenfell Tower.
429
00:27:40,560 --> 00:27:43,439
Kiedyś moim ulubionym zajęciem
było picie kawy
430
00:27:43,440 --> 00:27:46,239
przy moim oknie w Grenfell Tower
431
00:27:46,240 --> 00:27:50,120
przy dźwiękach różnorodnej muzyki
z moim bratem, Mohammadem.
432
00:27:55,280 --> 00:27:57,760
Życie było spokojne.
433
00:27:59,440 --> 00:28:01,360
Wieżowiec wyglądał ładnie.
434
00:28:03,000 --> 00:28:06,639
Powiedziałem: „To dobre miejsce.
Zamieszkajmy tam”.
435
00:28:06,640 --> 00:28:11,199
Razem z moim bratem Mohammadem
przeniosłem się do tego mieszkania
436
00:28:11,200 --> 00:28:15,240
około września 2016 roku.
437
00:28:19,000 --> 00:28:22,919
Między mną a Mohammadem
był tylko rok różnicy.
438
00:28:22,920 --> 00:28:24,959
BRAT OMARA
439
00:28:24,960 --> 00:28:26,600
Byliśmy blisko.
440
00:28:28,120 --> 00:28:31,320
Był moim najlepszym przyjacielem,
nie tylko bratem.
441
00:28:35,000 --> 00:28:39,000
Dostałem się na studia.
Mój brat, Mohammad, też.
442
00:28:39,680 --> 00:28:41,480
Potem znaleźliśmy pracę.
443
00:28:43,400 --> 00:28:47,000
Byliśmy szczęśliwi razem
w tamtym mieszkaniu.
444
00:28:51,560 --> 00:28:55,519
{\an8}GODZINA PO WYBUCHU POŻARU
445
00:28:55,520 --> 00:28:58,760
Tamtej nocy usłyszałem hałas.
446
00:28:59,920 --> 00:29:04,800
Ludzie na zewnątrz krzyczeli.
Były karetki, radiowozy.
447
00:29:06,120 --> 00:29:09,599
Od razu wyszedłem z pokoju
i gdy tylko to zrobiłem,
448
00:29:09,600 --> 00:29:13,640
zobaczyłem brata na korytarzu.
Mówił: „Omar, czuję dym”.
449
00:29:17,960 --> 00:29:20,760
Byliśmy w piżamach.
Uznaliśmy, że musimy wyjść.
450
00:29:21,280 --> 00:29:22,759
Gdy otworzyliśmy drzwi,
451
00:29:22,760 --> 00:29:25,840
zszokowała nas ilość dymu na korytarzu.
452
00:29:33,640 --> 00:29:36,239
Podeszliśmy do okien.
Krzyczeliśmy do ludzi:
453
00:29:36,240 --> 00:29:38,200
„Hej! Pomocy!”.
454
00:29:40,760 --> 00:29:44,960
Policjanci albo strażacy powiedzieli:
„Zostańcie tam, idziemy do was”.
455
00:29:47,800 --> 00:29:50,399
Pomyśleliśmy: „OK, teraz coś robią,
456
00:29:50,400 --> 00:29:52,799
a potem przyjdą, żeby nas wyprowadzić
457
00:29:52,800 --> 00:29:56,360
albo dać nam jakieś środki ochrony,
a potem wyjść”.
458
00:29:59,160 --> 00:30:00,480
Pochodzę z Syrii,
459
00:30:01,560 --> 00:30:03,320
więc w Wielkiej Brytanii
460
00:30:03,960 --> 00:30:07,280
myślałem, że mieszkam
w bezpiecznym miejscu.
461
00:30:19,880 --> 00:30:21,839
W ostatnich latach przed pożarem
462
00:30:21,840 --> 00:30:27,480
wiele grup usiłowało zmusić rząd do zmian
w przepisach bezpieczeństwa budowlanego.
463
00:30:29,400 --> 00:30:32,239
Szczególnie z powodu pożaru z 2009 roku
464
00:30:32,240 --> 00:30:34,760
w Lakanal House w południowym Londynie.
465
00:30:37,800 --> 00:30:41,159
Strażacy przybyli do budynku
w kilka minut,
466
00:30:41,160 --> 00:30:42,959
ale ogień był tak silny,
467
00:30:42,960 --> 00:30:46,439
że minęło kilka godzin,
nim dotarli do ciał sześciu ofiar,
468
00:30:46,440 --> 00:30:48,880
w tym dwójki dzieci i niemowlęcia.
469
00:30:50,760 --> 00:30:53,560
To był bardzo szybki, bezlitosny pożar.
470
00:30:54,200 --> 00:30:57,040
{\an8}Palne i łatwopalne materiały
471
00:30:57,680 --> 00:30:59,719
{\an8}użyte w konstrukcji budynku
472
00:30:59,720 --> 00:31:04,840
{\an8}przyczyniły się
do tak szybkiej eskalacji pożaru.
473
00:31:06,840 --> 00:31:11,159
Lakanal House stanowił wielką szansę,
by skłonić ten kraj do refleksji
474
00:31:11,160 --> 00:31:13,360
nad bezpieczeństwem pożarowym.
475
00:31:16,000 --> 00:31:20,840
Nasza grupa spotykała się
z różnymi brytyjskimi parlamentarzystami.
476
00:31:22,200 --> 00:31:27,319
Naciskaliśmy na zmiany tak mocno,
jak się dało, bez zatrzymywania polityków
477
00:31:27,320 --> 00:31:32,160
i chwytania ich za rękę, a nawet za szyję.
478
00:31:34,440 --> 00:31:40,319
Musiałam wymyślić, jak udowodnić,
że podręcznik postępowania w razie pożaru
479
00:31:40,320 --> 00:31:42,800
nie spełnia swojego celu.
480
00:31:43,800 --> 00:31:46,959
Był źle zaprojektowany
481
00:31:46,960 --> 00:31:50,839
i zawierał nieprawdziwe informacje.
482
00:31:50,840 --> 00:31:54,199
Trzeba było czytać wstęp do dokumentu,
potem koniec,
483
00:31:54,200 --> 00:31:57,079
a potem część środkową. Był okropny.
484
00:31:57,080 --> 00:31:59,319
ŚMIERCIONOŚNY POŻAR LAKANAL HOUSE
485
00:31:59,320 --> 00:32:02,880
Po pożarze w Lakanal House
odbyło się dochodzenie koronera,
486
00:32:03,800 --> 00:32:08,319
po którym pani koroner
napisała list do rządu
487
00:32:08,320 --> 00:32:11,800
i do Londyńskiej Straży Pożarnej,
wzywając do zmian.
488
00:32:12,760 --> 00:32:15,240
Apelowała o przeszkolenie operatorów.
489
00:32:15,840 --> 00:32:20,720
Straż miała ustalić, jak gasić pożary,
gdy wymykają się spod kontroli.
490
00:32:21,200 --> 00:32:25,799
Polityka rządu miała ustalić,
kiedy uchylać zasadę „Zostań w miejscu”.
491
00:32:25,800 --> 00:32:27,079
„ZOSTAŃ NA MIEJSCU”
492
00:32:27,080 --> 00:32:29,079
Wiele osób schroniło się w łazienkach,
493
00:32:29,080 --> 00:32:34,160
a gdy zadzwoniły na 999, usłyszały
najgorszą radę: „Zostań na miejscu”.
494
00:32:36,600 --> 00:32:38,159
Z perspektywy czasu,
495
00:32:38,160 --> 00:32:41,639
gdyby od początku zalecono ludziom
uciekać z budynku,
496
00:32:41,640 --> 00:32:45,760
mogłoby się udać ich ocalić.
497
00:32:48,840 --> 00:32:51,559
Wysłano list. Czarno na białym.
498
00:32:51,560 --> 00:32:55,439
List, który koroner napisała do rządu,
był bardzo ważny,
499
00:32:55,440 --> 00:32:58,560
ale niestety został odebrany
w złym momencie.
500
00:33:00,520 --> 00:33:02,679
Jednym z głównych celów tej koalicji
501
00:33:02,680 --> 00:33:05,439
jest masowo zmniejszyć liczbę zasad...
502
00:33:05,440 --> 00:33:07,359
PREMIER W LATACH 2010-2016
503
00:33:07,360 --> 00:33:09,879
...które, szczerze mówiąc,
robią z was idiotów.
504
00:33:09,880 --> 00:33:13,199
Będzie nowa zasada.
Każdy minister w moim rządzie,
505
00:33:13,200 --> 00:33:16,439
który chce wprowadzić nowy przepis,
musi jakiś wyrzucić.
506
00:33:16,440 --> 00:33:19,159
Jeden nowy przepis zamiast dwóch starych.
507
00:33:19,160 --> 00:33:22,759
Musisz pozbyć się dwóch,
jeśli chcesz wprowadzić nowy.
508
00:33:22,760 --> 00:33:27,959
Jedną z głównych idei politycznych
Davida Camerona była deregulacja.
509
00:33:27,960 --> 00:33:30,799
Uważał, że państwo nie ma prawa
510
00:33:30,800 --> 00:33:33,159
mówić prywatnym firmom, co mają robić.
511
00:33:33,160 --> 00:33:37,399
Chcemy zejść wam z drogi
poprzez deregulację i obniżenie podatków.
512
00:33:37,400 --> 00:33:42,119
{\an8}Nadmiar zasad sprawiał wrażenie,
że mamy prawo do życia bez ryzyka.
513
00:33:42,120 --> 00:33:43,679
Przez politykę Camerona
514
00:33:43,680 --> 00:33:47,599
zakazano wprowadzenia
nowych przepisów przeciwpożarowych,
515
00:33:47,600 --> 00:33:49,240
chociaż były konieczne.
516
00:33:51,640 --> 00:33:55,239
{\an8}Jak powiedział pan premier,
pozwólmy naszym najlepszym...
517
00:33:55,240 --> 00:33:57,919
{\an8}MINISTER SPOŁECZNOŚCI
I SAMORZĄDÓW LOKALNYCH
518
00:33:57,920 --> 00:34:01,480
{\an8}...urzędnikom państwowym
na dobre skończyć z biurokracją.
519
00:34:04,200 --> 00:34:07,199
Eric Pickles
był najwyższym rangą politykiem
520
00:34:07,200 --> 00:34:11,599
odpowiedzialnym za mieszkalnictwo,
planowanie, przepisy budowlane
521
00:34:11,600 --> 00:34:14,240
i przez jakiś czas
politykę przeciwpożarową.
522
00:34:15,240 --> 00:34:19,879
Uchylając irytujące,
natrętne prawa i przepisy,
523
00:34:19,880 --> 00:34:22,320
możemy zrobić więcej za mniej.
524
00:34:24,080 --> 00:34:26,399
Chciał mniej regulacji w biznesie.
525
00:34:26,400 --> 00:34:31,519
Tymczasem pani koroner prosiła
o zwiększenie regulacji.
526
00:34:31,520 --> 00:34:35,279
Urzędnik państwowy
wysłał wewnętrzną wiadomość:
527
00:34:35,280 --> 00:34:38,519
„Prawo wymaga od nas,
by odpowiedzieć koronerowi,
528
00:34:38,520 --> 00:34:40,759
ale nie musimy robić tego, co każe”.
529
00:34:40,760 --> 00:34:42,559
{\an8}Ujął to tak:
530
00:34:42,560 --> 00:34:46,120
„Musimy odpowiedzieć pani koroner.
Nie musimy całować jej w tyłek”.
531
00:34:46,600 --> 00:34:48,720
Tym urzędnikiem był Brian Martin.
532
00:34:50,960 --> 00:34:52,239
{\an8}Dzień dobry...
533
00:34:52,240 --> 00:34:53,879
{\an8}SZEF POLITYKI TECHNICZNEJ
534
00:34:53,880 --> 00:34:55,840
{\an8}Był nietuzinkową osobą.
535
00:34:56,560 --> 00:34:59,159
{\an8}Miał specyficzny sposób bycia.
536
00:34:59,160 --> 00:35:03,360
Miał też reputację bardzo trudnej osoby.
537
00:35:04,400 --> 00:35:07,200
Zostałem urzędnikiem nie po to,
by ciężko pracować.
538
00:35:07,720 --> 00:35:13,199
więc byłem zaskoczony,
że od tamtego czasu właśnie to robimy.
539
00:35:13,200 --> 00:35:16,760
Brian Martin miał więcej władzy
niż większość posłów.
540
00:35:17,440 --> 00:35:20,960
Wszyscy musieliśmy do niego chodzić.
Był pośrednikiem rządu.
541
00:35:21,960 --> 00:35:26,919
Był odpowiedzialny za przepisy budowlane
w zakresie bezpieczeństwa pożarowego.
542
00:35:26,920 --> 00:35:29,079
Na górze jest dział strategii.
543
00:35:29,080 --> 00:35:32,279
Jeszcze nie rozgryzłem, co robią.
544
00:35:32,280 --> 00:35:35,000
Ale są bardzo zajęci strategią.
545
00:35:35,680 --> 00:35:38,999
Próbując nakłonić Briana Martina
do wprowadzenia zmian,
546
00:35:39,000 --> 00:35:41,400
zapytaliśmy go, co musi się stać.
547
00:35:41,920 --> 00:35:43,439
Powiedział mi,
548
00:35:43,440 --> 00:35:46,440
że rząd nic nie zrobi,
chyba że ktoś umrze.
549
00:35:48,280 --> 00:35:51,800
I podobno powiedział moim kolegom,
550
00:35:53,320 --> 00:35:54,480
„Pokażcie mi ciała”.
551
00:35:59,840 --> 00:36:01,959
{\an8}GODZINA I 12 MINUT PO WYBUCHU POŻARU
552
00:36:01,960 --> 00:36:04,559
{\an8}B01, możesz przekazać wiadomość straży?
553
00:36:04,560 --> 00:36:07,560
{\an8}Na miejscu
wciąż jest niewidomy mężczyzna, odbiór.
554
00:36:09,400 --> 00:36:12,519
{\an8}Ktoś z tłumu zgłosił mi,
że rozmawia z mieszkańcem
555
00:36:12,520 --> 00:36:15,039
{\an8}na siódmym piętrze. Jest tam dużo dymu.
556
00:36:15,040 --> 00:36:19,280
Centrala straży pożarnej nie wyrabia.
557
00:36:19,880 --> 00:36:23,880
Jeszcze nigdy nie było
tylu połączeń naraz.
558
00:36:24,480 --> 00:36:29,120
{\an8}Ogień właśnie zapłonął w mieszkaniu.
Jest tam dwoje dorosłych i dwójka dzieci.
559
00:36:29,640 --> 00:36:32,519
Połączenia są przekierowywane
do innych centrali.
560
00:36:32,520 --> 00:36:35,080
Dzieje się tak,
gdy jest tak wiele telefonów.
561
00:36:36,160 --> 00:36:38,399
{\an8}Kobieta uwięziona na 11. piętrze.
562
00:36:38,400 --> 00:36:40,920
{\an8}Ktoś jest uwięziony na dziesiątym piętrze.
563
00:36:41,960 --> 00:36:46,559
Ale wszyscy operatorzy
udzielają tej samej ortodoksyjnej rady
564
00:36:46,560 --> 00:36:50,279
mieszkańcom wieżowców, w których się pali:
„Zostań na miejscu”.
565
00:36:50,280 --> 00:36:52,359
{\an8}Kolejna uwięziona osoba.
566
00:36:52,360 --> 00:36:55,119
{\an8}Ludzie są uwięzieni na 10. i 11. piętrze.
567
00:36:55,120 --> 00:36:56,920
{\an8}Kobieta i trójka dzieci.
568
00:36:57,440 --> 00:36:59,759
Wiemy, że po pożarze Lakanal House
569
00:36:59,760 --> 00:37:03,440
mogli zdać sobie sprawę,
że to zła rada w przypadku wieżowców.
570
00:37:04,120 --> 00:37:08,079
{\an8}Jest tu jego żona, rozmawiała z nim
minutę temu. Jest w mieszkaniu.
571
00:37:08,080 --> 00:37:09,640
{\an8}Wszystko jest rozgrzane.
572
00:37:10,160 --> 00:37:12,800
Nie mają telewizji.
573
00:37:14,080 --> 00:37:16,080
Jest telewizor, ale nie działa.
574
00:37:16,680 --> 00:37:18,639
Więc nie widzą,
575
00:37:18,640 --> 00:37:21,480
co dzieje się z Grenfell Tower.
576
00:37:22,000 --> 00:37:26,479
Wszystko, co mają na ekranie,
to linijka z informacją:
577
00:37:26,480 --> 00:37:29,120
„Pali się część kuchni
na czwartym piętrze”.
578
00:37:31,080 --> 00:37:33,759
{\an8}Piętro 22., kobieta i trójka dzieci.
579
00:37:33,760 --> 00:37:35,639
{\an8}Dwójka dorosłych nie może się wydostać.
580
00:37:35,640 --> 00:37:39,679
{\an8}Mieszkańcy uwięzieni
na 11., 10. i chyba 15. piętrze.
581
00:37:39,680 --> 00:37:42,039
{\an8}Pięć osób uwięzionych na 17. piętrze.
582
00:37:42,040 --> 00:37:44,039
{\an8}- Piętro 16.
- Piętro 18.
583
00:37:44,040 --> 00:37:45,759
{\an8}Dwudzieste drugie piętro.
584
00:37:45,760 --> 00:37:47,759
{\an8}- Siedemnaste.
- Jedenaste.
585
00:37:47,760 --> 00:37:49,639
{\an8}Kobieta, być może dwoje dzieci.
586
00:37:49,640 --> 00:37:51,120
{\an8}Troje dzieci, odbiór.
587
00:38:00,600 --> 00:38:05,359
Nie pamiętam, na której dokładnie drodze
po raz pierwszy zobaczyłem wieżowiec.
588
00:38:05,360 --> 00:38:09,159
STRAŻAK
589
00:38:09,160 --> 00:38:13,400
Ale był po mojej lewej stronie.
Paliła się jedna strona budynku.
590
00:38:14,240 --> 00:38:15,560
Jak to możliwe?
591
00:38:16,240 --> 00:38:19,159
Nie pamiętam, żebym wcześniej był
w Grenfell Tower.
592
00:38:19,160 --> 00:38:20,640
Nie znałem planu budynku.
593
00:38:22,840 --> 00:38:26,840
Skupiłem się na tym, by wejść do środka
i robić to, co w naszej mocy.
594
00:38:28,520 --> 00:38:31,360
Uderzyło nas to,
jak wąska była klatka schodowa.
595
00:38:32,320 --> 00:38:34,479
Strażacy schodzili na dół z ofiarami.
596
00:38:34,480 --> 00:38:36,999
Wołali: „Ofiara!”. Gdy to słyszeliśmy,
597
00:38:37,000 --> 00:38:40,599
przechodziliśmy w róg
z butlami na plecach,
598
00:38:40,600 --> 00:38:42,599
robiąc im jak najwięcej miejsca.
599
00:38:42,600 --> 00:38:45,439
Ludzie schodzą z płaczem,
kaszląc, krztusząc się.
600
00:38:45,440 --> 00:38:47,480
Niektórzy są nieprzytomni.
601
00:38:49,000 --> 00:38:50,159
Panował chaos.
602
00:38:50,160 --> 00:38:55,480
Miałem wrażenie, że ta sytuacja
wszystkich zszokowała.
603
00:38:58,400 --> 00:39:00,759
Po jakimś czasie przybyli strażacy.
604
00:39:00,760 --> 00:39:02,319
PIĘTRO OMARA
605
00:39:02,320 --> 00:39:05,640
Spytaliśmy: „Wychodzimy?”.
606
00:39:06,680 --> 00:39:08,959
A on na to: „Nie, musicie przejść
607
00:39:08,960 --> 00:39:11,960
do mieszkania obok. Wrócimy do was”.
608
00:39:13,320 --> 00:39:16,199
Pamiętam, że kiedy wszedłem
do tego mieszkania,
609
00:39:16,200 --> 00:39:18,040
zobaczyłem wielu ludzi,
610
00:39:19,080 --> 00:39:22,400
w tym właściciela tego mieszkania
i jego rodzinę.
611
00:39:24,760 --> 00:39:26,040
{\an8}Zobaczyłem Zainab.
612
00:39:27,720 --> 00:39:29,040
{\an8}I jej syna.
613
00:39:31,640 --> 00:39:32,760
{\an8}Denisa.
614
00:39:34,480 --> 00:39:36,840
Byliśmy tam też mój brat i ja.
615
00:39:38,040 --> 00:39:40,999
Mohammad przyniósł Koran
z naszego mieszkania.
616
00:39:41,000 --> 00:39:43,319
Przez jakiś czas czytał Koran.
617
00:39:43,320 --> 00:39:47,600
Mówił: „To pomoże”.
Dzięki temu zachował spokój.
618
00:39:48,520 --> 00:39:51,800
Ale nie rozumieliśmy, co będzie dalej.
619
00:39:55,040 --> 00:39:57,400
Chciałem tylko, żeby nas uratowano.
620
00:39:58,080 --> 00:40:02,279
Andreia była w siódmym miesiącu ciąży.
Ma astmę, podobnie jak Megan.
621
00:40:02,280 --> 00:40:03,319
PIĘTRO MARCIA
622
00:40:03,320 --> 00:40:09,119
Chciałem tylko dostać butlę z powietrzem,
jakąś maskę, żebyśmy mogli wyjść.
623
00:40:09,120 --> 00:40:13,559
Pamiętam, jak tata napełniał wannę wodą
624
00:40:13,560 --> 00:40:19,000
i wkładał do niej mnóstwo ręczników,
dokładnie je mocząc.
625
00:40:20,400 --> 00:40:24,959
Z każdą chwilą było coraz gorzej,
aż otworzyłem drzwi
626
00:40:24,960 --> 00:40:27,160
i zobaczyłem sam dym.
627
00:40:27,680 --> 00:40:28,800
Czemu płaczecie?
628
00:40:30,000 --> 00:40:31,160
Tak, płaczecie.
629
00:40:39,000 --> 00:40:41,999
Dym był bardzo gęsty, czarny.
630
00:40:42,000 --> 00:40:45,999
Za każdym razem, gdy otwierałem drzwi
i próbowałem oddychać,
631
00:40:46,000 --> 00:40:50,240
czułem, że się krztuszę,
jakby w powietrzu były chemikalia.
632
00:40:55,600 --> 00:40:58,040
Dym z plastiku jest bardzo toksyczny.
633
00:40:58,560 --> 00:41:00,000
Jest duszący.
634
00:41:01,200 --> 00:41:04,319
Wdychasz coś, od czego
od razu robi ci się niedobrze.
635
00:41:04,320 --> 00:41:07,040
Szybko zemdlejesz.
636
00:41:08,080 --> 00:41:12,520
Zaczynasz tracić przytomność.
I nie zdajesz sobie z tego sprawy.
637
00:41:13,920 --> 00:41:15,840
Dym robił się coraz gęstszy.
638
00:41:16,360 --> 00:41:20,119
To był brudny, bardzo brudny dym.
639
00:41:20,120 --> 00:41:24,480
Nie widziałem własnej dłoni przed twarzą.
Latarki w niczym nie pomagały.
640
00:41:26,760 --> 00:41:29,880
Było nam strasznie gorąco.
Czuliśmy ten żar.
641
00:41:31,200 --> 00:41:34,359
Nie rozumieliśmy,
dlaczego było tam tak gorąco.
642
00:41:34,360 --> 00:41:36,120
To nie miało żadnego sensu.
643
00:41:38,120 --> 00:41:41,199
Wieżowiec został niedawno odnowiony
na zewnątrz
644
00:41:41,200 --> 00:41:43,759
z inicjatywy rady.
645
00:41:43,760 --> 00:41:48,639
Pokryto go plastikowymi panelami,
żeby wyglądał schludniej.
646
00:41:48,640 --> 00:41:52,279
Są podejrzenia, że to może
nie być bezpieczna konstrukcja.
647
00:41:52,280 --> 00:41:55,960
Dobrze. Ostrzeżono ich.
Pilnujcie, żeby nikt się nie przedarł.
648
00:41:59,120 --> 00:42:02,519
Mój brat, Raymond, zwany Mojżeszem,
649
00:42:02,520 --> 00:42:06,080
mieszkał na 23. piętrze w mieszkaniu 201.
650
00:42:07,040 --> 00:42:10,599
{\an8}MIESZKANIEC GRENFELL
651
00:42:10,600 --> 00:42:12,999
{\an8}Był bardzo bezczelny.
652
00:42:13,000 --> 00:42:14,519
{\an8}Miał piękny uśmiech.
653
00:42:14,520 --> 00:42:17,840
{\an8}Kiedy się do ciebie uśmiechał,
od razu było ci lepiej.
654
00:42:23,040 --> 00:42:24,840
Ray dorastał w Trynidadzie.
655
00:42:25,840 --> 00:42:29,240
Przyjechał do Wielkiej Brytanii,
gdy miał 16 lat.
656
00:42:31,080 --> 00:42:33,440
Calypso było częścią jego tożsamości.
657
00:42:34,200 --> 00:42:37,199
Brał udział w karnawale w Notting Hill
658
00:42:37,200 --> 00:42:41,679
aż do wieku, w którym artretyzm sprawił,
659
00:42:41,680 --> 00:42:43,840
że nie mógł już skakać.
660
00:42:45,760 --> 00:42:48,840
Mieszkał w Grenfell Tower
przez ponad 30 lat.
661
00:42:49,360 --> 00:42:52,999
Siedzę w parku...
662
00:42:53,000 --> 00:42:54,879
Załatwiałam różne sprawy Raya,
663
00:42:54,880 --> 00:42:58,839
więc pisałam albo dzwoniłam
do wspólnoty mieszkaniowej,
664
00:42:58,840 --> 00:43:00,280
znanej jako TMO.
665
00:43:01,240 --> 00:43:05,319
Gdybym miała podsumować
w imieniu mojego brata mój kontakt
666
00:43:05,320 --> 00:43:09,400
z radą lub TMO,
powiedziałabym, że był okropny.
667
00:43:09,920 --> 00:43:12,439
Przecież płacił, by tam mieszkać.
668
00:43:12,440 --> 00:43:15,880
To nie był prezent.
Nie mieszkał tam za darmo.
669
00:43:18,120 --> 00:43:20,879
Traktowano nas, jakbyśmy się nie liczyli.
670
00:43:20,880 --> 00:43:24,440
Prawie tak, jakbyśmy byli
robotnikami albo biedakami.
671
00:43:25,240 --> 00:43:27,160
A to była całkowita nieprawda.
672
00:43:28,080 --> 00:43:31,719
Byli tam pracownicy IT,
pracownicy państwowej służby zdrowia,
673
00:43:31,720 --> 00:43:34,159
nauczyciele, architekci.
674
00:43:34,160 --> 00:43:36,640
To był blok ludzi pracujących.
675
00:43:39,360 --> 00:43:41,320
Wieżowiec leżał w Kensington,
676
00:43:42,400 --> 00:43:46,120
a to szczególne miejsce
nawet jak na Londyn.
677
00:43:47,120 --> 00:43:50,479
To równocześnie jedna
z najbogatszych dzielnic Londynu
678
00:43:50,480 --> 00:43:52,080
i jedna z najbiedniejszych.
679
00:43:53,720 --> 00:43:59,799
Wieżowiec był paskudny
według zamożnych mieszkańców okolicy.
680
00:43:59,800 --> 00:44:02,160
Przez co ceny nieruchomości spadły.
681
00:44:05,160 --> 00:44:07,639
Grenfell Tower zbudowano w latach 70.,
682
00:44:07,640 --> 00:44:10,480
ale rada nie dbała o niego należycie.
683
00:44:12,160 --> 00:44:14,160
Nigdy nie było większego remontu.
684
00:44:15,640 --> 00:44:19,719
Zbudowano nową, piękną szkołę
i centrum rekreacji,
685
00:44:19,720 --> 00:44:23,199
ale obok był blok mieszkalny,
który nie wyglądał najlepiej.
686
00:44:23,200 --> 00:44:25,239
W wewnętrznych e-mailach pisano,
687
00:44:25,240 --> 00:44:29,279
że może dobrze by było
obłożyć Grenfell Tower panelami,
688
00:44:29,280 --> 00:44:33,040
żeby wieżowiec nie wyglądał
jak „biedniejszy kuzyn”.
689
00:44:33,720 --> 00:44:37,879
Chcieli pokryć budynek, wstawić nowe okna.
690
00:44:37,880 --> 00:44:40,519
Okna nie spełniały już swojej funkcji.
691
00:44:40,520 --> 00:44:43,919
Panele elewacyjne
były dla nas zaskoczeniem.
692
00:44:43,920 --> 00:44:45,959
Nie znałam nazwy „panele elewacyjne”.
693
00:44:45,960 --> 00:44:48,239
- Chyba o nich nie słyszałam.
- Tak.
694
00:44:48,240 --> 00:44:51,879
PROJEKT ODNOWY
695
00:44:51,880 --> 00:44:54,479
Kiedy architekci zaprojektowali elewację,
696
00:44:54,480 --> 00:44:58,680
przewidzieli wykorzystanie
paneli z blachy ocynkowanej.
697
00:44:59,560 --> 00:45:02,160
Byłyby niepalne. Są z metalu.
698
00:45:03,400 --> 00:45:06,960
{\an8}Uczęszczałem na wszystkie
spotkania konsultacyjne.
699
00:45:08,200 --> 00:45:14,120
{\an8}Nigdy nie widzieliśmy wydruków
pokazujących planowane panele elewacyjne.
700
00:45:15,440 --> 00:45:19,800
{\an8}Rada zaczęła szukać najtańszego wykonawcy.
701
00:45:21,760 --> 00:45:25,200
Organizacja, którą znaleźli,
to firma Rydon.
702
00:45:26,960 --> 00:45:29,959
Podczas remontu
często rozmawialiśmy z Rayem
703
00:45:29,960 --> 00:45:33,560
i powtarzał: „Wykonanie jest kiepskie”.
704
00:45:34,520 --> 00:45:39,559
Ja i inni, którzy się temu sprzeciwiali,
byliśmy określani buntownikami.
705
00:45:39,560 --> 00:45:43,519
Zgłosiliśmy nasze obawy
jednemu ze starszych menedżerów z Rydon
706
00:45:43,520 --> 00:45:48,039
i spytaliśmy: „Chciałby pan
mieć coś takiego w swoim domu?”.
707
00:45:48,040 --> 00:45:50,039
Odwrócił się do nas ze słowami:
708
00:45:50,040 --> 00:45:52,799
„Za darmo nie miałbym nic przeciwko”.
709
00:45:52,800 --> 00:45:56,959
Ten komentarz podsumowuje,
w jaki sposób byliśmy traktowani
710
00:45:56,960 --> 00:46:01,039
przez Rydon, TMO i RBKC.
711
00:46:01,040 --> 00:46:04,479
Byliśmy naciągaczami,
dostawaliśmy coś za nic,
712
00:46:04,480 --> 00:46:08,760
na nic nie zasługiwaliśmy, więc mieliśmy
się zamknąć i wziąć do roboty.
713
00:46:12,840 --> 00:46:14,759
Podczas remontu
714
00:46:14,760 --> 00:46:20,040
Organizacja Zarządzająca Budynkami
w Kensington i Chelsea rozmawiała z Rydon
715
00:46:20,880 --> 00:46:23,679
o tym, jak jeszcze bardziej
obniżyć koszty.
716
00:46:23,680 --> 00:46:25,400
Jak oszczędzić każdy grosz?
717
00:46:27,520 --> 00:46:30,279
I jedną z pierwszych rzeczy,
które zrobili,
718
00:46:30,280 --> 00:46:32,679
była zamiana panelu ocynkowanego
719
00:46:32,680 --> 00:46:35,519
na najtańszy dostępny produkt elewacyjny.
720
00:46:35,520 --> 00:46:37,839
A ten najtańszy produkt
721
00:46:37,840 --> 00:46:42,000
to kompozyt z aluminium
z rdzeniem z czystego polietylenu.
722
00:46:43,000 --> 00:46:44,039
MERXHEIM, FRANCJA
723
00:46:44,040 --> 00:46:47,600
Firma Arconic sprzedała panele elewacyjne
na Grenfell Tower.
724
00:46:48,600 --> 00:46:50,679
POŻAR W BUKARESZCIE
725
00:46:50,680 --> 00:46:57,440
Dowiedziałem się, że w 2009 roku
wybuchł pożar w biurowcu w Bukareszcie.
726
00:46:58,160 --> 00:47:00,079
BUKARESZT
CZERWIEC 2009 R.
727
00:47:00,080 --> 00:47:03,679
I to zaniepokoiło
menedżera technicznego Claude’a Wehrlego,
728
00:47:03,680 --> 00:47:05,920
bo to był budynek pokryty ACM.
729
00:47:07,280 --> 00:47:11,080
Znalazł zdjęcia pożaru w sieci
i wysłał je przełożonym.
730
00:47:13,160 --> 00:47:16,800
{\an8}Pożar w Bukareszcie to nie ostatni raz,
gdy wysyłano ostrzeżenia.
731
00:47:19,560 --> 00:47:22,999
Branża była zaniepokojona liczbą pożarów,
732
00:47:23,000 --> 00:47:26,639
bo wiele firm używało
takich paneli elewacyjnych.
733
00:47:26,640 --> 00:47:27,559
LISTOPAD 2012 R.
734
00:47:27,560 --> 00:47:30,120
Był kolejny pożar, tym razem we Francji.
735
00:47:30,640 --> 00:47:34,799
Niestety była ofiara śmiertelna.
Zginęła kobieta z niepełnosprawnością.
736
00:47:34,800 --> 00:47:37,799
LISTOPAD 2014 R.
737
00:47:37,800 --> 00:47:40,800
DUBAJ
LUTY 2015 R.
738
00:47:41,760 --> 00:47:44,239
We Francji zaszły zmiany, co oznaczało,
739
00:47:44,240 --> 00:47:47,639
że nie można już tam
sprzedawać łatwopalnych paneli,
740
00:47:47,640 --> 00:47:51,600
a w innych krajach Europy
wprowadzono podobne zmiany.
741
00:47:52,200 --> 00:47:54,559
Ale zdaniem Claude’a Wehrlego
742
00:47:54,560 --> 00:47:58,439
nadal można działać na rynkach,
które nie są tak restrykcyjne.
743
00:47:58,440 --> 00:48:01,199
I niestety
744
00:48:01,200 --> 00:48:04,400
Wielka Brytania
była właśnie takim rynkiem.
745
00:48:05,480 --> 00:48:07,559
W e-mailach w Arconic pisano,
746
00:48:07,560 --> 00:48:10,679
że w Anglii można
robić wszystko z tym produktem.
747
00:48:10,680 --> 00:48:14,960
PE W ANGLII
748
00:48:17,560 --> 00:48:21,839
{\an8}W czasie remontu Grenfell
w technologii królował PE.
749
00:48:21,840 --> 00:48:26,520
Był też ognioodporny materiał FR.
750
00:48:27,800 --> 00:48:32,440
W Ameryce Północnej niektóre projekty
wymagały wykorzystania FR.
751
00:48:33,480 --> 00:48:36,079
Zwłaszcza jeśli budynek
ma ponad dwa piętra,
752
00:48:36,080 --> 00:48:37,920
powinno się wybrać FR.
753
00:48:41,000 --> 00:48:44,159
Remont zakończono wreszcie w 2016 roku,
754
00:48:44,160 --> 00:48:47,480
a rada była zadowolona z pracy,
którą wykonano.
755
00:48:48,080 --> 00:48:52,599
Wydano komunikat prasowy o tym,
że to niezwykłe zobaczyć na własne oczy,
756
00:48:52,600 --> 00:48:56,000
jak panele elewacyjne
poprawiły wygląd budynku.
757
00:48:58,240 --> 00:49:04,680
Ale teraz 120 domów
było pokrytych łatwopalnym plastikiem.
758
00:49:07,480 --> 00:49:10,560
Nie sądziłam,
by budynek potrzebował zmian.
759
00:49:11,080 --> 00:49:13,320
To był po prostu wieżowiec z betonu.
760
00:49:13,920 --> 00:49:17,839
Czułam się bezpieczna
w tym betonowym wieżowcu. Więc wiesz,
761
00:49:17,840 --> 00:49:22,720
myślałam, że bezpieczeństwo
będzie dla nich ważniejsze niż wygląd.
762
00:49:24,240 --> 00:49:27,480
Zważywszy na to, jak działa Arconic,
763
00:49:28,280 --> 00:49:32,479
trudno mi uwierzyć, że nikt nie wiedział,
764
00:49:32,480 --> 00:49:35,800
że ten materiał miał być użyty
w tym konkretnym budynku.
765
00:49:38,160 --> 00:49:40,880
Zapłaciliby 2 funty więcej
na metr kwadratowy.
766
00:49:41,520 --> 00:49:45,079
W całym budynku
wynosiłoby to około 5000 funtów.
767
00:49:45,080 --> 00:49:48,599
Oznacza to o 40 funtów więcej
za jedno mieszkanie
768
00:49:48,600 --> 00:49:50,239
za bezpieczniejszą wersję.
769
00:49:50,240 --> 00:49:52,759
Ale skoncentrowano się na oszczędzaniu
770
00:49:52,760 --> 00:49:55,440
i wybrano najtańszy produkt.
771
00:49:58,400 --> 00:49:59,879
{\an8}93 MIN. PO WYBUCHU POŻARU
772
00:49:59,880 --> 00:50:03,600
{\an8}Około 40 funtów więcej
za jedno mieszkanie.
773
00:50:05,760 --> 00:50:08,999
Pierwszy telefon, który odebrałam,
był od koleżanki.
774
00:50:09,000 --> 00:50:13,560
Powiedziała: „W bloku wybuchł pożar.
Gdzie jest Ray?”.
775
00:50:14,400 --> 00:50:17,639
Nie znamy liczby osób,
które są w tym budynku...
776
00:50:17,640 --> 00:50:20,200
Zeszłam na dół, włączyłam telewizor
777
00:50:20,920 --> 00:50:24,600
i wtedy zrozumiałam, co się działo.
778
00:50:26,000 --> 00:50:29,080
Dzwoniłam do niego i nie było odpowiedzi.
779
00:50:30,400 --> 00:50:33,239
Pamiętam, że wtedy myślałam tylko,
780
00:50:33,240 --> 00:50:36,679
że mam nadzieję,
że mieszkanie Raya jest bezpieczne.
781
00:50:36,680 --> 00:50:39,000
Oby Rayowi nic nie było.
782
00:50:40,320 --> 00:50:43,000
Poszłam na Ladbroke Grove.
783
00:50:43,680 --> 00:50:47,360
Rozpętało się tam... piekło.
784
00:50:49,160 --> 00:50:53,440
Ale szczerze wierzyłam,
że sytuacja zostanie opanowana.
785
00:50:55,200 --> 00:50:56,280
Ponieważ...
786
00:50:59,960 --> 00:51:01,360
to Wielka Brytania.
787
00:51:02,440 --> 00:51:04,919
{\an8}GODZINA I 53 MINUTY OD WYBUCHU POŻARU
788
00:51:04,920 --> 00:51:08,159
{\an8}Jeśli chodzi o mieszkańców,
którzy wciąż są w bloku,
789
00:51:08,160 --> 00:51:11,279
{\an8}jeśli ktoś jest z nimi
w kontakcie telefonicznym,
790
00:51:11,280 --> 00:51:15,440
{\an8}niech przekaże im, żeby próbowali
wydostać się w jakikolwiek sposób.
791
00:51:18,080 --> 00:51:22,279
Zasada „Zostań na miejscu”
została wycofana w centrali o 2.35,
792
00:51:22,280 --> 00:51:24,720
a na miejscu zdarzenia o 2.47.
793
00:51:26,040 --> 00:51:30,040
W tamtym momencie w Grenfell Tower
było wciąż ponad 100 osób.
794
00:51:33,000 --> 00:51:38,080
Pamiętam starszego oficera
przemawiającego do strażaków.
795
00:51:39,040 --> 00:51:41,000
Brzmiało to jak wezwanie do boju.
796
00:51:42,360 --> 00:51:45,559
„To największy pożar,
z jakim będziecie mieć do czynienia,
797
00:51:45,560 --> 00:51:48,839
ale wciąż są tam ludzie,
których można ocalić,
798
00:51:48,840 --> 00:51:52,040
i musimy postawić was
w niebezpiecznych sytuacjach”.
799
00:51:54,680 --> 00:51:56,240
Szliśmy na oślep.
800
00:51:56,760 --> 00:52:01,120
Wołaliśmy, ale nikt nie odpowiadał.
801
00:52:02,280 --> 00:52:05,720
Błyskały latarki, gdy ludzie przechodzili.
802
00:52:07,800 --> 00:52:09,239
Aż nagle
803
00:52:09,240 --> 00:52:13,680
pojawił się strażak z kobietą,
która była nieprzytomna.
804
00:52:14,520 --> 00:52:18,639
Był z nią sam. Był wyraźnie wstrząśnięty.
805
00:52:18,640 --> 00:52:20,160
Złapaliśmy ją.
806
00:52:21,640 --> 00:52:24,319
Szliśmy z nią, co chwilę się potykając.
807
00:52:24,320 --> 00:52:26,760
Trudno było stawiać stopy.
808
00:52:28,880 --> 00:52:33,920
Sprowadziliśmy ją na parter
i przekazaliśmy ją do sekcji sanitariuszy.
809
00:52:35,720 --> 00:52:37,679
Nie było czasu do stracenia.
810
00:52:37,680 --> 00:52:41,760
Trzeba było wracać do środka
i ratować ludzi.
811
00:52:45,840 --> 00:52:49,879
Za każdym razem, gdy wdychaliśmy dym,
wdychaliśmy śmiertelne opary.
812
00:52:49,880 --> 00:52:53,760
Niektórzy otwierali drzwi,
by sprawdzić, czy uda nam się uciec.
813
00:52:55,600 --> 00:52:58,879
Pamiętam, że mój sąsiad
martwił się o swoją rodzinę,
814
00:52:58,880 --> 00:53:01,280
więc zaczął wiązać razem prześcieradła.
815
00:53:04,160 --> 00:53:07,520
Zrobił linę z własnych koców,
i spuścił ją w dół.
816
00:53:08,920 --> 00:53:11,559
- Tam jest kolejny.
- Próbujemy ich łapać.
817
00:53:11,560 --> 00:53:13,319
- Stary.
- Złapałem psa.
818
00:53:13,320 --> 00:53:16,919
Chciał uciec przy pomocy
prześcieradeł wywieszonych z okna.
819
00:53:16,920 --> 00:53:18,200
Naprawdę próbował.
820
00:53:20,320 --> 00:53:24,560
Bardzo się baliśmy, ja i mój brat.
Od razu go wciągnęliśmy.
821
00:53:26,080 --> 00:53:28,999
Dzieci płakały, krzyczały.
822
00:53:29,000 --> 00:53:31,840
Pamiętam płacz Zainab i...
823
00:53:32,440 --> 00:53:33,719
Ludzie byli bardzo...
824
00:53:33,720 --> 00:53:37,040
Biegali po mieszkaniu przestraszeni,
nie wiedząc, co robić.
825
00:53:39,040 --> 00:53:42,160
Ale mieliśmy nadzieję, że strażacy wrócą.
826
00:53:44,840 --> 00:53:49,999
Podobno pożar był tak intensywny
na innych piętrach,
827
00:53:50,000 --> 00:53:52,000
że ludzie przenosili się wyżej.
828
00:53:54,640 --> 00:53:57,679
Niektórzy mieszkańcy
dzwonili do drzwi Raya,
829
00:53:57,680 --> 00:54:02,200
a wtedy jego mieszkanie nie było
jeszcze pełne dymu.
830
00:54:04,160 --> 00:54:09,040
Wpuścił do swojego mieszkania sporo osób.
Kobiety i dzieci.
831
00:54:10,520 --> 00:54:12,720
{\an8}Ray był osobą z niepełnosprawnością,
832
00:54:14,120 --> 00:54:19,160
{\an8}ale nie było planu ewakuacji mieszkańców
Grenfell Tower z niepełnosprawnością.
833
00:54:20,800 --> 00:54:25,160
Widział cały ten czarny dym
za każdym razem, gdy otwierał drzwi.
834
00:54:25,960 --> 00:54:29,760
Ale i tak ich wpuścił. Dał im schronienie.
835
00:54:34,360 --> 00:54:40,959
{\an8}Myślę, że Jessica
poszła z innymi dorosłymi
836
00:54:40,960 --> 00:54:43,040
{\an8}do mieszkania Raya.
837
00:54:44,240 --> 00:54:47,840
{\an8}Jessica i moja wnuczka
chodziły do tej samej szkoły.
838
00:54:48,720 --> 00:54:53,079
Znała Raya i wiedziała,
że z Rayem będzie bezpieczna.
839
00:54:53,080 --> 00:54:57,119
PIĘTRO RAYA
840
00:54:57,120 --> 00:55:00,559
Znowu zadzwoniłem do straży,
by spytać, co się dzieje.
841
00:55:00,560 --> 00:55:02,879
Gdzie są strażacy, którzy nas uratują?
842
00:55:02,880 --> 00:55:04,239
PIĘTRO MARCIA
843
00:55:04,240 --> 00:55:06,999
Powiedzieli: „Już z panem rozmawialiśmy”.
844
00:55:07,000 --> 00:55:09,560
A ja na to: „Rozmawiałem z LFB 4 razy”.
845
00:55:10,880 --> 00:55:12,879
{\an8}Ile osób jest w środku?
846
00:55:12,880 --> 00:55:15,440
{\an8}Sześć osób. Troje dzieci, troje dorosłych.
847
00:55:16,160 --> 00:55:19,119
{\an8}Nie możemy się wydostać,
a dym jest już w domu.
848
00:55:19,120 --> 00:55:22,599
{\an8}Nie może się pan wydostać.
I ma pan przy sobie dzieci.
849
00:55:22,600 --> 00:55:24,039
{\an8}Tak.
850
00:55:24,040 --> 00:55:26,999
Dwie czy trzy minuty
od rozpoczęcia rozmowy
851
00:55:27,000 --> 00:55:31,399
zajrzałem do sypialni,
aż tu nagle moje okno zapłonęło
852
00:55:31,400 --> 00:55:33,999
i ogień buchnął na mnie.
853
00:55:34,000 --> 00:55:36,639
{\an8}Cholera, ogień już tu dotarł.
854
00:55:36,640 --> 00:55:38,159
{\an8}- Aha.
- Weźcie ręczniki.
855
00:55:38,160 --> 00:55:40,439
{\an8}Musi pan wyprowadzić rodzinę.
856
00:55:40,440 --> 00:55:43,719
{\an8}- Już. Weźcie ręczniki.
- Proszę mieć telefon przy sobie.
857
00:55:43,720 --> 00:55:46,119
{\an8}- Zostanę na linii, dobrze?
- Dobrze.
858
00:55:46,120 --> 00:55:50,119
Dobrze. Trzymajcie się za ręce.
I weźcie tyle mokrych ubrań...
859
00:55:50,120 --> 00:55:52,200
Wszystko było...
860
00:55:53,600 --> 00:55:55,520
wszystko działo się w pośpiechu.
861
00:55:56,240 --> 00:56:01,480
Przykryliśmy się kocem,
który tata włożył do wanny i...
862
00:56:03,520 --> 00:56:04,720
Wzięłam mojego psa.
863
00:56:09,280 --> 00:56:13,679
I wybiegliśmy na klatkę schodową.
864
00:56:13,680 --> 00:56:16,599
{\an8}Dobra. Chodźmy. Idźcie.
865
00:56:16,600 --> 00:56:19,440
Warunki na klatce schodowej były straszne.
866
00:56:20,960 --> 00:56:22,920
Kaszlałem. Krztusiłem się.
867
00:56:23,800 --> 00:56:27,000
{\an8}- Idźcie dalej.
- Idźcie dalej.
868
00:56:28,040 --> 00:56:29,160
{\an8}Dalej, dziewczyny.
869
00:56:31,040 --> 00:56:33,759
{\an8}- Idźcie dalej.
- Proszę mnie posłuchać...
870
00:56:33,760 --> 00:56:38,519
Nie wiedziałem, gdzie są.
Spodziewałem się, że są przede mną.
871
00:56:38,520 --> 00:56:39,880
...w drodze do was.
872
00:56:40,440 --> 00:56:41,440
{\an8}Idźcie dalej.
873
00:56:42,440 --> 00:56:43,920
{\an8}- Dobrze.
- Idźcie dalej...
874
00:56:44,760 --> 00:56:46,200
Tata był za mną.
875
00:56:47,040 --> 00:56:50,119
Ciągle słyszałam jego głos za mną.
876
00:56:50,120 --> 00:56:53,760
Krzyczał: „Idźcie dalej”.
877
00:56:55,000 --> 00:56:56,880
Idźcie dalej, dobrze?
878
00:56:57,720 --> 00:56:59,160
I pamiętam...
879
00:57:01,600 --> 00:57:04,720
Pamiętam, że przechodziłam
po tylu ciałach.
880
00:57:14,440 --> 00:57:20,240
Aż w końcu nie słyszałam już
mojego taty za mną.
881
00:57:21,240 --> 00:57:22,840
Wydawało się...
882
00:57:24,320 --> 00:57:25,959
że jest daleko przede mną.
883
00:57:25,960 --> 00:57:27,800
Na schodach.
884
00:57:29,760 --> 00:57:35,080
Nie słyszałem, żeby ktoś się odzywał
albo coś do mnie powiedział,
885
00:57:35,920 --> 00:57:40,720
aż do tego momentu,
gdy usłyszałem Luanę: „Tato!”.
886
00:57:46,960 --> 00:57:50,040
W tym momencie zrozumiałem,
że nie są przede mną.
887
00:57:50,640 --> 00:57:51,800
Były za mną.
888
00:57:52,320 --> 00:57:55,600
Pamiętam, że mówiłam: „Nie dam już rady”.
889
00:57:56,520 --> 00:57:58,400
Nie mogę tak dłużej.
890
00:58:03,560 --> 00:58:09,159
I pamiętam tylko,
że położyłam psa na klatce schodowej,
891
00:58:09,160 --> 00:58:10,600
bo nie dawałam rady.
892
00:58:13,320 --> 00:58:17,320
I to tyle. To wszystko, co pamiętam, bo...
893
00:58:19,640 --> 00:58:21,080
najwyraźniej upadłam.
894
00:58:22,800 --> 00:58:24,920
Wszystko stało się czarne jak smoła.
895
00:58:26,760 --> 00:58:30,559
{\an8}Niech pan słucha. Dobrze?
896
00:58:30,560 --> 00:58:34,159
{\an8}- Niech pan pomyśli, gdzie...
- Muszę iść na górę.
897
00:58:34,160 --> 00:58:37,319
{\an8}- Musi pan iść poszukać...
- Muszę je znaleźć.
898
00:58:37,320 --> 00:58:40,480
{\an8}Proszę wrócić na górę i zabrać dziewczyny.
899
00:58:45,840 --> 00:58:47,520
Dobry Boże.
900
00:58:49,000 --> 00:58:51,720
Pozwolili ludziom zginąć, do kurwy nędzy.
901
00:58:55,960 --> 00:58:58,520
Nagle otworzyły się drzwi.
902
00:59:00,840 --> 00:59:04,640
Pierwsze, co zobaczyłem, to strażak.
903
00:59:05,360 --> 00:59:09,639
A zaraz potem widziałem,
jak nasz sąsiad wychodzi z rodziną.
904
00:59:09,640 --> 00:59:10,759
PIĘTRO OMARA
905
00:59:10,760 --> 00:59:14,439
{\an8}Pamiętam też, że wtedy
ktoś pociągnął mnie za szyję
906
00:59:14,440 --> 00:59:16,960
{\an8}albo za koszulkę i mnie wyprowadził.
907
00:59:18,840 --> 00:59:21,360
Poczułem wtedy, że jestem na schodach.
908
00:59:22,120 --> 00:59:24,960
Ktoś mnie popychał, kazał mi się ruszać.
909
00:59:25,600 --> 00:59:28,359
Nie chciałem iść dalej, bo szukałem brata
910
00:59:28,360 --> 00:59:31,440
i wszystkich innych,
ale nic nie widziałem.
911
00:59:32,760 --> 00:59:35,720
Na trzecim piętrze
znów zobaczyłem światło.
912
00:59:37,040 --> 00:59:38,679
NAGRANIE Z MONITORINGU
913
00:59:38,680 --> 00:59:42,920
Najpierw się rozejrzałem,
żeby zobaczyć, gdzie jest mój brat.
914
00:59:43,440 --> 00:59:44,520
Nie widziałem go.
915
00:59:45,440 --> 00:59:48,200
Zadzwoniłem do niego.
„Gdzie jesteś, Mohammad?”
916
00:59:48,720 --> 00:59:50,960
A on na to: „Gdzie ty jesteś, Omar?”.
917
00:59:52,360 --> 00:59:55,759
„Mohammadzie, przyszli po nas.
Wyciągnęli mnie.
918
00:59:55,760 --> 00:59:58,160
Myślałem, że ciebie też zabierają”.
919
00:59:59,440 --> 01:00:02,879
Odpowiedział: „Nikogo nie widziałem.
Nikt nie przyszedł.
920
01:00:02,880 --> 01:00:06,599
Wciąż jestem tu z Zainab i jej synem”.
921
01:00:06,600 --> 01:00:09,280
Spytałem: „Wszyscy tam jesteście?”.
A on na to: „Tak”.
922
01:00:11,160 --> 01:00:15,959
Poszedłem do strażaków. Powiedziałem im:
„Mój brat. I Zainab. Oni wciąż tam są.
923
01:00:15,960 --> 01:00:19,720
Proszę, możecie iść na górę?”.
Wszyscy mówili mi, że tak.
924
01:00:25,040 --> 01:00:27,960
Wróciłem na sam dół wieżowca.
925
01:00:28,840 --> 01:00:32,840
Ktoś tam jest, rozmawia przez telefon.
Krzyczy, jest bardzo ożywiony.
926
01:00:33,360 --> 01:00:36,639
„Moja dziewczyna tam jest!”, powtarza.
927
01:00:36,640 --> 01:00:38,440
„Właśnie z nią rozmawiam”.
928
01:00:40,240 --> 01:00:43,200
Wziąłem od niego telefon.
„Cześć, jestem Chris”.
929
01:00:43,880 --> 01:00:47,560
Powiedziała: „Jestem na 14. piętrze
z moim dwuletnim synem.
930
01:00:48,080 --> 01:00:52,040
Nazywam się Zainab, a mój syn Jeremiah”.
Ja na to: „Dobrze.
931
01:00:54,120 --> 01:00:57,600
{\an8}Idziemy. Nie wyjdzie pani sama.
Przyjdziemy po panią”.
932
01:00:58,920 --> 01:01:00,600
{\an8}Słyszę, jak Jeremiah płacze.
933
01:01:04,760 --> 01:01:07,120
Podchodzę do strażaka kierującego akcją.
934
01:01:08,080 --> 01:01:10,320
Mówię: „Czternaste piętro?”.
935
01:01:13,360 --> 01:01:17,800
A on na to: „W tej chwili
nie możemy przekroczyć dwunastego”.
936
01:01:19,800 --> 01:01:24,120
Rozmawiałem z Zainab
przez jakieś 25, 30 minut.
937
01:01:25,760 --> 01:01:27,760
Jeremiah już nie płakał.
938
01:01:30,240 --> 01:01:31,880
W pewnym momencie...
939
01:01:34,840 --> 01:01:36,840
powiedziała mi, że...
940
01:01:39,000 --> 01:01:40,200
Jeremiah nie żyje.
941
01:01:41,720 --> 01:01:43,759
Powiedziała: „Jeremiah nie żyje.
942
01:01:43,760 --> 01:01:46,400
Nie chcę już tu być. Chcę być z synem”.
943
01:01:48,160 --> 01:01:50,560
A ja na to: „Proszę, Zainab. Zostań.
944
01:01:52,280 --> 01:01:55,959
Są ludzie, którzy cię kochają,
którzy na ciebie czekają.
945
01:01:55,960 --> 01:02:00,240
Musisz wydostać się z budynku”.
Mówiłem jej: „Idziemy po ciebie”.
946
01:02:02,480 --> 01:02:06,840
Wydawało mi się, że słyszę jej krzyk.
Wydawało mi się, że go słyszę.
947
01:02:07,720 --> 01:02:09,560
Zupełnie znikąd.
948
01:02:12,240 --> 01:02:13,680
Potem zapadła cisza.
949
01:02:15,080 --> 01:02:19,320
Na wszelki wypadek nie rozłączałem się
jeszcze przez pięć minut.
950
01:02:23,280 --> 01:02:27,760
Rozmawiałem z bratem.
Modlił się i mówił do mnie.
951
01:02:29,640 --> 01:02:32,600
Podczas ostatniej rozmowy powiedział:
952
01:02:33,600 --> 01:02:35,399
„Omar, ja umieram.
953
01:02:35,400 --> 01:02:37,280
Umrę tutaj, i tyle”.
954
01:02:41,840 --> 01:02:46,760
{\an8}„Widziałem, jak Zainab umiera
tuż obok mnie, a także jej syn
955
01:02:48,000 --> 01:02:49,279
{\an8}i Denis”.
956
01:02:49,280 --> 01:02:51,400
{\an8}56 LAT
957
01:02:52,160 --> 01:02:54,240
„Ja też umieram, Omar”.
958
01:03:02,360 --> 01:03:04,840
Mój brat w ten sposób się ze mną pożegnał.
959
01:03:12,800 --> 01:03:15,799
{\an8}Trzymaj się poręczy! Idź dalej, Luana!
960
01:03:15,800 --> 01:03:18,440
{\an8}- Zejdź z...
- Megan, Luana, chodźcie!
961
01:03:21,680 --> 01:03:22,920
{\an8}Chodźcie, dziewczyny.
962
01:03:25,560 --> 01:03:26,840
{\an8}No, dalej!
963
01:03:29,520 --> 01:03:32,120
Wtedy zrozumiałem, że Luana
964
01:03:33,160 --> 01:03:34,200
zemdlała.
965
01:03:34,920 --> 01:03:39,400
Spojrzałem między barierki
na klatce schodowej i zobaczyłem światło.
966
01:03:40,120 --> 01:03:42,000
Bardzo słabe, ale widziałem je.
967
01:03:42,960 --> 01:03:45,360
Pomyślałem, że to strażak.
968
01:03:45,960 --> 01:03:49,400
Szybko zbiegłem i krzyknąłem:
„Moja córka jest na górze”.
969
01:03:50,400 --> 01:03:52,759
{\an8}Muszę po nie iść na górę.
970
01:03:52,760 --> 01:03:55,720
{\an8}Muszę je wyprowadzić! Muszę... Nie...
971
01:03:56,920 --> 01:03:58,959
Poszedłem z nimi na górę,
972
01:03:58,960 --> 01:04:02,319
a inny strażak
chwycił mnie od tyłu, mówiąc:
973
01:04:02,320 --> 01:04:04,520
„Nie, musi pan iść dalej na dół”.
974
01:04:06,040 --> 01:04:08,720
Widziałem, jak wynoszono Luanę,
975
01:04:10,520 --> 01:04:11,480
ale...
976
01:04:12,840 --> 01:04:16,520
nie wiedziałem, gdzie jest moja żona
ani gdzie jest Megan.
977
01:04:20,040 --> 01:04:22,440
Wiem, że Helen i Lulya się wydostały.
978
01:04:24,000 --> 01:04:25,760
Przekazali mnie policji.
979
01:04:26,280 --> 01:04:29,839
Mówili: „Nic nie obiecujemy,
ale tam jest kobieta w ciąży.
980
01:04:29,840 --> 01:04:31,360
Jest z innym dzieckiem”.
981
01:04:31,880 --> 01:04:34,000
Chociaż jej nie widziałem, poczułem...
982
01:04:34,640 --> 01:04:36,240
ulgę.
983
01:04:37,480 --> 01:04:42,199
Potem szybko się odwróciłem
i ujrzałem Andreię siedzącą przy drzewie,
984
01:04:42,200 --> 01:04:44,080
a Megan była obok niej.
985
01:04:46,920 --> 01:04:49,759
Andreia zapytała o Luanę.
Wiedziałem, gdzie jest.
986
01:04:49,760 --> 01:04:52,120
Była po naszej stronie.
987
01:04:56,000 --> 01:04:57,680
Reanimowali ją.
988
01:05:01,200 --> 01:05:04,440
Wsadzili nas do karetki, wszystkich razem.
989
01:05:07,240 --> 01:05:11,239
Gdy się obudziłam, byłam w karetce
990
01:05:11,240 --> 01:05:13,560
i tylko ja leżałam na łóżku.
991
01:05:16,000 --> 01:05:19,799
Myślałam: „Czemu jestem na tym łóżku?
992
01:05:19,800 --> 01:05:25,240
Nie jestem tu najważniejsza. To moja mama
powinna być traktowana priorytetowo”.
993
01:05:27,360 --> 01:05:30,200
Bo oczywiście była wtedy w ciąży.
994
01:05:34,520 --> 01:05:37,760
A potem znowu zasnęłam.
995
01:05:41,400 --> 01:05:42,440
I tyle.
996
01:05:49,800 --> 01:05:52,519
Policja potwierdziła,
że wiele osób zostało rannych,
997
01:05:52,520 --> 01:05:54,520
a ewakuacja trwa.
998
01:05:56,640 --> 01:06:00,000
Do tej pory zginęło 12 osób.
Ponad 70 jest rannych.
999
01:06:04,440 --> 01:06:07,959
Jesteśmy tu od pięciu i pół,
prawie sześciu godzin
1000
01:06:07,960 --> 01:06:10,279
i nie było ani jednego policjanta,
1001
01:06:10,280 --> 01:06:13,239
ani jednego przedstawiciela
właściciela budynku
1002
01:06:13,240 --> 01:06:15,759
ani rady, by z nami porozmawiać.
1003
01:06:15,760 --> 01:06:20,360
Są tu ludzie, którzy nie wiedzą,
czy ich krewni żyją, czy nie.
1004
01:06:22,080 --> 01:06:23,840
Numer 621, gdzie jesteś?
1005
01:06:24,800 --> 01:06:27,920
{\an8}Zaginął pięciolatek.
Ostatnio widziano go w wieżowcu.
1006
01:06:28,440 --> 01:06:31,919
{\an8}Dziewczynkę zabrano do szpitala w karetce.
1007
01:06:31,920 --> 01:06:35,800
Jeśli wywiesimy zdjęcia
wszystkich zaginionych w tym samym oknie...
1008
01:06:36,280 --> 01:06:42,240
Przyjechałam na Ladbroke Grove
chyba czternastego wieczorem.
1009
01:06:42,840 --> 01:06:45,440
Mieliśmy zdjęcia. Wywieszaliśmy je.
1010
01:06:47,960 --> 01:06:49,439
To był akt desperacji,
1011
01:06:49,440 --> 01:06:52,839
bo nie było żadnych informacji
o tym, gdzie się udać,
1012
01:06:52,840 --> 01:06:57,960
żeby znaleźć brata, siostrę,
mamę, kuzyna, kogokolwiek.
1013
01:06:59,640 --> 01:07:01,000
Gdzie są te dzieci?
1014
01:07:04,000 --> 01:07:06,759
21 CZERWCA 2017 R.
1015
01:07:06,760 --> 01:07:08,199
SIEDEM DNI PO POŻARZE
1016
01:07:08,200 --> 01:07:10,999
Minął tydzień od pożaru w Grenfell Tower,
1017
01:07:11,000 --> 01:07:15,159
a wielu mieszkańców wciąż narzeka
na brak wsparcia ze strony władz.
1018
01:07:15,160 --> 01:07:17,959
Wielu wciąż nocuje
w lokalnym centrum sportu,
1019
01:07:17,960 --> 01:07:20,800
a niektórzy podobno nawet w swoich autach.
1020
01:07:25,240 --> 01:07:29,719
RATUSZ W KENSINGTON
1021
01:07:29,720 --> 01:07:32,639
Nie widzieliśmy tu nikogo z rady.
1022
01:07:32,640 --> 01:07:36,279
Chcemy kogoś, kto powie rodzinom,
1023
01:07:36,280 --> 01:07:39,119
co stało się
z ich bliskimi, którzy zaginęli.
1024
01:07:39,120 --> 01:07:41,239
Wynocha!
1025
01:07:41,240 --> 01:07:44,640
Myślę, że ludzie
od razu zapragnęli sprawiedliwości.
1026
01:07:45,280 --> 01:07:48,839
To było oczywiste dla tych,
którzy mieszkali w Grenfell Tower
1027
01:07:48,840 --> 01:07:53,679
i stracili krewnych, że ktoś ponosił za to
odpowiedzialność. To nie był wypadek.
1028
01:07:53,680 --> 01:07:55,399
- Czego chcemy?
- Sprawiedliwości!
1029
01:07:55,400 --> 01:07:57,199
- Kiedy?
- Teraz!
1030
01:07:57,200 --> 01:07:58,319
Żądamy odpowiedzi!
1031
01:07:58,320 --> 01:08:03,519
Ludzie potrzebowali wyjaśnienia
ze strony władz lokalnych i wsparcia.
1032
01:08:03,520 --> 01:08:07,999
Podstawowych praw człowieka,
które na co dzień bierzemy za pewnik.
1033
01:08:08,000 --> 01:08:10,199
Jedzenia, schronienia, ubrania.
1034
01:08:10,200 --> 01:08:13,199
Ludzie siedzą tam bez jedzenia, bez domu.
1035
01:08:13,200 --> 01:08:16,719
Ludzie chodzą zagubieni
z naklejonymi zdjęciami swoich dzieci.
1036
01:08:16,720 --> 01:08:18,000
Nikt im nie pomaga.
1037
01:08:19,200 --> 01:08:22,480
Wielu rozwścieczyła postawa rządu
wobec tej tragedii.
1038
01:08:24,280 --> 01:08:28,239
Przejechał konwój wiozący panią premier.
1039
01:08:28,240 --> 01:08:32,760
Theresa May rozmawiała z ratownikami,
ale nie pojawiła się publicznie.
1040
01:08:33,480 --> 01:08:36,719
Theresa May nie przychodzi tu do nikogo.
1041
01:08:36,720 --> 01:08:38,199
May musi odejść!
1042
01:08:38,200 --> 01:08:40,680
Czemu nie spotkała się pani
z nimi od razu?
1043
01:08:41,760 --> 01:08:45,479
Moja decyzja, by nie jechać od razu
spotkać się z mieszkańcami,
1044
01:08:45,480 --> 01:08:50,080
była podyktowana tym, że chciałam
mieć pewność, że służby ratunkowe
1045
01:08:50,600 --> 01:08:54,359
mają niezbędne środki
do wykonywania swojej pracy.
1046
01:08:54,360 --> 01:08:59,439
{\an8}Teraz rozumiem, że jedną z rzeczy,
która rozgniewała społeczność
1047
01:08:59,440 --> 01:09:01,399
{\an8}i ocalałych z Grenfell Tower,
1048
01:09:01,400 --> 01:09:04,839
{\an8}było to, że władza ich nie słuchała,
1049
01:09:04,840 --> 01:09:09,880
{\an8}a ja tylko to pogorszyłam,
nie zjawiwszy się od razu.
1050
01:09:12,360 --> 01:09:17,239
{\an8}Dziś zaczęło się publiczne śledztwo
w sprawie tragedii Grenfell,
1051
01:09:17,240 --> 01:09:19,560
{\an8}która pochłonęła życie 72 osób.
1052
01:09:22,080 --> 01:09:25,799
Zleciłam śledztwo tak szybko,
bo uznałam, że ważne było,
1053
01:09:25,800 --> 01:09:28,759
biorąc pod uwagę skalę tej tragedii,
1054
01:09:28,760 --> 01:09:33,440
ważne było, żebyśmy naprawdę
przyjrzeli się temu, co się stało.
1055
01:09:36,600 --> 01:09:41,760
Jako główny radca prawny w tym śledztwie
miałem przyjrzeć się sprawie z zewnątrz.
1056
01:09:42,920 --> 01:09:47,119
{\an8}Jak zainteresowany obywatel,
który widzi, że wybuchł straszny pożar,
1057
01:09:47,120 --> 01:09:51,280
{\an8}i chce wiedzieć, co się stało i dlaczego.
1058
01:09:52,440 --> 01:09:56,119
Śledztwo publiczne podda analizie
wydarzenia tamtej nocy,
1059
01:09:56,120 --> 01:09:58,920
w tym reakcję służb ratowniczych.
1060
01:10:00,440 --> 01:10:04,439
- Uroczyście i szczerze...
- Uroczyście i szczerze...
1061
01:10:04,440 --> 01:10:08,159
Podczas dochodzenia
pojawiły się trudności emocjonalne
1062
01:10:08,160 --> 01:10:11,360
i, jak można by to nazwać,
trudności kryminalistyczne.
1063
01:10:12,080 --> 01:10:13,679
- Całą prawdę.
- Całą prawdę.
1064
01:10:13,680 --> 01:10:16,479
- I tylko prawdę.
- I tylko prawdę.
1065
01:10:16,480 --> 01:10:19,520
Trudności emocjonalne
pojawiły się bardzo wcześnie,
1066
01:10:20,280 --> 01:10:23,359
kiedy pytałem strażaków,
którzy przybyli jako pierwsi,
1067
01:10:23,360 --> 01:10:25,280
o wydarzenia tamtej nocy.
1068
01:10:27,480 --> 01:10:29,160
Postanowiłem iść na górę
1069
01:10:30,160 --> 01:10:33,679
i spróbować dostać się na 20. piętro
po jej młodszą siostrę.
1070
01:10:33,680 --> 01:10:37,679
Na podstawie pana zeznań
muszę panu przedstawić pewien kontekst.
1071
01:10:37,680 --> 01:10:40,639
Mogę panu pokazać
stronę siódmą pana zeznania?
1072
01:10:40,640 --> 01:10:44,519
„Myślałem, że znalazłem mieszkanie 176,
ale musiałem użyć latarki
1073
01:10:44,520 --> 01:10:47,279
i maksymalnie zbliżyć twarz do drzwi.
1074
01:10:47,280 --> 01:10:51,319
Podszedłem do sąsiednich drzwi
i zobaczyłem, że to numer 175”.
1075
01:10:51,320 --> 01:10:54,919
Czy... zapukał pan do drzwi
1076
01:10:54,920 --> 01:10:59,600
lub zawołał pan, żeby sprawdzić,
czy ktoś jest w mieszkaniu 175?
1077
01:11:01,000 --> 01:11:02,000
{\an8}Nie.
1078
01:11:06,320 --> 01:11:08,160
- Mogę powiedzieć...
- Oczywiście.
1079
01:11:11,760 --> 01:11:15,680
Chcę powiedzieć rodzinie mieszkańców
spod numeru 175,
1080
01:11:16,520 --> 01:11:19,320
że szukałem innej dziewczynki.
1081
01:11:20,240 --> 01:11:22,320
Nie wiedziałem, że ktoś tam był.
1082
01:11:23,400 --> 01:11:25,440
Spokojnie. Dziękuję.
1083
01:11:28,600 --> 01:11:32,999
W straży pożarnej było sporo błędów
na poziomie instytucjonalnym.
1084
01:11:33,000 --> 01:11:36,599
Były też błędy na miejscu zdarzenia.
1085
01:11:36,600 --> 01:11:38,480
Operacja nie poszła dobrze.
1086
01:11:39,080 --> 01:11:42,639
Ale myślę, że trzeba pamiętać także...
1087
01:11:42,640 --> 01:11:49,359
jaki ból musi odczuwać ten,
kto ma obowiązek ratowania ludzi,
1088
01:11:49,360 --> 01:11:50,760
gdy mu się to nie uda.
1089
01:11:51,240 --> 01:11:53,119
To bardzo trudne.
1090
01:11:53,120 --> 01:11:56,400
Trudno żyć z tą świadomością.
1091
01:11:58,520 --> 01:12:00,799
Witam na dzisiejszym przesłuchaniu,
1092
01:12:00,800 --> 01:12:04,159
na którym dowody
przedstawi pani komendant.
1093
01:12:04,160 --> 01:12:05,519
Przysięgam na Boga...
1094
01:12:05,520 --> 01:12:10,400
{\an8}Przed śledztwem jedno z pytań na temat
londyńskiej straży pożarnej brzmiało:
1095
01:12:11,080 --> 01:12:13,399
{\an8}czemu nie wyciągnęli wniosków
z Lakanal House?
1096
01:12:13,400 --> 01:12:14,680
I tylko prawdę.
1097
01:12:16,440 --> 01:12:20,360
Dowiedziałem się, że ostrzegano
Londyńską Straż Pożarną.
1098
01:12:21,800 --> 01:12:26,000
Wiedzieliśmy, że budynki mają panele.
Nie mieliśmy szkolenia w tym zakresie.
1099
01:12:27,160 --> 01:12:28,839
Po szkoleniu, które miałem,
1100
01:12:28,840 --> 01:12:34,200
nadal całkowicie polegaliśmy na zasadzie
„Zostań na miejscu” do czasu Grenfell.
1101
01:12:35,080 --> 01:12:38,480
I... nie mieliśmy planu B.
1102
01:12:40,200 --> 01:12:45,559
To jest pokaz slajdów
przygotowany przez LFB.
1103
01:12:45,560 --> 01:12:48,599
Wiele się dowiedzieliśmy
o Londyńskiej Straży Pożarnej
1104
01:12:48,600 --> 01:12:52,840
podczas śledztwa w sprawie Grenfell Tower,
zwłaszcza o tym, ile wiedzieli.
1105
01:12:53,360 --> 01:12:57,839
Najbardziej zaskakującym przykładem
była prezentacja w PowerPoincie
1106
01:12:57,840 --> 01:13:01,440
ze szczegółami na temat
ryzyka pożaru paneli elewacyjnych.
1107
01:13:02,040 --> 01:13:05,519
Widziała pani ten pokaz slajdów,
kiedy powstał?
1108
01:13:05,520 --> 01:13:06,560
Nie.
1109
01:13:07,360 --> 01:13:11,559
Dlaczego udostępniono go tylko
ograniczonej grupie specjalistów z LFB,
1110
01:13:11,560 --> 01:13:13,079
a pani nie?
1111
01:13:13,080 --> 01:13:14,480
Nie mam pojęcia.
1112
01:13:16,280 --> 01:13:20,480
Tego kluczowego dokumentu nie widział
żaden strażak z pierwszej linii.
1113
01:13:21,000 --> 01:13:24,360
Nagle ludzie zrozumieli,
że to problem instytucjonalny.
1114
01:13:25,080 --> 01:13:28,999
Nie chodzi o konkretnych strażaków,
którzy popełnili wtedy błędy.
1115
01:13:29,000 --> 01:13:31,039
ROZPRZESTRZENIANIE SIĘ OGNIA
1116
01:13:31,040 --> 01:13:36,240
Gdybyśmy pojechali gasić ten pożar
i potrafili rozpoznać,
1117
01:13:36,920 --> 01:13:39,639
że to pożar elewacji
i nie możemy go ugasić,
1118
01:13:39,640 --> 01:13:43,280
więc nie powinniśmy próbować,
tylko ewakuować mieszkańców,
1119
01:13:44,720 --> 01:13:48,560
gdybyśmy mieli tę wiedzę,
wszystko mogłoby wyglądać inaczej.
1120
01:13:49,720 --> 01:13:55,240
Ludzie pewnie i tak by zginęli.
Czy zginęłoby aż tyle osób? Nie wiem.
1121
01:13:59,400 --> 01:14:01,199
CENIĘ BEZPIECZEŃSTWO, BO CENIĘ ŻYCIE
1122
01:14:01,200 --> 01:14:06,719
Najbardziej chciałem zobaczyć świadków,
którzy pracowali dla firmy Arconic...
1123
01:14:06,720 --> 01:14:08,080
NIC NIE JEST WAŻNIEJSZE
1124
01:14:08,920 --> 01:14:12,199
...która zdecydowała
utrzymać ten produkt na rynku
1125
01:14:12,200 --> 01:14:14,199
mimo testów i ostrzeżeń.
1126
01:14:14,200 --> 01:14:17,320
Chciałem zobaczyć ich reakcję
na pytanie: „Dlaczego?”.
1127
01:14:18,800 --> 01:14:22,119
Arconic to amerykańska firma
o globalnym zasięgu,
1128
01:14:22,120 --> 01:14:25,520
ale trzech pracowników
odmawia złożenia zeznań.
1129
01:14:26,480 --> 01:14:28,839
Chyba widzimy, że świadkowie z Arconic,
1130
01:14:28,840 --> 01:14:33,519
którzy postanowili nie wziąć udziału
w śledztwie publicznym
1131
01:14:33,520 --> 01:14:35,480
są według mnie zwykłymi tchórzami.
1132
01:14:36,600 --> 01:14:41,759
Brytyjska komisja śledcza może zmusić
obywateli Wielkiej Brytanii do udziału,
1133
01:14:41,760 --> 01:14:45,760
ale nie ma takiej mocy
wobec obywateli spoza Wielkiej Brytanii.
1134
01:14:46,840 --> 01:14:49,199
Nie odezwali się tacy ludzie jak Wehrle,
1135
01:14:49,200 --> 01:14:52,600
którzy powinni odpowiedzieć
na wiele pytań.
1136
01:14:53,920 --> 01:14:58,559
Ale pojawiły się e-maile
w ogromnej paczce e-maili
1137
01:14:58,560 --> 01:15:00,199
pochodzącej z Arconic,
1138
01:15:00,200 --> 01:15:04,039
w tym e-mail od Wehrlego,
w którym napisał mniej więcej:
1139
01:15:04,040 --> 01:15:08,400
„Boże, tylko nie przekazujcie
szczegółów testu klientowi”.
1140
01:15:10,760 --> 01:15:13,800
- O rany!
- Jak ktoś im pomoże?
1141
01:15:14,920 --> 01:15:17,399
Przełożeni w firmie każą pracownikom
1142
01:15:17,400 --> 01:15:22,160
zachować w tajemnicy dane
dotyczące odporności ogniowej produktu.
1143
01:15:23,360 --> 01:15:26,360
- W bloku są małe dzieci!
- Gdzie są mieszkańcy?
1144
01:15:26,960 --> 01:15:30,040
Wehrle napisał w e-mailach:
„Nie jesteśmy czyści”.
1145
01:15:31,680 --> 01:15:33,800
Wyłaźcie z tego wieżowca!
1146
01:15:34,640 --> 01:15:37,719
Ujawniony został
wielki skandal korporacyjny.
1147
01:15:37,720 --> 01:15:39,440
...„USTAWIĆ” SYSTEM, ŻEBY PRZEJŚĆ
1148
01:15:40,040 --> 01:15:43,719
{\an8}Wiedzieli, że jeśli te dane
trafią do wiadomości publicznej,
1149
01:15:43,720 --> 01:15:45,800
{\an8}nikt nie kupi już ich produktów.
1150
01:15:49,200 --> 01:15:52,040
NIE JESTEŚMY „CZYŚCI”
1151
01:15:53,600 --> 01:15:56,639
Odkryliśmy, że w czasie prac w Grenfell
1152
01:15:56,640 --> 01:16:00,280
pani kierownik prosiła o raport
dotyczący produktów elewacyjnych.
1153
01:16:01,760 --> 01:16:05,400
Dowiedziała się, że panele z PE
nie nadają się do budynków powyżej 12 m
1154
01:16:06,440 --> 01:16:09,680
i że produkt stwarzał ryzyko
płonących kropli.
1155
01:16:11,840 --> 01:16:15,800
Im wyższy budynek,
tym większa musi być jego ogniotrwałość.
1156
01:16:18,080 --> 01:16:21,079
Firma sprzedała
tysiące metrów kwadratowych PE
1157
01:16:21,080 --> 01:16:23,959
na Grenfell Tower,
zarabiając 115 000 euro.
1158
01:16:23,960 --> 01:16:26,200
Nikt nie pytał o kwestie bezpieczeństwa.
1159
01:16:28,800 --> 01:16:31,880
To mroczne serce
1160
01:16:32,640 --> 01:16:36,199
międzynarodowej kultury korporacyjnej,
1161
01:16:36,200 --> 01:16:42,199
w której zysk staje się tak ważny,
1162
01:16:42,200 --> 01:16:44,920
że wszystko inne idzie w zapomnienie.
1163
01:16:46,720 --> 01:16:49,440
To firmy odpowiedzialne za Grenfell.
1164
01:16:50,360 --> 01:16:51,520
Arconic.
1165
01:16:52,320 --> 01:16:55,200
Celotex, producenci łatwopalnej izolacji.
1166
01:16:56,360 --> 01:16:59,519
Razem z inną firmą, Kingspan.
1167
01:16:59,520 --> 01:17:03,719
Wszyscy ci producenci
krytykowani za swoje materiały,
1168
01:17:03,720 --> 01:17:06,680
których użyto przy Grenfell Tower.
1169
01:17:07,680 --> 01:17:11,239
W śledztwie
miałem być zewnętrznym ekspertem
1170
01:17:11,240 --> 01:17:15,279
dla ofiar i pogrążonych w żałobie.
Miałem pomóc prawnikom.
1171
01:17:15,280 --> 01:17:18,040
Przejrzeć dokumenty
w tym pracochłonnym procesie.
1172
01:17:18,640 --> 01:17:23,720
Okazało się, że Kingspan testował
produkt o nazwie K15 w 2005 roku.
1173
01:17:24,320 --> 01:17:28,760
Ale produkt, który potem sprzedał
na rynku, nie był tym samym produktem.
1174
01:17:29,640 --> 01:17:33,679
To samo robiły firmy Arconic,
Celotex i Kingspan.
1175
01:17:33,680 --> 01:17:38,239
Pokażcie mi jakiś dobry przykład.
Osobę, która podjęła właściwą decyzję.
1176
01:17:38,240 --> 01:17:42,159
Bohatera tej historii.
W tej historii nie ma bohatera.
1177
01:17:42,160 --> 01:17:46,319
Główną przyczyną tego,
że pożar rozprzestrzenił się na cały blok,
1178
01:17:46,320 --> 01:17:49,480
była obecność paneli elewacyjnych PE ACM.
1179
01:17:50,080 --> 01:17:52,639
Pomyślałem, że wszyscy
obwiniają się nawzajem!
1180
01:17:52,640 --> 01:17:56,719
Zewnętrzny ogień był podsycany
w wysokim stopniu
1181
01:17:56,720 --> 01:18:01,359
przez panele elewacyjne ACM Reynobond
z rdzeniem z PE.
1182
01:18:01,360 --> 01:18:05,279
Jeśli ci wszyscy ludzie mają rację,
to nikt nie był winny.
1183
01:18:05,280 --> 01:18:06,639
W tym cały problem.
1184
01:18:06,640 --> 01:18:09,560
Firmy Celotex i Kingspan
1185
01:18:10,160 --> 01:18:14,519
zapewniały klientów, że ich produkty
mogą być używane do wysokich budynków.
1186
01:18:14,520 --> 01:18:19,080
Był to błąd krytyczny
w przypadku pożaru w Grenfell.
1187
01:18:19,640 --> 01:18:23,840
Nie zrzucałabym całej winy
na jedną firmę lub jedną osobę.
1188
01:18:24,360 --> 01:18:26,239
To problem systemowy.
1189
01:18:26,240 --> 01:18:29,120
Czemu nikt nie wstał i nie powiedział:
1190
01:18:29,880 --> 01:18:33,279
„Nie zrobimy tego.
My tak nie postępujemy”?
1191
01:18:33,280 --> 01:18:35,199
NA ZAWSZE W NASZYCH SERCACH
1192
01:18:35,200 --> 01:18:39,839
Myślę, że śledztwo ujawniło,
że bezpieczeństwo publiczne
1193
01:18:39,840 --> 01:18:46,360
nie było tak istotne
jak pogoń za prywatnym zyskiem.
1194
01:18:47,240 --> 01:18:48,799
Moje pytanie brzmiało,
1195
01:18:48,800 --> 01:18:54,599
czy to prawda, że TMO
szukała najtańszej możliwej okładziny,
1196
01:18:54,600 --> 01:18:57,119
dzięki której można było okroić budżet.
1197
01:18:57,120 --> 01:18:58,719
{\an8}Nie szukaliśmy najtańszej.
1198
01:18:58,720 --> 01:19:01,639
{\an8}Szukaliśmy czegoś, co by nam dało
zgodę na projekt.
1199
01:19:01,640 --> 01:19:07,159
To prawda, że relacja
między mieszkańcami Grenfell Tower
1200
01:19:07,160 --> 01:19:08,959
a TMO nie była dobra.
1201
01:19:08,960 --> 01:19:12,159
To jest raport ze śledztwa
1202
01:19:12,160 --> 01:19:17,120
na temat składanych od dawna skarg
na TMO w Kensington i Chelsea.
1203
01:19:17,720 --> 01:19:20,279
{\an8}„Wielu lokatorów,
dzierżawców i właścicieli
1204
01:19:20,280 --> 01:19:23,959
{\an8}czuje się urażonych, że ich problemy
nie zostały rozwiązane przez TMO,
1205
01:19:23,960 --> 01:19:26,040
{\an8}mimo kilku lat skarg”.
1206
01:19:26,600 --> 01:19:29,319
{\an8}Czy kiedykolwiek widział pan ten dokument?
1207
01:19:29,320 --> 01:19:32,519
{\an8}Nie pamiętam, żeby mi go przysłano.
1208
01:19:32,520 --> 01:19:37,160
{\an8}A jeśli jednak przysłano,
nie pamiętam szczegółów.
1209
01:19:38,480 --> 01:19:42,279
Widać było nieumiejętność oceny sytuacji.
1210
01:19:42,280 --> 01:19:45,520
Rozwinął się pewien rodzaj
odrętwienia, ślepoty.
1211
01:19:46,320 --> 01:19:53,120
Chcę zapytać o skargę pana Daffarna
na kwestię bezpieczeństwa pożarowego.
1212
01:19:54,440 --> 01:19:57,799
Napisaliśmy tego bloga
w listopadzie 2016 roku.
1213
01:19:57,800 --> 01:20:00,080
„Spółdzielnia KCTMO: Igranie z ogniem”.
1214
01:20:00,600 --> 01:20:04,279
„To naprawdę przerażająca myśl,
że Grenfell Action Group
1215
01:20:04,280 --> 01:20:08,559
jest przekonana, że tylko katastrofa
1216
01:20:08,560 --> 01:20:10,959
skutkująca dużą śmiertelnością
1217
01:20:10,960 --> 01:20:13,399
rzuci światło na praktyki
1218
01:20:13,400 --> 01:20:18,080
typowe dla fatalnego stylu zarządzania
tą źle funkcjonującą organizacją”.
1219
01:20:20,880 --> 01:20:23,360
Napisaliśmy to pół roku przed pożarem.
1220
01:20:24,480 --> 01:20:27,039
Pana odpowiedź jest na pierwszej stronie.
1221
01:20:27,040 --> 01:20:31,640
„Myślę, że blog pana Daffarna sieje panikę
i może wystraszyć mieszkańców”.
1222
01:20:33,120 --> 01:20:36,359
Dowiedzieliśmy się, że nasz blog,
Grenfell Action Group,
1223
01:20:36,360 --> 01:20:41,199
był blokowany na serwerach
zarówno rady, jak i KCTMO,
1224
01:20:41,200 --> 01:20:43,999
żeby pracownicy nie widzieli, co piszemy.
1225
01:20:44,000 --> 01:20:48,320
Poprosiłem szefa IT o usunięcie blokady.
Nie przynosiła żadnego pożytku.
1226
01:20:51,040 --> 01:20:55,560
Społeczność była traktowana jak podwładni,
a nie jak mieszkańcy.
1227
01:20:56,720 --> 01:20:59,839
Wyobrażam sobie,
że wielu z nich pomyślało:
1228
01:20:59,840 --> 01:21:03,120
„Po co zawracać sobie głowę?
Po co to wszystko?”.
1229
01:21:08,360 --> 01:21:10,759
Na początku śledztwa
1230
01:21:10,760 --> 01:21:13,519
byłem osobiście bardzo sfrustrowany
1231
01:21:13,520 --> 01:21:18,400
odmową rządu na prośbę o odpowiedź
na istotne pytania.
1232
01:21:19,800 --> 01:21:21,560
W śledztwie wezwano Briana Martina.
1233
01:21:22,240 --> 01:21:25,159
Był odpowiedzialny
za bezpieczeństwo pożarowe
1234
01:21:25,160 --> 01:21:27,760
przez prawie 20 lat przed Grenfell.
1235
01:21:28,840 --> 01:21:31,639
{\an8}„Poinformowałem go, że gdyby to się stało
w środku nocy,
1236
01:21:31,640 --> 01:21:32,879
{\an8}śmiertelność mogłaby być
1237
01:21:32,880 --> 01:21:34,719
{\an8}od 10 do 12 razy większa
1238
01:21:34,720 --> 01:21:37,440
{\an8}niż te 6 osób, które zginęły
w Lakanal House.
1239
01:21:37,960 --> 01:21:39,759
{\an8}Odpowiedź Martina brzmiała:
1240
01:21:39,760 --> 01:21:42,120
{\an8}»Gdzie są dowody? Pokażcie mi ciała«”.
1241
01:21:44,000 --> 01:21:47,319
Czy powiedział pan: „Gdzie są dowody?
Pokażcie mi ciała”?
1242
01:21:47,320 --> 01:21:48,759
Nie powiedziałbym tego.
1243
01:21:48,760 --> 01:21:53,999
Brian Martin mógł bardziej się przejąć
kwestią bezpieczeństwa pożarowego,
1244
01:21:54,000 --> 01:21:56,999
zwłaszcza po pożarze w Lakanal House.
1245
01:21:57,000 --> 01:22:02,359
Przejdziemy do zaleceń,
które wysłała pani koroner...
1246
01:22:02,360 --> 01:22:07,920
Ale być może
przyjął bardziej pasywną postawę.
1247
01:22:09,040 --> 01:22:10,079
Prywatny komentarz,
1248
01:22:10,080 --> 01:22:12,519
że ma pan obowiązek
odpowiedzieć pani koroner,
1249
01:22:12,520 --> 01:22:16,999
a nie całować ją w tyłek,
ujawnia pana stosunek do zaleceń koronera
1250
01:22:17,000 --> 01:22:20,880
i nie wskazuje,
by traktował je pan poważnie.
1251
01:22:21,800 --> 01:22:25,080
- Zgadza się pan?
- Widać, że to nieformalny komentarz.
1252
01:22:27,720 --> 01:22:31,160
Próbowaliśmy, ale nie mogliśmy
szybciej wpłynąć na zmiany.
1253
01:22:32,640 --> 01:22:36,319
To poczucie, że nie mogłam wcześniej
zrobić wystarczająco dużo,
1254
01:22:36,320 --> 01:22:38,040
by zapobiec tej tragedii...
1255
01:22:38,680 --> 01:22:41,760
Tak, to coś, co mi towarzyszy.
1256
01:22:42,960 --> 01:22:45,280
Nie chcieli wtedy słuchać.
1257
01:22:46,920 --> 01:22:49,960
Przez ostatnie miesiące
przejrzałem dowody.
1258
01:22:51,080 --> 01:22:54,319
Stało się dla mnie jasne,
że było wiele okazji,
1259
01:22:54,320 --> 01:22:58,719
w których potencjalnie
mogłem temu zapobiec.
1260
01:22:58,720 --> 01:23:02,719
Okazałem się niedziałającym trybem
1261
01:23:02,720 --> 01:23:04,079
w moim wydziale.
1262
01:23:04,080 --> 01:23:09,039
Myślę, że to dlatego
nie udało nam się temu zapobiec.
1263
01:23:09,040 --> 01:23:11,480
Ogromnie tego żałuję.
1264
01:23:13,760 --> 01:23:17,760
Zgadza się pani z tym, że Martin
nazwał siebie niedziałającym trybem?
1265
01:23:19,560 --> 01:23:22,080
Ciekawe. Niekoniecznie.
1266
01:23:24,760 --> 01:23:28,040
Inni też zawinili, z mojej perspektywy.
1267
01:23:29,360 --> 01:23:31,599
Przysięgam na Boga, że...
1268
01:23:31,600 --> 01:23:35,279
Eric Pickles był sekretarzem stanu
ds. bezpieczeństwa pożarowego
1269
01:23:35,280 --> 01:23:36,559
przed Grenfell.
1270
01:23:36,560 --> 01:23:37,920
...i tylko prawdę.
1271
01:23:38,880 --> 01:23:43,079
To ważne, by wszyscy
zeznający w śledztwie publicznym
1272
01:23:43,080 --> 01:23:45,519
rozumieli, że cel to dotrzeć do prawdy.
1273
01:23:45,520 --> 01:23:49,159
A składając zeznania, myślę,
że ludzie muszą zrozumieć,
1274
01:23:49,160 --> 01:23:52,480
że śledztwo jest prowadzone,
bo były ofiary śmiertelne.
1275
01:23:53,080 --> 01:23:56,200
{\an8}Proszę zadawać tyle pytań, ile pan chce,
1276
01:23:56,840 --> 01:23:59,239
{\an8}ale czy mogę
z całym szacunkiem przypomnieć,
1277
01:23:59,240 --> 01:24:02,439
że obiecał pan,
że śledztwo będzie już dziś zakończone...
1278
01:24:02,440 --> 01:24:03,639
DZIEŃ DRUGI JEGO ZEZNAŃ
1279
01:24:03,640 --> 01:24:06,799
...i zmieniłem swój grafik, żeby tu być.
1280
01:24:06,800 --> 01:24:09,959
Mam bardzo pracowity dzień
wypełniony spotkaniami.
1281
01:24:09,960 --> 01:24:12,159
Ale to jest najważniejsze.
1282
01:24:12,160 --> 01:24:15,040
Namawiam jednak,
by mądrze wykorzystać ten czas.
1283
01:24:19,080 --> 01:24:20,000
No tak.
1284
01:24:21,280 --> 01:24:25,959
Lord Pickles był wielokrotnie pytany
o dążenie konserwatystów do deregulacji
1285
01:24:25,960 --> 01:24:30,640
i pozbycie się zasad bezpieczeństwa
i higieny pracy na lata przed Grenfell.
1286
01:24:31,760 --> 01:24:33,039
Ówczesny rząd,
1287
01:24:33,040 --> 01:24:37,039
zanim zostałam premierem,
dążył przede wszystkim do tego,
1288
01:24:37,040 --> 01:24:40,040
by, o ile to możliwe,
ograniczyć liczbę przepisów.
1289
01:24:41,720 --> 01:24:45,879
Myślę, że w tym śledztwie widzimy,
że zbyt wielu ludzi
1290
01:24:45,880 --> 01:24:48,439
nie postrzegało tych przepisów
1291
01:24:48,440 --> 01:24:52,039
jako istotnych z punktu widzenia
1292
01:24:52,040 --> 01:24:53,640
bezpieczeństwa ludzi.
1293
01:24:55,600 --> 01:25:01,879
Pański wydział zawsze dążył
do deregulacji,
1294
01:25:01,880 --> 01:25:04,679
co doprowadziło
do całkowitego braku kontroli,
1295
01:25:04,680 --> 01:25:06,960
jeśli chodzi o przepisy BHP.
1296
01:25:08,680 --> 01:25:10,480
To dość niesprawiedliwe.
1297
01:25:11,080 --> 01:25:16,040
I muszę powiedzieć
bez zbytniego wzruszenia,
1298
01:25:17,440 --> 01:25:21,240
że przysięgałem na cholerną Biblię!
Przysięgałem na Biblię.
1299
01:25:22,440 --> 01:25:23,839
Jestem chrześcijaninem.
1300
01:25:23,840 --> 01:25:27,639
W Grenfell doszło do tego,
że istniały przepisy,
1301
01:25:27,640 --> 01:25:30,479
ale niestety nie spełniały swojego celu.
1302
01:25:30,480 --> 01:25:32,359
A nie spełniały go,
1303
01:25:32,360 --> 01:25:34,840
bo firmy znalazły sposób, by je obejść.
1304
01:25:41,440 --> 01:25:43,840
Nie zapominajmy, o czym mowa. Nie o...
1305
01:25:45,720 --> 01:25:48,160
deregulacji, nowych i starych przepisach.
1306
01:25:51,280 --> 01:25:55,920
Wszystko sprowadza się do bezimiennych,
1307
01:25:56,600 --> 01:26:01,119
bodaj 96 osób,
które zginęły w pożarze Grenfell.
1308
01:26:01,120 --> 01:26:03,160
To o nich powinniśmy myśleć.
1309
01:26:04,600 --> 01:26:07,879
Jak wszyscy wiedzą,
zginęło 72 mieszkańców Grenfell Tower.
1310
01:26:07,880 --> 01:26:11,919
Dziewięćdziesiąt sześć to liczba ofiar
tragedii na Hillsborough.
1311
01:26:11,920 --> 01:26:13,959
72
GRENFELL NA ZAWSZE
1312
01:26:13,960 --> 01:26:16,399
Liczbę 72 powinien zapamiętać każdy,
1313
01:26:16,400 --> 01:26:17,960
dla kogo to ważne.
1314
01:26:18,720 --> 01:26:22,479
Jeśli to dla ciebie nieważne,
to tak, zapomnisz o tym.
1315
01:26:22,480 --> 01:26:25,919
Pomylisz z inną tragedią,
w której zginęła klasa robotnicza.
1316
01:26:25,920 --> 01:26:28,159
GRENFELL
NA ZAWSZE W NASZYCH SERCACH
1317
01:26:28,160 --> 01:26:31,920
Każdy miał swoje życie
i wiele lat do przeżycia.
1318
01:26:33,480 --> 01:26:37,399
To był pożar, który dostał się
do ich domów z zewnątrz.
1319
01:26:37,400 --> 01:26:44,040
Dla mnie to wtargnięcie,
które powinno przerazić każdego.
1320
01:26:46,040 --> 01:26:49,440
Jest kilka rzeczy,
których wszyscy musimy się nauczyć.
1321
01:26:50,120 --> 01:26:55,159
Jedną z kluczowych kwestii
było dla mnie pytanie o kraj,
1322
01:26:55,160 --> 01:26:57,519
dla którego pewna grupa ludzi,
1323
01:26:57,520 --> 01:27:00,879
których mieszkania tam były,
1324
01:27:00,880 --> 01:27:04,560
w pewnym sensie
była dla innych gorszą klasą.
1325
01:27:06,920 --> 01:27:09,040
Widzieliśmy to wiele razy.
1326
01:27:09,640 --> 01:27:12,600
Władze traktujące ludzi
jak obywateli drugiej kategorii.
1327
01:27:13,640 --> 01:27:16,839
Mam nadzieję, że po tragedii Grenfell
1328
01:27:16,840 --> 01:27:19,360
zdołamy zmienić to postrzeganie.
1329
01:27:22,560 --> 01:27:26,719
Trzysta dwanaście dni
i 300 000 dokumentów później
1330
01:27:26,720 --> 01:27:28,520
śledztwo się skończyło.
1331
01:27:30,040 --> 01:27:32,840
Przewodniczący wyda rekomendacje
w raporcie.
1332
01:27:33,480 --> 01:27:36,680
Jednak na razie rodziny mogą tylko czekać.
1333
01:27:40,560 --> 01:27:42,999
Zaczęły się małe spotkania społeczności
1334
01:27:43,000 --> 01:27:45,600
14. dnia każdego miesiąca pod wieżowcem.
1335
01:27:47,240 --> 01:27:50,720
I co roku w rocznicę tragedii
odbywa się marsz.
1336
01:27:52,320 --> 01:27:55,319
To też protest ze strony społeczności,
1337
01:27:55,320 --> 01:27:58,440
która mówi, że wciąż
czekamy na sprawiedliwość.
1338
01:28:01,440 --> 01:28:04,360
Zacząłem szukać
w mediach społecznościowych.
1339
01:28:05,080 --> 01:28:10,360
Zauważyłem wiadomość od przyjaciela,
z którym nie rozmawiałem od dawna.
1340
01:28:11,280 --> 01:28:12,400
A potem
1341
01:28:13,760 --> 01:28:17,480
zdałem sobie sprawę,
że szukałem ich siostrzenicy.
1342
01:28:23,760 --> 01:28:28,399
Powoli stało się jasne,
że zamiast zejść na dół,
1343
01:28:28,400 --> 01:28:31,240
poszła na górę, by uciec przed dymem.
1344
01:28:32,640 --> 01:28:34,640
Poszła na szczyt wieżowca
1345
01:28:36,000 --> 01:28:39,040
i zginęła na 23. piętrze.
1346
01:28:43,720 --> 01:28:46,160
Cały mój świat się rozpadł.
1347
01:28:48,840 --> 01:28:54,320
{\an8}12 LAT
1348
01:28:54,840 --> 01:28:56,559
RAYMOND BERNARD (MOJŻESZ)
1349
01:28:56,560 --> 01:29:00,720
Położył kobiety i dzieci na łóżku.
1350
01:29:01,200 --> 01:29:05,759
Zmarł chyba jako ostatni.
1351
01:29:05,760 --> 01:29:09,800
I znaleziono jego ciało w nogach łóżka,
1352
01:29:10,520 --> 01:29:12,520
gdzie siedział na podłodze.
1353
01:29:13,800 --> 01:29:17,799
Wiemy to i dlatego mówimy,
że był pocieszycielem.
1354
01:29:17,800 --> 01:29:21,520
Był... przyzwoitym człowiekiem.
1355
01:29:21,640 --> 01:29:23,079
{\an8}63 LATA
1356
01:29:23,080 --> 01:29:26,320
{\an8}Zaopiekował się nimi do końca.
1357
01:29:31,400 --> 01:29:32,920
Dużo o nich myślę.
1358
01:29:35,360 --> 01:29:39,240
Sprawdziliśmy, co się stało z ludźmi,
których nie mogliśmy uratować.
1359
01:29:40,160 --> 01:29:41,520
Nigdy tego nie robiłem.
1360
01:29:43,320 --> 01:29:45,440
I było ciężko.
1361
01:29:46,120 --> 01:29:50,640
{\an8}32 LATA
1362
01:29:51,680 --> 01:29:56,640
{\an8}2 LATA
1363
01:29:58,080 --> 01:30:02,800
{\an8}Został bez wyjścia,
mógł tylko uciec przez okno.
1364
01:30:03,760 --> 01:30:07,400
{\an8}Próbował użyć prześcieradeł,
które były ze sobą powiązane.
1365
01:30:08,560 --> 01:30:12,279
Ale nie sądzę, by dotarł na sam dół,
1366
01:30:12,280 --> 01:30:15,400
więc... wypadł z okna.
1367
01:30:16,920 --> 01:30:17,799
{\an8}24 LATA
1368
01:30:17,800 --> 01:30:21,200
{\an8}Jeśli skaczesz z okna,
to znaczy, że straciłeś nadzieję.
1369
01:30:22,720 --> 01:30:26,680
{\an8}Jestem zły na wszystkich,
którzy byli odpowiedzialni za jego śmierć.
1370
01:30:31,520 --> 01:30:35,520
Po pożarze zabrano nas
do szpitala King’s College.
1371
01:30:36,760 --> 01:30:39,600
Lekarze powiedzieli,
że muszą ze mną porozmawiać.
1372
01:30:41,280 --> 01:30:45,760
Powiedzieli, że musieli
wybrać między Andreią a dzieckiem.
1373
01:30:49,880 --> 01:30:54,320
Mówili, że w tych okolicznościach
stają po stronie matki.
1374
01:30:55,360 --> 01:30:58,200
Powiedziałem: „Rozumiem,
musicie to zrobić”.
1375
01:30:58,720 --> 01:31:01,920
Wtedy powiedzieli, że Logan nie żyje.
1376
01:31:08,720 --> 01:31:10,680
Zginęły 72 osoby.
1377
01:31:13,040 --> 01:31:16,439
Osiemnaście z nich było dziećmi,
1378
01:31:16,440 --> 01:31:19,240
w tym mój syn,
który był najmłodszą ofiarą.
1379
01:31:20,720 --> 01:31:24,680
Wszystkim odebrano to, kim mogli się stać.
1380
01:31:28,440 --> 01:31:31,879
{\an8}Dawno, dawno temu był sobie...
1381
01:31:31,880 --> 01:31:33,399
{\an8}8 LAT
1382
01:31:33,400 --> 01:31:35,279
{\an8}...chłopiec na łodzi.
1383
01:31:35,280 --> 01:31:38,120
{\an8}Żył długo i szczęśliwie.
1384
01:31:41,400 --> 01:31:44,840
{\an8}15 LAT
1385
01:31:47,560 --> 01:31:51,280
{\an8}5 LAT
1386
01:31:52,000 --> 01:31:57,160
{\an8}13 LAT
1387
01:31:57,680 --> 01:32:01,079
{\an8}6 LAT
1388
01:32:01,080 --> 01:32:04,079
{\an8}Napiszcie o tym we wszystkich gazetach...
1389
01:32:04,080 --> 01:32:09,559
12 LAT
1390
01:32:09,560 --> 01:32:13,080
Przeczytajcie o tym
1391
01:32:17,400 --> 01:32:19,760
Czujemy się winni.
1392
01:32:23,400 --> 01:32:28,840
Czuję się winna, że... żyję tu, robię swoje...
1393
01:32:32,840 --> 01:32:34,120
a oni nie.
1394
01:32:37,360 --> 01:32:38,959
4 WRZEŚNIA 2024 R.
1395
01:32:38,960 --> 01:32:41,559
Siedem lat po pożarze Grenfell Tower
1396
01:32:41,560 --> 01:32:46,119
ma być opublikowany raport końcowy
na temat tego, co spowodowało tragedię.
1397
01:32:46,120 --> 01:32:49,439
Dochodzenie nie ma mocy
nikogo ukarać ani zadośćuczynić.
1398
01:32:49,440 --> 01:32:52,400
W tym celu prawdopodobnie
odbędą się osobne procesy.
1399
01:32:57,640 --> 01:33:00,080
Zaraz zabierze głos przewodniczący.
1400
01:33:01,400 --> 01:33:04,359
Nie wszyscy
ponoszą taką samą odpowiedzialność,
1401
01:33:04,360 --> 01:33:07,680
ale wszyscy się do tego przyczynili
w ten czy inny sposób,
1402
01:33:08,400 --> 01:33:11,799
w większości przez niekompetencję,
ale w niektórych przypadkach
1403
01:33:11,800 --> 01:33:14,239
przez nieuczciwość i chciwość.
1404
01:33:14,240 --> 01:33:17,159
Obciążający raport końcowy
z katastrofy Grenfell.
1405
01:33:17,160 --> 01:33:21,679
Ten istny katalog zaniedbań
wydaje się prawie niewyobrażalny.
1406
01:33:21,680 --> 01:33:24,799
Wyrażenie „możliwy do uniknięcia”
daje do myślenia.
1407
01:33:24,800 --> 01:33:28,079
To, czego chcą te rodziny,
to postępowanie karne.
1408
01:33:28,080 --> 01:33:31,599
Ale powiedziano im,
że jeszcze przez lata go nie będzie.
1409
01:33:31,600 --> 01:33:35,520
Ich życie się zatrzymało,
a odpowiedzialni za tragedię są wolni.
1410
01:33:36,400 --> 01:33:39,320
W wyniku śledztwa wydano 58 zaleceń.
1411
01:33:40,280 --> 01:33:43,800
Na szczycie listy
są zmiany w prawie budowlanym.
1412
01:33:48,800 --> 01:33:52,079
Przedstawiam Pete’a Appsa,
1413
01:33:52,080 --> 01:33:56,639
dziennikarza, który wspierał tych ludzi
i żądał sprawiedliwości dla nich
1414
01:33:56,640 --> 01:33:59,519
od czasu pożaru siedem lat temu.
1415
01:33:59,520 --> 01:34:01,560
Gorąco go powitajmy.
1416
01:34:08,040 --> 01:34:12,439
Jak wielu tu obecnych
przychodzę na te ciche marsze
1417
01:34:12,440 --> 01:34:13,640
od siedmiu lat.
1418
01:34:14,960 --> 01:34:18,800
Podczas każdego marszu
zawsze czyta się 72 nazwiska.
1419
01:34:21,240 --> 01:34:23,680
Dziś chcę wam dać inną listę.
1420
01:34:24,280 --> 01:34:27,760
Wielu chce, żebyśmy o niej zapomnieli,
ale nie zrobimy tego.
1421
01:34:29,080 --> 01:34:31,480
Pamiętajcie o RBKC.
1422
01:34:32,280 --> 01:34:33,959
„Przepraszamy z całego serca
1423
01:34:33,960 --> 01:34:37,359
pogrążonych w żałobie
i ocalałych mieszkańców Grenfell,
1424
01:34:37,360 --> 01:34:39,959
że ich nie słuchaliśmy i nie chroniliśmy”.
1425
01:34:39,960 --> 01:34:43,839
Rada wdrożyła wstępne zalecenia
ze śledztwa i pracuje nad resztą.
1426
01:34:43,840 --> 01:34:48,039
Zleci niezależny przegląd
swojej działalności panelowi doradczemu,
1427
01:34:48,040 --> 01:34:49,960
który pomoże wdrożyć zalecenia.
1428
01:34:50,640 --> 01:34:52,559
Pamiętajcie o straży pożarnej.
1429
01:34:52,560 --> 01:34:56,559
Wg LFB Grenfell to największe wyzwanie
w historii Wielkiej Brytanii.
1430
01:34:56,560 --> 01:35:00,359
LFB wprowadziła zmiany
i nadal wyciąga wnioski z tragedii.
1431
01:35:00,360 --> 01:35:04,320
Wdrożono wczesne zalecenia ze śledztwa.
Trwają prace nad resztą.
1432
01:35:05,520 --> 01:35:08,560
Szczerze mówiąc,
to na pewno może się powtórzyć.
1433
01:35:11,080 --> 01:35:14,799
Wciąż nie wiemy, kto będzie w więzieniu,
1434
01:35:14,800 --> 01:35:19,160
więc trwam w stanie niepewności.
1435
01:35:19,760 --> 01:35:21,999
Eric Pickles wystosował przeprosiny:
1436
01:35:22,000 --> 01:35:25,879
„Zmarli to nie statystyki. Pamiętają ich
rodziny, ocalali i my wszyscy”.
1437
01:35:25,880 --> 01:35:29,240
Nie skomentował tego filmu.
Trafił do Izby Lordów w 2018 r.
1438
01:35:30,600 --> 01:35:32,079
Pamiętajcie o KCTMO.
1439
01:35:32,080 --> 01:35:35,279
„Jesteśmy świadomi
strasznych skutków tej tragedii
1440
01:35:35,280 --> 01:35:37,639
w życiu całej społeczności.
1441
01:35:37,640 --> 01:35:41,280
Wiemy, że TMO przyczyniła się do tego,
i bardzo nam przykro”.
1442
01:35:43,680 --> 01:35:46,360
Tyle czasu minęło
i tak niewiele się zmieniło.
1443
01:35:46,880 --> 01:35:48,600
O tym jest historia Grenfell.
1444
01:35:49,600 --> 01:35:55,239
To opowieść o bezlitosnym,
niewiarygodnym okrucieństwie
1445
01:35:55,240 --> 01:35:59,440
wobec obywateli kraju,
w którym nikt się tego nie spodziewał.
1446
01:36:01,280 --> 01:36:02,760
Pamiętajcie o Kingspan.
1447
01:36:04,240 --> 01:36:07,199
„Raport wyjaśnia,
że rodzaj izolacji był nieistotny
1448
01:36:07,200 --> 01:36:09,519
i powodem rozprzestrzeniania się ognia
1449
01:36:09,520 --> 01:36:12,519
była okładzina,
której nie wyprodukował Kingspan”.
1450
01:36:12,520 --> 01:36:15,440
Produkt K15 jest bezpieczny w użyciu
w odpowiednim systemie.
1451
01:36:16,280 --> 01:36:17,479
Pamiętajcie o Celoteksie.
1452
01:36:17,480 --> 01:36:21,279
Firma twierdzi,
że jej izolacja byłaby bezpieczna
1453
01:36:21,280 --> 01:36:25,400
w połączeniu z niepalną okładziną,
inną niż ta wykorzystana w Grenfell.
1454
01:36:26,280 --> 01:36:31,360
O ile ludzkie życie nie zacznie znaczyć
więcej niż zysk, nic się nie zmieni.
1455
01:36:32,400 --> 01:36:34,399
Tysiące budynków
1456
01:36:34,400 --> 01:36:38,000
wciąż mają łatwopalne panele elewacyjne.
1457
01:36:40,360 --> 01:36:41,760
Pamiętajcie o Arconic.
1458
01:36:42,240 --> 01:36:46,279
„Produkt był bezpieczny
i dopuszczony w Wielkiej Brytanii.
1459
01:36:46,280 --> 01:36:50,880
AAP nie wprowadziła w błąd
klientów ani opinii publicznej”.
1460
01:36:51,560 --> 01:36:57,280
Claude Wehrle, Rydon i Brian Martin
nie dostarczyli komentarzy do tego filmu.
1461
01:36:59,080 --> 01:37:04,079
Sprawiedliwość to nie tylko usunięcie
wszystkich niebezpiecznych paneli,
1462
01:37:04,080 --> 01:37:05,959
które są na innych budynkach,
1463
01:37:05,960 --> 01:37:11,879
ale też sprawienie,
by decydenci tych organizacji
1464
01:37:11,880 --> 01:37:13,480
ponieśli odpowiedzialność
1465
01:37:14,560 --> 01:37:18,320
za śmierć mojego brata
i pozostałych 71 ofiar.
1466
01:37:19,960 --> 01:37:21,800
Nie ujdzie wam to na sucho.
1467
01:37:23,200 --> 01:37:27,720
Będziemy pamiętać i mówić o was,
1468
01:37:29,080 --> 01:37:34,159
póki nie oddacie sprawiedliwości
72 osobom, które nosimy w naszych sercach.
1469
01:37:34,160 --> 01:37:35,560
Dziękuję bardzo.
1470
01:37:43,120 --> 01:37:47,239
Rząd uznaje wyniki śledztwa
i problemy, które trzeba rozwiązać.
1471
01:37:47,240 --> 01:37:51,279
Setki tysięcy ludzi mieszkają w budynkach
z niebezpieczną okładziną.
1472
01:37:51,280 --> 01:37:55,880
Zasada „Zostań na miejscu” obowiązuje
w większości brytyjskich wieżowców.
1473
01:37:58,160 --> 01:38:00,480
Chcemy sprawiedliwości.
1474
01:38:03,560 --> 01:38:06,120
Chyba nie prosimy o zbyt wiele.
1475
01:38:12,920 --> 01:38:16,279
Śledztwo w sprawie pożaru Grenfell
z 2017 roku wciąż trwa.
1476
01:38:16,280 --> 01:38:22,600
Do momentu ukończenia tego filmu
nikogo nie aresztowano.
1477
01:38:25,240 --> 01:38:32,200
{\an8}PAMIĘCI 72 OFIAR POŻARU W GRENFELL
1478
01:40:19,880 --> 01:40:24,880
Napisy: Joanna Rychlik