Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
[kabbelende golven]
[bubbelend water]
[zacht geklik en gebubbel van zeedieren]
[man] Riffen bepalen de gezondheid van de oceaan.
Ze hebben veel impact op andere delen van de oceaan.
[kabbelende golven]
Iedereen voor wie de gezondheid van de oceaan baat heeft,
heeft baat bij gezonde riffen.
[onheilspellende klassieke muziek]
De meeste landen op aarde hebben koraalriffen.
Als je een kwart van al het leven in zee verliest,
kun je niet zomaar een gok wagen en kijken wat er gebeurt.
Het is echt gestoord.
[onheilspellende muziek zwelt aan]
[onheilspellende muziek ebt weg]
[oproep tot het gebed uit een luidspreker in de verte]
BONTOSUA, INDONESIË
[in het Makassar] Ik heet Samaila
en ik ben in 1967 geboren.
- [lachende kinderen] - [kraaiende haan]
Toen ik elf jaar oud was,
bracht ik mijn middagen na school door
met vissen in zee.
Ik zocht schaal- en schelpdieren en doopvontschelpen.
Die had je toen erg veel, want het rif was groot en weelderig.
Het zat er vol mee.
Ik nam ze mee naar huis,
zodat mijn moeder ze kon bereiden.
[kabbelende golven]
[kalme klassieke muziek]
In die tijd waren onze koraalriffen echt geweldig.
Daarom was er toen zo veel vis.
Er was echt heel erg veel vis hier op Bontosua.
De afmetingen van het koraal
waren onvoorstelbaar, buitengewoon.
[muziek ebt weg]
Zo was het leven toen op Bontosua.
Maar toen veranderde dat.
- [kraaiende hanen] - [spelende kinderen]
Op mijn twintigste
begon de verwoesting.
[krijsende vogel]
[man] De eerste keer dat ik koraal zag,
al die torenhoge structuren
en die grote muren van koraal en diepe kloven,
allemaal van koraal.
Als je iets in de verte ziet,
een stad die uit de oceaan opdoemt...
Ik raak ontroerd als ik eraan denk,
want je denkt: wauw. Het is het wonder van het leven.
Ik ben David Smith, hoogleraar mariene biologie.
Ik ben hoofd Sustainable Solutions bij Mars en marien wetenschapper.
Er zijn andere ecosystemen die echt bedreigd worden,
maar ik denk niet dat er een systeem is
dat in zo'n cruciale toestand verkeert.
[mannen die in het Makassar praten]
[schreeuwende en lachende mannen]
[Samaila] We visten met explosieven
en beseften hoe verwoestend dat was
toen we zagen hoe de koraalriffen verwoest werden.
Muren van huizen scheurden vanwege de trillingen.
In het begin hielpen we maar wat graag mee
met het verzamelen van vis aan het wateroppervlak na de knal.
Maar toen we beseften hoe verwoestend het was
voor het eiland en voor onze huizen,
besloten we samen te voorkomen dat ze dat hier bij ons deden.
Het koraalrif werd wit,
stortte in en verbrokkelde
en alles werd ineens heel snel wit.
[zacht kabbelende golven]
[David] Als je fossielen bekijkt, waren er momenten
waarop de riffen bijna verdwenen waren.
Er was telkens sprake van grote klimaatveranderingen.
Maar er waren nooit eerder één miljard mensen
die afhankelijk zijn van riffen voor voedsel of levensonderhoud.
Je zou kunnen zeggen dat de gevolgen nu veel groter zijn dan vroeger
en uit onze studies blijkt
dat het systeem kan instorten.
En als dat gebeurt, zitten we echt in de problemen.
De mens loopt gevaar.
[Gepraat en geschreeuw [in het Makassar]
[David] Het koraal wordt door Bontosua hersteld.
We komen niet snel de problemen oplossen
en gaan dan weer ergens anders heen.
We faciliteren de wederopbouw van hun rif.
Het is niet ons rif.
[gepraat in het Makassar]
[Samaila] We wisten in die tijd nog niet goed
hoe je koraal kon planten,
hoe je gezond koraal kon pakken
en elders kon planten, maar we werkten toch samen.
[Gepraat in het Makassar]
[Samaila] We zien graag hoe ze in het water
met hun grote gezinnen koraal vastbinden.
[Gepraat in het Makassar]
Dit project loopt al een jaar of vijftien.
Ik weet niet of ze er expres over zwegen
of dat het gewoon geen prioriteit kreeg,
maar er was erg weinig over bekend.
Ik was benieuwd naar wat ze deden.
[kalme klassieke muziek]
[zacht geklik van zeedieren]
Ik sprong in het water en ik dacht: mijn God.
Na die duik had ik zoiets van: wauw.
Het was een van mijn verdrietigste duiken ooit,
maar ook een van de opwindendste.
Verdrietig, omdat ik vergeten was hoe koraalriffen eruit konden zien.
[kalme klassieke muziek houdt aan]
[hardere verheffende klassieke muziek]
[David] Dat rif is door de mens aangelegd.
Ze hebben het rif opnieuw opgebouwd
en hersteld van een aangetaste bodem met koraalgruis
tot een weelderig rif in een periode van drie, vier jaar.
Ik kon het niet geloven.
Ik zag iets waarvan ik dacht dat het verloren zou zijn.
Het is ongelooflijk wat je kunt bereiken.
[klassieke muziek ebt weg]
De Reef Stars werden ontworpen met een hexagonale structuur.
Ze zijn gemaakt van stalen staven die overal verkrijgbaar zijn.
Ze worden in een vorm met zes poten gebogen.
Ze zijn erg snel en simpel te maken van lokaal aanwezige materialen.
In een rif dat geteisterd wordt door de golven
breken er stukjes koraal af.
Dat hoort bij de cyclus.
We verzamelen die stukjes koraal, stoppen ze in manden
en plaatsen ze op de Reef Stars.
We binden ze heel erg goed vast, zodat het koraal niet beweegt.
Na vier of vijf dagen
zie je dat het koraalskelet over die tiewraps begint te groeien.
En na drie of vier weken begint het zich vast te klampen aan het frame
en eroverheen te groeien.
Wanneer je de zeshoekige Reef Stars gebruikt,
met een honingraatstructuur,
kun je ze op de zeebodem plaatsen en met elkaar verbinden, als modules.
Zo ontstaat er een erg sterk web
en stimuleer je een erg actieve koraalgroei.
Het koraal bevindt zich op twintig, dertig centimeter van de bodem.
Zo stroomt er water doorheen.
Dat stimuleert een erg snelle koraalgroei.
Het groeit drie tot vier keer sneller dan in de natuur.
En dat is buitengewoon.
[kalme klassieke muziek]
Dit zijn grote zones met weelderig koraal.
[klassieke muziek ebt weg]
[mannen die in het Makassar praten]
[Samaila] We wachtten af, en het bleek te verbeteren.
Het gaat vooruit. We zijn blij.
Het koraalrif is een plek waar vissen leven,
dus zorgde een gezonder rif
voor meer vis.
Ons eiland
is wereldwijd bekend geworden.
Dit is een echte zegen voor ons dorp.
Het was onverwacht dat buitenlanders hierheen zouden komen
en wij daar zo de vruchten van zouden plukken.
Het lijkt onbeduidend, maar het is belangrijk voor ons.
[mysterieuze klassieke muziek]
Er is een deel van het rif waar het woord 'hope' is geschreven.
Voor mij persoonlijk betekent het dat naarmate de tijd verstrijkt
steeds meer mensen ervan af zullen weten
en zin zullen krijgen om naar Bontosua te komen.
Dat is wat we willen.
[klassieke muziek houdt aan]
[David] We lijken ineens een oplossing te hebben.
Maar wat boeit ons dat?
Als het hier werkt, waar kan het nog meer werken?
En hoe ver kun je ermee doorgaan?
Met Sheba Hope Grows willen we die hoop naar andere plekken brengen
om te kijken of het daar ook mogelijk is.
Het Groot Barrièrerif is een uniek ecosysteem.
We wilden het daar testen.
En aan de Oost-Afrikaanse Koraalkust.
En midden in de Stille Oceaan, op Hawai'i.
We wilden een leger rifbouwers opleiden.
[gepraat in het Makassar]
['I Can See Clearly Now' van Johnny Nash]
# I can see clearly now the rain is gone #
# I can see all obstacles in my way #
# Gone are the dark clouds that had me blind #
[radio en gezang]# It's gonna be a bright (bright) #
# Bright (bright) Sun-shiny day #
# It's gonna be a bright (bright) #
# Bright (bright) Sun-shiny day #
[knipperlicht]
# I think I can make it now the pain is gone #
[vrouw] Hawai'i is mijn thuis en zal dat blijven.
Ik heb Hawai'i ruim vijf jaar geleden verlaten
en ik heb nog geen nieuw thuis gevonden.
Ik mis Hawai'i. Mijn familie woont hier.
Mama is het zevende kind van het zevende kind.
Ik heb hier erg veel neven en nichten.
En in Los Angeles ben ik alleen met mijn kat.
[kalme magische muziek]
Je hebt de oceaan, je hebt de bergen. Het is prachtig.
Maar ik ben hier opgegroeid en ik dacht dat dat normaal was.
Totdat ik vertrok.
Ik ben Auli'i Cravalho en ben opgegroeid in Kohala op Hawai'i.
Ik heb nooit gespeervist of zo,
maar mijn ooms en andere familieleden wel.
Ik wilde alleen schelpen bekijken.
Bij vrijduiken gebruik je de kracht van je longen.
Het is echt gebaseerd op je eigen fysieke kracht...
[kalme magische muziek houdt aan]
...en je moed om zo diep als je wilt of zo diep als je kunt te duiken.
Het brengt je echt tot rust.
Je bevindt je in een erg gezond en weelderig rif.
Je hoort plopjes en knalletjes,
garnalen en vissen die aan het eten zijn.
Ik besefte niet dat er onderwater muziek was.
Het is zo heerlijk levend.
Het is gewoonweg geweldig om je daar zo klein te voelen.
Je bent helemaal alleen
met je eigen gedachten en je eigen capaciteiten.
[muziek ebt weg]
Ik voel het als ik ga vrijduiken en koraal ga herstellen.
Nu merk ik hoe alles verandert.
We willen het rif gewoon graag beschermen.
We hebben er alles voor over.
[hap naar adem]
[kalme klassieke muziek]
Bij Kuleana Coral richten we ons echt
op Kanaken of mensen die afkomstig zijn van Hawai'i
of hier geboren zijn.
We gebruiken ook weer Hawaïaanse woorden
terwijl we onze taal bijna verloren waren.
Hij mocht een paar generaties niet gesproken worden.
Dat terugbrengen en terugkeren naar onze roots
is wat Kuleana Coral anders maakt.
[muziek ebt weg]
[David] Wat me beviel bij Kuleana, was hoe toegewijd ze waren,
en ze deden dat in hun eigen tijd, parttime,
terwijl ze hun eigen leven leidden.
[man] Als je het zeker wilt weten, op je computer...
Als je te snel terug naar boven komt, licht dit balkje hier op...
[David] Ze zijn close met de gemeenschap.
Hun missie lijkt op de onze.
Ze zijn oud-vissers, milieubeschermers en wetenschappers
en wonen op het eiland.
[man] Mijn leven draaide om surfen, vissen en duiken...
maar ik dacht nooit na over wat ik voor de oceaan terug kon doen.
[Auli'i] Oké. En dan...
[Kapono] Het doel van Kuleana is de mariene ecosystemen herstellen
door de koraalriffen te herstellen.
Maar dat is slechts het topje van de ijsberg.
Als je het breder bekijkt,
willen we zorgen dat de Hawaïanen, onze lokale bevolking,
zelfvoorzienend kunnen zijn,
zowel economisch als qua voedselvoorziening
en de absorptie van de kracht van de golven, onze kustlijn.
Als we onze kust kwijtraken, raken we land en huizen kwijt.
[man] Ik keek in mijn jeugd niet om naar koraal.
Het waren rotsen waar vissen leefden.
We letten alleen op vis, zeker als vissers.
Wie de zee wat afneemt, moet wat teruggeven. Zo'n balans.
En het waren gewoon informele gesprekken
van mij en Kapono op de vissersboot.
We zagen dat de vissen schaarser werden.
We dachten: hé, de zee heeft ons zo veel gegeven,
wat nu? Meer niet.
We namen vissen af en wilden er creëren.
Dat leek vrij eenvoudig.
We willen graag een toekomst met erg veel vis,
en een gezond ecosysteem maakt daar deel van uit.
[Alika] We hebben tijd voor de manden...
Ik heb op Craigslist naar duikbanen gezocht.
Ik voegde het woord 'wetenschap' toe en vond een post:
'Visser zoekt wetenschapper.
Wetenschapper/duiker.'
Ik dacht: dat is perfect.
Ik belde dat nummer en toen was alles geregeld.
[onverstaanbaar gepraat]
Ik ben Danny DeMartini.
Ik ben de hoofdwetenschapper bij Kuleana.
[onverstaanbaar gepraat]
[Alika] Oké. Goed.
Bij Kuleana draait het uiteraard veel om duiken.
We moeten de oceaan in en het werk met de hand doen.
Het is hard werk.
[kalme dramatische muziek]
[ademhalende duikers]
[Danny] Ons ecosysteem hier op Hawai'i is uniek.
Ons eiland ligt midden in de Stille Oceaan,
dus hebben we te maken met een enorme lading energie
van over de hele Stille Oceaan.
We worden van alle kanten door stormen geraakt.
[Kiana] Het koraal brokkelt af,
belandt in het zand en als het geen licht krijgt,
als het geen voedsel krijgt, begint het af te sterven.
Wij proberen dat koraal een tweede kans te geven.
[kalme dramatische muziek houdt aan]
[Kapono] Het wordt in zee een bowlingbal.
Het wordt een sloopkogel die in de golven en stromingen
ander koraal afbreekt.
We zoeken levend materiaal. Het moet nog goed gezond zijn.
Dan brengen we al dat koraal naar het oppervlak.
[harder wordende dramatische muziek]
[muziek ebt weg]
[hap naar lucht]
[Kapono] Op de boot maken we het klaar
om weer geplant te worden.
- [Auli'i] Dat ruikt naar koraal. - [gelach]
[Auli'i] Moet je zien. En wat is dit?
Jakkes. Het is slijmerig.
[gelach]
- Noem het gewoon een spons. - [gelach]
[Kapono] We boren een gat in de onderkant.
[Danny] We kijken waar we het planten.
Dit is allemaal levend materiaal, dus doen we het zo.
[zoemende boor]
[Kapono] We steken hier een metalen pin in
om het koraal te stabiliseren wanneer we het in zee planten.
- [Kapono] Hier. - [Danny] Kijk eens aan.
- Auw. - Gast...
- Grapje. - Gast...
[gelach]
Jeetje.
[Danny] We hebben een probleem met de CO2-uitstoot.
De oceaan wordt minder geschikt voor koraalriffen
vanwege de verzuring en de temperatuurverschillen.
[Auli'i] Jullie raken me zo beu.
- [Danny] Je zit bij het team. - [gelach]
[Danny] De vervuiling belandt in zee, de afvoer van landbouw...
- [Alika] Is dat alles? - [Danny] Ja.
[Danny] Zinkputten en rioleringen die allemaal in de oceaan uitkomen.
En de watersport, de ankers. Dat allemaal.
Mensen die in het water zijn
en die de details over het ecosysteem niet goed kennen
waar ze zich in begeven en hoe je ermee omgaat.
[Danny] Fijne duik.
[kalme klassieke muziek]
[ademhaling van duikers]
[Danny] Je zou kunnen zeggen dat je niets aan zo'n probleem kunt doen.
Of je kunt de mouwen opstropen, aan de slag gaan
en nog wat extra tijd voor de mens winnen
zodat we iets kunnen doen
waardoor de riffen de volgende eeuw halen.
[kalme muziek houdt aan]
[David] Ik hoor de klok tikken, tot aan de Dag des Oordeels.
Het is een paar minuten voor middernacht.
Als je de restauraties ziet die veel tijd en inzet vergen,
wil je doen wat je kunt om het proces te versnellen.
[Auli'i] We moeten boren, epoxylijm aanbrengen,
een pin erin doen, in de zeebodem boren,
meer lijm aanbrengen en het plaatsen,
en deze techniek is noodzakelijk,
omdat de stroming hier zo sterk is,
dus je kunt er niet omheen.
Zo blijft het koraal waar we het aanbrengen.
[zoemende boor]
Maar het is zwaar.
[muziek houdt aan]
[muziek ebt weg]
[Kiana] Het is een van de buitengewoonste wezens op aarde.
Het is een steen, een plant, een dier, alles bij elkaar.
Het is onze voorvader. Koraal is...
Het is een geweldig wezentje dat...
Al die poliepen werken samen om te kunnen overleven.
Dat vind ik super. Het is een gemeenschap.
Net als wat wij hier samen proberen te doen.
We proberen iets op te bouwen. En dat doen zij ook.
Ze bouwen huizen. [gelach]
[David] Wat je ook van klimaatverandering vindt,
het heeft dramatische gevolgen.
Het weer op aarde is afhankelijk van processen in zee.
Klimaatregulering eveneens.
Het aantal categorie 5-orkanen zal elk jaar toenemen
door klimaatverandering.
We zullen vaker van die erg intense stormen krijgen
die schade aan kunnen richten, wat betekent
dat de tijd waarin riffen kunnen herstellen
voor de volgende storm korter is geworden.
QUEENSLAND, AUSTRALIË
- [roepende vogel] - [zoemende en tjilpende insecten]
[knisperend houtvuur]
[geratel met claves]
[gezang in het Gunggay]
- [gezang in het Gunggay] - [getik met claves]
Ah-ah, oh-oh.
[man] Wij moeten onze voorouders laten zien
dat onze cultuur nog sterk is en we hem in stand houden.
[gezang in het Gunggay]
[sissende vis]
We moeten respect getuigen aan onze voorouders,
zodat zij ons hier beschermen.
[gezang houdt aan]
[einde van het lied]
- [man zet een nieuw lied in] - [snel getik met claves]
Brian, laten we het hebben over vissen en jagen.
In onze taal betekent guyu vis.
Het rif hoort bij ons. Het maakt ons wie we zijn.
We leven van het rif en hebben het nodig.
Zonder rif hebben we niets meer.
[Brian] Djilibiri.
[man] Djilibiri. Barramundi.
[man] Net alsof je ons paspoort afpakt.
Als het rif verdwijnt, verdwijnen wij ook.
[in het Gunggay] Ik ben Shatner Patterson,
wat je kunt vertalen als 'steen'.
Ik ben zanger, danser en verteller bij de Yarrabah Gunggay-dansers.
[gepraat in het Gunggay]
Zie je die bergketen, de Murray Prior Range?
Hij komt hierlangs en loopt dan door tot het Groot Barrièrerif,
tot Moore Reef, dat is Sea Country.
Alles hier om je heen is van de Gungganji,
zowel ter land als in de oceaan.
[vrouw] Sea Country heeft veel hulp nodig.
Het is niet goed dat ons koraal wit wordt,
zeker niet voor onze voedselbron, want we zijn ervan afhankelijk.
[vrouw door een luidspreker] Er zijn douches
achter het duikplatform om je af te spoelen.
Aan de linkerkant van het platform heb je een trap die het water ingaat,
zodat jullie comfortabel kunnen snorkelen.
Op de tweede verdieping hebben we ons zonnedek.
Je komt op het zonnedek
via de grote trap midden op het ponton.
Op het zonnedek vind je extra tafels en zitruimte.
En eveneens onze bar,
waar je tijdens de lunch drankjes kunt bestellen.
En dan nog het lab van onze mariene bioloog.
[onverstaanbaar gepraat]
En we voeren de vissen vandaag om 13.00 uur.
De vissen worden gevoerd
aan het uiteinde van het ponton, bij het duikdek.
Ik wijs u erop
dat er op de boot en het ponton niet gerookt of gevapet mag worden.
Ik ben Frederick Lefoe. Ik ben een Gungganji uit Yarrabah.
Ik ben geboren en getogen op zee en ben er dol op.
Ik ben er trots op dat Sea Country van ons is.
Ik werk hier graag. Het is geweldig werk.
Sea Country is mijn alles.
Het is de plek waar we geboren en getogen zijn
en de plek die we elke dag graag bezoeken,
zeker om het rif te zien.
Altijd weer actie.
[hard pratende duikers]
[David] Het Groot Barrièrerif is het beroemdste rif op aarde.
De gezondheid en de status van het Groot Barrièrerif
is dus een indicator voor andere riffen op aarde,
maar het systeem loopt ook gevaar.
Er is een behoefte en een wens om het te herstellen,
en dan kom je uit bij een plek die Moore Reef heet.
[onverstaanbaar opgewonden gepraat]
[Juanita] Ik wil graag dat mijn kleinkinderen
daar ook gaan zwemmen en de mooie vissen zien,
en zeker het koraal.
[gelach en geschreeuw van kinderen]
Aan wal zijn er zo veel dingen die om je heen gebeuren.
Als je de zee op gaat, is het zo kalm, zo rustig,
dat alles ineens verdwijnt.
Ik heb gezien wat ze gedaan hebben, hoe goed ze ervoor zorgen en...
Ze zijn dol op de omgeving en op ons. Ze zijn hier om ons te helpen.
Dat is een van mijn doelen: delen.
Want als we niets delen, hebben we niets.
[kalme intrigerende muziek]
[David] De eerste plek bij Moore Reef bestaat nu vier jaar.
Het herstel verliep zo snel.
Zelfs ik zag de Reef Stars niet meer.
Net zoals in Indonesië
leek het veel sneller te groeien dan normaal koraal, en dat is super.
Het gaat goed met het rif, niet alleen met het koraal.
De vissen keren terug. De biodiversiteit lijkt levendig.
Je voelt het diep vanbinnen.
Als je daar duikt, hoor je het. Al je zintuigen worden aangesproken.
[magische muziek]
- [muziek ebt weg] - [vliegende helikopter]
[Frederick] Voor ik hier kwam werken, was ik timmerman en bouwde ik huizen.
Ik was bang om te duiken, omdat ik zoiets nog nooit gedaan had.
Gelukkig hadden we een goede trainer.
Hij heeft ons bij elke stap begeleid.
Ik zag voor het eerst zo'n rif.
Jongens, schuif een beetje op, want er wordt hier koraal hersteld.
[Frederick] De hele ervaring, duiken en kijken hoe het groeit.
Prachtig, toch?
Net een hele bergketen, maar dan in zee. [gegrinnik]
Een hele nieuwe wereld.
We willen Moore Reef opnieuw opbouwen
en zorgen dat de gemeenschap ons hier komt helpen
en het rif mee helpt opbouwen.
Ik heb m'n eigen Reef Star geplaatst. Dat was ongelooflijk.
Ik was niet gestrest of zo.
Het was net Lego.
Dit is de beste baan op aarde. Dat weet ik zeker.
Het rif is zo mooi dat ik zo veel zin kreeg om ervoor te zorgen
dat ik in het rif wil blijven en er ooit een huis wil bouwen.
Net als Sydney in SpongeBob.
[gegrinnik]
[dramatische klassieke muziek]
[Juanita] De afgelopen jaren heb ik hier bij het rif
de veranderingen gezien, de zeebodem gezien.
Ze hebben het koraal teruggeplaatst en het groeit.
En ik heb zelf ook koraal geplant.
Het was super om te zien hoe goed het groeide.
Ik zag niet waar het geplant was.
[geklik en gebubbel van zeedieren]
[dramatische muziek houdt aan]
[Juanita] Wij, als Gunggandji,
moeten teruggaan en Moeder Natuur bekijken
en met eigen ogen zien hoeveel schade klimaatverandering aanricht.
De duurzaamheid van onze jacht
is iets wat we in stand moeten houden.
Anders zal er niets over zijn voor onze kinderen.
[David] Voor mij is Moore Reef een geweldig voorbeeld
van hoe Reef Stars nuttig kunnen zijn in het rif hier.
Ik vind het echt super om te zien hoe het koraal erg snel groeit
en hoe het rif reageert waaraan we werken.
Maar we moeten het uitbreiden. Dan pas zullen we succesvol zijn.
[vrouw door een luidspreker] Als u vragen hebt,
schroom niet en vraag het onze vriendelijke staf.
[Shatner] De wereld verandert. Er is al massavernietiging.
Het rif sterft af.
Meer stormen, hevigere stormen.
Het is nu wat warmer dan tien of twintig jaar geleden.
Dat vind ik echt jammer.
Het maakt me verdrietig.
[vrouw door een luidspreker] Geniet vandaag op ons ponton.
[Shatner] De oceaan en het land voorzien ons van voedsel.
Het land is niet van ons. Wij zijn van het land.
We zorgen er alleen voor.
[geschreeuw in het Gunggay]
[gezang in het Gunggay] Woeh!
[Darryl] Bij een rookceremonie creëer je een band met Sea Country,
maar je brandt ook
alle toxines en al de nare gedachten in je hoofd weg.
- [gelach] - [onverstaanbaar gepraat]
[Darryl] We geloven dat wij hier zijn om voor dit land te zorgen.
We kwamen voort uit het land.
Als onze tijd erop zit,
keren we terug naar waar we vandaan kwamen.
[gepraat in het Gunggay]
[Darryl] We keren terug naar Moeder Aarde.
[kalme muziek]
[Juanita] Ik heb 's nachts gezwommen.
Het koraal plantte zich voort. Het was prachtig.
Net alsof je in de ruimte bent. Er komen zo veel bubbels voorbij.
[aanzwellende muziek, hemels gezang]
[muziek ebt weg]
[Juanita] We noemen haar moeder.
Dat is onze moeder. Ze zorgt voor ons en geeft ons alles.
Ze is Ma Boodja.
Ze kan boos worden als ze dat wil.
En dan laat ze je dat weten.
Ze plant zichzelf voort.
[kalme, melancholische muziek]
- [onverstaanbaar gepraat] - [tikkende claves]
[muziek ebt weg]
[gezang in het Gunggay]
[snel getik met claves]
[Shatner zingt in het Gunggay]
[snel getik met claves]
[Shatner zingt in het Gunggay]
MAKASSAR, INDONESIË
[David] Indonesië was een schoolvoorbeeld.
Er werd daar veel meer rif gerestaureerd
dan elders op aarde, zou ik zeggen.
- [vrouw] Hallo, allemaal. - [man] Dag.
[vrouw] Weer een opwindende dag.
[gejuich]
Dit is de laatste dag waarop we gaan bouwen.
[David] Het programma was zo'n succes
dat we er mensen laten zien wat de mogelijkheden zijn.
[onverstaanbaar gepraat]
[David] En het is onze trainingsplek.
We hebben ngo's en regeringen die meer willen leren
over wat we doen, hoe we met gemeenschappen werken
en wat de beste methoden zijn en die dat mee naar huis nemen
om thuis dezelfde dingen proberen te doen.
[Lily] Reef Star-helden!
[gejuich]
Stap in de boot.
We moeten duizenden mensen,
duizenden gemeenschappen, of zelfs tienduizenden,
het rif bij hen thuis laten opbouwen en herstellen,
zodat ze ervoor verantwoordelijk worden.
[Auli'i] We hebben hier mensen uit de Malediven, uit Australië,
uit Indonesië, uit Kenia,
en het team uit Hawai'i leert echt heel erg veel,
maar deelt ook zijn kennis.
Het is prachtig om te horen welke technieken werken.
Je hoeft je nergens voor te schamen, want dit is nu echt een datahub.
Het werkt hier. Hopelijk ook wanneer we het op Hawai'i proberen.
Als het daar werkt, werkt het overal.
[Danny] Niets heeft me zo geraakt als naar Bontosua gaan
en daar die herstelde riffen zien.
Dat was iets wat ik gewoonweg niet voor mogelijk hield.
Het was prachtig. Ik kon mijn ogen niet geloven.
Ik sta nog paf. Ik had het iedereen verteld.
Maar voor ik het met eigen ogen zag, begreep ik het niet echt.
[onverstaanbaar gepraat]
[Danny] In Indonesië
was het gemeenschappelijke aspect van de restauratie prachtig.
Daar met z'n allen koraal vastbinden,
met goede zin en gewoon... Al het werk dat gedaan kon worden
door de mensen erbij te betrekken was echt verbluffend.
Is dit niet het mooiste dat je ooit hebt gezien?
[Danny] Het blijkt dat als iedereen samenwerkt
vele handen licht werk maken.
Dit is vast de grootste restauratie
van koraalriffen die ik ooit heb gezien.
- [man] Honderd. - Oké.
[gejuich]
[Auli'i] Het was super om de Reef Stars van de boot te halen.
Je moet veel zwemmen en je hebt alleen maar een snorkel.
Je steekt je arm uit en dan geven ze je een Reef Star.
Je zinkt in het water.
Je pakt hem en... [ademt in] ...je ademt diep in.
En dan duik je er helemaal mee naar de bodem,
plaats je hem daar en ga je weer naar boven.
En je doet dat zolang het maar duurt om honderden Reef Stars te plaatsen
die door de gemeenschap klaargemaakt zijn.
Het is geweldig om ze op de oceaanbodem te zien,
om de nieuwe plekken te zien
vergeleken met plekken van zes jaar geleden.
Het verschil is enorm.
En je ziet gewoon dat het werkt.
Soms zie je de stangen van de Reef Star nog, maar vaak niet.
[magische klassieke muziek]
[liedje 'Caro Mea']
[David] Een van de prachtigste dingen
was dat we Danny naar Bontosua lieten komen.
We wilden hem een goed rif en een aangetast rif laten zien.
[gelach] We waren veertig minuten aan het duiken
en hij vroeg naar de restauratie, hij vroeg waar de Reef Stars waren.
Ik schreef dat hij er al veertig minuten in zwom.
Het was echt super. Hij had zoiets van: wat?
[klassieke muziek houdt aan]
[Danny] Bontosua was verbluffend.
Ik wist niet dat een restauratie op zo'n grote schaal mogelijk was.
Om te zien wat ze daar bereikt hadden
en naar de plek gaan waar ze ze geplant hadden.
Een paar jaar terug waren er grote zones aangeplant.
Je ziet niet dat het Reef Stars zijn, dat het hersteld is.
Ze waren begonnen met koraalgruis
en veranderden het in een weelderig, gezond rif
zonder dat je het verschil zag.
[klassieke muziek zwelt aan]
Ik heb er een half uur rondgezwommen voor ik besefte dat ik over iets zwom
dat vroeger een bodem met koraalgruis was.
Niets maakte zo'n grote indruk op me als het zien van de herstelde riffen.
[klassieke muziek zwelt aan tot een crescendo]
[muziek ebt weg]
Ik heb hier zo veel geleerd.
RIFFENHERSTELLER
Het belangrijkste wat ik hier geleerd heb,
is dat het mogelijk is om een heel rif te herstellen.
De riffen die we gezien hebben waren echt ongelooflijk.
Ze doen het op zo'n grote schaal.
Ik wil nu naar huis en daar Reef Stars gaan planten.
Meer niet. Morgen met de productie beginnen.
Ik heb er echt erg veel zin in.
[klassieke muziek]
[Auli'i] Ze opereren op een heel grote schaal.
Al zouden we maar een zesde daarvan op Hawai'i doen,
ik zou graag zien hoeveel vissen terug zouden komen.
Zien hoeveel werk er hier aan deze kust gedaan is
en dan bedenken
of dit iets is wat we op Hawai'i zouden kunnen doen.
Ik weet het niet.
[Mario] Er zijn wat obstakels, maar realistisch bekeken
gaan we hetzelfde doen en zal dat even geweldig worden.
[klassieke muziek houdt aan]
[Mario] Je leest continu slecht nieuws,
dus is het verrissend om iets te zien dat de goede kant op gaat.
En daar deel van uitmaken
en de mogelijkheid hebben om onze omgeving aan te passen
in positieve zin, zoals ze dat hier doen,
geeft me hoop en geeft ons team hoop,
en hopelijk kunnen we het op Hawai'i voortzetten.
[Alika] Toen ze terugkwamen, waren ze echt andere mensen.
Je kunt het milieu herstellen en dat gebeurt nu ook.
We kunnen onze beschadigde riffen op zo'n grote schaal herstellen,
en dat is iets anders dan we op Hawai'i doen.
Want wat we nu doen in zones zo groot als een tennisbaan,
misschien maken we wat verschil voor een aantal soorten,
maar we herstellen niet hele ecosystemen.
[klassieke muziek ebt weg]
[Alika] We hebben vergunningen voor de Reef Stars.
De eerste Reef Stars die we op Hawai'i plaatsen,
dat is een gigantische stap, maar we zijn er nog niet.
Het is maar een pilotproject.
Maar we hebben het in gang gezet
en kunnen nu vertrouwen bij de regelgevers creëren.
Het grappige was dat iedereen zei dat we ze niet zouden krijgen.
Ik denk dat de staat zonder Danny een joch dat geen wetenschapper is
zo'n vergunning niet zou hebben gegeven.
[Danny] En ik hoop dat we zullen zien dat dit iets wordt
dat onze riffen op Hawai'i zou kunnen redden,
terwijl ze achteruit blijven gaan
en dat we het voor de komende eeuwen een goede basis kunnen geven
en we de zones kunnen herstellen
met gereedschap waarop we kunnen terugvallen.
[Danny] We boren door het gat van de Reef Star.
We markeren het niet als de Reef Star op de bodem is.
We brengen de Reef Star erheen.
We boren een gat, doen er een pen in, en boren dan het volgende gat...
- We boren achteraf pas? - [Danny] Ja.
[David] Koraal groeit erg langzaam op Hawai'i.
Maar omdat het zo langzaam gaat, wordt het ook heel weelderig.
[Kapono] Al deze lijm komt... [onverstaanbaar]
Hoe schroeven we hem vast en bevestigen we hem?
Snap je wat ik bedoel?
[David] Overal op aarde waar we gekeken hebben,
groeit het koraal op Reef Stars veel sneller.
Dit is echt de eerste keer dat we dit doen, dus... [gelach]
- [Kapono] De eerste keer... - [Alika] Wees aardig.
[Kapono] Als we iets voor het eerst doen...
[Danny] Ja, uiteindelijk lukt het.
De zee is hier heel anders.
En het is veel dieper.
[Danny] Ja.
[David] Zal het op Hawai'i ook zo gaan?
Met dat harde koraal, dat zo lastig te kweken is.
Krijg je een bult als je het op Reef Stars plaatst?
[Alika] Alles oké?
[Kapono] Hij is de op een na sterkste van ons.
[Alika] Ik geef hem aan.
[David] De tijd zal het leren.
[David] Je bent midden in de Stille Oceaan.
Dus de afstand van daar tot aan het vasteland is enorm.
Dat noem je de fetch,
de ruimte waarin het water zich verplaatst en energie opbouwt,
en dan botst het ineens op de archipel Hawai'i.
En het eerste wat het tegenkomt, zijn je Reef Stars. [gelach]
[kalme muziek]
- [zoemende boor] - [muziek ebt weg]
[Auli'i] Toen we ze plaatsten, was dat een historisch moment.
En het is een echte test.
Zullen we daarbeneden meer Reef Stars mogen aanbrengen?
Zullen ze daar op die plek blijven?
[kalme melancholische muziek]
[Alika] Als we het kunnen onderbouwen met een paar Reef Stars,
krijgen we toestemming om een heel netwerk aan te leggen,
net zoals elders op aarde.
- [onverstaanbaar gepraat] - [gelach]
- [onverstaanbaar]
[Alika] Ja, goed.
- [Auli'i] Ja. - [Alika] Het is lang geleden.
Dat was veel eenvoudiger dan ik dacht.
Het was nog steeds wat werk, maar het was simpeler dan gedacht.
Ze zijn ontworpen om hier voor eeuwig te blijven, toch?
Dus ik denk: mooi.
Maar we maken ons zorgen over de winter.
- [Auli'i] Ja. - [Kapono] Snap je?
[onheilspellende muziek]
[David] Koraalriffen zijn kwetsbaar voor erg kleine klimaatveranderingen.
Het luistert echt heel nauw.
En dat leidt ertoe
dat ze heel erg kwetsbaar worden,
want één heel kleine verandering
en het hele systeem stort in.
LAMU-ARCHIPEL, KENIA
[David] Als het uit balans begint te raken,
wordt het een enorm probleem.
Dus een temperatuurstijging van een paar graden is een ramp.
Dat is in Kenia gebeurd.
[man in het Swahili] Hoe is het?
Alles oké? Hoe is de visvangst?
Nog nieuws over de oceaan?
Vissen is erg zwaar geworden.
Het is heet en het waait. Alles is uit balans.
Het gaat helemaal niet goed.
Er is geen vis of kreeft meer te vinden,
geen octopussen, de riffen zijn verwoest.
Vergelijk het met vroeger.
Vroeger vingen we veel.
We moeten wat doen. Het gaat nu anders.
En alles verandert snel.
[onverstaanbaar gepraat]
Ik heb besloten om mijn collega's
en de gemeenschap het belang van milieubehoud te leren,
en niet alleen van het koraal.
RIFHERSTELLER
Toen we voor het eerst begonnen
om het volk om hulp te vragen,
waren daar mensen op tegen,
want ze wisten niet wat we wilden doen.
[man praat in het Swahili]
Onze mensen daar zijn leden van de gemeenschap,
Dat is heel erg belangrijk.
Ze vormen de eerste linie.
Ik wil niet met valse beloften voor gemeenschappen komen.
[onverstaanbaar gepraat]
[Hajj] Onze riffen verdwijnen
en we staan op het punt
om het voedsel in zee vrijwel overal te verliezen.
Nu is het tijd om te knokken
om het koraal te herstellen, want als we dat niet doen,
is er geen toekomst meer voor ons
als het rif afgestorven is.
De vissen zullen eronder lijden
en het zal andere rampen tot gevolg hebben.
[onheilspellende muziek houdt aan]
[David] Het is ernstig. Dat staat vast.
Als er zo weinig voedsel is en het leven zo zwaar wordt,
zijn mensen tot alles bereid om te kunnen overleven.
[in het Swahili] Ik ben Ahmed Hussein Shee.
Ik ben geboren in een klein dorp op Pate Island.
[onheilspellende muziek houdt aan]
Ik had maar weinig oog voor wat er gaande was.
Ik ging gewoon vissen.
We beseften niet hoeveel impact we op de oceaan hadden.
We hadden geen weet van wat er aan de hand was.
[onheilspellende muziek houdt aan]
Ik nam het voor lief.
Ik dacht dat het voor altijd zou blijven bestaan.
[onheilspellende muziek houdt aan]
[muziek ebt weg]
[David] We waren al een jaar aan het restaureren, alles ging goed.
[Hajj] Het ging goed met het rif.
We waren erg goed in het onderhoud.
Ons rif keerde terug.
Een van mijn grootste successen in het leven
was koraal zo te laten groeien.
[onheilspellende muziek]
[Ahmed] Toen ik me bij ze aansloot, hadden ze de eerste fase al afgerond.
Ik heb negentig Reef Stars geplaatst.
[onheilspellende muziek houdt aan]
Voor het incident plaatsvond,
was de watertemperatuur gestegen.
[in het Engels] Ik had zoiets nog nooit gezien.
We zagen bijna elke dag veranderingen
wanneer we op de restauratieplek waren.
Dus we zagen hoe ons rif aan het afsterven was.
[Ahmed] Een maand na het verbleken stierf het koraal af.
[David] We werden ingelicht door mensen in Lamu
en we begonnen foto's te krijgen.
Ik had zoiets van: mijn hemel.
Het hele rif was verbleekt, witte riffen, wit koraal,
afgestorven koraal op vrijwel alle beelden
in zones waar we dat niet verwacht hadden.
[onheilspellende muziek]
Lamu was een shock.
[onheilspellende muziek]
We voelden ons erg rot.
We moesten aanvaarden dat we geen controle hadden
over natuurlijke fenomenen zoals de temperatuur.
Dat was een wake-upcall voor ons.
Drie, twee, een...
[onheilspellende muziek]
[Hajj] David Smith kon ons wetenschappelijke redenen geven
voor de verwoesting van het koraalrif.
[David] Het kleurrijke koraal begint te verbleken en wordt wit.
Het kan geen voedsel en energie meer verkrijgen,
dus sterft het uiteindelijk af.
Als het afgestorven is,
beginnen algen, zeewier, zeesnot en allerlei andere dingen
zich af te zetten op het dode skelet.
Dan weet je dat het dood is.
[onheilspellende muziek]
[onheilspellende muziek houdt aan]
[muziek ebt weg]
Het mooie acroporakoraal is verdwenen.
Het tafelkoraal ook. Dat is een beetje triest.
Er zijn nog enkele soorten,
maar waarschijnlijk zal de toekomst er zo uitzien.
De vraag is of dit de biodiversiteit in stand zal houden.
Waar we soorten uit ecosystemen zijn verloren,
loopt het ecosysteem veel meer kans om in te storten.
De ineenstorting van de oceanen, van de gezondheid van de oceanen,
de weerpatronen, het klimaat, de voedselproductie,
de wereldwijde economie.
Het is geschift om te bedenken dat mensen dat in twijfel trekken.
En dit heeft het overleefd.
Dit exemplaar, met zijn stekels...
Deze soort is agressief.
Als hij het overleeft, gaat hij de omgeving overheersen.
Daarom heb je zulke dikke plekken.
Je kunt niet naar vroeger kijken en proberen alles te herstellen,
want de wereld verandert.
We kunnen beter kijken wat het overleefd heeft
en proberen ze te laten groeien op plekken die niet herstellen.
Het zou kunnen dat als je dat doet
het ecosysteem herstelt en er andere soorten terugkeren.
Ik dacht niet: het project is gered, maar: wat is er aan de hand?
Is er genoeg overlevend koraal om het rif te kunnen herstellen?
En als dat lukt, hoe zal dat rif er dan uitzien?
[kalme muziek]
[Mario] We waren zo dicht bij ons doel.
We dachten vergunningen te krijgen en brachten de Stars het water in.
We maakten ze klaar en dachten dat alles oké zou zijn,
maar we moesten ze weghalen en nu zijn we aan het wachten.
- [sissende perslucht] - [onverstaanbaar gepraat]
[Kiana] Het koraal groeit hier al zo lang.
Het zou verschrikkelijk zijn dat wij als mens
het enige waren waar ze niet tegen konden.
We halen die daar van de lijn.
Het is 4,5 tot 6 meter diep.
En als we ze alle drie doen...
[Alika] Als het probleem nu of later zo groot is als gedacht,
moeten we erg snel oplossingen beginnen te zoeken.
[kalme muziek houdt aan]
[David] Ik begrijp het belang van vergunningen.
Maar het is erg frustrerend
en ik denk zelfs nog frustrerender als je bedenkt
dat Kuleana de Hawaïaanse gemeenschap is.
Het is geen externe organisatie.
Dit zijn mensen uit de gemeenschap.
Ze willen aan de slag gaan en de riffen opnieuw opbouwen
waar ze al jarenlang vissen.
[Alika] We brengen ze terug.
[muziek ebt weg]
- [kalme melancholische muziek] - [sissende perslucht]
[Alika] Hoe kunnen we de vergunningen krijgen
die anderen sneller zouden krijgen?
Als ik daarachter kan komen, doe ik dat.
We hebben een gat.
We mogen de oplossing niet doorvoeren.
Als iemand die op Hawai'i geboren en getogen is,
vind ik dat erg frustrerend.
Hoe kunnen we het vertrouwen winnen om voor onze eigen bronnen te zorgen?
[gegrinnik] Dat weet ik niet.
Maar ik wil graag meer leren en ik ben tot alles bereid.
[Kapono] Hopen op ruimdenkendheid.
Uiteindelijk kunnen we alleen
hun harten voor ons winnen en ze voor ons open laten staan,
zodat ze kunnen zien dat dit mogelijk is
en hier op Hawai'i zal werken.
Ja. Ik heb goede hoop dat we die vergunningen krijgen
en ze ons toestaan om ze correct te plaatsen.
Als we kunnen laten zien
dat mensen zonder een doctoraat elders op aarde een verschil maken...
waarom wij niet?
[melancholische muziek ebt weg]
[kalme muziek]
LAMU-ARCHIPEL, KENIA
[David] Het is gruwelijk om te zien
dat iets wat je opgebouwd hebt het niet overleeft.
Er zijn geen opties meer,
behalve ons best doen om een geschikte oplossing te vinden.
Als je één keer gevallen bent,
kun je nog steeds opstaan en doorgaan.
Want ik geloof dat we er allemaal van overtuigd zijn
dat we al onze opties nog niet hebben uitgeprobeerd.
We leggen ons niet neer bij verwoesting.
[David schraapt keel] Echt niet.
Laten we een oplossing zoeken en doorgaan, vooruitgaan.
Er is een nieuwe uitdaging,
een nieuwe mogelijkheid om een oplossing te vinden.
Dus ga je aan de slag en zeg je tegen je teams:
'We hebben nog een mogelijkheid.'
We leggen ons er niet bij neer.
[in het Engels] We geven niet op.
We blijven doorgaan en gebruiken het koraal dat nog leeft
en hopen op een goede afloop voor het rif.
[onverstaanbaar gepraat]
We doen dit voor deze generatie
en voor de komende generatie.
[onverstaanbaar gepraat]
- [onverstaanbaar gepraat] - [kalme muziek ebt weg]
[Ahmed] Het enige wat ik kan zeggen, is dat het voor iedereen nodig is
om de koraalriffen te beschermen,
want de oceaan is alles.
We zijn afhankelijk van de oceaan voor ons voortbestaan.
[David] We willen dat elk eiland
de middelen heeft om de riffen opnieuw op te bouwen
die aangetast zijn en dat dat natuurlijk gedrag wordt,
net als wanneer je op het land werkt en je daar schade repareert.
Je moet de zee repareren
en gemeenschappen daartoe in staat stellen.
We kunnen alle riffen niet in ons eentje herstellen.
Dat is onmogelijk.
Je moet het mogelijk maken dat duizenden mensen,
duizenden gemeenschappen, zelfs tienduizenden,
de riffen in hun buurt herstellen en opbouwen,
en dan zul je zien dat het tij keert voor de riffen.
Dan zal de schaal pas echt toenemen,
als die duizenden gemeenschappen doen
wat wij doen op een schaal die relevant is
voor de riffen waarvan ze afhankelijk zijn,
en dat is ons proces, het Sheba Hope Grows-programma.
[geknetter]
OP HAWAI'I KREGEN ZE EINDELIJK TOESTEMMING VOOR HUN REEF STARS.
ZE HEBBEN DE EERSTE WINTERSTORMEN OVERLEEFD.
IN KENIA ZIJN DRIEHONDERD REEF STARS VOORZIEN
VAN NIEUWE STUKJES BESTENDIG KORAAL.
FRED EN ZIJN TEAM ZETTEN EEN TRAININGSPLEK IN SEA COUNTRY OP
OM ANDERE AUTOCHTONE RANGERS UIT HET GROOT BARRIÈRERIF TE TRAINEN.
IN INDONESIË ZIJN ER RUIM 1 MILJOEN KORALEN GEPLANT.
HOOP IS BESMETTELIJK
DEEL HET VERHAAL
Goedenavond. Tot ziens, ik ben dol op jullie.