Downloaded from YTS.BZ
Official YIFY movies site: YTS.BZ
-Okay ka lang? -Mm-hmm.
-Unang baby mo ba 'to? -Mm-hmm.
Okay.
Heto ang tibok ng puso ng baby.
Ito 'yong tiyan ng baby.
Ito 'yong kanang kidney,
'yong kaliwang kidney,
'yong spine,
'yong tailbone, 'yong balakang,
dorsal, balikat, siko.
Malaki pa ang espasyong gagalawan ng bata.
Ito 'yong ulo ng baby.
Ito 'yong outline ng bungo ng baby mula sa itaas.
Ito 'yong itsura pababa sa utak.
Normal lahat ng anatomy. Tama ang laki ng baby.
'Yong sikmura, spine, bladder, kidneys, puso,
normal lahat ng nakikita ko sa baby na ganito ang edad.
ANO ANG NORMAL
ANO ANG ITINUTURING NA TIPIKAL O NORMAL
NEURODIVERGENT - PANG-URI
NAIIBA ANG MENTAL O NEUROLOGICAL FUNCTION
SA ITINUTURING NA TIPIKAL O NORMAL
MAKALIPAS ANG 33 TAON
Hi sa inyong lahat.
Hello.
Okay, sandali lang tayong magkakasama, kaya…
Alam kong ga-graduate na ang marami sa inyo.
Pag nasa mundo na kayo sa labas, marami pa kayong di alam.
At ito 'yong panahon na parang kailangan n'yong maghanap ng payo.
Kung saan-saan kayo maghahanap para maintindihan kung paano mabuhay.
Gusto ko lang kayong paalalahanan, tandaan n'yong nandito kayo.
Tingnan ang sarili at magtiwala sa sarili ninyo,
dahil mas maraming sagot ang nandito kaysa sa inaakala n'yo.
Natatakot ako.
Di ko alam na ganito pala kahirap…
malaman lahat ng ito tungkol sa 'kin.
May mga tanong ka ba sa 'kin?
Oo.
Pero napag-isip-isip ko ding
delikado ang maging curious o magtanong.
Ten and one…
Dapat maintindihan ng mga tao
na may mga taong iba ang nararanasan sa mundo.
Pero kamangha-mangha ang paraan ng pagtingin mo sa mundo.
Kung aalisin sa 'kin ang pagsasayaw, di ko makikilala ang sarili ko.
Pero kaya nga nababago nito ang lahat.
Magkuwento ka pa.
May pagbabago kapag tinanggap mo na talaga
at kinilala ang mga karanasan at damdaming matagal mo nang nararanasan.
Mas nagiging totoo 'yon.
Lagi kong nararamdaman no'n na parang may mali.
Iba na sa pakiramdam ang lahat ngayon.
May challenge sa tatlong areas.
'Yong isa, communication.
'Yong isa, socialization.
'Yong isa pa, paulit-ulit at stereotyped behaviors.
Meron ka ng tatlong 'yon.
Sa pamamagitan ng history at kabataan mo, titingnan ko kung paano nangyari 'yon.
May neurobiology kung paano nabubuo ang pagkatao,
na nagsisimula sa pagkabata
at nananatili sa 'yo habambuhay.
At pasok ka sa criteria para sa autism spectrum disorder.
Ang autism spectrum disorder ay isang komplikadong kondisyon
na kinabibilangan ng paulit-ulit na mga hamon sa social interaction,
speech, at nonverbal communication at restricted/repetitive behaviors.
Karaniwang nada-diagnose ang ASD pag toddler ang bata o maagang pagkabata.
Magkakaiba ang epekto ng ASD at ang tindi ng sintomas sa bawat tao.
May mga tanong ka ba sa 'kin?
May kailangan ka?
Parang…
Nakakagaan lang ng pakiramdam.
Di ko ma-imagine.
Ngayon, opisyal kong natanggap
ang diagnosis ko ng autism spectrum disorder, Level 1.
"Kailangan ng suporta."
Mag-empake ka.
Mag-empake?
-Oo. -Para sa'n?
Para sa paglalakbay.
Ayaw mo nga pala ng mga analogy.
Di ko naintindihan 'yon.
Oo, marami akong nararamdaman. Tipong…
Parang di ko mapagkakatiwalaan 'yong isip ko o 'yong utak ko.
Parang…
Nagbabasa ako ng… mga katangian
ng taong may autism o ASD Level 1,
at parang binabasa ko 'yong buhay ko,
malinaw na malinaw 'yon sa 'kin, sobrang nakaka-relate ako.
Tapos bigla na lang, pakiramdam ko, gawa-gawa ko lang 'yon, di 'yon totoo,
o naghahanap lang ako ng pansamantalang lunas.
Parang niloloko ko lang sarili ko.
Pero ngayon, pormal na akong na-diagnose.
Kaya… makakahinga na ako
at makikilala ko na… ang sarili ko.
Pakiramdam ko, di talaga ako…
nagkaro'n ng pagkakataong magawa 'yon noon.
Kaya parang nakaka-overwhelm, pero para ding…
ang promising.
At nagpapasalamat ako
na nagkaroon ako ng pagkakataon na maranasan ang prosesong 'to.
Bakit ka natatakot?
'Yong pagsali sa documentary ang pinakakinatatakutan ko,
'yong makipag-usap sa isang tao
sa malalim na level, at…
Tiwala ako kay Alex, pero ayokong gumawa ng mga bagay na di ko alam gawin.
Pero alam mo na 'yan
kasi lahat ng kaya mong gawin ngayon, di mo naman din alam dati.
Ano'ng nakatulong sa 'yong… malampasan 'yong moments na 'yon?
Iniisip ko na, "Nawawala ako." Kumusta?
-Nice to meet you. -Nice to meet you.
-Si Ian. -Hi, Ian. Ako si Alex.
Naniniwala akong ito ang tamang gawin.
Kaya gagawin ko na lang.
Ito si James.
-Wow, tingnan mo. -Wow. Ang taray, o.
-Ang taray. -Ang taray niya.
Eto na nga ang alamat.
-'Yong picture… -First recital ko 'yan.
-'Yong kamay… -Alam ko.
-Okay lang lagyan ka ng mic? -Sige.
Isa sa mga nakaka-stress, di ko alam kung paano ginagawa ang isang dokyu
o pa'no ka magtrabaho, at…
-Kinukunan mo rin ako. -Kanina pa.
Sinusubukan ko lang kunan 'yong mga ginagawa niya.
At ang saya.
Ang weird kasi bawat taong nakakasalamuha ko,
di nila alam 'to.
Kaya— Tapos iniisip ko na din 'yong mismong filming—
Grabe lang talaga lahat.
Lahat…
Parang ibang-iba 'yong bawat araw.
Magugulat ka.
Wow, tingnan mo 'yan.
May tapang akong
gumawa ng kung ano-ano sa ngalan ng pagsasayaw
na hindi ko magagawa bilang si Jenn lang.
-Gaya ng ginagawa natin ngayon. -Ako din.
At sa buhay ko, marami 'yon.
Kasi 'yong umpisa ng bawat pakikipag-ugnayan
o bawat pagkakataon o bawat trabaho, parang,
"Ayokong gawin 'yan."
May kung anong level ng anxiety agad.
Pero ginagawa ko pa rin.
Gano'n din ako.
Tingin ko, iba 'yong project na 'to.
Ang totoo, di pa 'ko sure kung ano 'to.
Umiikot ang career ko sa kung ano'ng naibibigay ng performance sa audience.
Pero gusto ko talagang alamin
kung ano'ng naibabalik ng performance sa mga artist mismo.
Totoo.
Dahil doon, napadpad ako sa movement-based psychotherapy,
na pinasosyal na paraan ng pagsasabing,
"Pag palpak ang salita, sayaw ang ipang-communicate."
-Tama. -Dito ako nahihirapan.
6 TAON ANG NAKAKARAAN
-Ikaw agad 'yong naisip ko. -Siyempre.
Anim na taon na pala, pero nag-reach out ako sa 'yo
kasi sinubaybayan ko na ang career mo mula no'ng magkasama tayo sa music video.
Tadhana sigurong paglipas ng mga panahon,
tinext kita sa parehong araw ng pagka-diagnose sa 'yo.
Di pa rin ako makapaniwala. Ang weird.
Kakauwi ko lang galing LA no'ng gabi bago 'yon.
Kinaumagahan 'yong session niya. Boom, ayun 'yong email.
-Oo. -Tapos, grabe 'yong session niya.
Ano'ng nag-udyok sa 'yo na mag-perform at sumayaw?
Dati, ang sagot ko ay…
Napadpad lang ako do'n
at na-in love na 'ko.
At… parang ito 'yong purpose ko
at dapat kong gawin sa buhay na 'to.
At ito 'yong talento ko.
At ito 'yong paraan para makipag-ugnayan sa tao.
At ito 'yong paraan para makatulong ako sa mga tao.
Pero lagi kong nararamdaman na talagang napadpad lang ako do'n,
o, inakay ako sa buhay na 'to,
na… nararamdaman ko pa rin,
pero… sa tingin ko—
na-obsess lang talaga ako sa pagsasayaw, siguro dahil may autism ako.
At nakatulong 'to sa 'kin
sa mga paraang… ngayon ko lang nauunawaan.
Sige, tingnan natin kung sa'n makarating 'to.
Dahan-dahanin natin, susundan kita.
-Sige. -Tingnan natin kung ano'ng lumabas.
Simulan na natin.
One, two, three, four, five, six…
And one, two…
Yes, Barry!
Five, six…
Yes!
Yes, lawakan n'yo…
Gamitin n'yo 'yong space sa quadrant n'yo.
Oo.
Dito ang tingin. Patingin.
Noong una, sayaw lang 'yon.
Pero ilang taon na…
Bubuka, mamumulaklak.
…mula no'ng hindi na 'yon 'yong therapy para sa 'kin.
Dumating 'yong point
na mas marami nang kinukuha kaysa binibigay 'yong pagsasayaw sa 'kin.
Yes!
Bilang tao, pag pinapanood ko kayong sumayaw,
kung di ko makita ang mga mata n'yo,
di ako makaka-connect sa inyo.
Nakahanap ako ng paraan para kumita sa gusto kong gawin,
pero matagal-tagal na din
mula no'ng maligayahan ako sa paggalaw.
Pero kasabay no'n, career ko pa rin ito,
pero di na talaga ako masaya para sa sarili ko.
Pero nandiyan pa rin ako para sa students.
Yes! Tama. Tara, guys.
Hirap akong makahanap ng environments kung sa'n gusto ko talagang sumayaw.
Nakikita ko kung pa'no ka nawalan ng gana.
Maswerte akong kumikita ako sa paggawa ng bagay na gustong-gusto ko,
pero parang sumpa rin 'yon,
dahil pwedeng mawala 'yong saya sa paggawa ng gusto mo.
Malakas ang bagsak natin. Okay?
Malakas ang bagsak natin, dahil gano'n tayo sinanay
at 'yon talaga ang gusto nating gawin.
Oo, disiplinado ako,
pero gusto kong makitang may effort sa sayaw.
Ayoko 'yong mukhang madali o masyadong perpekto o pulido.
Gusto kong makita 'yon, lalo na sa mga babae.
Gusto kong makita 'yong power at effort sa ginagawa n'yo.
Pero ang hirap no'n.
Iconic sa 'kin ang lugar na 'to.
Lumaki ako sa Idaho, sa kawalan,
at nakikita ko ang Steps sa mga dance magazine, tapos—
'Yong studio na 'to.
At gusto kong— Gustong-gusto ko talagang makapunta dito.
At 'yong isiping kasama ko kayo dito
at iba pang mga pamilyar na mukhang ilang taon ko nang kilala,
sobrang nagpapasalamat ako.
-Kayo— -Mahal ka namin!
Five, six, seven, eight…
Maaaring may mga sintomas na mula noong maagang pagkabata,
pero hindi pa lubusang lumabas
hanggang sumobra na sa kapasidad ang social demands,
o maaaring naitago ng mga natutuhang pamamaraan sa pagtanda.
MAAARING NAITAGO ANG MGA SINTOMAS SA PAGTANDA
Jennifer!
-Hi! -Mag-hi ka!
-Okay, go! -Hi!
Tingin ka lang.
-Sige na. -Hi!
Ano ba'ng problema mo?
Hello mula sa paborito kong lugar sa buong mundo.
Ang happy place ko.
Gustong-gusto ko rito.
Mga… ala-una na ng hapon ngayong Martes.
At pangalawang ligo ko na 'to.
Gano'ng araw na naman.
Ano'ng nararamdaman mo?
Ang stimming ay 'yong ginagawa ng isang tao sa katawan niya
para manatiling kalmado at kontrolado.
Kahit anong nakakapagpakalma sa taong 'yon
ay stimulatory na uri ng pagkilos.
Angas ng daliri.
No'ng bata ka,
tingin ko, nagse-self-stimming ka kapag umiikot-ikot ka.
At sayaw ang itinawag do'n ng parents mo.
Tapusin mo 'yong sayaw mo.
One, two, three, four, five, six, seven.
Five, six, seven, eight.
One, two, three, four, five, six, seven, eight.
Pwede mong bilisan 'yong balakang mo?
-Ayan. -Ang ganda.
Baba.
Kabila naman.
Ang ganda.
Step! Step, step, five! Step, five! Kick, kick, five!
One, two, three, four, five, six, seven, eight.
Okay? Gusto mong subukan na may music?
One, two.
One, two, three, four, five, six, seven, eight.
Sobra o kulang na reaksiyon sa sensory input
o kakaibang interes sa mga sensory aspect ng environment.
Kawalan ng reaksiyon sa sakit o temperatura.
Hindi magandang reaksiyon sa mga partikular na tunog o texture.
Sobrang pag-amoy o paghawak sa mga bagay-bagay.
Pagkahumaling sa mga ilaw o galaw.
Masaya ka ba?
-Oo. -Ano'ng masaya sa pagbitbit niyan?
Para kasing… gusto lang ng instinct ko na gawin 'to.
'Yong vibration sa kamay ko at 'yong tunog.
Damang-dama ko.
Maraming palatandaan ng social challenges.
Maraming palatandaan ng sensory issues.
Happy birthday, dear Jennifer
Masyado bang maliwanag?
Sa nakikita, naririnig, nararamdaman…
-Sorry. Ipunas mo sa pantalon mo. -Ayaw!
-Jennifer, tama na. -Yuck!
-Kadiri! -Bumalik ka na sa kotse.
Mahirap i-process.
-Ayos ka lang, Jenn? -Sobra na.
Parang nagshu-shut down ako. Parang mababaliw ako.
Kaya dapat ako na lang ang mamili—
Hindi, pero gusto kong subukang mag-enjoy at mamili kasama ka.
Parang may kidlat sa mata ko. Parang may kumikidlat.
Parang maliwanag na ilaw.
Literal na parang masisira 'yong utak ko.
Tipong permanente na.
Nakaka-overwhelm talaga.
Sa tingin ko, matagal nang na-overload 'yong sensory system mo.
Importanteng makahanap ka ng mga paraan para makabawi.
Pero di 'yon laging healthy para sa 'yo.
'Yon ang kailangan mo
para kumalma, makabawi, at makapag-process.
-Ano? -Nagke-crave lang talaga 'ko sa beer.
Masama 'to. Kasi natuto akong uminom no'ng 13 pa lang ako.
Nasa dugo ko na ang pagiging manginginom. Ang pangit lang.
Naiintindihan ko.
Pahingi rin, babe.
Pag masyadong matindi o di-umaayon ang mga bagay-bagay
sa paraang may sense para sa gaya mo,
magiging mahirap ang mundo.
Bilang adult, titigil ka lang sa stimming…
Sige lang.
Ilabas mo. Okay lang. Hayaan mong lumabas 'yan.
Kasi hindi komportable 'yong ibang tao.
O pakiramdam mo, hinuhusgahan ka.
Kaya mahalaga 'yong kakayahang makapag-regulate,
mag-refuel, at magbalanse sa napaka-healthy na paraan.
Ginawa kong sayaw 'yong stimming ko.
Hanapin mo 'yong balanse, 'yong gitna, kung saan ka nararapat.
O magkulong ka sa isang lugar na sa pakiramdam mo ay ligtas.
Oo, madalas kong gawin 'yon noon.
Gumagawa ako ng mga tambayan para sa sarili ko.
At pwedeng 'yon 'yong lugar kung sa'n ka mapapayapa
at magiginhawaan.
Nakaka-relax lumabas sa nature,
kaya pupunta ka sa mga lugar na 'yon nang matagal at walang gagawin.
-Ready? -Oo!
Ang ganda. Ano sa tingin mo?
Gusto ko 'to.
Ako din.
-I love you. -I love you.
Kalimutan ang mundo.
-Braso 'yan o balakang? Ano 'yan? -Sira-sira na. Wala na.
Dahil ba sa sports 'yang injury na 'yan?
Oo. Dancer ako.
-Parating na si Dr. Borowski. -Okay.
Maliit 'to para sa 'kin.
-Maliit. Kailangan ko ng mas malaki. -Patingin ng puwit mo.
-Ikot ka. -Ayoko.
Role-play tayo, nurse at doctor.
Wag na, uy.
-Bali ba? -Tapos na ba 'yong career ko?
Iangat mo 'yong tuhod mo paganito.
Medyo…
Oo.
-Okay, so… -Masakit kapag iniaangat 'yong binti ko.
Okay.
Nakapagsayaw pa ako. Okay lang lahat.
Gaya ng lagi niyang ginagawa.
Oo. Siyempre.
Sa puntong ito ng buhay ko, isinasayaw mo lang ang sakit.
May mga nangyayari dito,
bale, namamaga talaga 'yong hip flexor mo,
Ang payo ko, magpa-MRI na tayo ngayon.
Gusto kong makasiguro na walang stress reaction dito.
Kung magiging problema 'to, may Martha Graham siya.
Bukod sa lahat ng ginagawa ko, may nationals ako.
Mag-physical therapy tayo…
May 250 hanggang 400 katao sa mga klaseng 'yon…
Magiging matindi 'yon.
Pagpupumilit sa pagkakapareho.
Mahigpit na pagsunod sa routine.
O ritualized patterns o verbal/nonverbal behavior.
-Ano'ng iniisip mo? -Iniisip kong di interesante 'to.
Ano'ng kinukunan mo?
Interesante naman.
Mag-empake ka.
Hindi ako masayang panoorin.
Isasama mo si James?
Kung pwede lang.
Nag-eempake si Jenn, at di siya masaya.
Ano'ng iniisip mo?
Nilalamon siya ng anxiety.
Para sa 'yo, mahirap malaman kung ano'ng gagawin,
saan magsisimula, paano makikipag-usap,
paano maiintindihan ang pananaw ng ibang tao, sa emosyonal na lebel.
Kailangan mong iproseso ang bawat tao,
emosyon ng bawat tao,
kuwento ng bawat tao,
alamin kung ano'ng nangyayari sa paligid.
At napakahirap kapag iniisip mo
kung gaano kabigat para sa tao na iproseso sa isip ang isang bagay.
At para sa 'yo, maraming pressure sa pakikipagkapwa.
Marami.
Finorward ang iyong tawag sa automatic voice message system.
Hi, si Alex 'to. Mag-message ka lang.
Ano, Alex…
Nandito ako, nagtuturo ng klase,
pero di ko alam kung ano'ng problema sa katawan ko.
Isa sa mga rason kung bakit gusto kong gumagalaw kasi mabilis lang.
Pag lumabas na, tapos na.
Mas masaya ako pag mas gumagalaw ako.
Pero literal, ayoko talagang gumalaw ngayon.
Ayun, di ko alam kung ano'ng nangyayari.
Dancers, punta kayo sa dance floor kung magkaklase kayo.
Paano ko sila mamo-motivate kung di ko ma-motivate ang sarili ko?
Anong oras ka darating dito?
Bawal akong kunan habang natutulog.
Gising ka naman.
Good night.
Bye.
Sumayaw ka sa harap ng bintana, maganda 'yong kuha.
Parang…
Kita ko 'yong silhouette mo, parang si Beyoncé.
Wish ko lang.
Lagi akong humihiling ng bathtub.
Kaya ako binalik sa building na 'to kasi tingin ko—
-Bathtub building 'to? -Bathtub building nga.
Nagka-panic attack ako kagabi.
Ang tanga nga kasi prepared naman ako.
Mahigit isang dekada ko nang ginagawa 'to.
-Oo. -Pero hindi talaga—
Para sa 'kin, pahirap nang pahirap. Di dumadali.
-Talaga? Bakit? -Oo, ewan ko.
Siguro…
Di lang talaga dumadali. Kasi pakiramdam ko—
Mas maraming ine-expect sa 'yo?
Di ine-expect, pero…
Parang di talaga para sa 'kin 'yong wala akong gaanong effort.
Lagi pa rin akong sumusubok ng bago.
-Oo. -Kaya…
-Pero ayaw mo na bang mag-effort? -Hindi.
Ganito…
Huminga tayo nang sabay-sabay.
Exhale.
Alalahanin n'yo lang saglit kung bakit kayo nandito.
Di ka na ba umiinom?
-Oo. -Ayos.
-Mga tatlong taon na. -Okay.
Bakit ka tumigil?
Kailangan, e.
Gusto ko talagang makita kayong maging parte ng galaw.
Namnamin n'yo mula sa loob n'yo, angkinin n'yo mula umpisa.
Gusto ko ring wag nang uminom, pero nahihirapan ako.
Gusto kong itodo n'yo 'yong approach n'yo, 'yong sigla n'yo.
Wag n'yong isipin ang sarili n'yo. Dapat maantig ang iba.
Gets n'yo ba?
Na-realize kong nagsimula akong uminom no'ng college,
kung sa'n napilitan akong maging parte ng social community.
Mismo.
Kaya talagang dumepende ako do'n na tulungan ako.
Ako rin.
Mas okay na wala 'yon,
pero hindi naman mas madali.
Totoo. Pabalik-balik din ako.
At parang gusto ko nang matapos.
Oo.
Gusto ko nang matapos.
Five, six, seven. Eto na.
One, two, three, four.
Liyad,
yuko, ulit.
Three, four.
Liyad,
yuko, ulit.
Di lang 'to paggalaw.
Gusto kong makita 'yong labanan.
Liyad. Ulit.
Three, four. Liyad.
Yuko, ulit.
-Gaano na kayo katagal na magkasama? -Mga ten, 11 years.
Ulit.
Kilala ko na si Tay, 12 pa lang siya.
-Ilang taon ka na? -24.
Twelve pa lang siya, choreo na niya 'ko.
Okay. Three.
Ganiyan. May kung ano sa focus mo. Sobrang ganda nito.
Three, four.
Liyad,
yuko, ulit.
One, two, three, four.
Liyad,
yuko, ulit.
Three, four.
Liyad, yuko, ulit.
One, two, three, four. Liyad…
Nagdulot ng matitinding pinsala ang mga sintomas
sa pakikipagkapwa, trabaho,
o iba pang importanteng aspekto ng kasalukuyang pag-function.
One, two, three, four.
Liyad, yuko, ulit.
Three, four. Liyad, yuko, ulit.
One, two, three, four, five…
Jenn, okay ka lang?
…eight…
-Ayaw mo bang mag-rehearse? -Hindi, gusto ko. Kaso…
Parang nababaliw ako.
Ano'ng nakakabaliw sa 'yo, honey?
Ewan ko.
Okay lang na nagpa-panic minsan.
Parang mas madalas na 'yong panic attacks niya.
At kakaumpisa pa lang ng araw,
kaya humiga kami sa sofa para makahinga siya.
Hinanda ko ang pampaligo niya.
Sumayaw nang naka-underwear konti.
Sinubukan kong gulatin 'yong utak niya sa pangit na tanawing 'yon.
Natawa siya konti, pero— Alam mo 'yon, di nagtatagal.
Ano'ng nararamdaman mo?
Pakiramdam ko, wala akong kontrol.
Mas mabilis 'yong emosyon ko kaysa sinasabi ko.
-Oo. -'Yon 'yong mahirap.
Oo.
Di mo napapansing nangyayari lahat ng 'to sa loob mo,
tapos pinu-push mo ang sarili mo, na kapag lumabas na 'yon,
magtataka ka, "Ano 'to?"
Pero matagal na 'to. Di lang napag-uusapan.
-Oo. -Ayun.
-Saka di ko alam kung ano 'yong emosyon. -Oo.
Parang… malawak lang.
Parang sobra lang talaga. Ewan ko kung pa'no niya nakakaya.
Ang sakit.
Ang sakit huminga.
Medyo masakit lang, ha?
Galing mo, babe. Good job.
Nagkaroon ng autoimmune flare-up si Jenn,
kaya nalamang may gallstones siya.
Ngayon, nagpa-emergency surgery kami para matanggal na.
Kaya, medyo…
Matindi ang tama niya ngayon.
Bababa na tayo.
Hindi mo kontrolado ang button na 'to.
Pupunta ako sa White Plains para kay Alex
dahil nasa ER siya ngayon sa White Plains,
at out-of-town si Miguel, 'yong asawa niya, dahil sa trabaho.
Kaya… ako ang pupunta para masigurong okay siya.
Hi.
Pambihira tayong dalawa.
-Uy. -Oo nga.
-Uy. -Ano'ng nangyari?
Nasa ospital din ako.
Pupuntahan kita kung wala lang akong tahi.
Totoo.
Kararating ko lang sa bahay ni Alex.
Inasikaso ko siya.
Ia-admit siya sa ospital.
Na-admit na pala siya.
May brain MRIs.
Hindi siya okay ngayon.
Sa tingin ko, di lang 'yon burnout.
Siguradong natatakot siya.
At alam kong nagmamadali si Miguel na makabalik bukas.
At pagkatapos ni Jenn,
at 'yong nakakatakot na gallbladder surgery na 'yon,
parang lahat ng mahahalaga sa 'kin,
may pinagdadaanan.
-Gusto mong makita 'yong hiwa? -Siyempre.
Dito nila kinuha 'yong gallbladder.
Ay, interesting.
Ang guwapo mo.
May filter ka ba?
Wala.
Parehong linggo, parehong nasa ospital.
Gusto ko lang makita kayo, kasi—
Sobrang hirap nitong mga linggong 'to, at alam mo naman, mama bear si Ian.
Kumusta ka? Ano'ng nararamdaman mo?
Nag-reload ako kahapon at kanina.
Konting galaw lang, para nga lang akong naglalakad.
Nakakatawa, pareho tayo ng posisyon,
kasi sinusubukan ko lang maglakad nang deretso.
-Friend. -Bale, mag…
Ano'ng nangyayari?
Meron ako no'ng tinatawag na— Do— Ano nga 'yon, Ian?
Guillain-Barré.
Guillain-Barré, ang ganda pakinggan.
So, parang sumosobra 'yong autoimmune response mo
tapos inaatake 'yong nerve cells na nagpapagalaw sa muscles mo.
Parang wala kang proprioception.
Oo, wala akong ideya kung ano 'yon, pero oo.
Parang 'yong katawan mo, "Letse, aatakihin namin lahat dito."
Nag-ooveract.
Pwedeng makaparalisa.
Lagi pa nating pinag-uusapan 'yong mind-body connection.
Nagiging malinaw 'yong mga bagay na 'yon,
kasi kailangan mong tukuyin kung ano'ng mahalaga sa 'yo
at gawin 'yon.
-Totoo. -Habang kaya mo pa.
Tama.
'Yan, ituloy mo lang.
Gusto ko 'yan.
No'ng bata ako, pakiramdam ko lagi, outsider ako sa pamilya ko
o hindi nila ako naiintindihan.
Kaya sobrang halaga sa 'kin ng pinili kong pamilya.
Matagal na kaming magkakilala.
-Sa'n ka punta? -Sa taas.
-Gaano kataas? -Sobrang taas.
Six, seven, and eight, tapos ganito.
'Yong ligayang 'yon, sa tingin ko, kapag lalo mong hinayaan ang sarili mo
na bumalik sa kung ano 'yong nagpapasaya sa 'yo sa field mo,
mahahanap mo ulit 'yong ligayang 'yon.
Hanapin mo 'yong gusto mo do'n, kausapin mo ang mga nagpapasaya sa 'yo,
at makisama ka sa kanila
at subukang mag-enjoy at hanapin uli 'yong saya sa ginagawa mo.
Wow.
Oo, ang hirap i-process no'n.
Magiging okay ka ba?
Oo naman.
-Pasensiya na. -Ayos lang.
-Gano'n talaga. -Oo.
Di mo mararamdaman 'yong saya kung di mo nararamdaman 'yong lungkot.
Kailangan talagang magbigay ng inspirational quotes?
Oo.
Ano pang quotes ang dapat malaman ng mga tao?
Alam mo…
Lagi kong iniisip, at original idea 'to, ha…
simulan mo ang pagbabagong gusto mong makita sa mundo.
-Wow. Ang lalim no'n. -Oo.
Simulan mo ang pagbabagong gusto mong makita sa mundo.
Kung paggalaw ang nagsasabi ng mga kuwento at mga emosyon mo,
tingin ko, 'yon ang dapat mong gawin.
Alam ko na… kung ano'ng gagawin.
Parang may mensahe akong kailangang i-share,
kaya alam kong di pa nawawala ang pagsayaw ko.
Talagang di pa 'yan nawawala.
Sinasabi nito kung ano'ng kailangan mong gawin para sa sarili mo.
Pagsasayaw ang gamit ko para maintindihan ang mundo at ang papel ko dito.
Marami akong natutuhan.
Gusto kong i-share 'yon sa mundo.
Panahon na para may gawin ako.
Mahahanap mo uli 'yong saya.
Simulan na natin.
Kayang-kaya mo 'to Kayang-kaya mo 'to, gusto mo 'to
Walang hanggan ang mga posibilidad
Ano sila?
Walang hanggan!
Ano tayo?
-Perfect -Perfect
Mga taong perfect Sa perfect na lugar
At pinupapurihan namin ito nang may dangal
At…
Ayos!
Lahat ng pinapakita n'yo, magic, maganda, at nakatadhana.
Salamat sa pag-oo n'yo.
Magpakitang-gilas tayo.
Sige.
Gusto mo bang ikuwento sa grupo kung paano mo nalaman?
No'ng ma-realize kong ganito ako,
wala talaga akong alam… tungkol sa autism,
walang-wala talaga.
Baka alam na ng marami sa inyo 'yong kuwento,
pero na-realize kong baka may autism ako
do'n sa docu-series ni Alex tungkol kay Amy Schumer.
Tungkol 'yon sa pagbubuntis ni Amy, paggawa ng comedy special,
pero may sidebar sa pelikula tungkol sa asawa ni Amy na si Chris.
At sa pelikula, nakatanggap siya ng diagnosis ng autism spectrum disorder.
'Yong paglabas no'n sa documentary, sobrang— Biglaan lang.
Mahal niya ang lalaking 'to.
Nagkaproblema sa komunikasyon nila.
Kaya nagpunta sila sa doktor.
At habang pinapanood ko 'yong episode,
naisip ko na baka may autism din ako.
Hindi ko pa naisip 'to sa sarili ko dati.
Habang pinapanood kita… na magsalita
tapos kung pa'no ka ikuwento ng pamilya mo.
Di— Di ko pa rin alam kung ano 'yon.
At naisip ko no'n, "Nakaka-relate ako sa nangyayari."
Malalaman nilang iba ka, pero di nila sasabihin 'yon sa 'yo.
Kung may kasama kang nasa spectrum, kailangan mong mahalin 'yon.
Nalaman ko 'to sa sarili ko
dahil may naglakas-loob na i-share 'yong kuwento nila.
Kaya gusto kong gawin 'tong show.
Naalala ko, no'ng ma-realize ko,
literal na parang bumuka 'yong lupa.
Parang karamihan ng mga realization mo—
Sa gano'n kalaking bagay,
pakiramdam mo, bumabagsak sa 'yo ang mundo,
pero para sa 'yo, parang bumuka ito.
At sa tingin ko, may kung anong napakaganda
do'n sa kailangan mong maramdamang totoo ang nararamdaman at nakikita mo,
at sabihing, "Utak ko 'to."
Isang katangian ng autism, lalo na sa Level 1, ay masking.
Magkasama 'yon.
'Yong ideya na hindi ka "pwedeng" maging totoo sa sarili mo.
Kaya nagiging ugali mo nang itago ang iba't ibang aspekto ng sarili mo.
At sa paglipas ng panahon, lumalala 'yon nang lumalala,
di mo namamalayang ginagawa mo na siya.
Pag na-realize mo na 'yon at gusto mo nang tumigil,
halos imposible na.
Pati 'yong ideya na malaman kung sino ka
sa ilalim ng lahat ng 'yon, parang imposible rin.
May footage kami mula sa ultrasound ni Jenn.
Kinunan ng tatay niya lahat.
Ano 'yong ginagawa mo?
Mahirap ipaliwanag.
Sinusubukan kong bumuo ng analysis environment ng diagnosis ni Jenn,
isang expression kung paano siya naka-survive sa pamamagitan ng paggalaw
at paano niya nabuo 'yong marami sa vocabulary niya
sa pamamagitan ng stimming, tics, anxieties niya.
No'ng bata pa ako, gustong-gusto ko pag nahihilo ako.
Nawawala lahat, literal.
Kaya pag-aaral ito ng evolution
ng pagkakaintindi niya sa paggalaw nang hindi niya napapansin.
Parang gumagalaw ako no'n base sa instinct,
at ngayong binabalikan ko 'yon,
naiintindihan ko na 'yong nararamdaman ko no'n.
Pero ginamit mo 'yong sayaw para makontrol 'yong sarili mo
mula noong bata ka gamit ang paggalaw sa mga kamay mo at pag-ikot-ikot.
Ikot!
Naging positibo 'yon.
Kaya parang nai-connect ka ng pagsasayaw
sa maraming tao sa mundo ng sayaw, tipong, "Oo, gusto ka naming maging kaibigan,"
dahil gustong-gusto mo 'yong gusto nila.
Paikutin mo ako!
'Yon 'yong pinakanaisip ko talaga.
No'ng ginagawa ko 'yong mga 'yon,
sabi ng mga tao, sumasayaw ako.
Nai-connect ka ng paulit-ulit na paggalaw.
At sa tingin ko sa sayaw mo, communication mo 'yon,
nai-connect ka no'n sa maraming tao kasi di mo kailangang gumamit ng salita.
Katawan ang ipinangkukuwento mo.
Indibidwal kang tumitingin sa ibang indibidwal
na mas madaling makipagkapwa-tao,
pero di nila nakikita ang mundo sa paraang gaya ng iyo.
May dapat ipagdiwang at di dapat tingnan sa negatibong paraan,
dahil maganda sila.
Dr. Kim…
-Di ba? -Pwede nating pag-usapan si Dr. Kim?
Maganda 'yong sinabi mo para i-reassure
'yong taong may bagong nalaman
na literal na pwedeng makapagbago ng buhay niya.
-Ayun. -Perfection.
Si Sonya, lagi siyang nandiyan sa career at buhay ko.
Walang parte ng piyesang ito ang mabubuo kung di kami nagkasama.
Sabi niya sa akin no'n sa bahay ko,
akala ko…
Sabi niya, "May sasabihin ako sa 'yo." Sabi ko, "Ay, puta."
Sumeryoso siya.
Tapos ano 'yong tanong ko? "Buntis ka?"
-"Aalis ka na?" -Oo.
Ano'ng ginawa ko?
-Ang dami kong tanong. -Oo.
-Sabi ko, "May autism ako." -Tapos sabi ko, "O!"
-Oo nga, "O!" -"O!"
"Ayos. Okay. Ano na?"
'Yon 'yong nakakabaliw.
Di 'yong mismong diagnosis at experience ng pagkakaro'n ng autism.
'Yong halos 34 years ng buhay mo na di mo alam.
Marami na kaming napagdaanan,
at parte din nito ang mga karanasang 'yon.
KLASE NI SONYA 15 TAON ANG NAKALIPAS
'Yong mga hirap niya sa pagkakaibigan namin at sa trabaho.
Sana lang nalaman ko noon
kasi 'yong magkaroon ng awareness
di lang tungkol sa paano niya masusulit ang buhay niya at mapapagaan 'yon…
Tipong mas magaan nang konti.
Di ko alam.
'Yon 'yong point.
Kung di mo alam, di ka makakapagsimula.
-Wala kang chance. -Oo.
Ang malupit, nalulungkot ka dahil do'n,
pero ikaw nga ang pinakanakakaintindi sa 'kin.
Ang ironic.
Gawin natin 'tong show na 'to.
Nating dalawa.
Wag kang lumapit, iiyak ako.
Mahal kita Pero mahihibang ka
Gagawin ko 'to Mala-musical theater ang atake
Baka hindi ka umiyak
Nakakaranas ako ng matinding burnout
sa lebel na di ko pa nararanasan dati.
Literal na di na ako makagalaw.
Kaya itong prosesong 'to at paggawa ng piyesang 'to,
parang tadhana talaga 'yong gawin 'to ngayon
kasi… parang ang layo-layo ko na sa kung ano'ng alam ko dati.
Tipong kung di ko gagawin 'to ngayon,
pakiramdam ko, baka matuluyan na 'ko.
-Oo. -Alam mo 'yon?
Kailangan kong makilala ulit ang sarili ko sa lugar na parang tahanan sa akin.
Tulad ng dati.
Kung hindi, baka hindi na ako makabalik.
Mahal ko 'tong mga 'to.
Pamilya sila sa 'kin.
May kung ano sa kombinasyon ng naririnig si Kim
at nakikita sila nang sabay.
Maraming salamat sa lahat ng nandito.
Ewan ko. Parang nagtagpo ang buhay at sining
sa napakagandang paraan na ngayon ko pa lang nararanasan.
Nakita ko na 'yon sa ibang tao, pero di pa sa 'kin.
Kaya, ang galing talaga.
Okay, Jenn, patugtugin mo nga dahil ikaw ang naglagay…
Bale, 'yon na 'yon.
May mga tanong ka ba sa 'kin?
-Oo. -Okay!
-Exciting 'yon. Ulitin mo. -Sige.
Bale, 'yon na 'yon.
May mga tanong ka ba sa 'kin?
'Yon na siguro 'yong makakapagbukas do'n.
-Oo. -"Oo, meron."
"At— At ito ang mga tanong ko." Literal.
Ayos 'yan. Ulitin mo. Galing, Jenn.
May mga tanong ka ba sa 'kin?
Ang ganda. Ituloy mo lang.
Tingnan mo 'to.
Lahat ng buhok ko, napuputol.
Sobrang daming buhok
'yong nalalagas.
Tingnan mo 'to.
Puro putol.
Tapos naglalagas 'yong buhok ko.
Ano'ng nangyayari sa 'kin?
Hanggang kailan ako ganito?
Masama pakiramdam ko.
Sama ng pakiramdam ko.
Gusto mong kausapin si Alex?
Madalas din siyang ganito.
Alex.
Ano 'yon?
Tatawagan ko si Alex.
Wala pa rin?
Hinihintay kong tumawag si Alex.
Okay.
Uy. Si Alex 'to.
-Uy, guys. -Uy.
-Saan kayo galing? -Ano'ng nangyari?
Nasa ospital ulit ako.
Ano'ng nangyari?
Kagaya no'ng dati.
Hala. Bakit?
May variant ako ng Guillain-Barré na tinatawag na Miller Fisher syndrome.
Tapos pabalik-balik lang siya nang pabalik-balik.
Paano nangyari 'to?
Para sa akin,
di talaga nila alam kung ano'ng sanhi nito
maliban sa mental at physical stress.
Pero bata pa lang ako, nangyayari na 'to.
Ano'ng ibig mong sabihin?
Di ko talaga maintindihan.
Pero may mas malaking problema pa 'to.
Gusto mong i-share?
Naaapektuhan ako
na di na ako— di makapag-function ang katawan at isip ko.
Pwede mo bang ipaliwanag pa?
Alam ko naman noon pa kung ano ang depression
kasi palagi akong depressed.
Hindi ko napansin.
At alam ko ang salitang "anxiety,"
pero di ko talaga alam kung ano'ng ibig sabihin no'n.
Noong nalaman ko kung ano 'yon,
naisip ko, "Ay, do'n ako nagsisimula."
Ang totoo, palaging gano'n para sa 'kin.
Matagal na akong may depression at anxiety,
kaya di ko alam na meron ako no'n
dahil akala ko, gano'n lang talaga ang buhay.
Pareho tayo.
-Oo, ilang taon na akong umiinom ng gamot. -Oo.
Nababawasan 'yong lala,
pero may matitinding anxiety pa rin.
Minsan, nade-depress ka pa rin.
Di ka talaga nagiging healthy.
-Oo. -Di ka makatodo ng exercise.
Di ka na umiinom.
Ano pa ba'ng dapat mong gawin?
-Totoo. -Tapos ganito pa rin ang nararamdaman mo.
Well, kasi,
parang kaya ko na 'tong i-share sa inyo ngayon.
Nalaman namin kamakailan na ako ay…
bipolar.
At… naaapektuhan ako nito
sa napakaraming bagay, kahit ayoko mang aminin.
Nagwawala 'yong immune system ko,
tapos bumibigay 'yong katawan ko.
Ako din.
Hungkag na 'ko.
-Oo. -Hungkag na.
-Walang-wala na. -Oo.
Di natin tinatanggal 'yong mga episode na 'to.
Tama.
Tinatanggap mo sila bilang bahagi ng buhay mo.
-Di ba dapat inaalo kita? -Naiintindihan kita.
Pero 'yong kaalamang di ka mag-isa, di mo kasalanan,
minsan sapat na 'yon para makausad 'yong isang tao.
Salamat sa pakikinig.
'Yong masabi 'yon ang— 'Yon ang pinakamahirap.
Napadali mo naman.
May mga bagay pa tayong dapat alamin.
Nalulungkot ka ba o nakahinga ka na nang maluwag?
Hindi, parang nagbabago lang ako.
Nagbabago ako, at nakakalungkot…
pero okay din.
Anong klaseng pagbabago ang nararamdaman mo?
Hindi, parang nile-let go ko lang 'yong idea ng kung ano—
Kung ano 'yong akala ko sa sarili ko.
Model student si Jennifer, mahilig mag-aral at sumayaw.
Pagtanda niya, gusto niyang maging sikat na dancer.
Pinasasalamatan niya ang pamilya niya sa tulong nila sa pagsayaw niya.
Mahal na mahal niya sila.
Obsessed ako sa pagsasayaw.
Noon pa man, hanggang ngayon.
Gusto ko 'yong nawawala ako sa hirap at sa pagsasayaw.
Masasabi mo bang payapa ka pag sumasayaw ka?
Oo.
Parang walang ibang nando'n,
pero nalalagay din ako sa sitwasyong di ko napapansin ang mga kailangan ko.
Sa mundo ng sayaw,
palagi kang napapalibutan ng mga taong di binibigyang-halaga ang balance.
Kasi culture lang 'yon ng…
paglaban.
Ang pattern mo, lumaban nang lumaban hanggang bumagsak ka.
Na-burnout talaga ako.
No'ng pag-usapan natin 'yon,
'yong switch para magawa 'to para sa mga taong may ASD,
abot 'yon hanggang dulo.
Alam mo kung paano itulak ang sarili mo
hanggang sa bumagsak ka sa sahig.
Paano ko malalaman kung tapos na ako
Kasi kapag tapos na ako
Laging may dapat gawin May dapat gawin
May dapat pang…
Para 'kong nababaliw.
Para akong baliw. Parang wala akong…
alam.
Natatakot ako,
saka…
Di ko alam na…
magiging ganito kahirap…
na malaman lahat ng 'to sa sarili ko.
Wala nang oras pang maghintay
O mag-isip
Paano ko malalaman kung paano?
May pagbabago kapag nagawa mong tanggapin
at kilalanin 'yong mga matagal mo nang nararamdaman.
Mas nagiging… totoo.
Lakad
Mahirap kasi pagod na pagod ka, at…
Pag pinag-uusapan 'yong bigay-todo mindset,
bigay-todo ka din sa pagkilos.
Lakad
May tendency ka ring gumawa ng extreme.
Kaya halos sinasagad mo ang sarili mo hanggang mapagod,
at sinasabi ng katawan mo, "Teka, hinto muna tayo."
Magpatuloy ka lang, lakad lang
Oo. Kumusta ang balakang mo?
Sobrang sakit.
Ginagawa ko lahat ng dapat kong gawin, pero walang nakakatulong.
Kaya medyo nakakatakot na.
Lakad
May nakakapagpawala ba ng sakit?
Ang totoo, teenager pa lang ako, may chronic pain na ako.
Diyan.
Kumilos ka pa, lakad
Nakapagpatingin ka na ba sa doktor na nagpa-blood work sa 'yo
para makita kung may autoimmune ka?
Alam kong napag-usapan natin 'to,
pero mas mataas ang correlation ng autoimmune at ASD.
Lakad
'Yong mga palatandaan ko para sa lupus…
Lakad
…matataas.
Lakad…
Iba 'yong sitwasyon mo kompara sa ibang dancers.
May underlying diagnosis ka pa, autoimmune issue.
Alam kong nakakapagsimula ng reaction ang stress.
Wag mo munang isipin 'yong pera.
-Ayoko nang mag-self-produce ulit ng show. -Di na.
Lalo kung performer ako do'n.
'Yong pinakamalaking grant na in-apply-an namin, di namin nakuha.
Finalists kami, kaunti na lang,
pero nakakainis talaga
kasi parang nag-uumpisa ulit kami sa fundraising ngayon.
Tinuruan kang tiisin ang sakit.
Tinuruan kang tiisin ang hirap.
Ano'ng dapat kong gawin?
Doon ako na-o-overwhelm.
Higit pa
Gusto kong mag-focus sa isa lang.
Basta hindi show ko, gaya ng pagtuturo o pagko-choreo,
hindi lang 'yon sideline.
Ibinibigay ko lahat do'n.
Pero ito lang ang kailangan ko.
Wala nang oras para maghintay
Wala nang oras para mag-isip
Walang oras para makaramdam
Kailangan ko bang kumilos pa?
Kikilos pa
Kilos pa
At nakakapagod na pagdaanan 'yon, pati 'yong paglantad sa sarili mo.
Kaya nga, gaya ng sabi mo,
"Marami na akong pinagdaanan, gusto ko lang wag kumilos."
Sinusubukan ko lang na magpakita araw-araw.
Alam ko man o hindi ang ginagawa ko.
Lakad
Ano pa ba'ng dapat kong gawin?
Kikilos pa ba?
Kikilos pa?
Napapagod ka ba sa gastos natin?
Oo, gusto ko lang mawala 'yong hirap ng pagsuporta sa lifestyle natin.
Pwede rin nating ikansela 'yong show mo
kasi 'yong dahilan mo sa paggawa ng show, hindi dapat iba,
'yong mundo, si Sonya o Alex o—
Hindi. Gusto kong gawin 'tong show.
Pero 'yon lang ang gusto kong gawin. Ayoko na ng iba.
'Yon ang gawin natin.
Kikilos pa ba?
Kikilos pa…
Sandal ka sa 'kin. Wala kang pinapasa sa 'kin. Kapatid kita.
-Paano mo magagawa 'yon? -Ikaw— Obsessed ako.
Obsessed ako sa sayaw.
Sa mga ideya.
Sa pagpapabuti ng nararamdaman ng soul sister ko.
Bagsakan mo 'ko. Kaya ko 'yan.
Nandito lang ako para mag-share.
Munting epekto kumbaga.
Ang pinakamahalaga, makita ito ng mga taong kailangang makita ang piyesa.
Maraming tao 'yon.
Hahanap tayo ng paraan.
Alam kong matutuloy ang show.
Alam ko 'yan sa kaluluwa ko.
Di ko alam kung saan o kailan. At di ko alam kung paano.
Maraming bahagi ang career na 'to na di healthy para sa 'kin.
Oo, maganda nga, pero di ko 'to marerekomenda sa lahat.
Special interest ko lang 'to,
at nakatulong sa 'kin ang pagsasayaw.
Ano'ng kinatatakutan mo
kapag iniisip mong aalis ka sa city?
Ngayong alam mo nang tuloy na.
Maraming sabay-sabay na pagbabago.
At saka di ko… di ko alam kung ano'ng mangyayari.
Ibebenta 'yong dream home namin
ngayong hindi na namin kayang tustusan.
Di na kaya, dahil sa art na gusto kong gawin.
Oo, nagdesisyon akong i-cancel lahat ngayong fall.
Di ko alam ang mangyayari. Di ko pa nagagawa 'to.
Tinanggihan ko 'yong $50,000 na trabaho.
Five ang sabi mo, di ba? Hindi 50?
Trabahong nagkakahalaga ng $50,000
Ang saya. Oo.
Okay, eto na. Cheers.
Cheers, di ko na afford magpantalon.
Oo, di ko alam kung ano'ng susunod pagkatapos ng palabas na 'to.
Parang kailangan mong umatras para makausad.
Parang tayo, babe.
-'Yong dalawang daga? -Oo, sa Jersey.
-Dalawang dagang papunta sa Jersey. -Ikaw 'yong mas mataba.
Ako 'yong mataba—?
Di na tayo walking distance sa view na 'to.
Hindi na.
Pero kahit pumalpak tayo,
mas okay pa rin 'yon kaysa manatili rito at manood ng mga pato.
Nakapila sila.
Sabi nila, "Hahanay ang mga pato."
-Ganito ang pakiramdam ng balance. -Oo.
Baka sa trabaho mo,
mabigyan mo ng bagong kahulugan 'yon sa mundo ng pagsasayaw.
Mahalaga ang pag-push bilang atleta, pero mahalaga rin ang pahinga.
Mahalaga ang nutrisyon, ang balance.
'Yong isip mo, kalusugan mo, emosyon mo, parte lahat 'yon no'n.
At naiisip ko na kapag balanse lahat 'yon,
magkakaroon ka ng napakagandang performance.
Oo, 'yon ang gusto kong hanapin, 'yong gano'n.
Salamat, Jennifer.
Oo, gusto ko 'yon.
Oo, kasi di mo pa alam, pero hinahanap mo na.
Ang pinakamagandang klase ng sining, 'yong di mo alam na ginagawa mo na pala.
Basta nando'n ka lang.
Katulad ni Jenn, nakikita ko na ang mundo sa bagong paraan,
at nauunawaan ko na kung ano ang nag-connect sa 'kin kay Jenn,
kung ano'ng nag-connect sa kanya sa 'kin, at kung bakit ang bilis naming…
Sinusubukan kong intindihin 'yong katatagan
habang lumalaki bilang punkista at malungkuting bata no'ng '90s
na maagang natutong uminom,
kung saan nilulunok mo lang lahat at nagpapakatatag lang.
Kailangan kong kalimutan 'yong dating Ian, at napakahirap no'n,
lalo na't sabay kaming gumagawa no'n ngayon.
Sobrang sakit ng ulo ko.
Nasaan ang susi?
Nasa akin ba 'yong susi?
Babalik ako.
Mukhang stressed siya.
-May pinagdaraanan siya ngayon. -Okay.
Huling ligo ko na 'to sa apartment namin sa New York City,
pero okay lang naman.
Lilipat muna kami sa Jersey.
Ewan ko kung hanggang kailan.
Pero bago ang lahat…
Iuwi mo ako
Iuwi mo…
Tuloy-tuloy na kakulangan sa social communication
at social interaction sa maraming konteksto.
Iuwi mo ako
Iuwi
Ang gandang lugar no'n para sa paglaki,
dama mong ligtas at nasa 'yong tahanan ka.
Nakaka-relax talaga 'yong nasa kalikasan ka.
Jenn!
Buwisit!
Isang environment na di ka gaanong pinipilit
mag-react o magkontrol ng nararamdaman.
Habang nabibigyang-linaw na ang lahat,
parang nagiging teenager din ako.
Parang nararanasan ko ulit ang lahat sa unang pagkakataon.
Gusto kong malaman kung saan ito nanggaling.
Nakakalito lang kasi sobrang daming pagmamahal doon,
pero walang tsansa ng matagumpay na komunikasyon.
'Yon ang pakiramdam.
Pero may malalim akong nararamdaman na parang kailangan kong umalis.
Oo.
Parang wala lang no'ng umalis ako sa 'min.
MGA GAMIT NI JENN
Kakulangan sa non-verbal na pagkilos na gamit sa social interaction.
Magkaiba ang nagmamahal at nangangailangan.
Hindi mo naman talaga ako kailangan.
Mama.
Hindi 'yan totoo.
Jennifer… puwede mo bang sabihin, "Happy Mother's Day"?
Mother's Day.
Oo.
Madalas akong tawaging makasarili dati.
Bitawan mo!
Bakit mo ako itinutulak palayo?
Mas palaban.
Wala raw akong pakialam sa pamilya ko.
Kaya naniwala na ako.
Kapag na-diagnose ka,
at may impormasyon kang genetic 'yon o namamana,
titingnan mo 'yong pamilya mo.
-Ang dami mong sinabi sa… utak ko. -Sorry.
Di ko siya makontrol.
'Yong pagpapalaki sa 'kin, pag sinabi ni Mama, "boo,"
tatalon ka.
Di 'yon nangyari sa 'kin.
Parang nag-ugat lahat sa komunikasyon.
-Oo. -'Yon ang naramdaman ko sa nanay ko.
Hindi ako makapag-communicate sa taong 'to.
Nakakabaliw.
Pag tinatanong mo, "Bakit kailangan mong malaman?"
at "Ano'ng silbi ng diagnosis?"
at "Ano'ng magbabago?" at "Sino'ng may pakialam?"
Di ko maintindihan ang mundo mo,
kasi di mo 'yon ibinahagi sa 'kin.
Hindi kita mapapasok sa mundo ko kasi merong napakalaking kulang.
Kakulangan sa social-emotional reciprocity.
Bakit mo hinahalungkat 'yan?
Naghahanap ako ng pera para sa show ko.
-Ibebenta mo 'yong dolls? -Tinitingnan ko kung magkano.
Bawat isa nito, kumakatawan sa napakaraming pagsisikap.
Buti at natutuhan kong sumayaw dahil laki ako sa maliit na bayan.
Walang gaanong oportunidad, at hindi umaalis ang mga tao.
Sabi nga ng nanay mo, kung di ka sumayaw,
napariwara ka na.
-Oo. -Pariwarang-pariwara.
Sa Idaho, posible 'yon.
May mga tao roon
na walang access sa mental health care.
O di ito napag-uusapan.
Di komportableng lugar 'yon…
Eto na 'ko!
…para sa kahit anong naiiba.
Hindi bagay si Jenn sa bayan na 'yon.
Napakaliit na bayan no'n.
Ang populasyon do'n no'ng bata ako, parang nasa 700.
-Ano'ng pangalan ng bayan n'yo? -Star.
Diyos ko. Ito 'yong birth book na may dalawang pahinang puno.
"Notes sa ugali."
"Eight months old. Gusto mong makipaglaro sa matatanda, di sa kaedad mo."
"Sa edad na 'to, napaka-independent at argumentative mo."
"Minsan, iniisip ko kung kakayanin ko ba 'yong isang araw."
"Napakatalino mo."
"Nagsi-spell ng pangalan, nagbibilang."
"May vocabulary ka na nakakamangha minsan."
"Mahilig sumigaw."
Nandiyan ba 'yon?
-Bitawan mo! -Sige, tanggalin mo.
-Bitawan mo! -Nakuha mo na.
Hindi mo…
"Pero ang pinakamahalaga,
mahal ka namin nang higit pa sa inaasahan namin."
"Napakabait mo. Di kita ipagpapalit sa kahit ano."
"Napaka-mature mong bata."
"February 21, 1991."
Pagkukulang sa pagbuo, pagpapanatili, at pag-unawa sa relasyon.
May part daw sa pagkakaro'n ng autism ang namamana.
May diperensiya 'to.
Siyempre, parang salamin ang mga kapatid at pamilya mo.
-Bagay na bagay, 'no? -Pamilya tayo.
Lahat ng mga totoong rebelasyon na 'to, nangyayari nang sabay
sa pagbuo ng show.
Itaas mo para makita nila.
At 'yong mga natutuklasan ko sa buhay ko,
napupunta sa harap ko sa stage sa napakaganda at organic na paraan.
Bear? Nasa'n 'yong bear?
Nasa'n 'yong bear?
Nasa 'yo yata.
Nasa'n 'yong bear?
-Ang cute. Di niya ako nakita. -Nakakagapang siya, di ba?
Sa perpektong mundo,
kaya ko 'yong sobrang dami.
Oo.
Gabundok 'yong tela sa paa ko pagtapos ko.
Oo.
Pwede ka bang magkomento tungkol sa piyesa?
-Ano'ng ibig sabihin nito sa 'yo? -Oo.
'Yan 'yong bahay ng nanay ni Robbyn.
Hi, Lola!
Sa bahay ng lola ko,
marami akong alaala ng paglalaro
at pakiramdam na malaya.
Bulaga!
May likas siyang paraan na malaman
kung paano ako hayaan na ulit-ulitin ang mga bagay-bagay.
Lagi akong malaya dahil di niya ako pinipigilan.
Paulit-ulit kong pinapatugtog 'yong isang kanta,
at di niya sasabihing, "Patayin na 'yan."
'Yong mga tissue, no'ng bata kasi ako, di ako marunong lumundag.
Sabi ni Kim, karaniwan 'yon sa batang may autism,
'yong hirap lumundag.
Kaya tinuruan ako ng lola ko kung paano lumundag gamit 'yong tissue.
"Pag humakbang ka, kumuha ka ng tissue,
at pag lumukso ka, itapon mo."
Kaya natuto ako.
At naaalala ko, napuno ng tissue 'yong sala.
Di niya ako pinipilit maglinis o pinapagalitan sa kalat na ginawa ko.
Pero do'n ako natutong lumundag.
Do'n galing 'yong ideya ng tissue.
Tinuruan ka niyang gumalaw nang may ritmo.
Madalas, di-coordinated ang kilos ng mga may ASD.
Kaya hindi laging may ritmo 'yong paggalaw nila.
Kaya mahirap sa 'yo ang paglundag.
Tinuruan ka ng lola mo visually
gamit 'yong mga tissue,
at napakita 'to sa 'yo sa pamamagitan ng paghakbang
habang pinupulot ang tissue at lumulukso habang tinatapon 'yon.
Nang gawin niya 'yon, nakuha mo na.
At ganoon mo talaga maaabot ang mga may ASD,
susundan mo ang proseso nila.
Napakaganda ng regalo niya sa 'yo.
Natutuhan ni Jennifer na maging independent sa murang edad.
Natuto lang ako no'ng wala na si Mama.
Talagang sumandal ka sa kanya.
Oo.
At gusto ko 'yon para sa 'yo.
Hindi kita kinasuklaman.
Gusto ko ang lahat sa 'yo.
Kailangan ko lang ng tulong minsan.
Napakaganda ng regalo niya sa 'yo.
Oo.
-Hello? -Hi.
-Deretsahin mo na.
Iko-commission ng Perelman 'yong show natin.
-'Tang ina? -'Tang ina?
Kasama tayo sa inaugural season.
May natanggap na email si Sonya mula kay Bill, 'yong artistic director.
Sabi niya, "Pasensiya na sa late na sagot. Sobrang busy lang."
"Gusto naming i-commission ito at tulungan kayong matuloy ito."
"Salamat, Sonya, sa pagdala ng magandang project na ito sa amin."
Hindi ito normal.
-Ano— -'Yon dapat ang title ng dokyu.
-"Hindi Ito Normal." -'Yon dapat ang title.
Grabe 'to,
higit pa 'to sa kahit anong pinangarap ko, seryoso.
-Oo. Ang galing. -Oo.
Di ko alam na posible pala 'to.
Ang tindi.
Kailangan lang mangyari 'yong mga trauma sa buhay mo.
Di basta magbubukas ang mga pagkakataon.
Sige, talon.
Iniisip mo kung ano'ng mangyayari.
Ina-absorb ko pa.
Ang astig.
Gusto kong malaman mo na nandito lang ako kung kailangan mo ako,
pero nasasabi mo kung ano'ng kailangan mo sa buhay.
Kailangan mo ako ngayon,
at masaya akong ibigay ang espasyong ito para makapagkuwento ka.
Kaya masaya akong nagtanong ka, at masaya akong ginawa mo nga.
May mga tanong ka ba para sa 'kin?
Oo, meron.
Pag-usapan natin, kung kailangan mo.
Kailangan. Tingin ko, makakatulong 'yon.
-Salamat. Maganda 'yon. -Oo. Sige.
Nakaka-encourage kasi alam ko kung bakit ko 'to ginagawa.
-At alam mo rin 'yon. -Oo.
-Nandiyan 'yong dahilan. -Oo.
'Yong mga magulang na alam na may autism 'yong anak nila o nasa spectrum,
pero hindi nila pinipiling alamin kung ano 'yon…
"Hintayin na lang natin, baka lumipas din."
At nakakalungkot 'yon kasi alam ng batang 'yon
na hindi sila kapareho ng ibang mga bata.
At sa pagbalewala mo, tinuturuan mo silang balewalain ang sarili nila.
Hindi ko sinasabing masama 'yon.
-May pagmamahal do'n. -Akala nila, 'yon ang tama.
Pero bilang isang taong na-diagnose nang medyo matanda na,
sana nalaman ko nang mas maaga.
Sana… nalaman ko nang mas maaga.
Ako rin.
-Oo. -Bakit di mo kunin 'yong camera kay Alex?
-Okay. -Itutok mo sa kanya.
-Ay, okay. -Ayos lang?
-Oo. -Naka-on?
-Naka-on. Naka-"recording" ba? -Oo.
Alex!
-Maraming nangyayari. -Oo.
-Hanggang ngayon. -Oo.
Iniisip ko lang kung nasa'n ka na sa rollercoaster.
Magsalita ka.
Wala akong masasabi sa 'yo.
Alam ko na. Stressed ka ba?
Hindi. Parang may mas okay pa.
Well, maswerte akong nahanap kita.
Wag muna.
-Kung kailan at paano. -Wow, ang ganda.
Pa'no natin nahanap ang isa't isa.
Para sa dahilan na nagiging mas malaki kaysa sa ating dalawa.
Naiintindihan ko 'yan.
Isa ka sa pinakamalalapit kong kaibigan.
Nasa'n si Alex?
Pero na-realize kong mas magkatulad tayo kaysa sa inakala ko.
Alam mong ayoko nito.
Kasi kaya mong itago 'yon sa lahat.
Walang edad sa pagiging espesyal.
Pero parang nakikita na kita,
'yong totoong nakikita talaga.
Napagtanto kong isa kang… salamin.
May iba bang nakakaalam na may autism ka bukod sa 'kin at kay Dr. Gilbert?
Wala na.
Tinatago mo 'yong mga bahagi ng sarili mo na ayaw mo.
Oo.
Ngayon, pinapalantad naman sa 'yo 'yong mga bahaging 'yon
na buong buhay mong pinaghirapang itago.
Dumating sa punto na— Nawasak na 'yon.
Oo, tapos a few years ago, nag-shut down ako.
Di ko alam ang gagawin. Doon talaga ako lumala.
Naapektuhan na 'yong trabaho, pamilya, at mga kaibigan ko.
Wala— Wala akong magawa.
Saan mo nararamdaman 'yong lungkot sa katawan mo?
Kahit saan.
Nawawalan ka ng masasabi.
-Oo. Naiintindihan ko. -Oo.
Di ko na matingnan sa mata at makausap ang mga tao.
Bakit kaya gano'n tayo?
May mga tanong na may kinalaman sa damdamin at emosyon.
At una 'yong kaligayahan.
Ano'ng nagpapasaya sa 'yo?
-Pamilya ko. -Oo.
Maswerte ako pagdating diyan.
Uy, Ma.
-Hi, anak. -Kumusta?
-Nagvi-video ka? -Oo.
-Naku. -Magsabi ka ng something sweet.
-I love you. -Salamat.
-At masaya ako para sa 'yo. -Salamat, Ma.
Tingnan n'yo 'yong Hammer boys.
Inspirasyon ko 'yong kapatid ko kasi idolo ko siya.
Kasi sa kanya talaga ako nagmana.
-Alam kong malapit ka sa kanya. -Sobra.
Baliw siya.
Tapos si Miguel.
Mahal na mahal ko 'yon. Madalas ko 'yong maisip.
Kung wala si Miguel, kung di kami nagkakilala,
di ko alam kung nasaan ako.
Nakita ko 'yong diagnosis sa 'yo, at pasok ka sa criteria.
Ano'ng masasabi mo roon?
Di ko talaga inaasahang marinig 'yon.
Ano'ng nararamdaman mo ngayon?
Di ko lang in-expect.
Madalas sabihin ng mga tao, "Di ka mukhang autistic."
"Di ka mukhang gano'n." O kaya "Ano naman?"
Dahil alam kong may mga tao na mas matindi ang kaso,
iniisip ko na mas kailangan nila 'yon.
'Yong ma-diagnose ako,
parang inaagawan ko 'yong iba.
-Ewan ko kung bakit. -Oo.
Adult ka na,
nalampasan mo na 'yong pinakamahirap na part.
'Yan ang madalas iniisip.
Pagkatapos ng matagal na panahong pinapatunayan mong kaya mo,
bakit mo gugustuhing magkaro'n ng pangit na label, gaya ng autism?
Bakit ayaw mong piliin na magpanggap na neurotypical?
Bakit mo ilalantad ang sarili mo nang gano'n?
-'Yon 'yong sinasabi nila. -Oo, pagod na akong magpanggap.
-'Yon ang kailangang baguhin. -Oo.
HINDI TOTOO
Handa na ba kayo?
Medyo duda ako do'n.
-Ewan ko kung masyadong weird. -Hindi, mas marami pa dapat.
Sobrang astig.
-Alam mong film editor ako. -Ano'ng pakiramdam no'n?
Parang nagso-solve ng puzzle na merong walang-hanggang possible combinations.
habang dinidisenyo mo din 'yong mismong puzzle kasabay no'n.
Gusto ko 'to kasi natutuhan kong wired lang talaga 'yong utak ko
para magproseso, makakita, at makabuo ng kung ano nang naiiba.
Tama.
'Yong tagumpay, dala 'yon ng pagiging obsessed do'n,
pero di pagpansin sa mga limitasyon ko.
Totoo.
Pasiklabin na 'yan!
Go, Hammer!
Tulad mo, no'ng magsimula akong mabuhay sa career na 'to,
bilang artist, parang nawala 'yong purpose ko.
Di ko naintindihan 'yong complexities, politika,
at pagkawala ng tiwala ko sa maraming tao.
'Yon ay— 'Yon 'yong resultang di ako natutuwa na nangyari sa 'kin.
-Di ko alam ang sinasabi ko. -Hindi, nagpapaliwanag ka.
Mabilis akong magtiwala sa mga tao, sobra pa nga minsan.
Iniisip kong totoo 'yong ginagawa nila kahit paimbabaw lang.
At nagiging dahilan 'yon para maabuso ka.
Doon ako nahihirapan.
Alam mo, katulad mo, kaya kong lagpasan ang kahit ano,
pero katulad mo, napapagod ako nang todo at nabu-burn out.
Di ko alam 'yong autistic burnout, kaya di ko alam paano labanan.
Totoo.
Pati 'yong best friend kong si Ray.
Ayos!
Ayokong kinukunan ng camera, pero para sa inyo, sige. Love you.
Parehong-pareho kami.
-Parehong-pareho talaga. -Oo.
Kilala ko siya.
Alam ko 'yong takot at galit niya, pati 'yong ipinapakita niya sa mundo,
na magkaibang-magkaiba.
'Yon nga lang, may nakakausap si Ray tungkol sa kahit ano. Ako, wala.
Palakaibigan siya.
-Pero pambawi niya 'yon. -Okay.
Tulad kay Jenn,
nakita ko 'yong side ni Ray na iilan lang ang nakakita.
At nakita ko ang sarili ko.
Isa siyang liwanag.
Liwanag siya ng buhay ko.
Ilang taon na ang nakakalipas,
nagpakamatay siya sa pagtalon sa bintana ng isang building.
At di ko maiwasang isipin
na kung alam namin pareho 'yong alam ko ngayon,
sa tamang tools, baka nakapili pa siya ng mas magandang landas.
SIYAM NA BESES NA MAS POSIBLENG MAMATAY SA SUICIDE ANG MGA TAONG MAY AUTISM.
Masaya ang pag-usapan natin. Ano'ng tingin mo sa pelikula?
Iniisip kong baguhin lahat.
Ano'ng iniisip mo? Parang nage-gets kita.
Mababago ang pananaw mo dala ng mga karanasan mo sa totoong buhay.
Habang ikinukuwento mo 'yong kuwento ko,
'yong experience mo at 'yong point of view mo,
malaking bahagi 'yon ng ginagawa mo.
Dapat nando'n ka rin.
Hindi ka madalas na nagkukuwento.
Ipinapakita mo 'yong gustong ikuwento ng iba.
Kaya ibang focus 'to para sa 'yo.
-Nakakatakot lang. -Oo.
Dahil di ako kasali no'ng una,
pero 'yon lang ang kuwento namin.
Di ako nagkukuwento tungkol sa kahit ano, sa totoo lang.
Di ko pa nagawa 'yon dati, kahit kay Miguel.
Kasi lagi kong iniisip na…
Ano'ng kinatatakutan mo?
'Yong kahihiyan, alam mo 'yon? Ewan ko kung bakit.
Mahirap talagang lampasan 'yong parteng 'yon
kasi di ako lubos na nababagay kahit saan.
Kaya naghahanap ako ng approval kung saan-saan,
na naging dahilan para madali akong manipulahin sa mga bagay gaya ng…
sexual— child sex abuse.
Grabe.
Di ko pa talaga nasasabi 'yon.
Ilang taon ka no'ng nagsimula 'yon?
Mga five or six yata.
Wow. Ang bata mo pa.
-Oo. -Alex.
Ang mahirap din sa pang-aabuso, napakamalihim nito.
Sa kasamaang-palad, tinuruan ka ng taong 'yon na magtago at manahimik,
na huwag maging ikaw.
Mas mataas ang correlation nito kaysa sa neurotypical population.
Natatakot ako noong mapagkamalang bakla.
Okay.
'Yon ang pinakakinatatakutan ko, kaya yata ako nanahimik.
Di ko maintindihan noon.
Pero sinasabi ng mundo noon, masama ang pagiging bakla.
No'ng bata ka, ano'ng kinatakutan mong mangyari?
Na hindi ako mamahalin, at bibitawan.
Alam ko na ngayong hinding-hindi 'yon mangyayari.
Nakakapagod 'yon, Alex, na itago 'yon nang matagal.
'Yong matutuhan kong makipag-usap sa 'yo,
mas napadali no'n para sa 'kin ang makipag-connect kay Miguel.
Di ko inakalang makakausap ko siya nang ganito, nang hindi natatakot.
Miss— Na-miss ko 'yon kay Ray.
Pero ngayon, si Jenn na ang naging gano'n ang role para sa 'kin.
Kasi pwede kaming mag-process nang magkasama, imbes na mag-isa.
Nagtatago lang ako kapag lumalala na.
Sobrang dami nating pagkakapareho.
-Nakakatawa. -Alam ko.
-Gusto niyang maging sober. -Totoo.
-Matagal na. -Oo.
Walang…
Sinusubukan kong magpakita, maging matapang, i-share lahat.
Mahalaga talaga 'yon sa akin.
Pero ito 'yong bagay na ikinahihiya ko talaga.
-Kaya pakiramdam ko, parang… -Oo.
Para akong— Para akong isang kasinungalingan.
Ang depression at anxiety, pwedeng sumabay 'yon sa ASD.
Madalas, umiinom ng alcohol ang mga tao para kumalma
kasi napapadali nito ang mga gano'ng sitwasyon.
Umiiyak siya, sabi niya, "Nag-aalala ako na pag di kita iniwan,
di ako matitigil sa pagkalango, at ayokong mawala ka."
At sa tingin ko, doon ako napa…
"Pucha."
"Pucha talaga."
Basta, mahal ko talaga kayo.
At baka isa ako sa mas nakakaintindi.
Medyo nauna lang ako sa 'yo.
-'Yon lang. Medyo lang. -Oo.
-Kagaya mo sa autism. -Oo.
-Basta nandito ako para sumuporta. -Salamat.
Habang lalo kang nagsasalita, mas makikita ka ng mga tao
at mas mamahalin ka, mas maniniwala kang mahalaga ka.
Mahalaga ka sa mundo.
Tama.
Ito 'yong mga rason kung bakit nagsusumikap akong
intindihin 'yong utak ko
bago pa man ako ma-diagnose.
Kasi takot na takot ako.
Ayokong umabot sa puntong parang wala nang ibang pagpipilian,
kundi sukuan ang lahat.
SA PERSONALIZED SUPPORT PARA SA LEVELS 1, 2, AT 3,
MAS MALAKI ANG TSANSANG UMUNLAD ANG TAONG MAY AUTISM.
Ian.
-Ian. -O?
Di kita makita.
Di ktia makita.
Hindi. Gusto kitang makita. Para alam ko kung nasaan ka.
Nasaan tayo?
Sa Jacob's Pillow.
Sa pinakamagandang studio sa America.
Nasa'n tayo?
Nandito tayo sa Church sa Sag Harbor.
Mahiwaga ang lugar na 'to.
Lahat ng organisasyong ito, di lang nag-donate ng space sa 'min,
pero higit sa lahat, oras.
Inaabot ng maraming taon at gastos ang paggawa ng show na gaya nito.
MAY PERFORMANCE - BAWAL PUMASOK
Sa art form namin at sa maraming lugar,
may recipe na matagal nang di nag-iiba
at hindi na gumagana.
At kung mapapalambot natin 'yon,
at i-explore natin 'yon nang magkasama,
at hindi ituring na kapintasan o hadlang ang mga sitwasyong ito…
At baka mas matagal pa ang abutin,
pero ano'ng mangyayari kung bibigyan mo ng oras
ang isang magandang isip na tumalakay ng idea?
Ano kaya ang mangyayari?
'Yon ang gusto ko.
Para sa mga taong may autism,
isa sa pinakakaraniwang stim ay pagsasayaw ng free improv.
Gusto kong panatilihing improvised ito.
Mahalagang makapasok at magtanong ng,
"Ano'ng kailangan mo?" Hindi, "Ano'ng mali?"
Sa kaso niya, di sinusubukan ni Jenn na gamutin o ayusin 'yon.
Awareness 'yon.
'Yong malinaw na masabing kuwento ko lang ito,
at wala akong interes na gumawa ng pangmalawakan o grand statement
tungkol sa autism in general o sa karanasan ng iba.
At mahalaga 'yon dahil spectrum ang autism
at iba't iba ang suportang kailangan ng mga tao.
'Yong pagdating no'n,
sa tingin ko, makakatulong 'yon sa braso
para may diin 'yong tigil, oo.
'Yong realization na di na mababago 'yong utak ko,
'yon 'yong pinaka-liberating talaga.
May mga tanong ba bago tayo magsimula? Kahit ano?
Oo, magiging masaya 'to.
Oo.
Sinusubukan naming gumamit ng language mula sa actual diagnostic criteria.
At sa tingin ko, napakainteresanteng makita 'yong pormal na pananalita
na inihanay sa karanasan ng tao.
Pag binasa mo 'yong DSM criteria para sa autism,
sobrang pormal.
'Yong unang salita ng bawat katangian,
"kabiguan, hindi normal, kawalang kakayahan, kakulangan."
Tapos kung paano 'yon i-describe ng therapist ko,
napakaganda at napaka-positive.
Kaya 'yong makita ang mga salitang 'yon, tapos 'yong video ng isang bata,
parang hindi tugma.
Oo.
Minsan, may kung ano.
Oo, pareho tayo.
Ano
Ano'ng ginawa mo
Noong hindi ka na magkasya sa 'yong pulang bestida
Di kita tinanong
-Kuha ko na! -Yehey!
-Ayos! -Para talaga 'to diyan.
Sabihin mo kung nasaan tayo.
-Di kita marinig. Lakasan mo. -La Jolla.
-La Jolla? -La Jolla? Ikaw ba 'yan? Hi.
Oo, gusto namin.
Tatlong buwan, gusto namin 'yan.
Maraming salamat, bye.
Nasa sikat na La Jolla Playhouse kami,
sa rehearsal room namin
sa La Jolla, California.
First day.
First day!
Dito natin makikita 'yong alaala
at mahalagang makita 'yong tractor at manika.
Kinomisyon din ng La Jolla Playhouse 'yong show namin.
Sa tingin ko, kami 'yong unang dance piece
na naging bahagi ng main season,
at para talagang panaginip
na makapunta rito,
magkaro'n ng creative process,
ng pagkakataong makapag-perform,
mabigo, matuto, at lumago.
-Okay. Yehey! -Good luck sa show!
Ramdam na ramdam mo 'yong suporta nila.
Yehey!
Napakasayang magkaro'n ng ganitong pagkakataon na mangarap.
Sobrang ganda.
ARTS & CULTURE BUHAY SA SPECTRUM
Itaas mo.
Tama pa 'yong spelling ng name mo.
Huwebes na ba?
Kailan ulit ako sasayaw?
HUWEBES NA BA?
No'ng bata si Jenn,
tuwing Huwebes ang sayaw.
Kahit Lunes pa lang,
tinatanong niya, "Huwebes na ba?"
-Ano? -Paulit-ulit.
Iniisip ko no'n, "Dapat Huwebes na, kailangan kong sumayaw araw-araw,"
pero di ko alam noon kung paano sabihin 'yon.
Kailan ulit ako sasayaw?
Inaabangan kong mag-Huwebes dahil napapayapa ako sa araw na 'yon.
Ibang klaseng kaayusan ang nadadala no'n.
Huwebes na ba?
Ang ganda no'n para sa 'kin.
Huwebes na ba?
Ano'ng mangyayari?
Opening night namin sa La Jolla Playhouse
at unang beses na may audience.
Ano'ng iniisip mo?
Proud ako sa atin,
di ako makapaniwalang tatlong taon na pala.
-Oo nga. -Alam mo 'yon?
Parang magiging mas emosyonal ako
pagkatapos ng show pag nakita ko na 'yong mga mahal ko.
Ewan ko kung ilan ang manonood.
Twenty, nineteen, eighteen, seventeen, sixteen, fifteen, fourteen,
thirteen, twelve, eleven, ten, nine, eight, seven, six…
Nakakabaliw. Ano'ng ginagawa natin?
…three, two, one.
Bilang taong may autism na kaka-diagnose lang,
muli kong natutuklasan ang sarili ko at kung sino ako bilang artist
habang nabubuo 'yong show.
Sobrang nagpapasalamat akong may mga gaya ng PAC at La Jolla Playhouse.
Patunay 'yon na handa silang sumugal
dahil maraming art ang nagsisimula
sa mga di-pangkaraniwan o di-masukat na paraan.
Grabe sa pakiramdam.
Proud na proud ako sa 'yo.
Salamat. I love you.
I love you too.
Good morning, Jenn.
Simulan na natin.
Perfect!
-Nakita mo no'ng sinabi mong "Tayo"? -Sumayaw sila.
Oo, sumayaw.
Ang galing mo.
Proud ako sa 'yo, hon.
Mahal na mahal kita.
Ang swerte-swerte ko.
Labis-labis akong nagpapasalamat na parte ka ng buhay ko.
Diyos ko.
Para tayong Spider-Man meme.
May autism ka. Teka, may autism ka rin.
Alam ko.
Pucha!
Okay.
Alex, tara na. Pipili pa tayo ng outfit.
-Babalik ako para i-confirm. -Pinapaalis ka na.
Sigaw ka lang, darating ako.
-Sige. -Love you, babe.
-Huling beses mo na akong makikita. -Oo nga.
-Bye. Totoo na 'to. -Bye. Ang saya.
No'ng kontakin mo ako tungkol dito,
di mo alam na magiging piyesa itong
nakasentro sa autism.
Hindi.
Gusto mo bang magkaanak ulit ng may autism?
Oo.
-Talaga? -Ikaw ulit ang anak ko.
-Ako ulit? -Oo.
At mas maganda kung mas may pang-unawa ka na,
pero kahit wala, uulitin ko pa rin.
Hello, love.
-Hi, Ma. -Pa-kiss.
Kailangan kong sabihing mula nang mawala si Ray,
bukod kay Miguel,
'yong makausap kayo tungkol sa ganito,
sobrang espesyal sa 'kin no'n.
Oo.
Kasi di ako ganito sa iba.
Kahit matapos na 'to ngayon,
kahit walang suporta sa dokyu, di ito nagpatuloy, pakiramdam ko…
Nagtagumpay pa rin 'to.
-Naligtas nito ang buhay n'yo ni Jenn. -Oo.
Medyo madrama 'yon,
pero totoo 'yon para sa 'kin.
-Para sa pag-ibig at buhay. -Para sa pag-ibig at buhay.
-Wala nang atrasan. -Wala na.
Bago ang diagnosis, at pagkatapos ang diagnosis lang.
-BD at PD. -Oo, tama.
Parang di nga next chapter.
-Bagong libro 'to. -Totoo.
Mas marami nang nakakabuo ng kuwento nila
at nagbabahagi ng impormasyon at nagkaka-access sa impormasyon
at nakakakita sa sarili nila sa mga karanasan ng iba,
di sa pagbasa ng libro.
Oo.
Nagre-research ako
tungkol sa movement as therapy para sa mga may ASD,
at excited ako kung paano nito babaguhin 'yong pagtuturo ko.
Oo, pakiramdam ko, magbabago nga.
Kung ibabahagi mo 'to sa iba, makakatulong 'yon para maintindihan nila
na pwede nilang i-apply 'yon sa art o trabaho para makapag-balance sila.
Parang maraming halimbawa
ng mga taong ligtas na nabuhay sa dance community,
na posibleng hindi naging masigla at mapayapa ang buhay.
Nakikita ko 'yon
sa mga estudyante, kadalasan sa mga nakaka-connect ko talaga.
Napakagandang kuwento.
'Yong mga mas nangangailangan no'n nang higit sa inaakala nila.
Ikinagagalak akong makatulong sa 'yo.
Napakabait mo, napaka-supportive, napakagaling,
hindi ko maipahayag kung gaano…
kung gaano ito kaespesyal
para— para sa akin, kay Jenn.
Di ko alam kung paano kita pasasalamatan.
Naku, Alex.
Pero pupuntahan kita bilang pasyente.
Magbabayad ako.
Alex, minsan sa buhay, hindi pera ang mahalaga.
Parang regalo.
Parang regalo 'yong diagnosis.
PARA KAY RAY
Nagsalin ng Subtitle: J. Ignacio